Hozirgi zamon ingliz tilida fe’lli birikmalarning gap sturukturasida qo’llanilishi - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	72.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

Hozirgi zamon ingliz tilida fe’lli birikmalarning gap sturukturasida qo’llanilishi

Купить

Kirish O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Abdug’niyevich Karimov 10 dekabr kuni Chet tillarni o’rganish tizimini yanada takomillashtirish chora tadbirlari to’g’risidagi Qarorni imzoladi . Qaror matni O’zA axborot agentligida e’lon qilingan. Qarorga ko’ra, 2012/2013 o’quv yilidan boshlab O’zbekistonning barcha hududlarida chet tillarni, asosan, ingliz tilini o’rganish umumta’lim maktablarining 1- sinflaridan boshlanadi. Oliy o’quv yurtlarida esa ayrim maxsus fanlarni, xususan, texnik va xalqaro mutaxassisliklar bo’yicha o’qitish chet tillarda olib boriladi. 2013/2016 yillar davomida ta’lim muassasalaridagi xorijiy tillar kabinetlari zamonaviy axborot-komunikatsiya va o’qitishning texnik vositalari va anjomlari bilan qayta jihozlanadi. Qarorda Davlat test markazi 2015/2016 o’quv yili

Qarorga ko ’ ra , ikkita yangi tuzilma tashkil etiladi : Chet tillarni o ’ rganishni yanada rivojlantirish bo ’ yicha doimiy ishlaydigan Muvofiqlashtiruvchi kengash chet tillarni o’rganish bo’yicha ta’lim standartlari va o’quv dasturlari uchun javobgar bo’lsa, Davlat Test markazi tarkibida tashkil etiladigan 12 nafar xodimdan iborat bo’ladigan Chet tillarni bilish va egallash darajasini baholash boshqarmasi chet tili bo’yicha bilim darajasini baholash imkonini beradigan test va boshqa shu kabilarni ishlab chiqish va hokazolar bilan shug’ullanadi. Bundan tashqari, qarorda O’zMTRK va boshqa tegishli tashkilot hamda idoralarga ham ko’rsatmalar berilgan bo’lib, unga ko’ra televedeniya , shu jumladan mahalliy telekanallar orqali bolalar va o’smirlarni xorijiy tillarga o’rgatish bo’yicha ko’rsa

Mavzuning dolzarbligi Biz tadqiq qilayotgan mavzu “Hozirgi zamon ingliz tilida fe’lli birikmalarning gap sturukturasida qo’llanilishi” bo’lib bu fe’lli birikmalar ingliz tili grammatikasida juda ko’p qo’llaniladigan birikmalar sirasiga kiradi va hozirgi zamon ingliz tilida eng ko’p muhokama talab qiladigan muammodir.Bundan tashqari bizning ishimizda fe’lli birikmalar to’g’risida gap ketganda albatta o’timlilik to’g’risida gapiramiz, chunki birikmalarni tahlil qilganimizda o’timlilik to’g’risida gapirmay iloji yo’q. O’timli fe’l o’zidan keyin keladigan so’zlar ( ya’ni ot, son, olmosh, va boshqa bo’laklar) bilan kirishib fe’lli birikmalarni tashkil etadi. Bu fe’lli birikmalar o’timli va o’timsiz fe’l birliklari bilan yasaladi. Bu esa bizning Bitiruv malakaviy ishimizning asosini tashkil eta

mumkin.So’z turkumlari haqida leksiyada ( nazariy grammatikada , leksikologiya fanida hattoki til tarixi fanidan leksiya o’qilayotganda so’zlarning o’rnini aniqlashda ya’ni so’z tartibini til tarixi fanida foydalanish mumkin.) Bitiruv malakaviy ishimizdan maktab, litsey va kollejlarda ingliz tili darslarida ham foydalansa bo’ladi. Bitiruv malakaviy ishimiz : kirish va ikki bobdan iborat, har bir bob ikkita paragrifdan iboratdir, ilmiy, ba’diy adabiyotlar, hamda lug’atlar ro’yxati ham berilgan. Kirish qismida biz prezidentimizning ta’lim sohasidagi amalga oshirishga qaratilgan fikrlari berilgan undan keyin Bitiruv malakaviy ishimizni dolzarbligi,maqsadi, ilmiy va amaliy ahamiyati to’g’risida olimlarning fikrlari va o’timli va o’timsiz fe’llar haqida so’z yuritganmiz. Ikkinchi bobda esa fe’l

Hozirgi zamon Ingliz tilida fe’lli birikmalarning gap strukturasida qo’llanilishi

1.Bob. Ingliz tili grammatikasida fe’l. 1.1. Hozirgi zamon ingliz tilida fe’l. 1.2. Hozirgi zamon ingliz tilida o`timli va o’timsiz fe`llar. 2.Bob. Ingliz tilida fe`lli birikmalar. 2.1. Ingliz tili so’z birikmalari haqida.. 2.2. Murakkab va analitik fe`llar. 2.3. Fe’l ravishli birikmalar haqida. Xulosa. 1.Ilmiy adabiyotlar 2.Badiiy adabiyotlar. 3.Lug’atlar. 1.Bob. Ingliz tili grammatikasida fe’l 1.1. Hozirgi zamon ingliz tilida fe’l . Ushbu bitiruv malakaviy ishimizda, biz eng avvalo hozirgi zamon ingliz tillarida eng muhokama talab qiluvchi actual masalardan biri fe’lli

birikmalar haqida fikr yuritish kerak edi. 1. Malakaviy bitiruv ishimizda biz o’timlilik va o’timsizlik fe’lli birikmalarga taalluqli bo’lganligi uchun fe’l haqida ma’lumot beramiz. Fe’l – bu harakatni anglatuvchi so’zlardan tashkil topgan. Ular harakat yoki holatni anglatadi. Masalan, Jump –sakramoq; Answer – javob bermoq; Fe’l haqida olimlar fikri. Bog’lovchi fe’llar - linking verbs( is, am, seem, taste, become ,get, became va hokazo ). Bular otni otga yoki sifatga bog’laydi. Yordamchi fe’llar – may, do, shall, will, was were, should, would va boshqalar. Bular asosiy fe’lga qo’shib ishlatiladi, ya’ni may, do, shall, see, will do, was cut. Fe’llar o’timli yoki o’timsiz bo’lishi mumkin. Agar fe’llar o’zidan keyin to’ldiruvchini talab qilsa, u holda bunday fe’llar o’timli fe’l bo’ladi. Masa

To start – jo’namoq. Ammo bazi fe’llar va faqat o’timsiz bazan predlog yordamida o’timli fe’lga aylanadi to look at the girl – qizga qaramoq yoki to follow after a girl – qizning orqasidan chopmoq va hokazolar. Bundan tashqari, yana bir guruh fe’llat borki, ular ikki ma’noli fe’llar hisoblanadi. to move – siljitmoq; to stop – to’xtatmoq; Biz bu fe’llarni to’g’ri tushunib, anglash uchun shu mavzuni kengroq yoritish maqsadini oldimizga asosiy vazifa qilib qo’ydik. Harakat yoki holatni - protsess sifatida xarakterlab, zamon, aspect, mayl, nisbat, perfekt va boshqa grammatik kategoriyalarga ega bo’lgan so’z turkumi – fe’l deyiladi. Fe’l, asosan, shaxs faoliyatini ko’rsatib keladi. Masalan, young Mako and Janny swarts are coming here tonight. Yosh Mako va Jenni Svarts bugun kechasi keladilar .

bulmagan formaga bulinadi . Shaxs ,son ,zamon va mayl kategoriyalarida uzgarib,gapda kesim vazifasida keluvchi fe’l formalari fe’lning aniq yoki predikativ formalari deyiladi . Boshqa qadimgi german tillaridagi fe’l sistemasi singari qadimgi ingliz fe’li ham bir qancha xususiyatlarga ega. Qadimgi zamon ingliz tili boshqa tillardan ajralgan bulib,uning ikkita zamonlari(hozirgi ,o’tgan), uchta mayli(aniqlik,mavhumlik va buyruq)bulgan. Hozirgi zamon Birlik Ko’plik 1. Aniqlik I - u - e I I - es ; ( e ) st I I I - ( e ) p a , p 2 . Mavhum I - e I I - e - a I I I - an - en -ap 1

Uzbek tilida fe’lga ta’rif berib S .Usmonov shunday yozadi .<< Fe’l - predmetning ish - harakatini ifodalaydigan mustaqil so’zdir >>U holat belgining yuzaga kelishi ,o’zgarishi kabi protseslarni ham harakat sifatida anglatadi. Urug’ ko’kardi, u uxladi . Biz nemis tili darsligidagi T.Z.Mirsoatovning tarifini keltiramiz . << Fe’llar predmetning harakat yoki holatini bildiruvchi suzlardan tashkil topgan,grammatikada harakat tushunchasi juda keng ma’noga ega. 2 schlaben - uxlamoq ( to sleep ) lieden - yetmoq ( to lay ) stehen - turmoq ( to stand ) kabi fe’llar bilan ifodalanadigan holatlarni : sich firchter - qo’rqitmoq , sich begeisten - zavqlanmoq , kabi fe’llar anglatgan his - tuyg’ularni aufbluhen - gullamoq , wacken - o’smoq kabi fe’llar anglatgan biologik protseslarni o’z ichiga oladi.Bu

to walk - sayr qimoq to speak - gapirmoq to play - o’ynamoq Holatni bildirgan fe’llar : to sleep - uxlamoq to wait - kutmoq to live - yashamoq Munosabatni bildiruvchi fe’llar : to consist - …dan iborat bo’lmoq to resemble - kimgadir o’xshamoq to lack - yetishmovchilikni his qilmoq O’zining formasi jihatidan fe’l ,quyidagi bo’linmas Grammatik darajalarga ega. Bular zamon kategoriyalari ,aspect va nisbat kategoriyasidir.Tuzilishi funksiyasi jihatidan fe’l gapda kesim vazifasini bajaradi. Fe’lning eng asosiy ma’nosi ish - harakatdir.Doim ish – harakatning bajaruvchisi shaxs yoki predmet bilan ifodalanadi. Fe’l formasida shaxs odatda harakat obyekti sifatida keladi.Fe’lning shaxsli va shaxssiz formasi mavjud . 1 . they all laughed . ( Hemingway ) . Ularning hammalari kulishdi .( shaxsli ) He l

U ularning boshlari uzra menga qaradi va <<Achinarli>>dedi .( shaxsli forma ) 3 . Writing was began (shaxssiz). O’zbek tilida morfologik jihatdan fe’lning bir qancha o’ziga xos xususiyatlari o’timlilik o’timsizlik(ol -o’timli kel -o’timsizlik ),bo’lishli bo’lishsizlik (ol – olma) mayl, zamonlar kategoriyalari va ravishdosh,sifatdosh,harakat nomi kabi funksianal formalari bor. Fe’l formalari gapda tuslanib,yoki tuslanmay kelishiga ko’ra aniq yoki predikativ forma va noaniq yoki predikativ bo’lmagan formaga bo’linadi. Shaxs, son,zamon va mayl kategoriyalarida o’zgarib gapda kesim vazifasida keluvchi fe’l formalari fe’lning aniq yoki predikativ formalari deyiladi. Mrs.Conray laughed. (Kanroy xonim kuldi ). The two young gentlmen asked the ladies if they might have the pleasure and Mary a gan

mumkin . Fe’lning noaniq formalari odatda shaxs, son, zamon, mayl kabi kategoriyalarni to’g’ridan to’g’ri ko’rsatmaydi.Bu formalarga hozirgi ingliz tilida infinitive(Infinitive),sifatdosh (Participle)Gerundiy (Gerund) kiradi . 1.2 O'TIMLI VA O’TIMSIZ FE’LLAR . Fe’ldan anglatiladigan ma’noning boshqa predmetga qaratilganligini , biror obyektga ko’chganligini ko’rsatishi va shu harakatning yuzaga kelishi uchun boshqa predmetning ishtirok etishiga qarab,fellar o’timli va o’timsiz fe’llarga bo’linadi . Hozirgi ingliz tilida fe’llarning o’timli va o’timsizligini ko’rsatuvchi maxsus grammatik ko’rsatkich yo’q.O’timli va o’timsizlik bevosita fe’llarning o’zagi orqali ifodalanadi. Ingliz tilidagi fe’llarning ko’pchiligi o’zlarining sintaktik distributatsiyalariga

qarab ayni bir vaqtda ham o’timli ham o’timsiz fe’l sifatida ishlatilishi mumkin. Ba’zi fe’llar asosan o’timli bo’lib,o’timsizlik ularda yasama ikkinchi darajali ma’no kasb etadi. Ayrimlari esa umuman o’timsiz bo’lib,o’timlilik ularning ma’lum 1 sintaktik distributsiyada ishlatilishi natijasida yasaladi. Deydi J. Bo’ronov Shu asosda ayrim grammatika kitoblarida fe’llar hatto uch gruppaga bo’linadi, ya’ni :  o’timli  o’timsiz  ikki xil ma’noli fe’llarga bo’linadi . Ingliz tilida o’timlilik va o’timsizlik kategoriyasi fe’llarning leksik ma’nosiga bog’liq bo’lganligi sababli bu kategoriya doimiy grammatik oppozitsiya tashkil qilmaydi. 1. Bo’ronov . J . B . Ingliz tili va o’zbek tilining qiyosiy grammatikasi T. Ya’ni hamma fe’llarni bir vaqtning o’zida sistematik o’timlili va o’timsiziga 1

to be - bo’lmoq , to shine - nur sochmoq , to smile - kulmoq , fe’llari faqat o’timsiz bo’lsa, to see - ko’rmoq to kill - o’ldirmoq to make - qilmoq , bajarmoq to catch - tutmoq to polish - moylamoq , bo’yamoq fe’llari asosan o’timli fe’llar hisoblanadi . Tillarning strukturasi va turidan qat’iy nazar ulardagi o’timlilik va o’timsizlik kategoriyalari nisbiy kategoriyalari bilan uzviy bog’liq va bir-biriga aloqadorligi masalasi tarixan nisbiy va bir - biriga aloqadordir. 2 O’timli va o’timsiz fe’llar kategoriyasi bilan bog’liq deb yozgan edi. V.V .Vinogradov 1. Жигадло В . И Иванова И . П . Иофик .Л .Л Современний Английского языка 1985 ( Page 86 - 87 ) 1 . Виноградов В . В Русский язык Москва Ish harakatining yo’naltirilgan - yo’naltirilmaganligi fe’l ma’nosiga qarab aniqlanadi. Ma’lumki,

Tilshunoslar semantik va formal o’timlilikning mos kelmasligi haqida gapiradilar.Chunonchi ko’p fe’llar semantic jihatdan o’timliligiga ko’ra bir xil kelishik formasidagi otni talab etadi. Bu hodisa hozirgi zamon rus tilidagi fe’llarga ham xosdir.Fe’llarning ana shu xususiyatlariga asoslanib V.V.Vinogradov vositali o’timli va vositasiz o’timli fe’llarni bir biridan farq qiladi. O’timli fe’llarning o’rganish sistemasida asosiy muammo,o’timli liksemalar bir necha mustaqil so’z turkumlari ot, sifat,ravish bosh bo’lak vazifasida ishlatilib leksik munosabat,o’timli liksema va leksem -to’ldiruvchi vazifasida ishlatiladi.Bu munosabatlar eng avvalo leksik -semantic gruppalarga o’timli fe’llarning paradigmatic qatorlariga, shuningdek substantiv ,obyektiv va adverbial leksemalarga oid. Bitiruv ishi

yoki gapsiz xollarda ham namoyon bo’ladi.O’timli fe’llar uch gruppaga mansub bo’lib,turli–tuman transformatsiyalariga yo’l qo’yadi.Bular for predlogi yoki of on predloglari bilan qo’llanganda: 1 . to adore a woman - adoration for a woman 2 . to dislike a boy - dislike for a boy 3. to hate a person - hatred for a person 4. admire beauty - admiration for beauty 5. love finance - love for finance 6. to analyse a text - an analayse of a text 7. to investigate a case - an investigation of a case 15

8. to study a text – studying for a text O’timli va o’timsiz fe’llarning semantik strukturasiga qarab ko’makchilar predloglar ishtirokida ham ifodalanishi mumkin. Fe ’ lning vositasiz to ’ ldiruvchi bilan birikuvi o ’ timliliknik ko ’ rsatadi . Shuning uchun fe ’ ldan keyin vositasiz to ’ ldiruvchining bo ’ lishi shart . Bu fe ’ l va otning alohida distributive birlik tarzida gap tarkibiga kiritish kerakligidan darak beradi Shu nuqtai nazardan o ’ timsizlik va vositasizlik bir – birini mustasno etadi . Fe ’ l quyidagi hollarda obyektsiz qo ’ llaniladi : 1 ) Grammatik qisqarish sodir bo ’ lganida ; Bunday hollarda vositasiz to ’ ldiruvchi nazarda tutiladi , chunki u gapda asosiy hisoblanmaydi . Obyektsizlikning bu turi hamisha biror to ’ ldiruvchi bilan qo ’ llanadigan o ’ timli fe ’ l yord

Tillarning ko’rinishiga ko’ra o’timlilik va o’timsizlik 16 turli usul va har xil formalar bilan ifoda etiladi.Masalan ,agar Hind-Yevropa tillarida o’timlilikni ifodalash uchun tushum kelishigining o’zi kifoya bo’lsa, ingliz tilida bunga talay o’zgartirishlar kiritiladi.Ingliz tilida fe’l bilan ifodalangan faoliyatning o’tuvchanligini fe’l , predlog yoki ko’makchi bilan , o’zbek tilida esa fe’l tushum kelishigidagi ot yoki ko’makchi bilan anglatish mumkin.Fe’lni vositasiz to’ldiruvchi bilan ifoda etish asosiy usulga qo’shimcha vazifani o’taydi. Nisbatning majhullik , o’zlilik, birgalilik va umumiylik kabi kategoriyali ma’nolari morfologik yarusda bir birini mustasno qiluvchi hisoblanadi.Agar bu kategoriyalar sintaktik yarusda majhullik,o’zlilik,birgalik va o’timsizlikni anglatsa, ular o’za

belgilarining fe’l va ot bilan birikishida namoyon bo’ladi. Majhullikning maxsus morfemalari bo’lmagan tillarda(o’zbek tilida ) yoki substantiv fe’l yordamida, yoki unga o’xshagan fe’l vositalari yordamida yasaladi . Bunga ingliz tilidagi substantive be ni va unga yaqin bo’lgan become,remain , get turidagi fe’llar va yetakchi fe’lning sifatdosh I I ( Participle I I )formasini kiritish mumkin. Bundan keyin Grammatik obyekt talab qilib ish - harakatni grammatik obyekt vazifasida keluvchi so’zlarga ko’chganligini ko’rsatuvchi fe’llar o’timli ( tranzitiv ) fe’llar deyiladi ; masalan : to send - yubormoq , jo’natmoq , to give - bermoq , to beat - urmoq , to eat - yemoq , to love - sevmoq , yaxshi ko’rmoq , Ingliz tilining o’ziga xos xususiyatlaridan biri ayrim fe’llarning ma’lum predloglar bila

They knocked at the door , and Cyril followed his aunts into grandmother’s hot room. ( Mansfield ) Ular eshikni taqillatishdi va Cyril xolasidan keyin ularni buvisining issiq xonasiga boshladi. ( Eshikni taqillatmoq - nimani ? ) They sat down ,very shary,and looked at each other. (Jbid ) Ular qimtinib o’tirdilar, va bir - birlariga tikilib turdilar. Bu gapda har - xil fe’lli birikmalar bo’lib,ular predlogli sat down va olmoshli looked at , each other birikmalaridir. Bu gapni yana shunday tarjima qilish ham mumkin. Ular qimirlabgina o’tirishdi,va bir - birlariga qarashdi.Deb tarjima qilish mumkin. Ikkinchi gapda qaramoq ,nimaga? yoki kimga? O’zlik olmoshlari: oneself, myself, yourself ,himself, itself, ourselves, yourselves…kabi olmoshlari bilan kelgan fe’llar ham o’timli hisoblanadi. Ish h

her sister. ( Jbid ) Sawkiv, with the same intention,stereched himself at full length on the dresser. ( R . Fressel ) Will since never “worry” yourself about these brings,it follows that you know nothing about them. ( Jbid) Kesim va to’ldiruvchisi bir o’zakdan yasalgan fe’l va otli konstruksiyalarni ham o’timli fe’llarga kiritish mumkin.Bu konstruksiyalardagi to`ldiruvchi qarindosh (cognate) to`ldiruvchi deb ataladi va o`zbek tilidagi yoshini yashab, oshini oshab kabi konstruksiyalarga to`gri keladi. Masalan fe`lli birikmalar : To live a long life - uzoq umr ko`rmoq To die a violent death - birov tomonidan o`ldirilmoq To fight the fight of heroes - qahramonlarcha kurashmoq O`timli fe`llarga bir gruppa kauzativ fe`llar ni ham kiritish mumkin. Bu fe`llar ham tub kauzativ va yasama kauzativ m

to drench - ho`llamoq , namlamoq . Bu fe`llarga kauzativ yoki faktiitiv ma`no beruvch yana bir gruppa fe`llarni kiritish mumkinki, ular yordamida kauzativ konstruksiyala yasaladi. Masalan : to cause - sabab bo`lmoq to force - kuch ishlatmoq to make - biror narsa qilishga majbur etmoq to order - buyruq bermoq to command - rahbarlik qilmoq ( the army) to ask him - undan so`ramoq to allow - ruxsat bermoq to let - ijozat bermoq to direct - yo`l ko`rsatmoq to press - qistamoq to teach - o`rgatmoq A chief I thought , understanding the pride that made the old man stand before me like an equel . ( D. M .Lessing ) Men qariyani meni yoshimda tengdek faxr bilan turishini tushinib o`yladim . Well , mind you don`t let him fell . ( R.Tressil ) Xo’sh , qarshisiz uning yiqilishiga yo’l qo’ymang . Boshqa

to lighten - eritmoq equal ( adj ) - teng , to equalizie - tenglashtirmoq formal ( adj ) - rasmiy , to formalize - rasmiylashtirmoq . Yuqoridagi yasama o`timli fe`llar ayni bir vaqtda ham o`timsiz , ham o`timli fe`l vazifasini o`taydi . Christian ( n ) - xristian kishi , To Christianize - xristian diniga kiritmoq : clay ( n ) - loy , to clay - loy bilan suvamoq clean - toza to clean - tozalamoq able ( adj ) - qobiliyatli to enable - imkoniyat tug’dirmoq , It has enabled you to probe me secret . ( Conan Doyle ) Fe’ldan anglatilgan ish - harakat to’g’ridan - to’g’ri Grammatik obyektga o’tmasdan faqat Grammatik subyektning o’zigagina bog’liqlikni ko’rsatuvchi fe’l o’timsiz fe’l deyilad i .O’timsiz fe’llar anglatgan ma’noga ko’ra quyidagi gruppalarga bo’linadi: a ) Holat yoki turg’unlikni ko’

to exist - mavjud bo’lmoq , to live - yashamoq , kun kechirmoq , to die - o’lmoq , b ) Harakatni bir yerdan ikkinchi yerga ko’chishlilikni ko’rsatib keluvchi fe’llar: to start - jo’namoq , to go - bormoq to come - kelmoq , to arrive - yetib kelmoq , to march - yurmoq , to jump - irg’itmoq , sakramoq , v ) Tashqi muhitga bo’lgan tasirni ifodalovchi fe’llar : to laugh - kulmoq to cry - yig’lamoq to smile - iljaymoq to sorrow - g’am tortmoq Yes I know of him he has surely lived in England for some time . Ha men uni bilaman u haqiqatan bazida angiliyada yashagan. I fear it is a thankless business. ( Jbid ) Men qo’rqamanki , bu befoyda beznes . Hozirgi ingiliz tilida o’timsiz fellarning o’timli fe’llarga o’tishi oson. Deyarli hamma fe’llar ot bilan bilan ishlatilishi natijasida o’timlilashib k

to march - yurmoq. to march someone - birovni yurgizmoq, to walk - piyoda yurmoq , to walk a horse - otni yurgizmoq. O’timli fe’l vositasiz to’ldiruvchi bilan birikkanda uning ma’nosi to’la ochiladi. O’timli fe’l bilan vositasiz to’ldiruvchi fe’l otlashganda ham saqlanadi . Masalan ; 1) So’z birikmasi yarusida; paxta termoq , paxta terish mashinasi ,paxta terimi. 2 ) Gap yarusida; g’alla ekish - ishning boshlanishi xolos. Somon yig’ish ham muhim ishdir. ( << O’zbekiston >> ovozi ) O’timsiz fe’llar gapning egasi bilan bevosita aloqador bo’ladi.O’timli fe’llar esa avval to’ldiruvchi bilan , ega bilan birikadi. Fe’l kesimni gapning boshqa bo’laklaridan ajratish bilan bu hodisani to’laroq namoyon etishi mumkin. Masalan : Agar o’z suhbatdoshimizga is coming desak unda u Who? deb savol beradi. A

They offered the butter a reword . Reword so’zi What ? savoliga javob bo’ladi .Bunga sabab vositasiz to’ldiruvchining o’timli fe’l bilan mustahkam aloqadorligidir . Paradigmatik potensial o’timli - o’timsizlikning o’zgarishi va nisbat kategoriyasining yasalishi jarayonida sodir bo’ladi. Yasalish usuliga qarab, paradigmatic potensialni morfologik, morfonologik,va leksik morfologik potensiallarga bo’lish mumkin . O’timli -o’timsizlik yasalishining paradigmatic potensiali nisbat kategoriyasi va nisbiy ma’nolari yasalishining asosiy usullariga bog’liq. Nisbat markerlari bir vaqtning o’zida o’timli o’timsizlikni hosil qilishi mumkin. Shunung uchun bu usul prederial yoki grammatik usul deb ataladi . Boshqa turkey tillar qatori hozirgi o’zbek tilida ham nisbat yasovchi suffikslar o’timli - o’tim

1)..1) bo’lmoq – bo’linmoq 2) o’tmoq – o’tishmoq 3) azoblamoq – azoblanmoq 4) aytmoq – aytishmoq Ularni uyni yuvib , kravotlarni sarishtalab bo’lgach , yuvini – shib , taran –ishib , ozoda kiyimlarini kiyib sinfga keldilar . ( P.T.) Kauzativlik bilan o’timlilik o’rtasidagi aloqani quyidagicha bayon etish mumkin . a. kauzativlik bilan o’timlilik o’zaro bog’liqdir , ya’ni o’timliliksiz kauzativlik bo’lmaydi , fe’l avval o’timlashadi , so’ngra kauzativga aylanadi ; b. har qanday o’timlilik ham kauzativlikni ifoda etavermaydi , binobarin ,o’timlilik doirasi kauzativlik doirasidan kengdir . Ingliz tili sistemasida o’timli – o’timsizlik muhim ahamiyatga ega . Avvalo fe’lning o’timli va o’timsizlik xususiyatiga bog’liq bo’lsa , otning subyekt va obyekt funksiya bajarilishi ham shunga bog’liq . Ho

24 Ushbu masala yuzasidan professor B.A.Ilish fe’llarni o’timli va o’timsizga ajratish masalasi nazariy grammatikadagi eng qiyin masalalar qatoriga kiradi deb yozadi . Eng murakkab masala fe’llarning o’timli o’timsizligi chegarasini aniqlashdir . Darhaqiqat ,qadimgi ingliz tilida ham bu chigallik mavjud bo’lgan . Ammo u davrda kelishik qo’shimchalarining borligi faoliyatning ma’lum darajada obyektga yo’naltirilganligini ko’rsatib kelgan . Ingliz tilida o’timli o’timsizlikni o’rganishimizga fe’lning ot bilan birikish xususiyatini aniqlashdan iborat . Lingvistik adabiyotlarda ingliz fe’llari odatda o’timli va o’timsiz fe’llarga bo’linadi . Mana shu ikki xil fe’llar orasida ham o’timli , ham o’timsiz qo’llanishi mumkin bo’lgan uchinchi guruh fe’llari ham bor . Ularni odatda ikki ma’noli fe’ll

subyektda tugallanadigan ish – harakatni 25 ifodalovchi fellarni esa o’timsiz deb hisoblaydilar . O’timli fellarga predlogsiz to’ldiruvchi bilan birikadigan fe’llarni kiritsaFe’llarni esa o’timsiz deb hisoblaydilar .O’timli fe’llarga predlogsiz to’ldiruvchi bilan birikadigan fe’llarni kiritsa , predlogsiz ham predlogli to’ldiruvchini talab etadigan fe’llarni o’timli fe’l deb yuritamiz . Bizningcha ikkinchi tarifda to’g’ri fikr aks etgan. Chunki ingliz tilidagi ba’zi fe’llarning qo’llanishi predloglarga bog’liqdir. Predlog o’zidan oldin kelgan fe’lning o’timliligini ko’rsatish uchun xizmat qiladi. Fe’lning o’timliligini wait for - kutmoq Look at – qaramoq Talk about – gaplashmoq Depend on – bog’liq bo’lmoq Fe’llarda ko’rishimiz mumkin Xozirgi ingliz tilida ma’lum predloglar bilan birikkan b

funksiya bajaradigan aktiv nisbat aniq formasi majxul formaga aylantirilganda xam fe’l ma’nosini to’ldirib kelayotgan predloglar saqlanadi. Masalan: To talk over the mother , The mother is talked over. Bu esa ba’zi bir predloglarning fe’lga juda jipslashganligidan darak beradi . 1. He turned his head and looked at her . (Abrahams) U boshini burdi va unga qaradi. 2. They talked about many things. (Jolon). Ular ko’p narsalar to’grisida gaplashadilar O’timli va o’timsizligi teng xuquqli bo’lgan fe’llar ikki xil ma’noli fe’llar deyiladi. Masalan: To move – siljimoq , to move – siljitmoq ; To stop – to’xtamoq , to stop – to’xtatmoq ; To widen – kengaymoq , to widen – kengaytirmoq; To finish – tugamoq , to finish –tugatmoq . Bu fe’llarning o’timli va o’timsiz bo’lib kelishi sintaktik distributsi

2 BOB. Ingliz tilida fe’lli birikmalar 2.1. ingliz tilida so’z birikmalari haqida Ma’lumki , substansiyalarni paydo bo’lishi tilning samarali son va sifatlaridan biridir ,substansiyasiz semiotic harakatlanish sistemasini tasavvur qilish ham mumkin emas chunki bu asosiy prinsiplar , bu harakatlanish , ushbu prinsip almashish yoki reprezentatsiya deb atalishi mumkin. Hammaga tanish ushbu harakatlanish prinsipning natijasi olmosh bo’lib , uning borligini hamma tillarda ko’rish mumkin . Ushbu kategoriyaning murakkabligi shundaki u har bir tilda alohida leksik ma’noga ega va morfologiya , sintaksis tomonidan bir necha olimlarning fikriga nisbatan har xildir . Lekin ko’p lingvist olimlar olmosh predmetning o’zini aniqlamaydi , faqat uni ko’rsatadi , degan fikrga ega . Umumiy fikr shundaki ,olmos

8) come away – ketmoq, 9) come back – qaytmoq, 10) call away – chaqirib olmoq, 11) call forth-talab qilmoq degan so’z birikmada yaqqol ko’rinmoqda. Ammo come up – degan so’z birikmalarning tuzilishi muammo bo’lib qolgan Olimlar ushbu muammoni xal etishga bosh qotirmoqdalar. SHu jumladan: G. Aytrema, V. Bolla, G. Brum, Dj. Dinson, G. Ditrix, O. Espersena, A. Kennedi, E. Kreyznt, G. Kerm, U. Lindeler, R. Longa, Dj. Maknayt, G. 1 Merchand,G. Palmer, G. Poutsma, G. Sunt, F. Fisser va boshqalar. Ko’p lingvistlar ushbu muammoni boshqa boshqotirmalar bilan birga oddiy holat deb atashgan va gramatikalarda bu muammoni monografiya deganiga loyiq deb bilishgan. Shular orasidan faqat bir nechta olimlar G. Aytrem, G. Kerma,G.Kennedi, G. Ditrix, U. Lindeler, ushbu muammoga alohida-alohida bo’lim ajratis

Bu katta fundamental ish bo’lib, en katta yutuqqa ega bo’ldi, chunki olima A.S Nenyukova faqat anglosaksonlarga bag’ishlangan tekstlarini ifodalab berish bilan cheklandilar, bu praktik tomonidan ishlatishlarini, qo’shimchalarni va ravishlarni ko’rsatma qilib bermaganlar. Ushbu ilmiy ish tarixda katta bir yangilik bo’lib qoldi. 1953-yilda A.Smirniskiyning maqolasi chiqdi. Ushbu maqola “Xarakatni ajratish namunalari” bir nechta aloxida tillarda keyinchalik “Ingliz tilining leksikasi” degan kitobda bayon etadi. Ushbu ilmiy ish katta axamiyatga ega, chunki ravishlarni va fe’l + ravish birikmalarning xislatlarini va xolatlarini yechimiga samarali natijadir. Olmosh haqida qoida fe’lining adverbial detirminasiya xaqida eng katta yutuqdir. T.D SHimakskaya, I..A.Sershova, V. M. Makinko, Berlizon,

2.2 Murakkab va analitik fe’llar Buyuk olimlar:D. Nesfild,G. I. Voronsova, T. D. Shemenskaya bu murakkab birliklar to’g’risida bir - birlariga qarama - qarshi fikrlarni bildirishmoqda.Ular birikmalarga so’zga qanday qarasak, birikmalar ham shunday deb bilishmoqdalar. Murakkab fe’llar (verb compounds ) ni tuzilishi faqatgina hen peck, with hold, don ( do on ), put on, upset, doff ( to do off ), to turn out so’zlariga emas,balki to turn on, to put on birikmalariga ham tegishlidir.U.E. Kreyzing fikri bo’yicha birinchi qismining izlanishiga kelsak group (verbs,verb groups ),ikkinchisi murakkab so’zlar ( compounds and semi compounds ) deb ataydi. G. Germ fikricha, birikmalarning birinchisini fe’l + ravish, ikkinchisini esa ko’p sonli fe’llar deb ataydi va bu birikmlarning qoidasini yaratadi. E.

atashimiz mumkin emas. Chunki 600 yil avval V. Shekspir to dont and do degan iborani yozgandan buyon yangilari paydo bo’lmagan. Chunki bu iboralar o’sha paytda qanday ma’noni ifodalagan bo’lsa, hozir ham xuddi shunday ma’noni ifodalab kelmoqda. Bundan shunday xulosa chiqaramizki, ibora to don’t o’zining tuzilishi do + on = don degandan emas, balki tovush orqali infitivga o’xshagani uchun don formasi ( do on ) fe’l birikmaga I shaxs birlik ma’noda, hozirda zamonida do va ravish leksema on orqali paydo bo’lgan. Masalan, Choserning “ The Romouth of Rose ’’ asarida: 1) the tale of Comedly, don on the cope ( clook m. u. ) of afrare. 2) and sayde to him do on thyn hosen and they school. Keyinchalik don paydo bo’ldi, undan keyin doff va douf degan iboralar paydo bo’ldi. Y. A. Jluktenko bu iborala

8) in - …da ( ichida ) 9) off - …dan; 10) out - tashqarida; 11) over - tugatmoq; 12) under - tagida; 13) after - so’ng, keyin; 14)before - oldin; 15)out off - chiqib ketmoq; 16) up - tepaga; 17) in - …ga, ichiga; 18) through - orqali; 19) on - …ga; 20) back - orqaga; 21) about – haqida so’zlarni postpozitiv prefikslar deb atagan. Lekin qadimgi ingliz tilida ba’zi so’zlar bo’lmagan, prefiks degan alohida so’z turkumi bo’lmaganligini tushuntiradi. Ularning tarjimasini ham postpozitiv qo’shimchalarni ham to’g’riligida shubhamiz bor deydi V. N. Jluktenko. Qadimgi zamon ingliz tilida bu analitik so’zlar, ayrim holatlarda ikkita so’z yordamida yasalib, keyincalik bitta so’z toifasiga o’tib ketgan.

Ko’pchilik olimlarning xulosasi shundan iboratki, u alohida ya’ni bu so’z birikmalarini ingliz tilidagasini ona tilimiz taqqoslash sistemasining analizi emas , balki sinonimlashtirish va har xil ravishlarni adverbial leksemalar deb atash uchun asos bo’la olmaydi .( up ,

down , in , out , off forth ,away , last , fast , slow , slowly , back , in front of , well , bad , badly ) chunki bu iboralarda harakat boshlanishini yoki tugaganini aks ettiradi . Hammaga ma’lumki tilda absalyut sinonimlar yo’q , ular agar paydo bo’lishsa birdan tildan g’oyib bo’lishi yoki leksik va stilistik tomondan o’zgarishlari mumkin . N.F.Gurskiy fikricha bu sinonimlashtirilgan iboralar shunday ma’noga ega bo’ladiki , u qachonki grammatikaning sintaksis qismida ular to’liq konstruksiya bo’lishi mumkin ( subyekt , harakat , obyektning harakati va joyi ) lekin alohida so’z birikmasi bo’lib kelganda , buni iloji yo’qligini bildiradi . I.A.Jluktenko juda katta ilmiy ish qilgan bo’lib ,olim bu birikmalarning yangi xislatlarni topgan va ularni nazariy va amaliy tomonidan isbotlab bergan

morfema deb atashyaptilar. 34 deb atashyaptilar . Lekin bu atamada ularning farqini ham anglashimiz mumkin , give up degan iborada va give in , take off , put on va boshqalarda ham xuddi tuzilgan fe’llar ( composite verbs ) deb ham ataladi . Olimlarning fikri bir xil bo’lganligi sababli to take off degan birikmani analizida biz B.A.Ilish fikrini keltirishimiz mumkin ,analitik so’zlar degan ibora lingvistik nazariyaga to’g’ri kelmaydi ,chunki so’z ma’noni umuman o’zgartiryapti . Ingliz tilidagi come up degan iboralarni oddiy fel+ravish birikma ( adverbial leksema ) va uni so’z birikmadan murakkab so’zlargacha bo’lgan masofada til qoidalariga teskari bo’lib chiqmoqda . Ming yil davomida tilda ushbu til birikmalari prinsiplariga o’tish bo’lmoqda, tildagi ba’zi o’zgarishlar esa 200-300 yil dav

deyishadi,ushbu tendensiya ingliz tilidagi qonunlarga qarshi bo’lgan va to’g’ri kelmaydi . Shu bilan fe’l va ravishning qo’shilib yozilishi bir nechta til turkumlarida mavjud. Agar ravish leksemasini qo’shib yozilishi bo’lmasa tilda ixchamlik yo’qolar edi . U.Dikkens asarida ushbu misollarni ko’rishimiz mumkin.Bunga quyidagi gaplar tipi mumkin qadar misol bo’la olar edi . 1) Out come the chaise in went the horses – on sprang the boys – in got the travells - 2) He ran down stairs and out the street –u zinapoyadan pastga qarab chopdi va ko’chaga chiqdi . 3) It is a kind of Alice wonderland with the same marug picture over and over again – U yana va yana ko’rsatilgan rasmlarda ajoyibotlar ko’rsatilgan va Alisaga o’xshagan edi . On hands and knees, pushing up and away, he got out of the circle

bo’lgan masofani Vengriyadan Budapesht pasttekislikni Vena kursi bo’ylab suzib borardi . 6) A student bearing the US flag led the marchers out of the town . Common to the US army induction center and then back to the common . Albatta tilda fe’l+ravish sistemasida ajoyib birikmalar bilan to’ldirilmagan bo’lar edi va ular quyidagi ma’noviy konstruksiyalardan iborat bo’lishi mumkin edi . Down the fashism ,hands of from va boshqalar . Hatto quyidagi murakkab so’zlar kabi all-in, all-out , end-up , high-up, a day off , time off , away out kabi o’xshash birikmalar ham paydo bo’lishiga shubha bordir. 1) to go all in out , 2) to keep ones hand up ,

3) to take a day off , 4) to take time out , 5) to do or not to do something , 6) to find a way out in back , 7) to come up , 8) to rule in , kabi birikmalar to’risida shuni aytishimiz mumkinki ular fe’l + ravish birikmalar yoki ravish leksemasi bo’lib keladilar , chunki ularda ravishlik xususiyati ko’proq bo’ladi . Har bitta ilmiy izlanish muammoni yechishga katta hissa qo’shadi Yangidan yangi masalalarni yechishga yordam bergan . Ma’ruza “ Диектический потенцы адвербиальны x типа “ go out and stand up 1985 yilda kelib bu masalani muhimligini va praktikada cheksizligini isbotlab berdi va yana bu birikmalarda alohida funksional aspektini aniqlaydi . N.G.Oleynik, U.Dikkens teoremasiga suyanib shuni aytib o’tgan bu – masalaning maqsadi bu ba’zi birikmalar xuddi go out , stand up , sifatida s

Fe’l + ravish birliklari to’g’risidagi ikkinchi ma’ruzani olim E.Xanter o’qib quyidagicha xulosaga keldi u bu 223 birikmalarni ko’rsatib ularni faqat amerikancha variantda mavjudligini aytadi . Marchand o’zining monografiyasida Londimerning ro’yhatini davom 37 etadi va leksik birikmalarni ikkita semontik gruppaga bo’ladi. Sub’ektiv xulosa shuni aniqlaydiki, so’zlar bir-birini ustiga asta sekin yotmoqda va ikkita har xil birikma ham run abaut, blask-out lardan bo’lishi mumkin 1975 yil Zauning bu birikmalar to’g’risida yangi fikrlar paydo bo’ladi. Lekin ushbu ilmiy ishda ham bu birliklar to’g’risidagi masala yechilmay qoldi, so’z birikmalar so’zlar ichida yo’q bo’lib ketishdi. Faqat ushbu birikmalarga aloxida e’tibor berilgan edi. D.I.Kviselivich o’zining mopografiyasida bu birikmalarning bo

uzoqlashishi va D.I .Kviselevichning xulosalariga amal etmaslik bizning ishimizda onda-sonda aloxida namunalarga suyanganimizda ko’rish mumkin. Faqat biz I guruh olimlarining fikriga qushilishimiz va I I guruh olimlar umuman so’z kretiriyasida qisqarish( styajeniya)degan ma’noga ega ekanligini aytib o’tadilar . I I I guruhda olimlar pospozitiv morfemasi ajoyib sehrli o’zgarishni ko’rish mumkin deyishadi . O.D.Linskov fikricha ushbu birikmalarga fe’l ot , murakkab va analitik fe’llar ( fe’l + ravish )bor ekanligini ko’ramiz va asosiy maqsad murakkab so’zlarni ko’rsatmoq ( teach in , see in ) . Bu ilmiy izlanishda faqat yani lingvistik birikmalar diqqatini bir narsa uziga tortadi. Bu so’z birikmalarni funksional nomi,grafik turkumiga va boshqa muommolarga, ular barchasi sintaksisdan so’z va

4. speak away-uz-uzidan gapirib yubormoq. 2) Xar bir morfemalar fellardan keyin keladigan uzining eng birinchi ma’nosini saqlaydi masalan: 1. come in - ichkariga kirmoq, 2. go out – tashqariga chiqmoq, 3. go down – pastga tushmoq,o’chm 4. fly off – tashqariga o’chmoq, 5. away – uzoqqa ketmoq va boshqalar. A.S.Smirinskiy va O.N Axmanovadan keyin biz stone wall – tosh devor va speech sound – nutq tovush birikmalarini o’zgarishini aytib o’tishimiz mumkin (fe’l sifat bilan, ot bilan ) kelgan bo’lib uni O.D.Kveselivich birikmalarini asosiy intergasiyasini shunday ifodalaydi. Kotigoriyalarni xislati deferinsal birikmalarini bu material formasi ( urg’uning tushushi, grafik tuzilishi). Bog’liqdir deydi. Ushbu kategorial xislatlardan kechishi juda aniq emas va informatik sutrukturasi va xarakteri a

bo’lmasligi bilan izohlanadi . Agar fe’llarning komponentlari mavzusini , postpozitiv morfemalar modifitserial remasidir . Shundan xulosa kelib chiqadiki til birliklari kompleks guruhlariga taaluqliligi . Birinchi guruh rema ( come after – kelmoq, come in -kirmoq , come out – chiqmoq , come up – chiqmoq , come down – tushmoq , I guruh namikatsiyasining xarakteri birikmalar . I I guruh to’liq komunikatsiyadir . Komplekslar ushbu guruhni birikmalar ,murakkab so’zlarga aylanishi mumkin . I I I guruh pospozitiv komplekslar , morfemalarning ketidan albatta leksik va grammatik funksiya va qo’shimchari kelishi bu profektivizatsiya. Oxirgi paytlarda integratsiya protsessi birikmalarni modeli V+Postpositive ya’ni murakkab so’zlarga bo’lgan tendensiya orqali qo’shimchaning qadalishi to’g’risida fikr

2.3 Fe’l +ravishli birikmalar . Ko’pchilik olimlar ushbu birliklarni fe’l va ravish birligi deb hisoblashadi . Shu jumladan G.Poutsma , E.Kreyzing , I.Vershova , S. Berlizon , S.Gursmi, V.Arnold, O.Ginzburg , G.Knyazeva , A.Sankin , M.Xolmedi ,G.Marchand , F.Fisser va boshqalar . Bazi lingvistlar ushbu birikmalarni ravishini adverbial qo’shimcha , semantikani bildiruvchi deb hisoblashadilar . Alohida fikrni N.N.Asomovalar bildiradilar . Olimaning fikricha ikkinchi elementlar postpozitiv bo’lib gapning ichida o’z aksini topadi . Olima bu birlikni postpozitivlar deb hisoblaydilar . Bu ko’rsatkich rolini bajarmoqda deb o’z fikrini bildiradi . V.V.Burlelova ushbu fikrga umuman qo’shilmaydilar .Olima ushbu birikmalar ko’proq joy ravish deb hisoblaydi. Ushbu

deferensial so’zlar in , up , down , out va boshqa so’zlar haqida yana bir kitob kashfiyoti bor zamonaviy ingliz tili grammatikasida I.Ivanova va V.Burlekova shunday ibora bor bo’lib , ular N.N.Amasova fikriga to’liq qo’shiladilar va postpozitiv birliklar doimo o’z o’rnida ishlatilgan deb hisoblaydilar. Chunki ko’p qo’shimchalar ravish bilan juda o’xshash postpozitiv birliklar deb bilamiz . Ravishlarning postpozitiv birliklardan farqi shundaki , ular boshqacha nom bilan aytiladi va bu Grammatik birliklar ravishlar va postpozitivlarga har doim urg’u oladilar, ammo bu qo’shimchaga urg’u tushmaydi . Evalutsiya orqali tilda ham ko’p differinsial fikrlar mavjuddir , masalan: Anichkova I.E fikricha ular adverblal posleloglar, ravishning rolini bajarmaydigan so’zlar bo’lib B.A. Il’in bu birikmala

4) He had fallen forward, partly siting on his knees, partly thrown forward on his right arm and hand. 5) I have never felt that napalim was the answer to the soldiers prayer , ables sing . 6) Thrown down from on high . 7) Yours – thousand male youths mostly negro and Spanish speaking will find themselves out in the street . 8) He took up his life’s work and never laid it down until the day he died . 9) She flung her clothing about but never off-though. 10) It was quite clear that she had every charm . 11) We went back without the contract in writing . 12) …the works are exploited regardless of whether profits go up down … 13) I go away with a very good feeling 14) They could get together and run the British out .

S intaksis roliga kelsak Gurskiy o’zining ilmiy ishida ushbu birikmalarni faqatgina joy holi deb qaraydi va bu birikmalarning funksiyasi subyektiv va obyektiv , predikativ deb ifodalanadi va frazeologik iboralarni bildiradi . 1) To take somebody in - biror narsani qilmoq , 2) To do somebody in – biror narsani qilmoq , 3) to go away with something – biror narsa bilan kelmoq , 4) To look at somebody ,something _ biror narsaga yoki biror kishiga qaramoq 5) To look after somebody _ biror kishiga g`amxo`rlik qilmoq 4) To look for something _biror narsani qidirmoq 5) To go away _ketmoq va yana bir nechta birikmalar ular aniqlovchi vazifasini bajaradi . 1. To Somebody’s head off , 2 . to cry ones heart out-yig`lamoq , 3. to eat ones head off , 4. to keek somebody_biror kishini tepmoq 5. to storm

5) to copy out off va boshqalar .Berlizon frazeologik iboralarga yana fe`l birikmalarni ordinal qo`shimchalar va leksika birliklaridan iborat bo`lib. 1) to take to, 2) to do for, 3) to stand for, 4) to look after , 5) to do without, 6) to cry on , 7) to work at, deb biladi . Hammaga ma`lumki frazeologik iboralar har doim bir ma`nolikdir. Ularni leksik birlik deb bilamiz , ular gap orqali ifodalanadi va har safar Yangi ma`noga ega bo`lavermaydi . Berlizon ishlatgan fraziologik iboralar aniq ma`noga ega emas. Ushbu iboralarni tushunish uchun albatta kontekst kerak bo`ladi . olim o`zi ham fraziologik ibora haqida gapirganini isbotlaydi Masalan : 1) to put up with -yolg`on to`qimoq

2) to put up at –yarashmoq 3) to put on –kiymoq 4) to put upon – aldamoq 5) to put down – quymoq 6) to put off – keyinga surmoq gapirganini isbotlaydi . Gurskiy aytishi bo`yicha kichkina kontekst bo`lsada ,fe`l – ravuhli birikmani darrov ma`nosiga tushunsa bo`ladi va uning ichida subyekt va obyekt harakati bo1lishi lozim deb aytadi . He went out the fire . He took his hat . He is in my day off , he is very charming girl . Berlizon S. B. har bitta namuna uchun kontekstlarni keltiradi , ular Britaniya va Amerikalik yozuvchilarniki va kontekstlarda fe`l + ravish birikmalarining namunalari mavjud .SHunday qilib birikmalarni sintaktik rolini aniqlaganimizda biz V.N.Yarseva , G.G. Pochensova va G.E. Yurchenkolarni fikriga to`liq qo`shilamiz va B.A.Ilina ushbu qo`shimchalarga frazeologik birikmal

Xulosa Ushbu malakaviy ishimizni yozib bo ’ lib biz quyidagi xulosaga keldik . Biz malakaviy bitiruv ishimizda bir qancha buyuk allomalarni fikrlarini o’rgandik va malakaviy bitiruv to’g’risida shunday fikrga keldik. Fe’lli birikmalar ustida ishlar ekanman fe’lli birikmalar to’g’risida ko’p

narsalarni o’zim uchun o’rgandim va V. Shekspir davridagi ingliz tili bilan hozirgi davr ingliz tilidagi o’xshashliklar va farqlar to’g’risida ancha ma’lumotga ega bo’ldim va hozirgi zamon ingliz tilida V.Shekspir davridagi fe’lli iboralar saqlanib qolganligi meni diqqatimni tortdi. Out come , on sprang , in got , fall down , out the street , on hands and knees, to don’t , dup degan iboralar V.Shekspir davrida qanday bo’lsa shundayligicha saqlanib qolgan va o’sha ma’noda hozir ham ishlatiladi. Ayrim so’zlar; Out come – come out ( chiqib ketmoq ), On sprang – sprang on ( sakrab chiqmoq ), In got – got it ( got in ) Out the street – the street out ( ko’chaga chiqmoq ), Va boshqa misollarda so’zlarning o’rni almashtirilgan va so’z tartibi buzilganligini ko’ramiz va bu iboralarni to’g’ri ishla

1. Fe’llar o’zining morfemalariga ega bo’lib asosiy ma’noga ega bo’lgan so’zlar bilan ifodalandi. Boil down – qisqartmoq To make short – qisqartmoq Take off – narxini tushirmoq To low the prize- narxni pasayishi 2. Har bir morfemalar fe’llardan keyin keladigan o’zining asl ma’nosini saqlaydi. Come in – to enter ( ichkariga kirmoq ) Go out – to be away ( tashqariga chiqmoq ) Shunday qilib fe’lli birikmalar ingliz tili grammatikasida o’z o’rniga ega. ADABIYOTLAR ILMIY ADABIYOTLAR: 2. A. Blaunt and C.Northup . An elementary English Grammar. N.Y.1912. 3 . Barxudarov L . S . Struktura pzrostogo predlojeniya sovremennogo angliyskogo yazika М. 1966 . str .78 Jesperson Otto . English grammar on Historical principles . Part 111 Syntax ( second volume ) , London , 1954 p .252 Poutsma Hathaway

B . A . Transformational Syntax . The grammar of Modern American English London 1944 p . 252 4 . Vinogradov . V . V .О Vzaimodeystvii leksik о – semanticheskix urovney s grammaticheskimi v strukture yazike . Sbornik statey М. Prosvesheniye 1969. s . 5-24 5 . Vinogradov . V . V . Russkiy yazik . Visshaya shkola 1972 – 613 s . 6 . С urme G . O . Grammar of the English Language . Vol .3. Syntax , Boston , New York , Chikago , 1931, p .52 7. Nikitin . V .М. Obstoyatelstvo kak vtorostepenniy chlen predlojeniya v russkom yazike I protivopostavleniye dopolneniyu .1961. 8. Nikitina G . M . Sopostavitelnoy issledovaniye adyektivnix slovosochitaniy tipa “ prilagatelnoy predlog sushestvetelnoy “ Ryazan . 1967. 9 . Ilish B. A. Story sovremennogo angliyskogo yazika. L . 1971. 10. Ivanova L . M . O stat

1 6 . N . G . Oleynik Deikticheskiy potentsii glagolno - adverbialnix obrozavaniy tipa go out , stand up ( semantika I funktsanirovaniye angiliyskogo glagola . Gorkiy Mejvuzovskiy sb. GGPI imeni M . Gorkogo 1985 g . S 96-101. 17. О .D.Leshkov “ Semanticheskiy aspektii slovoslojeniya Angliyskogo yazika “ Nauka 1989 g. S209 . 18. M.V.Nikitin “ Leksicheskoy znacheniye v slove i slovosochetanii Vlademira” 1974 g. BADIIY ADABIYOTLAR: 1. Abrahams P. The Path of Thunder .-M: Foreign Languages Publishing House 1971. 2.Austen Jane . Pride and Prejudice –M: Foreign Languages Publishing House 1961. 3.CH.Dickens Amerikan Notes. – M:Progress Publishers,1950. 4. Ch.Dickens Dombey and Son. –M: Foreign languages Publishing Mouse,1955. 5.Galsworthy J. The White Monkey.-M:Progress Publishers,1976. 6. Hardy

Купить