Hozirgi zamon ingliz tili gaplari strukturasida “without” predlogli birikmalarning turli sintaksemalarni ifodalash - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	81.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

Hozirgi zamon ingliz tili gaplari strukturasida “without” predlogli birikmalarning turli sintaksemalarni ifodalash

Купить

Mundarija: Kirish ……………………………………………………………………………… Ishning nazariy asoslari ………………………………………………………… Ingliz tilida predliglarning o`rni va roli……………………………………… BOB I. “ Without” predlogining gapda boshqa bo`laklar bilan sintaktik aloqasi... 1.1 . “ Without + ot” li birikma …………………………………………………… 1.2 “ Without + olmosh” li birikma ………………………………………………… 1.3 “ Without + gerundiy” li birikma ……………………………………………… 1.4 “ Without + aniqlovchi” li birikma …………………………………………… Birinchi bob xulosasi . ………………………………………………………… BOB II. “Without” predlogli birikmalarning gapdagi sintaktik-semantik xususiyatlari……………………………………………………………. 2.1. Substantsial negative sintaksemalar………………………………………… 2.2. Prosessual negative sintaksemalar…………………………………………… 2.3. Kvalifikativ negative sintaksemalar…………………………………………… Ikkinchi bob xul

KIRISH Malumki “Ta`lim to`g`risida”gi qonunda ta`lim sohasidagi davlat siyosatining asosiy prinsiplarida ta`lim va tarbiyaning insonparvar demokratik xarakterda ekanligi muhim tamoyil sifatida ko`rsatib o`tilgan. Ta`lim islohotlarida ushbu tamoyillarga asoslangan, ta`lim oluvchilarning har tomonlama uyg`un kamol topashi, erkin va mustaqil fikr yuritishga yo`llaydigan ta`limning mukammal mexanizmning yaratish muhim vazifa qilib qo`yilgan. Bitiruv malakaviy ishimizni yozish jarayonida muhtaram Prezidentimiz I.A.Karimovning «Yuksak ma`naviyat yengilmas kuch» asari (2008 yil) va 2010 yil 28 yanvarda O`zbekiston Respublikasi Oliy majlisi qonunchilik palatasi va Senati qo`shma majlisi “Mamlakatimizni modernizatsiya qilish va kuchli fuqarolik jamiyatini barpo etish ustivor maqsadimiz mavzusida qi

farovonligi yo`lida amalga oshirilayotgan oqilona va odilona siyosatidan g`urur va iftihorga to`lib, Prezident ko`rsatmalaridan saboq olish niyatida u kishining keyingi paytlardagi ma`ruza va nutqlari bo`yicha imkon darajasida yozishni maqsadga muvofiq deb topdim. “Bu muqaddas vatanda azizdir inson” risolasida O`zbekiston Respublikasi Prezidentining 2010 yil 30 iyundagi “O`zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining o`n to`qqiz yillik bayramiga tayyorgarlik ko`rish va uni o`tkazish to`g`risida” gi PQ – 1358- son Qarori hamda mamlakatimizda istiqlol yillarida ijtimoiy – siyosiy, huquqiy, ma`naviy – ma`rifiy va iqtisodiy sohalarda qo`lga kiritilgan yutuqlar, ularning ko`lami, mazmun – mohiyati, istiqboli to`g`risida fikr yuritiladi. Unda bozor iqtisodiyoti sharoitida amalga oshirilayotgan

Vatan va inson manfaati - oliy maqsad. O`zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov: “Bugun biz tarixiy davrda – xalqimiz o`z oldiga ezgu va ulug` maqsadlar qo`yib, tinch osoyishta xayot kechirayotgan, avvalambor, o`z kuch va imkoniyatlariga tayanib, demokratik davlat va fuqarolik jamiyat qurish yo`lida ulkan natijalarni qo`lga kiritayotgan bir zamonda yashamoqdamiz”, - degan edi. Avvalo, tarixan qisqa bu davr, bir o`spirin yoshiga teng vaqt davomida davlatimiz uchun siyosiy sohada, davlat va jamiyat qurilishi borasida har tomonlama rivojlanish va yuksalish davri bo`lganligi bugan hech kimga sir emas. O`zbekistonning mustaqilligi oson va o`z - o`zidan qo`lga kiritilmadi, balki Yurtboshimiz rahnamoligidagi halqimizning sobitqadam va sermashaqqat faoliyatining natijasi bo`ldi. Shu ma`no

bosqichma - bosqich o`tish O`zbekistonning strategik rivojlanish uchun asos bo`ldi. Mamlakatimizda milliy davlatchilikni barpo etilishi ham puxta reja asosida bordir. 1992 yilda Asosiy qonunimiz – O`zbekiston Respub- likasining ishlab chiqilishi va qabul qilinishi, davlat hokimiyatining qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud tarmoqlariga bo`linishi prinsipining eng muhim tamoyil sifatida belgilanishi – bularning barchasi davlat qurilishining yo`nalishlarini belgilab berdi. Ijro hokimiyatining samarali tizimi va tuzilmalarini yaratish maqsadida tub ma`muriy islohotlar amalga oshirilishi bugungi kunda o`zining ijobiy natijalarini bermoqda. Viloyat, tuman va shaharlarda hokimlik instituti joriy etildi. Mahalliy o`zini - o`zi boshqarish organi tizimi, mahalla institutini rivojlantirish va must

bayramini keng nishonlaymiz – dedi Mamlakatimiz Prezidenti. Tabiiyki, bu bizdan barcha soha va tarmoqlarda amalga oshirayotgan keng ko`lamli islohotlarimizni atroflicha tahlil etib, kelgusi rejalarimizni aniq- ravshan belgilab olishni talab etadi. Ayni paytda biz o`z vaqtida tanlab olgan iqtisodiy taraqqiyot modelining naqadar to`g`ri ekanini va amalda o`zini to`la oqlaganini hayotning o`zi yana va yana tasdiqlab bermoqda. Ushbu modelning tamoyillari asosida mamlakatimizni isloh etish va modernizatsiya qilish bo`yicha har tomonlama va chuqur o`ylagan tadrijiy taraqqiyot dasturini izchil amalga oshirganimiz inqirozning, jahon bozoridagi keskin o`zgarish va beqarorlikning iqtisodiyotiimzga, moliya va bank tizimiga salbiy ta`sirini sezilarli darajada kamaytirish imkonini berdi. Bugun dunyo iq

kolleji va akademik litsey barpo etildi va rekonstruksiya qilindi. Faqat 2010 yilda maktablar, kasb- hunar kollejlari va litseylarda 2 ming 300 tadan ziyod kompyuter texnikasi va multimedia uskunasi o`rnatildi. Unib - o`sib kelayotgan yosh avlodni jismoniy jihatdan tarbiyalash va bolalar sportini rivojlantirishga qaratilgan dasturni amalga oshirish bo`yicha ishlar izil davom ettirildi. Buning natijasida faqat 2010 yilning o`zida 72 sport inshooti, 27 ta suzish havzasi foydalanishga topshirildi, umumiy qiymati 3 million AQSH dollariga teng bo`lgan sport inventarlari va uskunalar joylarga yetkazib berildi. O`tgan yilda farzandlarimizning ijodiy qobiliyati va ma`naviyatini yuksaltirishga qaratilgan musiqa va san`at maktablarining moddiy - texnik bazasini mustahkamlash bo`yicha qabul qilingan

qancha kuch va mablag`larni safarbar etishni talab qilishi haqida bugun gapirib o`tirishning, o`ylaymanki, zarurati bo`lmasa kerak deb ta`kidladi Prezident Islom Karimov. Mamlakatimizning barcha mintaqalarida biznesni rivojlantirish uchun yanada qulay ishchan muhit yaratish, tadbirkorlik, kichik va xususiy biznesga yanada keng erkinlik berish, byurokratik to`siq va g`ovlarni bartaraf etish bo`yicha zarur chora- tadbirlarni amalga oshirish lozim. Prezident Islom Karimov Samarqand viloyati kengashining navbatdan tashqari sessiyasida Samarqand zamini xususida so`z yuritganda, biz uning qadimiyligi, dunyodagi eng ko`hna o`lkalar qatorida turishi, shu bilan birga, go`zal va betakror tabiati, umumbashariy sivilizatsiya rivojiga qo`shgan beqiyos hissasi haqida, ulug` mutafakkir zotlar, olimu - fu

majmuasida amalga oshirilgan bunyodkorlik ishlari, bunday muqaddas qadamjolarning yanada obod bo`lib borayotgani ko`pgina musulmon mamlakatlari davlat arboblari va jamoatchiligi, minglab ziyoratchilarning yuksak e`tibori va hurmatiga sazovor bo`lmoqda. Shu kunlarda 6 milliard 500 million so`m mablag` sarflanib, Siyob dehqon bozorini rekonstruksiya qilish va uning hududini obodonlashtirish ishlari yakuniga yetkazilmoqda. Shular qatorida, salkam 4 milliard so`m mablag` o`zlashtirilib, Samarqand shahridagi Mirzo Ulug`bek rasadxonasi hududida yangi muzey binosi, keng maydon va so`lim xiyobon barpo etildi, buyuk ,bobomiz muazzam haykali o`rnatilib, bugungi kunda bu maskan Samarqand tarixining yana bir yorqin ko`zgusiga aylandi. Bir so`z bilan aytganda, Samarqand vohasida keyingi yillarda qurili

Bugungi kunda aqlga sig`maydigan ba`zi holatlar haqida faqat afsuslanib gapirish, xususan, vodoprovod tarmoqlarining ishdan chiqishi oqibatida odamlarning quduq suvidan foydalanishga majbur bo`layotganini Bulung`ur va boshqa tumanlarda kuzatish mumkin. Tabiiy gaz bilan ta`minlash haqida gapirganda, bu masalada ham shu kabi noxush misollar kam emasligini aytish lozim. Jumladan, Samarqand, Urgut, Tayloq, Payariq, Kattaqo`rg`on tumanlarida bu nuqsonlar ko`zga tashlanmoqda. Ayni qish paytida bunday holat odamlarning haqli e`tirozini uyg`otmoqda. Bu kabi kamchiliklar, ayniqsa, elektr energiyasi ta`minotidagi uzulishlar ayrim qishloq vrachlik punktlarida uchrashini hech chidab bo`lmaydigan hol deb baholash kerak. Viloyatda zamonaviy bilim va professional malakaga, tashkilotchilik qobiliyatiga e

ko`paygani, turmush darajasining sezilarli ravishda yaxshilangani va buning natijasida onalar o`limi 2 barobardan ko`proq, bolalar o`limi 3 barobar kamaygani, odamlarning o`rtacha umr ko`rishi 67 yoshdan 73 yoshga, jumladan, ayollarning o`rtacha umr ko`rishi 75 yoshga yetganini mamnuniyat bilan ta`kidlasak arziydi, deb o`ylayman. Shundan kelib chiqqan holda, quyidagi yo`nalishlarni demokratik o`zgarishlarni yanada chuqurlashtirishning eng muhim ustuvor vazifalari sifatida belgilash zarur, deb o`ylayman. Ma`lumki, o`tgan davr mobaynida mamlakatimizda davlat hokimiyati va boshqaruvini demokratlashtirish sohasida amalga oshirilgan islohotlar o`ta muhim bir maqsadga, ya`ni hokimiyatlar bo`linishi konstitutsiyaviy prinsipini hayotga izchil tatbiq etish, hokimiyatlar o`rtasida o`zaro tiyib turis

Respublikasi Bosh vaziri, uning o`rinbosarlari, vazirlar, davlat qo`mitalarining raislaridan iborat. Qoraqalpog`iston Respublikasi hukumatining boshlig`i Vazirlar Mahkamasi tarkibiga o`z lavozimi bo`yicha kiradi. Vazirlar Mahkamasi iqtisodiyotning, ijtimoiy va ma`naviy sohaning samarali faoliyatiga rahbarlikni, O`zbekiston Respublikasi qonunlari, Oliy Majlis qarorlari, O`zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlari ijrosini ta`minlaydi. Vazirlar Mahkamasi amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq O`zbekiston Respublikasining butun hududidagi barcha organlar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fuqarolar tomonidan bajarilishi majburiy bo`lgan qarorlar va farmoyishlar chiqaradi. O`zbekiston Respublikasi Bosh vaziri Vazirlar Mahkamasi faoliya

Shuningdek, Prezident ma`ruzasida sud – huquq tizimini isloh etish, axborot sohasini isloh qilish, axborot va so`z erkinligini ta`minlash, saylov huquqi erkinligini ta`minlash va saylov qonunchiligini rivojlantirish, fuqarolik jamiyati institutlarini shakllantirish va rivojlantirish hamda demokratik bozor islohotlarini va iqtisodiyotni liberallashtarishni yanada chuqurlashtirish masalalari to`lig`incha o`z yechimini topdi. Tadqiqotning metodologik asosi. O`zbekiston Respublikasi “Ta`lim to`g`risida”gi qonuni, “Kadrlash tayyorlash milliy dasturi”, O`zbekiston Respublikasi hukumatining umumiy o`rta ta`limni rivojlantirishga qaratilgan qarorlari,Xalq ta`limi vazirligining buyruqlari, Prezident I.A. Karimovning ta`lim tizimini takomillashtirishga yo`naltirilgan nutqlari,unda bayon etilgan yond

3. “Without” predlogli birikmalarning turli sintaksemalarni ifodalash vositachilari sifatida namoyon bo`lishi; 4. Ajratib olingan sintaksemalar (ularning ifodalanishi, o`rni va gapdagi holati)ning formal distributiv xususiyatlarini aniqlash hamda ularning leksik belgilarining yoritilishi. Malakaviy ishining dolzarbligi ingliz tili gramatikasini o`rganishda “without” predlogli birikmalarning tutdan o`rni, ularning turli sintaksemalarni ifodalash vositalari sifatida tilde muhim rol o`ynashidir. “Without” predlogi amaliy va nazariy gramatikada, predlogli birikmalar o`quv qullanmalarida to`laqonli o`z ifodasini topmagan. Mazkur ishda “without” predlogi yuzasidan olib borilgan ilmiy izlanishlar bu bo`shliqni oz bo`lsaham to`ldirib, bu sohaga taaluqli muammolarning ijobiy hal qilinishiga yordam

boshqaruvni o`timli fe`llarni ularning o`tinlilik darajasini hisobga olgan holda fe`llarni klassifikatsiyalashtirish imkonini beradi. Mazkur bitiruv malakaviy ishi ham nazariy, ham amaliy ahamiyatga egadir. Ishning nazariy ahamiyati “without” predlogli birikmalarni elementar sintaktik birliklar – gapning komponentlari va sintaksemalar doirasida o`rganishda o`z aksini topadi, bu sintaktik birliklarning har biri o`zining mazmuniy va formal xususiyatlariga ega bo`lib, bunda “without” predlogli birikmalar biron bir sintaksemani ifodalash vositasi bo`lib xizmat qiladi. Ishning amaliy ahamiyati shundaki, ilmiy ishlarim natijasida to`plangan materiallardan nafaqat nazariy kurslarda, balki amaliy grammatikada, shu jumladan, predlogli birikmalar mavzusiga taalluqli o`quv qullanmalar, uslubiy ko`rsa

Ingliz tilida predloglarning o`rni va roli. Predloglar gap bo`laklari o`rtasida aloqa o`rnatuvchi vositalardir. Predloglar barcha yordamchi bo`laklar singari formal morfologik belgilarga emas, ularning aksariyati qadimgi ingliz tili so`zlari o`zagidan kelib chiqqan predloglardir. Shu bilan birga, biz predloglarga har tomonlama berk bo`lak deb ham qaray olmaymiz. Ular kamdan-kam va asta-sekin o`z-o`zini morfologik jihatdan to`ldirib boradi. Masalan, considering, during sifatdoshlarini misol qilib olishimiz mumkin. Bundan tashqari qo`shma va frazali predloglar ham mavjud: owing to, in spite of, etc. Predloglar orqali yuz beradigan munosabatlar keng qamrovli xarakterga ega bo`ladi. Vaqtga tegishli munosabatlar to`g`risida ko`p nazariyalar mavjud bo`lib, ularni grammatiklashtirilgan predloglar

Yoki the subject matter of the article, a play by Shakespeare, the tree by the house, the bird on the tree kabi so`z birikmalarida predlog munosabatlari umuman turlichadir. The subject matter of the article (maqolaning mazmun- mohiyati) va a play by Shakespeare (Shekspirning pesasi) birikmalarida of va by predloglari leksik jihatdan biror ma`noga ega emas, lekin the tree by the house (uy yonidagi daraxt) va the bird on th у tree (daraxt ustidagi qush) birikmalarida by va on predloglari mavhum ma`noga ega emas, ular biron bir o`rin-joyga tegishli munosabatni anglatayapti. Shunday bo`lsa-da, har qanday holatda ham predloglar yordamchi vositalar ekanligini, shuning uchun ham biton nomga ega emasligini yodda tutish lozim. Predlogli birikmalar ichida “without” predlogi birikmalar muhim o`rin eg

“Without” predlogli birikmaning o`rniga not bo`lishsizlik yuklamasini qullay olishi mumkinligi “without” predlogli birikmada negative sintaksema mavjudligini aniqlashtiradi. Umuman olganda, sintaksema deganda nimani tushunamiz? Bu savolga quyidagicha javob beramiz. 1970 yillarga qadar ingliz tili grammatikasida F. N. Buslayev, A. A. Potebni, A. M. Peshkovskiy, A.A. Shaxmatov, B. A. Ilish, A. I. Smirniskiylarning ilmiy mulohazalari gapning ikkinchi darajali bo`laklari an`anaviy nazariyasiga asoslangan edi. Bundan so`ng bu an`anaviy nazariyani rad tmagan holda yana bir yangi nazariya professor A. M. Muxin tomonidan ishlab chiqildi va unda asosiy e`tibor tildagi elementar sintaktik birliklarni – gapning komponentlari va sintaksemalatni o`rganishga qaratildi. Gapning strukturasida elementar si

Biz gap bo`laklarini nazariyaga asoslab komponent va sintaksem tahlil qilib o`rganar ekanmiz, bugungu kunga qadar bu metod bo`yicha ilmiy ishlar olib brogan A. M. Muxinning izdoshlari Badanina, Doroshenkov, Kravsov, Z. Petrova, S. Egamberdiev, R. Qiyomov, Q. Ma`murovlarning ham ilmiy mulohazalariga murojat qilamiz. Ayniqsa, Qosimjon Ma`murovning “without” predlogining ot, olmosh va grenduyliyli birikmalari ustida olib brogan ilmiy izlanishlariga asoslanga holda o`z ilmiy izlanishlarim doirasini kengaytiramiz. 19

BOB I. Without” predlogining gapda boshqa bo`laklar bilan sintaktik aloqasi. “Without” predlogli birikmalarni biz ikki muhim aspektda o`rganamiz: birinchisi, sintaktik belgilarni hisobga olgan holda gapning komponenti sifatida, ikkinchisi, sintaktik-semantik belgilarni hisobga olgan holda gapda sintaksema sifatida o`rganamiz. Gapning komponentlarini o`rganishda ularning gapdagi boshqa bulaklar bilan sintaktik aloqasini o`rganish va ularning yadroviyligi, predikasiya etuvchi yoki predikasiya etiluvchiligini, tobeligini yoki uyushganligini o`rganish katta ahamiyatga ega. “without” predlogi ot, olmosh, gerundiy bilan birga predlogli birikma bo`lib keladi. “without” predlogi – ot bilan birga predlogli birikma bo`lib kelishini quyidagi misolda aniqlaymiz: They walked without hats (Golsworthy) →

ikkinchisi – “walked” – yadroviy predikasiya etuvchi (NP2)component bo`lib keladi. Bir jihatdan ega va kesim predikasiya etuvchi va predikasiya etiluvchi bo`lak sifatida bir – biriga qarama – qarshi ham bo`la oladi, ikkinchi bir jihatdan yadroviylik belgisi ostida ular bir butunlikka, umumiylikka buysinadilar. Shuning uchun ham gapda ega yoki kesimdan biri tushurib qoldirilganda, gap mazmuni buziladi, г biron bir mohiyatga ega bo`lmay qoladi. Lekin “without hats” birikmasi gapdan tushurib qoldirilganda gapdagi asosiy ma`no saqlanib qoladi. “without hats” bo`lagi “walked” bo`lagiga tobe (Dependent - D) bo`lib, bu komponentlar o`rtasida subordinativ aloqa mavjud bo`ladi. Demak, yadroviy predikativ aloqaga subordinativ aloqa tobeligini hisobga olib, ayta olamimizki, “without + ot” li birikma

JM: 1 2 3 4 5 CM: D1. D2. NP1. NP2. D3 “was without life” birikmasi yadroviy predikasiya etuvchi (NP2) bo`lak. 1 2 (3) (3) 3 2. His face was without expression (Winspear). JM: 1 2 3 CM: D.NP1. NP2. “was without expression” birikmasi yadroviy predikasiya etuvchi (NP2) bo`lak. “Without + ot”li birikmalarni tobe bo`lak sifatida gapning yunksion va component modelida ko`rib chiqamiz: 1 2 (3) 3 1. She spoke without notes. JM: 1 2 3 CM: NP1. NP2. D. “without notes” – tobe bo`lak. 22

1 2 (3) (3) 3 (4) 4 2. I went to the office without breakfast (A. III.210) JM: 1 2 3 4 CM: NP1.NP2.D1.D2 “without breakfast” – tobe bo`lak. 1 2 3 4 (5) 6 5 3. . . . and Dunwoodie soon saw the field without an opposing foe (FCS 96). JM: 1 2 3 4 5 6 CM: NP1. D1. NP2. D2. D3. D4 1 2 3 (4) 5 6 4 4. Prap he say, without so much talk (FCS 136). JM: 1 2 3 4 5 6 CM: Ind. NP1. NP2. D1. D2. D3 “Without + ot” li birikmalarni uyushgan tobe bo`laklar sifatida gapning yunksion va komponent modelida ko`rib chiqamiz: 1 (2) 2 (3) 3 4 5 1. People cannot live witnout food and drink. JM: 1 2 3 4 5 23

CM: NP1. NP2. D1. Ind. D2 “without food and drink” – uyushgan tobe bo`lak. “food ” va “drink” – o`zaro koordinativa aloqada. 1 2 (3) 3 4 (5) 5 6 7 8 9 2. Now one cannot imagine life without gas, electricity and other modern 10 conveniences. JM: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 CM: D1. NP1. NP2. D2. D3. D4. Ind. D5. D6. D7. “without gas, electricity and . . .conveniences” – uyushgan tobe bo`laklar. 3. What`s the same thing, a peddler without house, pack or money (FCS 146). 1 (2) 2 3 4 5 A peddler without house, pack or money. JM: 1 2 3 4 5 CM: NP1. D1. D2. Ind. D3. 24

“Without + olmosh”li birikma. “Without ” predlogi ba`zi hollarda kishilik, egalik, ko`rsatish, gumon, o`zlik kabi olmoshlar bilan birga kelib “without + olmosh”li birikmani hosil qiladi. Bunday birikmalarni turli gaplar tarkibida yunksion va component tahlil qilib ko`ramiz: a) “without + olmosh”li birikmalar tobe bo`lak bo`lib keladi. 1 (2) (2) 2 (3) 3 (4) 4 1. We are not going to the country without you. (A. (III) 462). JM: 1 2 3 4 CM: NP1. NP. D1. D2. “without you” – tobe bo`lak. 1 2 3 (4) 4 5 (6) 6 2. Bronia and I can save Edek without you (USS 86). JM: 1 2 3 4 5 6 CM: NP1. Ind. NP1. NP2. D1. D2. “without you” – tobe bo`lak. 1 (2) 3 2 (4) 4 3. . . . they would rather be without you (A. (III) 44). 25

JM: 1 2 3 4 CM: NP1. NP. D1. D2. “without you” – tobe bo`lak. b). “without + olmosh”li birikmalar yadroviy predikasiya etuvchi bo`lak pozisiyasida keladi: 1 (2) (2) 2 3 1. You were without it then. JM: 1 2 3 CM: NP1. NP. D1. “without it” – yadroviy predikasiya etuvchi bo`lak. b) “without + olmosh”li birikmalar gapda uyushgan tobe pozisiyada keladi: 1 (3) 2 3 (4) 4 5 6 1. What would the government do without you and me? JM: 1 2 3 4 5 6 CM: D1. NP1. NP2. D2. Ind. D3. 26

“without you and me” – uyushgan tobe bo`lak. 27

Without + gerundiy” li birikma a) “without + gerundiy”li birikmalar gapda tobe pozisiyada keladi: 1 2 3 (4) 4 5 1. He left the room without saying a word (KH. 392) 1 2 3 4 5 CM: NP1. NP2. D1. D2. D3. “without saying ”- tobe bo`lak (D2). 1 (2) 2 3 (4) 4 5 6 2. He can speak English without making any mistakes (KH 352). 1 2 3 4 5 6 CM: NP1. NP2. D1. D2. D3. D4. “without making ” – tobe bo`lak (D2). 1 2 (4) 3 4 (5) 5 6 3. . . . he pleasures of an unrestrained conversation without reflecting any 7 danger . . . (FCS 60). 1 2 3 4 5 6 7 28

CM: NP1. NP2. D1. D2. D3. D4. D5. “without reflecting” – tobe bo`lak (1) 1 2 3 4 5 6 7 4. Without making any further explanation, the youth bowed politely . . . (FCS 42). 1 2 3 4 5 6 7 CM: D1. D2. D3. D4. NP1. NP2. D5. “without making” - tobe component (D1). b) “without + gerundiy”li birikmalar gapda yadroviy predikasiya etuvchi pozisiyada keladi: 1 2 (3) (3) 3 1. His coming was without informing . JM: 1 2 3 CM: D1. NP1. NP2 “without informing ” – yadroviy predikasiya etuvchi bo`lak. c). “without + gerundiy” li birikmalar gapda uyushgan tobe pozisiyasida keladi: 1 (2) (2) 2 3 (4) 4 5 (6) 6 7 (8) 8 (10) 1. I shall not allow you to go out without asking and without putting on 9 10 your overcoat. 29

JM: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 CM: NP1. NP2. D1. D2. D3. D4. Ind. D5. D6. D7 “without asking and without putting” – uyushgan tobe bo`lak. 30

“Without + aniqlovchi” li birikma. Bu birikmani ifoda etishda asosan 3 xil variant mavjud bo`lib, ular “without + being”, “without + felling” va “without + getting”. Quyidagi misollarda “without + aniqlovchi”li birikmalarning gap strukturasida boshqa bo`laklar bilan sintaknik aloqalari va gapdagi pozisiyalarini komponentva yunksion tahlil asosida o`rganamiz: 1 (2) 2 (3) 3 4 1. It was agreeable without being handsome (Maugham). JM: 1 2 3 4 CM: NP1. NP2. D1. D2. 1 2 3 4 (5) 5 6 (7) 7 8 2. I never pass it without feeling better for the sight of it. JM: : 1 2 3 4 5 6 7 8 CM: NP. D1. NP2. D2. D3. D4. D5. D6. 1 2 3 (4) 4 5 6 (7) 7 8 I wish I could travel long distances without getting carsick (The last leaf 316) JM: 1 2 3 4 5 6 7 8 31

CM: 1NP1. 2NP2. 2NP1. 2NP2. D1. D2. D3. D4 32

Birinchi bob xulosasi. Mazkur bitiruv malakaviy ishinign birinchi bobida “without” predlogining gapda boshqa bo`laklar bilan aloqasi o`rganildi. “Without” predlogli birikmalar to`rtta qismga, ya`ni “without+ot”li, “without+olmosh”li, “without+gerundiy”li, “without+aniqlovchi”li birikmalarga фокфешдши o`rganildi. Bu bobda ushbu birikmalarga asosan, sintaktik belgilarini hisobga olgan holda, gapning komponenti sifatida murojat qilindi va bu komponentlarning gapdagi sintaktik aloqalari va pozisiyasi aniqlandi. Ilmiy izlanishlar mobaynida turli asarlardan misollar to`plandi va bu misollar ustida olib borilga Grammatik eksperimantlar natijasida ushbu “without” predlogli birikmalarning gapdagi boshqa komponentlar bilan sintaktik aloqalari va gapdagi pozisiyasi to`g`risida quyidagi xulosalarga ke

JM: 1 2 3 CM: D.NP1. NP2. 3. Koordinativ aloqa, uyushgan tobe komponentga misol: 1 (2) 2 (3) 3 4 5 1. People cannot live witnout food and drink. JM: 1 2 3 4 5 CM: NP1. NP2. D1. Ind. D2 34

BOB II. Withait predlogli brikmalarining gapdagi sintaktik – semantik xususiyatlari. Sintaktik – semantik belgilar ikki turga, ya`ni kategorial va nokategorial turlarga bo`linadi. Kategorial turlarga substantsional, protessual (jarayon, ish – harakatga xos) sintaksemalar, kvalifikativ (belgi, harakter, sifatga tegishli) sintaksemalar kiradi. Nokategorial turlarga negativlik, kolitativlik, aktivlik, stativlik (holatga tegishli), kvalitativlik (sifatga tegishli) kabi sintaktik – semantik belgilar kiradi. Substansional negativ sentaksiyalar. Without + otli va without + olmoshli brikmalar 20 ta substansional sintaksemalarni ifodalash vositasi bo`lib xizmat qiladi. Ular 7 ta negative komitativ (shu jumladan, aktiv stativ, kvalitativ, agentive, ob`ekt, (holatga) tegishli 4 ta negativ konditsiona

……it would be dangerous to stay with permission; They parted with a word of friendship. I went to the office with breakfast. Agar biz bu gaplardagi komitativlik belgilarini negative sotsiativ sintaksema belgilari bilan qarama-qarshi qo`ysak, uning komitativlik xususiyati yanada aniq namoyon bo`ladi. Buning uchun without predlogi o`rniga with emas, together with qo`shma predloglarni qo`yib ko`ramiz. Agar “together with” predlogi mos kelsa, ma`no buzilmasa, bu birikmada sotsiativ sintaksema mavjud bo`ladi, agar to`g`ri kelmasa, komitativ sintaksema mavjud bo`ladi: …..it would be dangerous to stay with permission…..it would be dangerous to stay together with permission. They parted with a word of friendship. They parted with a word….. . I went to the office together with breakfast. Demak, bu

3. They want to deal with it in their own way, without any foreigners (USS 64). They want to deal with it in their owh way together with the foreigners. Biz yuqorida negativ komitativ va negative sdotsiativ sintaksemalarni aniqladik va negativ kometativ sintaksema jonli otlar bilan bog`liq leksik bazaga egaligini guvohi bo`ldik. Xuddi shunday without+olmosh” li birikmalar haqida ham shu fikrni bildirish mumkin. Bunda negativ sotsiativ sintaksemaning olmoshli variantlari birmuncha chegaralanganligini ko`ramiz. Negativ komitativ aktiv sintaksema. Without predlogli birikmalarning ytuqorida tahlil qilingan turlarida faqat negative va komitativ sintaksemadan tashqari aktivlik (ish – harakat mazmauni) hususiyati ham mavjud bo`lishi mumkin. Masalan, Denny smiled without reply (Cals-worthy); Denny

Denny smiled and didn`t reply. …. No one will over again grow up and will not influence of the mass. Always turned away and did`not complain upon Sara`s refusal to see him. He didn`t say anything to them. It was not easy to work, but Ivan worked and had not a rest. Bu sintaksema agentive sintaksemaga bog`liq bo`lishi mumkin. Bunda without predldogi egalik olmoshi va qaratqich kelishigidagi ot bilan ifodalangan birikma bilan keladi. Masalan: I shall not do the work without his help . (AE 63). Negativ komitativ stativ sintaksema. Substansional nigativ sentaksemalar doirasida without S li birikmalarning holat (stativlik) ga tegishli xususiyatlari borligi ham aniqlandi. Stativga xos xususiyatni aniqlash uchun without + ot li birikmaning o`rniga without + be yoki feel yordamchi fe`llarning geru

otlashgan fe`llarda namoyon bo`layapti. Bu sentaksimaning negativ komitativ sintaksemadan farqi shundaki, u olmoshli variantlarga ega mas. Negativ komitativ kvalitativ sentaksema. Negativ komitativ kvalitativ sintaksemaning yuqorida tahlil qilingan sintaksemalardan farqi shundaki, unda sifat, belgi, xususiyatga xos mazmun- mohiyat mujassam bo`ladi. Masalan: 1. She could not face life without the terrible strength of the weak….. . 2. I am afraid of facing life without the slow beauty of our old world that is gone. Ushbu gaplardagi without+otli birikmalarda kvalitativ sintaksema mavjudligini isbotlash uchun qo`yidagi tranformatsion tajribadan foydalanamiz: 1. (Without) the terrible strength of the weak….. The weak are terrible strong; 2. (Without) the slow beauty of our old world our old wor

Yet 1 she 2 had 3 managed 3 the plantation 4 without 5 men to help 6 her 7 . JM: 1 2 3 4 5 6 7 CM: D1. NP1. NP2. D2. NDP1. NDP2. D3 Mazkur tahlildan bizga shu ma`lum bo`ldiki, “without men” birikmasi gapdagi fe`l – kesim “had managed” ga nisbatan subordinativ aloqani amalga oshirsa , fe`lning infinitiv formasi “to help” ga nisbatan ноядровий predikativ aloqani amalga oshiradi, va without+otli birikmada kolitativ sintaktik – semantik xususiyatlar mavjud bo`ladi, ungato help infinitivini qo`shish orqali agentivlik xususiyat paydo bo`ladi. Nihoyat, bu gapda negativ sintaksema mavjudligini aniqlash uchun “without” predlogi o`rniga “and” bog`lovchisi va “no” olmoshini qo`llab ko`ramiz. Bizga ma`lumki, “not” (yoki not) olmoshi negative sintaksemani ifoda etuvchi asosiy elementlardan biri hisobla

SM: NP 1, NP 2, D 1, D 2. Bu modelda without shot being fired birikmasi tobe predikatsiyasi etiluvchi pozisiyasida. Bu gapda negativ komitativ ob`ekt sinbtaksema mavjudligini qo`yidagi transformatsion usul yordamida aniqlaymiz. The town was captured without a shot being fired the town was captured and no shot was fired. Negativ instrumental sintaksema. Bu sintaksemada instrumentallik xususiyati biror bir ish-harakatni amalga oshirishda yordamchi ko`rsatgichlar, asboblar xizmat qilishda namoyon bo`ladi. Masalan: 1. I drew it without a ruler. Men buni chizg`ichsiz chizgan edim. 2. He couldn`t walk nav without the help of sticks. U hozir xassa yordamisiz yura olmaydi. Ushbu gaplarda instrumentallik sintaktik – semantik xususiyat mavjudligini isbotlash uchun predlogli birikmadagi without predl

so`z turkumi tashkil etadi, qaysiki, ular aniq bir predmet, mehnat qurolini anglatayapti. Negativ kauzal sintaksema. Gaplarda kauzillik sintaktik – semantik xusuiyati biror bir holatning sababini ko`rsatish bilan bog`liq bo`ladi. Masalan: 1. He looked strange and storklike without a coat (çalswarthy). U paltosiz g`alati va maylakka o`xshab ko`rinardi. 2. ……and suddenly, without obvious reason, Edward Craddock blushed (Maugham). ….va birdaniga, aniq bir sababsiz, Edvard Kraddok qizarib ketdi. Ushbu gaplarda kauzallik xususiyat borligini isbotlash uchun dastlab without predlogi o`rnini with predlogi o`rnining because of qo`shma predlogiga almashtirib tajriba o`tkazamiz: 1. He looked strange and stork like without a coat He looked strange and stork like with a coat He looked strange and stork

CM: SM: NP 1 , NP 2 , D 1 , I D 2 (D 3 ). 2. … and 1 suddenly 2 , without 4 abvious 3 reason 4 E.Craddock 5 blushed 6 . JM: 1 2 3 4 5 6 CM: I, D 1 , D 2 (D 3 ), NP 1 , NP 2. Shunday qilib, substansional sintaksema doirasida negative kauzal sintaksemani ifoda etuvchi without predlogli birikmalar gapning kesimiga tobe pozesiyada bo`lib, uning leksik bazasini ot tashkil etadi. Negativ konditsional sintaksema. Substansional sintaksemalar doirasida without predlogli birikmalar konditsional sintaktik – semantic xusuiyatlarni ham ifoda etib keladi. Konditsional sintaksema holat yoki harakatning sodir bo`lishi shart-sharoiti bilan bog`liq bo`ladi. Masalan: ……the book would not hawe been possible without Frank Eleazer, who taught me most of what I know about the Hause and abaut reporting. Bu gapda

ot)” birikmani qo`llab ko`ramiz, chunki ushbu birikmada aniq konditsional sintaksema mavjud. ….The book would not have been possible without Frank Eleazer, who…. … the book would not have been possible if it were not for Frank Eleazer, who….. . Shu jumladan, without predlogining o`zida negative sentaksema mavjudligini hisobga olib va o`tkazilgan tajribaning muvaffaqiyatli chiqqanligi bilan aytish joizki, yuqorida ko`rilgan gapda negative konditsional sintaksema mavjud. Negativ konditsional sintaksemaga aktivlik xususiyati ham mujassam bo`lishi mumkin. Masalan, though without your help I should never have got it all done before the winter. (Bond). Ushbu misoldagi without…. Help predlogli birikmasidagi aktivlik xususiyatini ko`rsatish uchun, if bog`lovchili shart ergash gapni qo`llaymiz: If

Ushbu misoldagi konditsionallik xususiyatini ko`rsatish uchun if bog`lovchili shart ergash gapdagi, negative xususiyatni ko`rsatishi uchun not yuklamasini fe`lga qo`shib foydalanamiz: If I hadn`t been in a state of Inspiration I could never have hit on that. Negativ ekzistensioanl sintaksema. “ Without + ot ” li birikmalar substansional negative sinatksema doirasida ekzistensial (borliq) sintaktik – semantik xususiyatini ham mujassam etadi. Masalan: 1. But there`s a green hill far away, without a “city wall”; 2. I don`t want to travel second – class on steamships and put up at the third – rate hotels, without a bathroom, and eat at cheap restaurants. (Maugham). Without + ot li birikmada ekzistinsial xususiyat borligini aniqlash uchun unga there ravishini qo`yib qo`llab ko`ramiz. 1. But the

Diana uyda yo`qligi sababali, u juda jiddiy ko`rinadi. Ba`zan negativ ekzistensial sintaksema bilan birga konditsional sintaksema ham kelishi mumkin. Bunday gaplarda shart ergash gaplarda qo`llanuvchi if bog`lovchisidan foydalangan holda eksperiment o`tkazamiz: “Ah”- said Melanie sadly, “Whet will the South be like without all our fine boys?” (Mitchell); ….. “What will the South be like if all our fine boys are not there?” Bu tajribadan shu ma`lum bo`ladiki, if li shart ergash gapda konditisional sintaksema, to be fe`li va there ravishning qo`llana olishida ekzistensial sintaksema, not yuklamasining qo`llash mumkinligi bilan negativ sintaksema mavjudligi aniqlandi. Negativ kvalitativ sintaksema. Bu sinteksamani ifodalaydigan without + otli predlogi birikma yordamchi to be fe`li bilan birga

She was a heartless woman. She 1 was 2 a woman 2 without 3 a heart 3 . TM: 1 2 3 SM: NP 1 , N 2 , D. Bu sintaksemaning leksik bazasini predmet yoki shaxsning sifatini bildiruvchi mavhum otlar tashkil etadi. Negativ indefinite sinatksema. Bu sintaksemani ifodalashda without predlogidan so`ng anyone (any one), someone (some one), anything 2 (anybody), something (somebody) kabi gumon olmoshlari qo`llanib, predlogli birikma sifatida qo`llanadi. Masalan: 1. …..Ganny went out the front door without anybody seeing him leave; 2. …..and quite a number of days had passed by without anything happening. Ushbu misollardagi without anybody, anything predlogli birikmalarida negative sintaksema mavjudligini aniqlash uchun, gapda without predlogini tushirib qoldiramiz va gumon olmoshlari o`rniga bo`lishsi

Masalan: 1. It was full enough at the best of times without vicitors – without anyone in it. 2. I think atmosphere is all very well, but atmosphere without anything else is like a frame without a picture. Ushbu gaplarda ekzistensial sintaksema mavjudligini aniqlash uchun to be fe`lini sifatdosh I shaklida yoki lokativ sintaksemadagi there ravishini qo`llab ko`ramiz: 1. It (the room) was full enough at the best of times – without visitors – without anyone (being) in it; 2. I think atmosphere is all very well, but atmosphere without anything else there is like a frame without a picture. Misollar: 2. She took the photogroph and, without daring to look again, withdrew it from its frame…… Bu sintaksema yuqoridagi gaplardagi without+having + infinitive (to watch) va without + daring + infinitive

Prosessual negative sintaksemalar. Prosessual negative sintaksemalar “without” predlogli birikmalarning quyidagi ko`rinishlarida ifodalanadi. ___ without + gerundiy ---- without + being + fe`l (sifatdosh II formasi) ---- without + modal fe`lli gerundiy (have, seem, appear) ---- without + having + infinitive ---- without + seeming + infinitive ---- wiyhout + appearing + infinitive Prosessual sintaksemalar uchta kategorial sintaksemalardan biri bo`lib, ular jarayonni, uning o`sishini, ish – harakatni ifodalaydi. Prosessual sintaksemalarning substansial sintaksemalardan farqi shundaki, ular adverbial (ravishli) elementlarni biriktirib keladi. Bu elementlar – ly suffiksi orqali ham ajratiladi. Masalan: 1. I did it on the spur of the moment without really thinking . 2. He turned and looked at t

To Harper he made a silent bow and did`n lift his eyes from the carpet (FCS 51). 2. Without making any further explanation, the youth bowed politely to the young women distantly and . . . (FCS 42). The youth bowed politely to the young women distantly . . . and did`n make any further explanation. 3. . . . but they as often chose to run away without pulling a trigger (FCS 101). . . . but they as often chose to run away and did`n pull a trigger (FCS 101). 4. The doctor had watched during the night, by the side of the bed of Captain Singleton, without once closing his eyes (FCS 143). The doctor had watched during the night, by the side of the bed of Captain Singleton, and did`n once close his eyes (FCS 143). 5. The doctor, without answering , looked at her . . . The doctor, and did`n answer

Masalan: 1. …he never told a lie without suffering from remorse (M); 2. … he felt excited, without knowing why… Negativ konditsional sintaksema. Prosessual negativ sintaksemalar doirasida konditsioanl xususiyat “without+gerundiy”li birikmalarda sharty-sharoitlarga tegishli sintaktik- semantik xususiyat mavjudligi bilan belgilanadi. Bu konditsional sintaksemaning birikmalarda mavjudligini aniqlash uchun, birikma o`rnida if bog`lovchili shart ergash gaplarni qo`llaymiz. Masalan: 1. ….I could not walk round the deck without his joining me (M) …. I could not walk round the deck if he did not join me. Negative konditsional stativ sintaksema. Bu sintaksema protsessual negative sintaksemalar doirasida biror shart- sharoitda holat, kishining his-tuyg`usiga tegishli sintaktik-semantik xususiyatlarn

Negativ konditsional ekzistensial sintaksema. Bu sintaksema prosessual negative sintaksemalar doirasida shart-sharoitga tegishlilik, shaxs yoki predmetning mavjudligiga bog`liq sintaktik- semantik xususiyatni belgilaydi. Masalan: Oh, you mus tn`t leave Monte Carlo without having been there . Ushbu gapda konditsional sintaksemaning mavjudligini without predlogli birikmaning o`rnida if bog`lovchili sharty ergash gapni qo`llash bilan isbotlaymiz: Oh, you mustn`t leave Monte Carlo if you haven`t been there. Negativ kontsessiv sintaksemalar. Prosessual negativ sintaksemalar doirasida kontsessiv sintaksema to`siqsizlik sintaktik – semantik xususiyatini belgilaydi. Bu sintaksema, asosan, though bog`lovchili to`siqsiz ergash gaplarni * ifodalaydi. Masalan: 1. ….he should feel himself complement to

______________________________________________________________ * To`siqsiz ergash gaplar to`g`risida qarang. Adverbial ceauses of Concession. “Ingliz tili grammatikasi”. J.Bo`ronov, O`.Hoshimov, H.Ismatullayev. 333 – bet. Negativ kontsessiv ekzistensial sintaksema. Bu sintaksema protsessual negative sintaksemalar doirasida to`siqsizlik va mavjudlik sintatik – semantik belgilariga ega bo`ladi. Masalan: ….We got enough trouble now without being at outs with our neigbours (M) 1 …..We got enough trouble now though we were not at outs with our neighbours. Negativ kontsessiv aktiv modal sintaksema. Bu sintaksema protsessual negativ sintaksemalar doirasida to`siqsizlik va modallik sintaktik - semantik xususiyatlarnu belgilaydi. Bunda without predlogiga seem va appear modal fe`llarining gerundiy s

5. An aged black soon appeared, and without seeming to think it necessary, under the circumstances, to consult his superiors …..(FCS 28). Kvalifikativ negativ sintaksemalar. Kvalifikativ negative sintaksemalar without predlogli birikmalarning qo`yidagi shaklida namoyon bo`ladi: Without + yordamche fe`lning gerundiy shakli + sifat. Masalan: 1. It (his face) was agreeable without being handsome. Bu misolda negativ kolitativ kvalitativ sintaksema mavjud. “Without being handsome” birikmasida “without” predlogida negativlik, “being” – yordamche fe`lning gerundiy shaklida kolitativlik, “handsome” sifatida kvalitativlik xususiyat mavjud bo`lib, bu sintaksemaning leksik bazasini insoning tashqi sifati, ko`rinishini tashkil qiladi. 2. He missed the snow without being aware of it. 3...Surely you can

Ikkinchi bob xulosasi. Mazkur malakaviy bitiruv ishning ikkinchi bobida without predlogli birikmalarining sintaktik – semantik xususiyatlari o`rganildi. Without predlogli birikmalarining sintaktik – semantik belgilarini hisobga olgan holda, uchta yirik sintaksema guruhlariga bo`lib o`rganildi: 1. Substansional negativ sintaksemalar. 2. Protsessual negtaiv sintaksemalar. 3. Kvalifikativ negativ sintaksemalar. 1. Substansioonal negativ sintaksemalar, asosan “without + ot” li va “without + olmosh” li birikmalarda mavjud bo`lib, ularning sintaktik – semantic belgilari 20 ta substansional sintaksemalarni ifodalashga xizmat qildi. Ular 7 ta negativ komitativ (ular ichida – aktiv, stativ, kvalitativ, agentive, ob`ekt, носитиль состяния bor ), 4 ta negativ konditisional (ular ichida – aktiv, stati

negativ komitativ kvalitativ (eithout + being + adjective) va negativ kolitativ stativ (without + being, (feeling, geeting) + Adj) sintaksemalarga bo`linishi misollarda o`rganilib chiqildi. 56

Umumiy xulosa Ushbu bitiruv malkaviy ish hozirgi zamon ingliz tili gaplari strukturasida “without”predlogli birikmalarining sintaktik va sintaktik – semantik tahliliga bag`ishlangan bo`lib, bu ish uchta qisimga bo`lib o`rganildi: kirish qismi va ikkita bo`limga. Kirish qismning o`zi ikki qisimga bo`lib o`rganiladi. Biinchi qisimda bitiruv malakaviy ishining nazariy asoslari sharhlab berildi, ya`ni bitiruv malakvaiy ish uchun ushbu mavzuni tanlashdan maqsad, mavzuning bugungi kundagi dolzarblik darajasi, ishning o`z maqsadiga erishish uchun o`z oldiga qo`ygan vazifalari va ishning nazariy hamda amaliy ahamiyati haqida ma`lumotlar berildi. Kirish qismining ikkinchi qismida hozirgi zamon ingliz tili grammatikasida predloglar va ularning tutgan o`rni haqida olimlar fikriga tayangan holda muloh

uyushgan tobe component sifatidaligi gapning yunksion va component modeli orqali aniqlandi. 4. Subordinativa aloqa, tobe komponentga misol: 1 2 (3) 3 They walked without hats JM: 1 2 3 CM: NP1. NP2. D . 5. Yadroviy predikativ aloqa, yadroviy predikativ etuvchi komponentga misol: 1 2 (3) (3) 3 His face was without expression (Winspear). JM: 1 2 3 CM: D.NP1. NP2. 6. Koordinativ aloqa, uyushgan tobe komponentga misol: 1 (2) 2 (3) 3 4 5 2. People cannot live witnout food and drink. JM: 1 2 3 4 5 CM: NP1. NP2. D1. Ind. D2 58

Ikkinchi bobida without predlogli birikmalarining sintaktik – semantik xususiyatlari o`rganildi. Without predlogli birikmalarining sintaktik – semantik belgilarini hisobga olgan holda, uchta yirik sintaksema guruhlariga bo`lib o`rganildi: 4. Substansional negativ sintaksemalar. 5. Protsessual negtaiv sintaksemalar. 6. Kvalifikativ negativ sintaksemalar. 1. Substansioonal negativ sintaksemalar, asosan “without + ot” li va “without + olmosh” li birikmalarda mavjud bo`lib, ularning sintaktik – semantic belgilari 20 ta substansional sintaksemalarni ifodalashga xizmat qildi. Ular 7 ta negativ komitativ (ular ichida – aktiv, stativ, kvalitativ, agentive, ob`ekt, носитиль состяния bor ), 4 ta negativ konditisional (ular ichida – aktiv, stativ, kvalitativ bor), 3 ta negativ ekzistensial (ular ichi

(without + being, (feeling, geeting) + Adj) sintaksemalarga bo`linishi misollarda o`rganilib chiqildi. Xulosa qismida esa, bitiruv malakviy ishi ustida xulosaviy fikrlar jamlanib, ish mobaynida foydalanilgan, ilmiy badiiy va eksiklopedik adabiyotlar haqida, qo`llanilgan qisqartma va belgilar haqida ma`lumotlar berildi. Ilmiy izlanishlar mobaynida ko`pgina ingliz adiblari Fenimor Kuper, Ernest Xemingvey, Jonatan Svift kabi asarlardan misollar to`plandi va samarali foydalanildi. 60

Ilova – 1 Substansional negativ sintaksemalar: № Sintaksemalar Misollar 1. Negativ komitativ Life without housework is bliss (A (IV) 234) 2. Negativ komitativ aktiv Denny smiled without reply 3. Negativ komitativ stativ She looked without embarrassment 4. Negativ komitativ kvalitativ She couldn`t face life without the terrible strength of the weak. 5. Negativ komitativ agentiv …..yet she had managed the plantation without men to help her. 6. Negativ komitativ ob`ekt The town was captured without a shot being fired. 7. Negativ komitativ shart – sharitga tegishli носитель состояния …..she could do it at home without the world knowing. 8. Negativ instrumental I drew it without a ruler. 9. Negativ sotsiativ You will never get to England without friends. 10. Negativ kauzal He looked strange and

15. Negativ indefinite ekzistensial It was full enough at the best of times – without visitors – without anyone on it. 62

Ilova – 2 Protsessual negativ sintaksemalar: № Sintaksemalar Misollar 1. Negativ komitativ aktiv To Harper he mode a silent bow, without lifting his eyes from the carpet. (FCS 51) 2. Negativ komitativ aktiv yo`naltirilgan If he didn`t guess it without being told, he`ll never know anything about you…. 3. Negativ komitativ aktiv modal She took the photograph and, without daring to look again, withdrew it from its frame… 4. Negativ komitativ stativ ….he never told a lie, without suffering from remorse. 5. Negativ konditsional I could not walk round the deck without his joining me 6. Negativ konditsional stativ She could not let him go away, perhaps forever, without knowing whether he still loved her. 7. Negativ konditsional ekzistensial Oh, you mustn`t leave Monte Carlo without having been th

Ilova – 3 Kvalifikativ negativ sintaksemalar: № Sintaksemalar Misollar 1. Negativ komitativ kvalitativ It (his face) was agreeable without being handsome. 2. Negativ komitativ stativ He missed the snow without being aware of it. 64

FOYDALANILGAN ILMIY ADABIYOTLAR 1. I.A.Karimov “Yuksak ma`naviyat yengilmas kuch” Toshkent “Ma`naviyat” 2008 yil. 2. I.A.Karimov “Mamlakatimizni Modernizatsiya qilish va kuchli fiqarolik jamiyati barpo etish – ustuvor maqsadimizdir”.Xalq so`zi ro`znomasi 2010 yil 28 – yanvar. 3. I.A.Karimov “Asosiy vazifamiz vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz farovonligini yanada yuksaltirishdir”.O`zbekiston ovozi ro`znomasi 2010 yil 30 – yanvar. 4. Barxudarov L . S . “Структура простого предложение соврKенного английского языка”. М. «Вышая школа» 1966. 5. Beldiyeva Z “English grammar” 1993. 6. Blok M . E . A cours of Theoritical “ English grammar ” « Вышая школа » 1952. 7. Bo `ronov Z, Bo`ronova M, “O`qituvchi” Toshkent 1978. 8. Egambverdiyev S “ C интак c ические и синтаксико – сKантические характеристики

20. Raymond Murphy “English grammar in use” 99-109 betlar 21. Reyman E . A . «Английский» предлогизначения и функцили Л наука 1982. 22. Smirnitskiy A . I . Синтаксис английского языка. М 1957. 23. Zorova A . E . “Моделные глаголы в английском языке” 1-11 betlar . 24. Choriyev “Ingliz tili grammatikasi” 3-15 betlar. 25. Shteling A . “Грамматика английского языка” Изд. «Вышая школа» М. 1973. 26. Синтакселеньей анализ и проблKа уровней языка. А.М.Мухин. Ленинград – 1980. 27. К.Н.Каролова, Е.Е.Израилович «Практическая грамматика английского языка» Бишкек, 1990. 28. Абрамкина , Москва , 1966 « English for University students » . 29. Аракин В.Д. для IV курса «Практический курс английского языка». 30. Аракин В.Д. для IV курса «Практический курс английского языка». 31. Мамуров.К «Сочетания предлог

Foydalanilgan badiiy adabiyotlar va ularning qisqartmasi. 1. FCS – Feminor Cooper “Spy”. 2. EHF – Ernest Hemingway “farewell to Arms”. 3. USS – V.Serrailin “The Silver sword” M. – 1964. 4. A ( III ) – Аракин В.Д. «Практический курс английского языка» III – kurs . 5. A ( IV ) – Аракин В.Д. «Практический курс английского языка» IV – kurs . 6. TBT - Tom Wolf “The Bonfire of the vanitiej” London 1993 7. GTS – Jhonathan Swift “Gilliver`s travels” Moscow 1973 8. JGL – John galsworthy “To Let” Moscow 1952 68

F o y d a l a n i l g a n l u g ` a t l a r 1) A.H.Hornby, A.S. Catenly, E.V. and wakefild “The advanced English: 1959, 1963 y. 2) Box K. “Adiomatic English” 1956 y. 3) C.B.American college “Dictionary Edited by C.L.Barnhart” new York 1960 y. 4) English – Russian and Russian – English dictionary Edited by O.S. Ahmemeva and Elirabett. A.M.Willson. 5) Inglizcha – ruscha – o`zbekcha lug`at I.Avlaev. O.S.Ahmanova and Elirabeth. 6) Русско – ўзбекский словарь «издательство» o`qituvchi Toshkent 1972 y. 7) Oxford “Advanced student`s dictionary”. 8) L.Horby “Axborot advanced leaner`s dictionary” 1998 y. 9) Ахманова О.С. «Словарь лингвистических терминов» Москва «Советская энциклопедия» - 1966. 10) Большой англо – русский словарь И.Т.Гальперин ( в 2 – х томах). 11) K.M. Karamatova “Proverbs” Toshken

Qisqartma va belgilar. NP 1 Nuclear Predicated – 1 component NP 2 Nuclear Predicated – 2 component D Dependent component I Independent component Yadroviy predikativ aloqa Subordinativ aloqa Kordinativ aloqa Transformatsiya Transformatsiya natijasiz 70

Купить