Hozirgi zamon ingliz tili strukturasida otlarda son kategoriyasi - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	101.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

Hozirgi zamon ingliz tili strukturasida otlarda son kategoriyasi

Купить

Hozirgi zamon ingliz tili strukturasida otlarda son kategoriyasi

MUNDARIJA: KIRISH………………………………………………………………..3-16 I BOB. So’z turkumi va so’z aqida…………………………………..17-20 I.1. Ot so’z turkumi haqida umumiy ma’lumot……………………..21-24 I.2. Hozirgi zamon ingliz tili strukturasida son kategoriyasining yasalishi………………………………………………………………….25-32 I.3. Son kategoriyasining eksplitsit va implitsit tarzda ifodalanishi……………………………………………………………….33-34 XULOSA………………………………………………………………….35-36 II BOB. Bshqa tildan kirib kelgan ko’plik son formalari……………….37-38 II.1. Pluramiya tantum otlari………………………………………………39 II.2. Leksik va sintaktik usul bilan son kotegoriyasini yasash……………40-43 II.3. Otdan boshqa so’z turkumlarida son kotegoriyasini ifodalanishi……………………………………………………………….44-45 II.4. Hozirgi zamon ingliz tili fel’larida son kotegoriyasini ifodalanishi………………………………………………………………..46-

KIRISH. O’zbekiston respublikasi “Ta’lim to’g’risida”gi Qonuni, “Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi”, O’zbekiston Respublikasi hukumatining umumiy o’rta ta’limni rivojlantirishga qaratilgan qarorlari, halq ta’limi Vazirligining buyruqlari, Prezident I. A. Karimovning ta’lim tizimini takomillashtirishga yo’naltirilgan nutqlari, unda bayon etilgan yondashuvlari, tadqiqot muammosiga od ilmiy- metodik pedagogik adabiyotlarga tayanilgan. О‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2010 yil 30 iyundagi “О‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining о‘n tо‘qqiz yillik bayramiga tayyorgarlik kо‘rish va uni о‘tkazish tо‘g‘risida” gi PQ – 1358- son Qarori hamda mamlakatimizda istiqlol yillarida ijtimoiy – siyosiy, huquqiy, ma’naviy – ma’rifiy va iqtisodiy sohalarda qо‘lga kiritilgan yutuqlar, ularning

inson huquqlariga oid xalqaro shartnomalar va hujjatlarga qо‘shilishda davom etib, ular bо‘yicha majburiyatlarni bajarishning mexanizmi yaratildi. Umuman olganda, islohotlar markazida insonning oliy qadriyat sifatida baholanishi mamlakatimiz strategik vazifalariga hamohangdir. Xususan, bu boradagi barcha о‘zgarishlarni mazmun - mohiyati ham inson va uning qadr- qimmatini kо‘tarish bilan bog‘liq. Vatan va inson manfaati - oliy maqsad. О‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov: “Bugun biz tarixiy davrda – xalqimiz о‘z oldiga ezgu va ulug‘ maqsadlar qо‘yib, tinch osoyishta xayot kechirayotgan, avvalambor, о‘z kuch va imkoniyatlariga tayanib, demokratik davlat va fuqarolik jamiyat qurish yо‘lida ulkan natijalarni qо‘lga kiritayotgan bir zamonda yashamoqdamiz”, - degan edi. Avvalo, tari

Mustaqillik – demokratik islohotlar kafolati. Prezident Islom Karimov asoslab berganidek, mamlakatni yangilash va modernizatsiyalash tadrijiylik va izchillikka erishish kafolat bо‘lib xizmat qilishi mumkin. Taraqqiyotning о‘zbek modeli rivojlanish tamoyillarini tо‘g‘ri tanlab olishda asos bо‘lib xizmat qildi. Demokratik davlat qurish tamoyillari, ya’ni iqtisodning siyosatdan ustuvorligi, davlatning bosh islohotchilik faoliyati, qonun ustuvorligiga erishish, kuchli ijtimoiy himoyani amalga oshirish, bozor iqtisodiyotiga evolyusion yо‘l bilan bosqichma - bosqich о‘tish О‘zbekistonning strategik rivojlanish uchun asos bо‘ldi. Mamlakatimizda milliy davlatchilikni barpo etilishi ham puxta reja asosida bordir. 1992 yilda Asosiy qonunimiz – О‘zbekiston Respub- likasining ishlab chiqilishi va qabu

eskicha ong va tafakkur. Qarashlar bilan qurib bо‘lmasligini anglab yetish odamlar dunyoqarashining о‘zgarishiga olib keladi. Bu yil barchamiz ona yurtimiz, О‘zbekistonimizning yangi tarixidagi eng buyuk va qutlug‘ sanalardan biri – Vatanimizning mustaqilligining 20 yillik shonli bayramini keng nishonlaymiz – dedi Mamlakatimiz Prezidenti. Tabiiyki, bu bizdan barcha soha va tarmoqlarda amalga oshirayotgan keng kо‘lamli islohotlarimizni atroflicha tahlil etib, kelgusi rejalarimizni aniq- ravshan belgilab olishni talab etadi. Ayni paytda biz о‘z vaqtida tanlab olgan iqtisodiy taraqqiyot modelining naqadar tо‘g‘ri ekanini va amalda о‘zini tо‘la oqlaganini hayotning о‘zi yana va yana tasdiqlab bermoqda. Ushbu modelning tamoyillari asosida mamlakatimizni isloh etish va modernizatsiya qilish bо‘y

8,5 foizni tashkil etdi. Jahon moliya institutlarining xulosasiga kо‘ra, bu dunyodagi eng yuqori kо‘rsatkichlardan biri ekan albatta barchamizga mamnuniyat bag‘ishlaydi. Keyingi о‘n yilda, ya’ni 2000 yilga nisbatan taqqoslaganda, 2010 yilda mamlakatimizda yalpi ichki mahsulot qariyb 2 barobar, aholi jon boshiga hisoblaganda esa 1,7 barobar oshdi. 2010 yilda kasb - hunar kollejlari va akademik litseylarni qurish, rekonstruksiya qilish va jihozlash, shuningdek, maktablarning moddiy- texnik bazasini mustahkamlash bо‘yicha dasturlarni amalga oshirish yakuniga yetkazildi. Umuman olganda, 2005-2010 yillar davomida 7 ming 800 dan ortiq umumtalim muassasasi, qariyb 1 ming 500 ta kasb-hunar kolleji va akademik litsey barpo etildi va rekonstruksiya qilindi. Faqat 2010 yilda maktablar, kasb- hunar ko

bо‘lishi kо‘zda tutilmoqda. Inflyatsiya darajasi 7-9 foiz atrofida bо‘lishi nazarda tutilmoqda. О‘quv jarayoniga keng formatli kommunikatsiya tarmoqlari va internet texnologiyalarini joriy qilish maqsadida О‘zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligiga Oliy va о‘rta maxsus ta’lim vazirligi, Xalq ta’limi vazirligi bilan hamkorlikda “Elektron ta’lim” milliy tarmog‘ini barpo etishni nihoyasiga yetkazish hamda 2011 yilda mamlakatimizning bara oliy о‘quv yurtlarini, keyinchalik esa akademik litsey va kasb- hunar kollejlarini yagona kompyuter axborot tarmog‘iga ulashni ta’minlash vazifasi yuklatiladi. Mamlakatimizda 2011 yilning Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik yili, deb e’lon qilinishi barchamizning zimmamizga qanday ulkan mas’uliyat yuklashi, bu borada tayyorlanayotgan umumdavlat Dast

vazifamiz bо‘lishi kerak. О‘z faoliyatimizga chuqur va atroflicha baho bermasdan, boy berilgan imkoniyatlarni tо‘g‘ri tahlil qilmasdan va tegishli xulosalarni chiqarmasdan turib, hammamiz yaxshi tushunamizki, boshlagan ishlarimizni davom ettirish, eng muhimi, har qaysimiz о‘z joyimizda xalqimizning bizga bildirgan ishonchini oqlashimiz qiyin bо‘ladi. Bu haqda gapirar ekanmiz, bir haqiqatni esimizdan chiqarmasligimiz lozim: Samarqand viloyati, shu yurtda yashayotgan mehnatkash xalq hech qachon oqsoqlar qatorida bо‘lmagan, doimo ilg‘orlar safidan munosb о‘rin egallab kelgan, lо‘nda qilib aytganda, hech kimdan kam bо‘lmagan va kam bо‘lmaydi, dedi Islom Karimov. Dunyoga mashhur, kо‘pchilik bir kо‘rishni orzu qiladigan, Samarqand ahlining eng sevimli maskani bо‘lmish registon maydoni, Bibixonim

qadam bо‘lib, ayni vaqtda xorijiy sayyoh va mehmonlarning hayrat va havasini uyg‘otmoqda. Davlatimiz rahbari mamlakatimizda, jumladan, Samarqand viloyatida qishloqlarimizni har tomonlama taraqqiy toptirish maqsadida katta ishlar amalga oshirilayotgani, ayni paytda bu borada yо‘l qо‘yilayotgan kamchiliklar, mavjud muammolar va ularning yechimi haqida atroflicha tо‘xtalib о‘tdi. Samarqand viloyatida namunaviy loyihalar bо‘yicha zamonaviy uy-joylar barpo etish uchun joriy yilning о‘zida 21 ta qishloq massivida qariyb 44 milliard sо‘mlik kapital mablag‘ hisobidan 650 ta uy- joy qurish va ularni shu yilning uchinchi choragida foydalanishga topshirish belgilangan edi. Lekin, afsus bilan aytish kerakki, bunday yangi, odamlarning intilishini tortayotgan, qishloqlarimizni obod qilish, qishloq hayot

talablariga javob bermaydigan nomzodlarni tavsiya etishdek nomaqbul tajriba kо‘llanib kelgan. Shu kunlarda barchamiz nihoyasiga yetib borayotgan 2010 yilni yakunlab, Vatanimiz mustaqilligining 20 yilligi nishonlanadigan yangi 2011 yil ostonasida turibmiz deb ta’kidladi Prezidentimiz. Ma’lumki, О‘zbekiston 1991 yili о‘z mustaqilligini qо‘lga kiritganidan sо‘ng umrini о‘tab bо‘lgan mustabid, ma’muriy-buyruqbozlik, rejali-taqsimot tizimidan voz kechib, “о‘zbek modeli” deb nom olgan о‘z taraqqiyot yо‘lini tanlab oldi. Biz ishlab chiqqan va bugungi kunda hayotga tatbiq etayotgan ushbu modelning ma’no-mazmuni – davlat qurilishi va konstitusiyaviy tuzumni tubdan о‘zgartirish va yangilash, iqtisodiyotni mafkuradan xoli etish, uning siyosatdan ustunligini ta’minlash, davlatning bosh islohotchi vazi

о‘limi 3 barobar kamaygani, odamlarning о‘rtacha umr kо‘rishi 67 yoshdan 73 yoshga, jumladan, ayollarning о‘rtacha umr kо‘rishi 75 yoshga yetganini mamnuniyat bilan ta’kidlasak arziydi, deb о‘ylayman. Shundan kelib chiqqan holda, quyidagi yо‘nalishlarni demokratik о‘zgarishlarni yanada chuqurlashtirishning eng muhim ustuvor vazifalari sifatida belgilash zarur, deb о‘ylayman. Ma’lumki, о‘tgan davr mobaynida mamlakatimizda davlat hokimiyati va boshqaruvini demokratlashtirish sohasida amalga oshirilgan islohotlar о‘ta muhim bir maqsadga, ya’ni hokimiyatlar bо‘linishi konstitusiyaviy prinsipini hayotga izchil tatbiq etish, hokimiyatlar о‘rtasida о‘zaro tiyib turish va manfaatlar muvozanatining samarali tizimini shakllantirish, markazda va joylarda qonun chiqaruvchi va vakillik hokimiyatining v

“О‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi ijro etuvchi hokimiyatni amalga oshiradi. О‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi О‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri, uning о‘rinbosarlari, vazirlar, davlat qо‘mitalarining raislaridan iborat. Qoraqalpog‘iston Respublikasi hukumatining boshlig‘i Vazirlar Mahkamasi tarkibiga о‘z lavozimi bо‘yicha kiradi. Vazirlar Mahkamasi iqtisodiyotning, ijtimoiy va ma’naviy sohaning samarali faoliyatiga rahbarlikni, О‘zbekiston Respublikasi qonunlari, Oliy Majlis qarorlari, О‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlari ijrosini ta’minlaydi. Vazirlar Mahkamasi amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq О‘zbekiston Respublikasining butun hududidagi barcha organlar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fuqar

siyosiy partiya yoki teng miqdordagi deputatlik о ‘rinlarini q о ‘lga kiritgan bir necha siyosiy partiyalar tomonidan taklif etiladi. Bosh vazir nomzodi uning uchun tegishlicha О‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputatlari va Senati a’zolari umumiy sonining yarmidan kо‘pi tomonidan ovoz berilgan taqdirda tasdiqlangan hisoblanadi. О‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining a’zolari Bosh vazir taqdimiga binoan О‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi. Shuningdek, Prezident ma’ruzasida sud – huquq tizimini isloh etish, axborot sohasini isloh qilish, axborot va sо‘z erkinligini ta’minlash, saylov huquqi erkinligini ta’minlash va saylov qonunchiligini rivojlantirish, fuqarolik jamiyati institutlarini shakllantirish va rivojlantirish hamda demokrat

ifodalanishi va ushbu ikki til o`rtasida (-es), - s , - lar bu qo`shimchani ziyraklik bilan o`rganilishi ,o`zbek tilida - lar qo`shimchasi faqat gina ko`plikni anglatishi emas balki boshqa strukturalarida ham foydalanilishi mavzuning dolzabligini ko`rsatib turadi BITIRUV MALAKAVIY ISHINING maqsadi va vazifalari: Hozirgi zamon ingliz tili strukturasida otlarda son kategoriyasining turli xil usullarda (leksik , sentaktik, leksik - semantik) yasalishini hamda bilingvistik asosida analiz qilish bitiruv malakaviy ishining maqsadini ifoda etadi. Son kategoriyasini bilingvistik asosida tekshirib uni analiz qilish , shuningdek leksik , sentaktik va leksik – semantic usulari vositasida ko`plik sonini yasash va misollar asosida tahlil qilib berish maqsadga erishganlikni bildiradi.Otlarda son kategor

BITIRUV MALAKAVIY ISHINING obyekti. Hozirgi zamon ingliz tili strukturasida otlarda son kategoriyasi. Bitiruv malakaviy ishining hajmi. Ish kirish , ikki bob, besh bo`lim, xulosa , foydalanilgan adabiyotlar ro`yhatidan iborat bo`lib , 56 sahifadan tashkil topgan. 16

I. BOB. So’z turkumi va so`z haqida. Ingliz tilida barcha so`zlar anglatgan leksik grammatik ma’nosi, morfologik formasi va o`zaro sintaktik aloqaga kirishishi hamda qapdagi vazifasiga ko`ra ma`lum guruhlarga bo`linib, ular grammatikkada so`z turkumlari deb yuritiladi.Hozirgi zamon ingliz tlidagi so`z turkumlariga quyidagilar kiradi. 1.The Noun 7.The Participle 2.The Pronaun 8.The Adverb 3.The adjective 9.Prepositions 4.The numerals 10.The Interjection 5.The verb 11.The conjuction 6.The Article 12.The Respoce words Ingliz tilidagi so`z turkumlari Grammatik formalarining o`zgarishi va o`zgarmasligiga ko`ra ikkiga: a)o`zgaruvchi yoki paradigmaga ega bo`lgan so`z turkumlari. b)o`zgarmaydigan yoki paradigmaga ega bo`lmagan so`z turkumlariga bo`linadi. Ot,sifat,olmoshlarning bir qismi,ayrim ra

a)sintetik forma so`z shaklini yasovchi grammatik morfemalarni qo`shish yoki ichki funksiya vositasida yasaladi.Masalan:He works – u ishlaydi.He worked – u ishladi.He knows many languages – u ko`p tillarni biladi.Yuqoridagi gaplarda grammatik forma sufiksatsiyasi yordamida yasalgan chunki grammatik morfemalar hisoblanuvchi –s(shaxs – son va zamon qo`shimchalari), -ed (o`tgan zamon formasini yasovchi qo`shimcha ), -(e)s (ko`plik qo`shimchasi) so`z negiziga to`g`ridan to`g`ri aglyutinatsiya usulida qo`shilyapti. Ichki funksiya so`zlarning o`zagidagi unlilarni o`zgartirish vositasida so`z formalari yoki Grammatik kategoriyalar yasashdir.Masalan: I wrote letter to my friend (Men do`stigma xat yozdim).My sister has very beautiful teeth(singlimning tishlari juda chiroyli).gaplarida wrote – yozdi

“To have” ko`makchi feli grammatik kategoriyani ifodalasa, asosiy fel leksik manoni va qisman Grammatik ma`noni ifodalaydi. I have finished my work.(men ishimni tugatdim.) I have written a letter.(Men xat yozdim) They have done their work.(Ular ishini bajarishdi) Have you gone ever to Tashkent ? (Siz biror marta Toshkentga borganmisiz) Yuqoridagi misollarda perfekt kategoriyasini ofodalash uchun “have” ko`makchi fe`li va –en, -ed, sufikslari yordamida yasalgan asosiy fe`llar ishlatilgan. Grammatik kategoriyalarning ko`makchi va mustaqil fe`llar vositasida ifodalanishini quyidagicha modellashtirish mumkin. 1.Perfekt kategoriyasi modeli. Have + V en John has written a letter. John xatni yozib bo`ldi. 2.Davomli aspekt formasi modeli. Be+V ing John is writting a letter. 3.Majhul nisbat formasi

4.So`zlarning gapdagi roli so`z turkumlarining o`ziga xos xususiyatlarini aniqlashdagi asosiy omillardan hisoblanadi.Ayrim so`z turkumlari gapda gap bo`lagi vazifasida kela olmaydi. 20

1. 1. Ot so`z turkumi haqida umumiy ma`lumot. Shaxs yokibuyumni ifodalovchiso`zlar tukumiga ot deyiladi.Otlar who ? (kim ?) ? va what ? (nima ?) so`rog`iga javob bo`ladi. A man , a gril, a book, a table, a window, a street, an engineer, a friend, a woman, a pen, a door etc.Ingliz tilida otlar oldidan odatda artikl va predlog keladi.Artikil va predlog otlarning asosiy belgisidir.Masalan:under the book, (kitob tagida), at the windows (deraza yonida) a street, the street in the street. Atable the table an the table .Otlar birlik va ko`plikda kelishi mumkin: a table – tables, a gril- grils. Otlarda ikkita kelishik bor: Bosh kelishik va qaratqich kelishigi. Worker-worker`s- ishchi-ishchilarning Mother-mother`s-ona-onaning Dress-dress`s-ko`ylak-ko`ylakning Masalan:My mother`s work is difficult (

Bu boshliqning xonasi This is the manager`s room.The bartender`s small brown eyes were nested deep in wrinkled flesh.(bar xizmatchisining kichik malla ko`zlari ajin bosgan yuz qismiga chuqur joylashgan)(William Gibson p.5) 5.Hol vazifasida: There is a hospital in she village (qishloqda kasalxona bor).The steel cobra was still in his hand.(W.Gibson.p18) (Po`lat kobra haliyam uning qo`lida edi.) Atoqli otlar. Ot so`z turkumi asosan 2 guruhga bo`linadi.Bulardan biri atoqli otlardir.Alohida shaxs yoki buyumlarning nomlari atoqli otlardir.Masalan:Toshkent,The Volga,The Caucasus, London, Uzbekistan< the Pasific Ocean, Abror Go`zal,Bekzod, Olimov. Masalan:Case didn`t know it (w.g.p19) (Case uni bilmagan edi.)Have you seen Wage ? (w.g.p21)Wageni ko`rdingmi ? Ratz said (w.g.p.21) Ratz aytdi) Case t

b)shaxs yoki hayvonlar guruhlarini ifodalovchi jamlama otlar(collective nouns) Masalan: (a family – families,oila –oilalar , a head – herds- poda – podalar, a crowd – crowds- to`da – to`dalar, people – xalq etc)Masalan: The crowd he saw, was mostly Japanese(w.g.p.37). (U ko`rgan olamonning ko`pi yaponlar edi). People have gone to the gate (w.g.p.103)Xalq darvoza yoniga keldi. c) Moddalarni ifodalovchi- moddiy otlar.(Material Nounns). Water – suv, stell – po`lat, wool – yung, gold – oltin,. His limbs were wood ….(w.g.p.163) (Uning oyoq-qo`llari o`tin bo`lib qoldi) Case drinks water and lookst at him (w.g.p.77)Keis suvni ichdi va unga qaradi. d)belgi , harakat, holat, his , ko`rinish, fan san`at va boshqalarni ifodalovchi mavhum otlar(Abstract Nouns). Masalan: honestly- sofdillik, bravery –

like coffee ? (Kofeni yoqtirasizmi ?) (R Murphy p 148) The ring is made of gold (R Murphy p 138) (Uzuk oltindan yasalgan) .Donalab sanalmaydiagan otlar yakka o`zi kelishi mumkin.I eat rice every day (G`apporov.p.64). Odatda ingliz tilida ko`pgina dionalab sanalmaydigan otlar boshqa tillarda donalab sanalishi mumkin. Ular asosan quyidagilar accomadation –(turar joy, bino, inshoat,) advice – maslahat, baggage – yuk, behaviour – xulq – odat, bread – non, chaos – tartibsizlik, furniture – mebel, information – xabar, news – yangiliklar, work – ish, weather – havo, travel –sayohat, porogress – natija. News so`zi ko`plikda emas , birlikda ishlatiladi. The news is very depressing. 3.Ba`zi moddiy otlar shu moddadan yaslgan buyumni ifodalab kelsa, donalab sanaladigan otga aylanadi. The boy threw a s

1.2. Hozirgi zamon ingliz tili strukturasida son kategoriyasi. Son kategoriyasi predmetlar sonining birdan ottiqligini bildiradi, va german tillarida bu to`g`ri shunday deyiladi:”Biror negizda kelishik kategoriyasi formasidan ham oldin (egalik kategoriyasidan ham oldin) `o`shilib , Grammatik miqdor ma`nosini ifodalovchi formalar sistemasiga son kategoriyasi deyiladi.Yil – yillar , fasl – fasllar, odam – odamlar kabi.Fe`llarda ish – harakat yoki ko`pchilik shaxs tomonidan bajarilganligi anglatiladi. Ingliz tilida son kategoriyasi so`z turkumlaridan olmosh , ot va fe`lga taaluqlidir.Ko`plikning birlikka qarshi qo`yilishi deyarli hamma tillarga xosdir. Son kategoriyasining maxsus turlari bo`lishi ikkilamchi (ideal), uchlamchi (trial) va hatto to`rtlamchi (quardial) sonlai ayrim tillargagina (

yoki ko`p poredmetni anglatish boshqa hodisa, son kategoriyasining qaysi formada bo`lishi boshqa hodisa, Umuman ko`plik kategoriyasi turli tillar vositasida ya`ni morfemalar yordamida maxsus so`zlar va so`z birikmalari vositasida ifoda etilishi mumkin deb ifodalaydi. Prof.J.B.Bo`ronov. 1.Houses are built very quicly now. 2.Your friends were smoking in the corridor when we saw them. 3.Our students went to the north in the summer. 4.These shoes are less comfortable than those shoes. 5.He said he can speak three foreign languages. 6. I saw better pictures in a shop in our street. 7.One evening several students who were staying at a hotel in Moscow. Yuqorida biz J.B. Bo`ronovning fikrlarini ko`rib chiqdik.Otlarda son kategoriyasining yasalishi va ularning qay tarzda talaffuz qilinishini endi M

3. –se, -ce , -ze ,- ge bilan tugagan otlarga –s qo`shimchasi qo`shilganda {iz} deb talaffuz qilinadi: horse – horses {ho:s – ho:siz} ot –otlar place places {pleiz - pleiziz} joy – joylar. 4.Otlar oxiridaga –y harfiga ko`plik qo`shimchasi –es qo`shilganda –y harfi –iga aylanadi; army – armies, company – pompanies , city – cites , lorry – lorries, study – studies , apply – applies, secretary – secretaries, baby – babies, countries (armiya,kompaniya, shahar,yuk avtomashinasi, o`rganish, ariza, kotiba, chaqaloq, shahar(lar)) {y} harfi bilan tugagan bir bo`g`inli so`zlarga –s ko`plik qo`shimchasi qo`shilganda {y} harfi o`zgarmaydi. Day – days, boy – boys, key – keys, toy – toys. 5. “O” harfi bilan tugagan so`zlarga –es qo`shiladi: hero heroes.(qahramon – qahramonlar)Lekin quyidagi so`zlarga –s

3.He overcame the king with a hundred knights. U qirolni yuzta ritsarlari bilan yengdi.(T.M.p.93) 4.He would lose his lands(T.M.p.97) U o`z yerlarini yo`qotdi. 5.I have loved you these seven years(T.M.p.81) Men seni yeti yildan buyon sevaman. 6.The barons are following the gwen.Baronlar qirolichaga ergashyapti.(T.M.p.87) 7.Some of the barons wanted to yesterday the child.(T.M.p.87)Ba`za baronlar bolani o`ldirishni hohlashadi. 8.Four queens camed to him(T.M.p.72) To`rtta qirolicha unga yaqinlashdi. 9.He saw thirty great knights.U o`ttizta buyuk jangchi ritsorlarni ko`rdi.(T.M.p.80) 10.You are gentle knights(T.M.p.107) Sizlar ajoyib ritsorlarsiz. ______ G`apporov “Ingliz tili gramatika” “Marte de Arthur , Tomas Marlo. Foydalanilgan adabiyot. R Murphy :English grammar in use” foydalanilgan ad

Faqat birlik formada ishlatiladigan otlar. Bunday otlar o`z navbatida ikki guruhdan iborat bo`ladi. 1)Atoqli otlar (Proper nouns) 2)Birlikda ishlatiladigan otlar, ya`ni singularia (singularia tantum) dan iboratdir. Birinchi guruhga kiruvchi otlar yakka predmetlarni (unique nouns) ifodalaydi.Masalan: Lanny opened his eyes and looked at the smiling young woman who leaned over him.This may be mabel he thaught (P.A..p.41). Lenik o`zini ochdi va unga egilib, tabassum qilib turgan juvonga qaradi.Bu Meyle bo`lishi kerak deb o`yladi. (P.A..p.41). Ikinchi guruhga kiruvchi otlar turdosh bo`lsada, ko`plik formada ishlatilmaydi.Masalan:sugar – shaker, boiling – qaynash, milk – sut, youth – yoshlik, news – yangilik., phonetics – fonetika, politics – siyosat. The elder daughter is passing the sugar to h

how, too, so ,or , as ;There isn`t much food in the house.Much gme say is true ,You have as much. (A.S.hornby. p.408).Much time was spent in coutiosly approaching the dread ed spot… (Fen.C.p/141) “Prakticheskiy Sokolova va boshqalar. 2003 yil Peter Abrahams ko`rsatilgan adabiyot. Demak faqat birlikda ishlatiladigan otlar bular qisqa qilib aytganda – moddiy va mavhum otlardir.Ular faqat birlik formada ishlatiladi.Ularning ko`plik shakli yo`q. Masalan: sugar – shaker, (sugars deb bo`lmaydi) advice – maslahat, love –sevgi . He gave me some good advise( u manga yaxshi maslahat berdi) He tried to pick up a glss of ice water but his hands were shaking (W.G.p.137) (u idishdagi muz suvni tutishga harakat qilardi, ammo uning qo`llari qaltirardi.) His gold bracelet rattled (w.g.p.137) Uning oltin br

Native plurals. Ingliz tilida o`ziga xos bo`lgan ko`plik.Bu usullarda son kategoriyasini yasashning ham bir necha turi mavjud bo`lib , ulardan eng ko`p tarqlgani –s(es) sufiksi yordamida son kategoriyasini yasashdir. J.B.Bo`ronov fikrlaricha, otning ko`plik son formasiga turli allamorflar vositasida yasalib , uning ingliz tilida quyidagi allomorflari (sufikslari) bor –es, -s vositasida: book – books, cup –cups, roof – roofs, word – words, boy – boys, bee – bees, class – classes, bed – beds, glas – glasses. Eng: npl.When I came back to the villa it was five o`clock and I want went out wher we washed the cars to take a snower (e 71.p 47). Uzb:Mustamlakalarda yuqori mansablarning aksariyatini harbiylar egallab turar, ko`pincha oily sud tshkiloti idoralarida shamshirdan ko`ra hakamlik ridosin

Shuning dek ko`pgina juft otlarning (buyumlarning nomalri) faqat j`oplikda ishlatiladi.Maslan: Scissors – qaychi. Trousers – sim, spectacles – ko`zoynak. Scales – tarozi. Tongs –ombur, goods – tovarlar.Quyidagi jamlama otlar ham faqat ko`plikda ishlatiladi. Slums – xabarlar. Contents – mundarija , clothes – kiyim – kechak stairs – zinalr. Proceeds –savdo tushumi. People so`zi odamlar manosida kelganida faqat ko`plikda ishlatiladi.Xalq so`zi manosida kelganda ham birlikda ham ko`plikda ishlatiladi. The russon people is invincible.(Rus xalqi yengilmasdir.) The Pueblo peoples spoke five languages.(Publi xalqi 5 ta tilda gaplashishgan) But all the people in America were polytheistic, worshiping a multitude of gods. 32

1.3. Son kategoriyasining eksplitsit va implitsit tarzda ifodalanish. Son kategoriyasining eksplitsit va implitsit tarzda ifodalanishi ham mumkin. Eksplitsitlik ko`plik ma`lum ko`plik son markerlari (qo`shimchalari )ishtirokida yasaladi.Masalan: In the late summer of yhat year we lived in a house in the village that looked across the plain to the mountains.(E.H.p.3) O`zb:O`sha yili yoz oxirida biz qishloqda kulbada yashardik.Kulbadan narida daryo bilan vodiy ulardan ham olislarda tog`lar yastanig yotardi.(E.H.p.3) N –s .He married and the sole issue of his connection had been sent early in life to receive the benefits of the English schools. After taking his degrees at one of the universities of the mother country.The young had been suffered to aquire a knowledge of life with the advantage

3.Miqdor olmoshlari bilan 4.Kishilik ko`rsatish va boshqa olmosh formalari va boshq olmoshlari orqali. 5.Ko`plik manosini ifodalovchi ot, sifat, fe`l va boshqa so`z turkumlari vositasida. Hozirgi zamon ingliz tiltida son kategoriyasini maxsus formalar vositasida ifodalanishi. Hozirgi zamon ingliz tiltida son kategoriyasi birlik va ko`plikdan iborat bo`lib , bunda birlik formaga qarshi qo`yiladi.Birlik forma maxsus Grammatik morfologik ko`rsatkigichlarga yoki marerlarga (qo`shimchalarga) ega .Ularning qppozitsiomasi (qarama – qarshi) qo`yillishi N- sing , N-pl dan iboratdir. Ingliz tilida otlar ko`plik formasini qabul qilishi yoki qilmasligiga k`ora ikki qismga bo`linadi.Ko`plik formaga kela oladigan va ko`plik formaga ega bo`lmagan otlar Ularning sanaladigan otlar (contable nouns) Ikkinchi

I Bobga xulosa. Ushbu bitiruv malakaviy ishimni yaratish mobaynida men turli olimlar fikridan va adabiyotlarga keltirgan misollardan foydalandim va quyidagi misollarni birinchi bobga keltirdim. Birinchidan. Bu bobda so’z turkumlarining ingliz tilida barcha so’zlar anglatgan leksik-grammatik ma’nosi morfologik formasi va o’zaro sintaktik aloqaga kirishishi, hamda gapdagi vazifasiga ko’ra ma’lum guruhlarga bo’linishi haqida so’z boradi. Ikkinchidan. Ot so’z turkumi haqidagi bo’limida esa, otlar haqida umumiy ma’lumot yani bu so’zlarninig kim, nima? So’rog’iga javob bo’lishi, ot oldidan artikl va predlogning kelishi, va ular otning asosiy ko’rsatkichlari ekanligi haqida ma’lumot berilgan, yana qo’shimcha qilib aytishim mumkin bo’lgan narsa, Otlar ega, kesim, aniqlovchi, to’ldiruvchi va hol va

3. Miqdor olmoshlari orqali. 4. Kishilik, ko’rsatish va boshq a olmosh formalari orqali. 5.Ko’plik ma’nosini ifodalovchi ot, sifat, fe’l va boshqa so’z turkumlari vositasida. Beshinchidan. Ingliz tilda son kategoriyasining mahsus morfemalar vositasida ifodalanishi. Bu yerda otlarning birlik va ko’plik formalarini bir-biriga qarshi qo’yish orqali ifodalashga alohida to’xtalishni taqazo qiladi. Ko’rinadiki, ingliz tilida boshqa tillardan kirib kelgan ko’plik formalari ham ko’p uchraydi. Ko’rsatilgan bo’limlarda birma-bir misollar bilan tahlil qilib berildi. Ko’rinib turibdiki, demak ingliz tilida otlarining son kategoriyasining yasalishi usullari turlichadir va bu haqida kengroq ikkinchi bobda tushunchaga ega bo’lishingiz mumkin albatta. 36

II BOB. Boshqa tillardan kirib kelgan ko`plik son formalari. Ingliz tilida otlarda ko`plik soni –en affiksi vositasida ham yasaladi. Masalan: ox- oxen , child – children, brother – brotheren, woman – women.They were as strong as the oxen.(ular boshqalardek kuchli bo`lgan) Ingliz tilida yana grek va lotin tillaridan kirib kelgan so`zlarda –a suffiksi ko`plik otni ifodalaydi. Masalan: datum – data(yangilik – fakt), sanatorium – sanatoria, sanatora establishment for the treatment of people who are ill especially convales cents.(kasal kishilarning sog`ayishi kuzatib boradigan qurilma) Yuqoridagi mazkur suffikslar ingliz tilini o`ziga xos bo`lmay boshqa tillardan avval aytganimizdek lotin va grek tillardan kirgan so`zlar bilan birgalikda Tayyorligicha qabul qilingan. Yuqoridagi –en, -a. suffiks

Hozirgi zamon ingliz tilida lotin va grek tillaridan kirib kelan ko`plik son kategoriyasidagi otlar manbalarga asoasn anchani tashkil qilar ekan. Bunday son kategoriyasi ilmiy va meditsinaga oid otlarda ko`p uchrashining shohidi bo`ldik.Bu sohani alohida obyektiv tekshirish manbai qilishsa maqsadga muvofiq bo`ladi deb hisoblaymiz. 38

2.1. Pluraliya tantum otlari. Pluraliya tantum iborasi faqat ko`plik “son” degan ma`noni anglatib bu turga kiruvchi otlar asosan ko`plikda ishlatiladi va ular juft predmetlarning bir necha qismdan tashkil topnini ifodalydi. Masalan: pyjamas (pijama), trousers (shim), pincers (pinset), pliers (ombur),goods (tovarlar), provisions (oziq – ovqatlar) , seres (seriya) Maslan: He is pretty , isn`t he ? And look at the beautiful creses in his trousers. I let you a tailor made that suit for him And look at his shoes.Did you ever have shoes like that ? U chiroyli shunday emasmi ? Uning shimini qirrali turganini qara . Bu kostyumni tikuvchi xuddi u cuchun tikkandek.Sen biror marta shunaqa tufli kiyganmisan ? I took off my trousers and wrung them too.Then my shirt and underclothing ( E.H. p.240). Shim

2.2. Leksik va sintaktik usul bilan son kategoriyasini yasash. Leksik yo`l bilan son kategoriyasini yasash ikki xil bo`ladi: a) so`z yasovchi suffikslari vositasida ko`plik son ma`nosini bildirish. b) B)bevosita so`z negizi vositasida son kategoriyasini ifodalsh. a)so`z yasovchi suffikslari yordamida son kategoriyasini yasash. Bu usulga kiritiladigan suffikslar asosan so`z yasash uchun ishlatilsada , ular ma`lum darajada ko`plik tushunchasini ham anglatib keladilar.Masalan: -(e) ry: cavalry (kavaleriya – otliq askarlar). Infantry ( piyoda qo`shin). Masalan: the horsemen did not wait to hear more…(F.C.p.27) suvoriy otliqlar ko`p quloq solib o`tirmadilar(F.C.p.27) - cade – cavalcade (chavandozlar), motorcade (avtolkolonna , avtomobil karvoni). - ture: denture (tish tizimi) conjecture (konyuk

The family were early in assembling around the breakfast table.(F.C.p.72). Oila … nahorlikka barvaqt to`plandi. (F.K.p.72) As yet none of the family had sufficient prensence to devise any means of security for captain wharton.(Uorton xonadonidagilardan birortasi shu damgaacha o`zini o`nglab ololmagan(F.C.p.60). Ko`plik ma`no bu otlarning o`zagida implitsit ravishda yashiringan bo`ladi. Shu sababli ular gapda ham birlikda ham ko`plikda ishlatilishi mumkin. Masalan: The cattle are grazing . (Mollar o`tlab yuribdi).His family isnot large (uning oilasi katta emas). Yhe family are sitting at the table (oila a`zolari stol atrofida o`tiribdi). All the team have left for Berlin (Kamandaning hamma a`zolari Berlinga jo`nab ketishdi.) The ladies of the Wharton family had collected about a window, dee

tog`da kakliklar ko`p emas).Many deer run along the forest (ko`p kiyiklar o`rmon bo`ylab yugurishdi.) Yuqoridagi otlar ko`plik son formasida ishlatilsa , ular qo`shimcha ma`no kasb etadialr.Ya`ni ularning turlari haqida gapirganimizda,masalan: meva turlari, baliq turlari haqida gapirganimizda ular qo`shimcha ma`no kasb etadilar.Masalan:there are many fishes in the Amu – daryo river (Amudaryoda turli xil baliqlar yashaydi degan ma`noni anglatadi.)There are apples, plums and other fruits on the table.(stol ustida olma, olxo`ri va boshqa mevalar bor). Turli millat va mamlakatlar nomini ifodalovchi so`zlarning ko`plik formasi ham o`ziga xos ravishda yasaladi.Masalan: I`m a moment the blanket in front of the dressing station opened and two stretcher bearers came out followed by the tall English

Eng: But the death of his father recalled him , after pasting two years in his manner , to the possission of an onorable name and a very ample estate.(E.H.p.38) Uzb:Biroq oradan ikki yil o`tib otasi o`g`liga e`tiborli nom bilan katta mulkni meros qilib qoldirgach , o`spirin vataniga qaytdi.(F.K.p.176) Eng:Two or tree of the dragoons now dismanted and disappearedm in a few minutes, havever they returned to the yard followere by katej, frow whose violent gesticulations , it was evdent that matters of no trifling concern were on the carpet (F.C.p.73) Uzb: Suvoriylardan ikki , uch kishi otlardan tushib , ichkariga kirib ketishdi.Bir necha daqiqadan so`ng ular yana hovliga chiqishdi.Ular orasida Keti ham bor edi. Uning zo`r berib qo`l silkishidan ahvol pachavalashganini payqash mumkin edi. (F.C

2.3. Otlardan boshqa so`z turkumlarda son kategoriyasning ifodalanishi. Son kategoriyasi otlarga birlamchi grammatik forma sifatida mansub.Boshqa turkum shu grammatik kategoriya nuqtai nazardan ikki guruhga gruppalanadi: 1.ot tip leksimalr : Bularga son kategoriyasi birlamchi forma sifatiga xos Masalan : Ot so`roq olmoshlarida shunday . Son fe`lning harakat nomi (infinitiv) formasiga ham xosdir.Olmoshlardan farqi shuki, harakat nomi odatda son kategoriyasining bir formasida birlik formasida namoyon bo`ladi.Isbot qilishiga tirishib, o`z izzatida turishi qachon kelishi, tushuntirishimiz kerak kabi.Ko`plik formasida ishlatilishi juda kam uchraydi. Son kategoriyasining faqat birlik formada ishlatilishi hech kim, hech nima kabi ot inkor olmoshlariga ham xos. Nebody did it. Olmoshlar qatoriga ki

qo`silmagaini holda otlashuvi (tom ma`noda otlashish asli so`z oxirisida sodir bo`ladi). 3.Son leksima otlashganda voqe bo`ladi.hali o`n oltiga to`lib to`lmagan Latifjon.. (J.A).Son leksima qaralmishi bo`lib kelganida ham go`yo otlashish yuz beradi. Qizlarning biri, buxgalteriya xodimlaridan birining kabi. Birinchi tip misollarida son leksima son kategoriyasining har ikki formasida ishlatiladdi.O`n oltichi – o`n oltilarga kabi.Bu yerda - lar affiksi chama, taxmin ma`nolarda son leksima birlik formasida ishlatiladi. 4.Ba`zi sifat tip ravishlar ham otlashib , son kategoriyasining faqat birlik formasida emas, har ikki formasida keladi: Ko`pda beri (ko`p vaqtan beri) yaqinda (yaqin paytlarda) , ilgari – ilgarilari kabi misollar ko`rsatadiki, otlashish payt ravishlarida qisman miqdor ravishlari

2. 4. Hozirgi zamon ingliz tili fe`llarida son kategoriyasini ifodalanishi. Ingliz tilida fe`llarning hozirgi zamon uchinchi shaxs (e) s affiksi formasiga ko`plikning nomvoy (nol) formasini qarshi qo`yish bilan yasash mumkin:Masalan: work – work, comes – come, speaks – speak, has – have , does – do . goes – go, leaves – leave, arrives – arrive etc. The present reader is for the young teacher who wishes to improve his vocabulary and the use of ideoms to asimilate the easy flow of modern Colloquil English(N.Markova).Water boils at 100 degrees celsius.(Suv 100 daraja gradusda qaynaydi).(R.M.p.6) Tom plays tennis every day. (Tom har kuni tennis o`ynaydi.) (R.M.p.7) This machine doesn`t work.(Bu mashina ishlamaydi).(R.M.p.6).The eath goes round the sun (R.M.p.5)(Yer quyosh atrofida aylanadi)Nur

kategoriyasining ifodalovchi – iz, - siz, - dilar, - chilar affikslari ishtirokida Masalan: U menga Miss Barkli navbatchilik qilyaptilar dedi.(E.H.p.27).. Nega unday qildinggiz ? Bu odam nima uchun mening payimga tushib yuribdi bilasizmi ? (I bid 35).Ko`plikning nolivoy morfemasi vositasida ifodalanishi .Ingliz tilida son kategoriyasi implitsit va eksplitdit usulda ifodalanadi. Ko`plik kategoriyasi son bilan ifodalanadi. Ko`plik kategoriyasi son bilan ifodalanganda : two ,three, four, five , farty, fifty, hundred , thousand, million, twour three, fiev or six. Bu so`zlar ma`nosiga ko`ra predmetni miqdori yoki sonini ifodalaydi.I learn italian. It is very good language.It is said that I learn it three or four weeks (E.H.p.27).(Men italian tilini o`rganyapman.U juda chiroyli til. Aytishlarich

Maxsus markerlarsiz ko`plik kategoriyasing ifoda etilishi. Ingliz tilida ko`plik ma`nosi so`z o`zagi vositasida ifodalanib ular til uchun ham universal harakterdadir.Misollar: Eng:ammo, to`da , guruh , turkum, gala, olomaon, xalq, aholi, jamoa , kamanda, kompaniya, jyuri, jamiki, jam, juft, juftlik, gyujina, ko`pchilik, ko`paytma , majlis, anjuman, lashkar , asambell, jamiyat, jihat, ekipaj, ko`payish to`da kabilar. (Bular yuqorida ham qayd qilindi.)Our army are strong so that we are afraid of nothing.(Bizning armiya kuchli, shuning uchun biz xech narsadan qo`rqmaymiz). Reduplikatsiya vositasida yasalgan otlar. Reduplikatsiya vositasida (takroriy so`zlar) yasalgan so`zlar ingliz tilida o`zbek tiliga qaraganda biroz farq qiladi.O`zbek tilidagi so`zlar reduplikatsiyada keng tarqalgan bo`lib

2. 5. Hozirgi zamon ingliz tili va o`zbek tilida son kategoriyasining qiyosiy ifodalanishi. Ularni quyidagicha tahlil qilamiz . hozirgi zamon ingliz tili strukturasida , manbalarning bildirishicha otlarning birlik va ko`plik formalarda ishlatilishi son kategoriyasi deyiladi.Mana shundan kelib chiqib bizning ushbu bo`limda tekshiruv obyektimiz inliz tli strukturasida otlarda son kategoriyasidir. Otlarda – lar affiksi ko`plik formasi deb ataladi.Shunga ko`ra shakl va ma`noda o`ta zid qo`yiladigan affiksiz holat billik formasi deb yuritiladi.Masalan:kitob – birlikdagi ot kitoblar ko`plikdagi ot deyiladi.otlarda grammatik ko`plik – lar affiksi bilan ifodalanadi.Ko`plikning bunday maxsus affiks bilan ifodalanish morfologik usul bilan ifodalanish deyiladi. Masalan:Stollar, bolalar, uylar kabi. S

5.Tashkilot va idoralarning nomlari. 6.Gazeta , jurnal , kitob nomlari The Time, Today Uzbekistan The Hotel7.Muhim tarixiy hodisalar sanalarning nomlari the 8 th of march, new year, the valentins day. K`o`pchilik atoqli otlar turdosh ot , boshqa biron turkum so`zi asosida vujudga keladi.Masalan: Olmos (turdosh otdan 0,O`tkeir (sifatdan0 Tursun (fe`ldan) kabi oz bo`lsada atoqli otning turdosh otga aylanishi ham uchraydi roentgen (apparatning nomi), xosiyatxon (atlas turning nomi) Bunday so`z turdosh otga aylangach leksik mundarija kasgf etadi. Aksincha turdosh ot yoki boshqa biror turkumi so`zi atoqli aylansa , odatda leksik mundarijadan mavhum bo`ladi. Shartlik kasb etadi.(nom tamg`aga aylanadi.) Otlar kim yoki nima so`rog`iga javob bo`lishi asosida kishi otlarida va narsa otlariga ajratis

formasigina (son kategoriyasi qismangina ) xos , chunki chog`ishtiriladigan ikki formadan faqat biri mavjud. Atoqli otning – lar olmasligi sintaktik sababga ko`ra ham voqe bo`ladi.Masalan: izohlovchi izohlanishi kontruksiyasining birinchi komponenti bo`lib kelgan atoqli ot doim birlik formada keladi.Gulshanbonu xudoyor xonligining ikkinchi davrida o`z husni bilan bir necha marotaba xonning iltifotiga sazovor bo`lgan xaram kanizlaridan biri edi.(A.Qodiriy 105 - bet) Geografik atoqli ot geografik turdosh ot bilan birgalikda ishlatilsa, atoqli ot ham turdosh ot ham – lar affiksini olmaydi.Masalan:Ro`za daryosi ustiga ko`prik qurila boshladi.(J. Abdullaxonov ) Agar Ro`za so`zining o`zi ishlatilsa edi, uni Ro`zalar shakliga kiritish mumkin bo`lar edi. – lar affiksini oladigan atoqli otlarda for

2.Geografik atoqli otga - lar on kategoriyasi qo`shilsa , shu nom bilan ataluvchi punktni o`z ichiga olgan kattaroq territoriyani bildiradi: Gullamoqda Mirzacho`llar yam –yashildir. Yangi yo`llar (P.M) Ko`rinadiki , - lar affiksi Mirzacho`lni uning atrofidagi yerlarni bildiradi. 3. Yuqoridagi ikki punktgga keshi atoqli ot va geografik atoqli otning noo`xshov holatida ishlatilishi tasvirlandi.Bu tur atoqli otlar uyushib kelsa – lar affiksi ikki xil ishlatiladi. 1. Uyishuvchilarning har biriga qo`shiladi.Bunda - lar son kategoriyasi yuqoridagi ikki punktga takidlangan ma`nolar ifodalanadi. 2.Uyuvchilarga yaxlitlovchi forma sifatida qo`shiladi, bunda - lar affiksi uyishuvchilarga jamlab ko`rsatish uchun xizmat qiladi. Avaz Hulkar va Xolbeklarning o`rtalarida yana ko`p voqealar bo`lib o`tdi (P

Jam otlari o`z semantic tabiatiga ko`ra predmetni noyakka ifodalaydi, bunday ot anglatgan predmet donalab sanalamaydi.Bu ikki nuqtai nazardan jam otlari bir xil ammo quyidagicha nuqtai nazardan har xil, kishi yoki narsa oti konkret yoki abstract ot ham bo`lishi mumkin. Son kategoriyasining formalarida ishlatilishi jihatdan jam otlarini avvalo ikki guruhga ajratish mumkin. 1)Son kategoriyasining birlik formasida ishlatiladigan otlar otlar .Bular o`z navbatida ikki xil: 1)Birlik formasida ishlatiladigan otlar .Bunday jam otlar oz bo`lib , necha ko`plik formasida kelmasligini izohlash qiyin.Misollarni anglatuvchi abstrayk otlariga to`g`ri kelishini ko`rsatadi, mehr – muhabbat, savlat – salobai, obro`yi – ohista – sekin nurayotganday (A.Q).Urushda qnchalik kuch – qudrat talab qilinmaydi. (J.Ab

agrigat g`ildiraklari o`rmalayotgan joyda bog`lar chiroyli dalalar bunday bo`lib , yigit – qizlar qo`shiq aytib o`tirar.(J.Abdullaxonov). Demak bu yerda – lar affiksini olishning majburiligi jam oti o`z tabiatidan kelib chiqadi. – lar affiksisiz jam oti shaklanmaydi, - lar go`yo leksimaning tarkibiga kiradi. Masalan: bundan tahsqari jam otlariga -lar qo`shib ishlatish zaruriyati sintaktik - semantic talab bilan ham yuz beradi.Masalan:Komitet bitta ota – onadan tuzilmaydi. Majlis bitta ota – na uchun chaqirilmaydi. Shu sababli quyidagi birik,alardaa ota –ona jam oti – lar affiksini olib keladi: ota – analar kometeti , ota – onalar majlisi kabilar. Bunday hodisa jam otlarigagina emas , balki boshqa otlarga ham xos albatta .Masalan:qizlar klubi, qizlar davrasi (The grils of the party0 , bolal

2)Jam otidan anglashiladigan ma`no komponentlari ma`nosining yig`indisidan keng bo`lsada, - lar affiksi sof ko`plikni emas, balki boshqacha ma`noni ifodalaydi.jam otlarinign ko`pida shunday .Bularda ikki xil ma`no mavjud. a) Ko`plik ma`nosi “har xil: lik ottenkasi bilan ifodalanadi.Ota – ona, oshna – og`aynilarni sog`inib yurak – bag`rimiz ezilib yuraveraylik.(J.Abdullaxonov) “Hammasi bo`ladi” – dedi u o`ziga – bog`lar ham , gullar ham , to`y – tomoshalar ham (J.A) Bu yerda oshna - og`aynilar “ko`p va har xil” to`y – tomosha. b) Agar jam oti ko`rganimizdagi biror a`zoni bildirsa shu tufayli o`rin ifodalanishi - lar affiksi “qurshov” manosini bildiradi.Chang kelib yuz ko`zlarga urildi. (J.Abdullaxonov).Bu yerda yuz – ko`z lark o`z va yuzning boshqa a`zolari. Kishi otlarida son. Otlarni kish

yuqoridagi so`z ko`plikda ham ishlatilaveradi. Komsomollar avagard bo`ldi kabi .Xuddi shuningdek, inson, odam , kishi so`zlari ham abstraykda kelsa, - lar affiksini olmaydi.Inson qiziq narsa , o`ylab qarang-a(J.A)Ish vaqtida ham uxlaydimi odam , ko`rnamak(J.A).Sekretar bilan shunaqa gaplashadimi kishi ! (A.Qahhor). 2) Dona kishi olti ektralingvistik sababga ko`ra - lar affiksini olmaydi.O.S Axmonovaning fikricha ekstralingvistika ( - еяьковый , внешшингвистический , внешней ) degan ma`nolarni anglatadi, - deydi.Masalan: dada so`zining faqat yakka shaxsga nisbatan ishlatilishi, doim - lar olmasligi obyektiv voqelik bilan belgilanadi: Kozimbek dadasing bu kayfiyatiga e`tabor bermadi shekilli (A.Q)Qiyos qiling ota - ona so`zlari tuqqn kishini anglatib kelsa - lar affiksini olmaydi, ammo umuml

Kishi otlarida - lar affiksi odatda bir ma`noni sof ko`plik ma`nosini ifodalaydi.Bunday ma`no -la r afiiksi abstrayk otlarga qo`shiganida ham , konkret qo`shilganida ham ifodalanadi.Musobaqadoshlar – bittadan ortiq musobaqadosh” qizlar bittadan ortiq qiz kabi….so`zini musobaqadoshlarga rahmat bilan boshlab (A. Qahhor). Boshlang`ich yolg`iz holatda -lar bilan shakllanishi majburiy otlar kishi otlari orasida yo`q (jam kishi otlari bundan mustasno, albatta) – lar bilan ishlatilishi majburiyati (- lar affiksini tashlab bo`lmaydigan holat ma`lum sintaktik –semantik sabablarga ko`ra voqe so`ladi.Bular quyidagilar. 1)Qaralmish bir , hamma kabi so`zlar bilan ifodalangan birik,adagi qaratuvchi – lar olib keladi. Qizlarning biri (qizlardan biri) xotinlardan biri qismi so`zga chiqayotganlarning barch

turga mansub otlar tashkil qiladi.Dona narsa otlari abstrayk ham konkret ham bo`ladi.Predmetni noyakka ham , yakka ham anglatadi.Sanalmaydigan predmetni ham , sanalmaydigan predmetni ham bildiradi.Dona narsa otlarining ko`pchiligi – lar affiksini oladi.Bu tur otlarda – lar afiiksini olmaydiganlar odatda abstrayk otlar bo`ladi.Konkret otlardan oy , quyosh kabi tanho predmetlarning nomlarigina – lar olmaydi.(Bular terminalogik ma`noda atoqli ot deb qaraladi va bosh harf bilan boshlanadi. Bastrayk otlarning - lar olmaydigan turi asosan sanalmaydigan predmetlarning oti bo`ladi. Sanaladigan predmetlarning otlaridan - lar affiksini olmaydiganlariga olam, hukm kabilarni ko`rsatish mumkin. Majlisda shunday ruh hukm surdiki(A.Qahhor). Dona narsa otlarining -la raffiksi olmaydiganlarining teng yakka

olmaydi….. Kolxozni bu xilda radiolashtirish qimmatga tushmaydimi ? (A Qahhor) –lar affiksini olmaydigan otlarning alohida bir guruhini ot ko`makchilar tashkil qiladi haqida , to`g`risida , qoshida, davomida , yuzasidan kabi. Qalandarov haqida bir gap topib keldimi.(A.Qoahhor)Ko`ziga xato ko`ringan narsa ta`na qilishi ertaroq(a. Qahhor0Bu to`grisida qizlar xato qilishyapti (A.Q)Bir necha kun davomida devorlarni oqlatdi.(A.Qahhor) Dona narsa otlariga - lar affiksi quyidagicha sintaktik sabablarga ko`ra ham qo`shilmaydi. 1.Son bilan ifodalangan sifatlovchi bo`lsa yana bir latifa shu ikki so`zni ikkala qo`li bilan , bir ikkala savol , o`n yil burun kabi. 2.Birmuncha biron , biror , birorta, birdan bir, har qanday kabi so`z bilan ifodalangan sifatlovchisi bo`lsa (bunday sifatlovchidan ham miqd

II Bobga xulosa. Birinchidan. Bu bobda siz avvalo boshqa tillardan kirib kelgan ko’plik son formalari bilan tanishishingiz mumkin. Bu ko’plik soni ingliz tilida otlarga –en, affiksi vositasida ham yasaladi: children, oxen, women;bu qo’shimcha davom ettirishimiz mumkin. Masi- a – ae; ms- i; -um- a: Hozirgi zamon ingliz tilida lotin va grek tillaridan kirib kelgan ko’plik kategoryasidagi otlar manbalarga asosan anchani tashkil qilar ekan. Bunday son kategoryasi iliy va meditsinaga oit otlarda ko’p uchrashining shohidi bo’ldik. Bu sohani alohida obyekt tekshiruv manbaiqilishsa maqsadga muvofiq buladi deb hisoblaymiz. Ikkinchidan. Leksik yo’l bilan son kategoryasini yasash ikki xil bo’ladi. a) so’z yasovchi suffikslar vositasida b) bevosita so’z negizi vositasida son kategoryasiniifodalash. c)

Beshinchidan. Ingliz tilida fe’llarning hozirgi noaniq zamon uchinchi shaxs – ( es) –s affiksli formasiga ko’plikning nol formasini qarshi qo’yib yasash mumkin: hell- hells, walk-walks. Hozirgi zamon ingliz tilida fe’llarning supplitiv ( o’zak negizi o’zgarishi bilan ) formalar vositasida ham yasaladi: am → are; is → are; was → were; hade → has → had. Maxsus markerlarsiz son kategoriyasi ifoda etiladi: -army, -general, -family. Reduplikatsiya vositasida quyidagicha ifodalaniladi: many-many, by and by, zig- zag. Shunday qilib fe’llarning ko’plik son formasi deyarli analitik hollarda ishlatiladi. Shunga qaramay, bu til sistemalarida ma’lum allomorfiklar ( eksplitsit usulda yasalgan so’zlar ) mavjud. Ingliz tilidagi fe’llarda o’zbek tilidagidek ko’plik son affiksining mo’lliq ya’ni bunday xus

UMUMIY XULOSA Umumiy xulosa qilib aytganda, bitiruv malakaviy ishning har ikki bobida ham hozirgi zamon ingliz tili strukturasida otlar son kategoriyasi tahlilini chuqurroq va izchil o’rganishga va uni o’quvchi talabalar darsliklariga tadbiq etishga qaratilgandir. Ya’ni ingliz tilida son kotegoriyasining mavjudligi va predmetlar sonining birdan ortiqligini bildiradi. I bobda bulardan tashqari yana affiksini fonetik jihatdan yozilishi va uning turli so’zlarga qo’shilganda turlicha talaffuz etilishi berilgan. Masalan: jarangli undoshdan keyin –s qo’shimchasi [ r ] deb o’qiladi, jarangsiz undosh harflardan keyin [ s ] deb talaffuz qilinadi va boshqalar. II bobda ham son kotegoriyasi turli xil usullarda yasalib ifodalanishi ko’rsatilgan. Otdan boshqa so’z turkumlarida ham son kotegoriyasini i

Foydalanilgan ilmiy adabiyot ro`yhati. 1.Islom Karimov “Bu muqaddas vatan azizdir inson” 2. Arakin V . D “Справнительная типология анлискийского Ленинград 1979 3. Bo ` ronov J . B Ingliz va O ` zbek tillarning qiyosiy grammatikasi “ O ` qituvchi nashriyoti . Toshkent 1973 yil 4.Barxudarov A.S Iktelin D.A 5.Ganshina M.A. vasilevskaya N.M English grammar higher school publishing house 1964 yil 6.Inglish B. “The structure of modern English Leningrad Prosveshinie 1971 7.Kaushanskaya B.A Kovner P. L . A grammar of the English language.Prosveshoniye 1989 yil. 9.Kissen I.A. “ Kurs sopostavitelnoy grammatiki russkogo yazika” Izd-vo “O`qituvchi” Tashkent 1970 yil 10.Mirzayev M Usmonov C, Rasulov I, “O`zbek tili” O`qituvchi nashriyoti. Toshkent. 11.Hojiyev A . “O`zbek tilida ko`makchi fe`llar “ Fan”

Foydalanilgan badiiy adabiyotlar ro`yhati. 13.Ernest Hemingway “ A Farewell to arms” Leninigrad Prosveshenie 1971. 14. Fenimore Cooper “The Spy” Progress Publishers Moscow 1975 15.Fenimor kuper “Josus” Toshkent 1979 16.Petr Abrahams The Path of Thunder Higer chool. Publishing house Moscow 1971 17.Abdulla Qodiriy “Mehrobdan chayon” Tosh 1974 yil 18.O`tkir Hoshimov “ Umr savdosi” Sharq nash 1993 yil Toshkent 19.William Gibson “Neuromancer” Printed in the united states 1984 Leksikografik manbalar ro`yhati. 20.Axmonova O S “ Slovar lingvisticheskiy terminov izd . Mosk 1966 21.Akobirova S.f Magrufiyeva Z.M “ Uzbek –ruskiy slovar Izg – no inostrannix I nasionalnix clovariy moskva. 22.Ruscha uzbekcha lug`at ikki tomli O`z- n Bosh redaktori 1983 23.O`zbek tilining izohli lug`ati ikki tomli Moskva

29.New enlish –russian dictionary.Edited by prof Galperen I.R two volumes “SE”Moskow 1972 yil30.Anglo – ruskiy slovar sostavil prof .B.K.Myuller Moskva 1975 yil Shartli qisqartma so`zlar ro`yhati. E.H. – Ernest Hemingway Е . У – Ернест Хемингуей F.C. – fenimore Cooper Ф . К – Фенимор Купер N.A.Bonk – Natalya Alexandirovna Bonk P.A – Peter Abrahams A.Q – Abdulla Qodiriy N sing – birlikdagi ot V sing – fe`l birlikda -s(es) – ingliz tilida ko`plik son - a (ae) – Ko`plik affeksi n – noun (ot) of +N – predlog of va noun – predlog va ot I bid – I biden (lotincha) o`sha yerda N – (e) s – otlarda ko`plik N – lar – ko`plikdagi ot Eng – English –ingliz tili 65

Купить