Hozirgi zamon ingliz tilida gap strukturasida bog’lovchilarning (Conjunctions) ishlatilishi (2) - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	277.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	24 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

Hozirgi zamon ingliz tilida gap strukturasida bog’lovchilarning (Conjunctions) ishlatilishi (2)

Купить

O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O`RTA MAXSUS TA`LIM VAZIRLIGI QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI INGLIZ TILI VA ADABIYOTI KAFEDRASI MUSURMONOVA YULDUZ OTAQUL qizining 5 1 20100- filologiya va tillarni (ingliz tili) ta`lim yo`nalishi bo`yicha bakalavr darajasini olish uchun “ Hozirgi zamon ingliz tilida gap strukturasida bog’lovchilarning (Conjunctions) ishlatilishi ” mavzusida yozgan Ilmiy rahbar : o’q. Omonova M.K. “Himoyaga tavsiya etildi” Xorijiy tillar fakulteti dekani _______ dots. A.Aliqulov “_____”____________ 201 5 yil

Qarshi shahri, 201 5 yil MUNDARIJA KIRISH ……………………………………………………………..3 I BOB. Hozirgi zamon ingliz tilida so’z turkumlari klassifikatsiyasining asosiy prinsiplari. 1.1. So’z turkumlari haqida umumiy ma’lumot……………………...9 1.2. Bog’lovchilar haqida umumiy ma’lumot .…………………….26 1.3. Bog’lovchilarning gapdagi vazifasiga ko’ra turlari………….…28 II BOB. Bog’lovchilarning sintaktik-semantik tahlili. 2.1. Negativ sintaksemalarni ifodalovchi bog’lovchilar......................43 2.2. Kauzal va nisbiy sintaksemalarni ifodalovchi bog’lovchilar.....................45 2.3. Lokativ va temporal sintaksemalarni ifodalovchi bog’lovchilar......46 Xulosa .................................................................................................... Foydalanilgan adabiyotlar .................................

KIRISH Mamlakatimizda ta’lim sohasida olib borilayotgan islohotlar va yuqori malakali intellektual barkamol ablodni tarbiya lashda davlat siyosatining o’rnini va rolini xalqaro jamoatchilikning o’rganishi va tanishishini ta’minlash maqsadida tashkil etilgan ”Bilimli va intellektual barkamol avlodni tayyorlash – mamlakatni barqaror rivojlantirish va modernizatsiyalashning eng muhim omili” mavzusidagi xalqaro konferensiyaning ochilishida O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov so’zlagan nutqlarida ta’kidlaganlaridek, ”...oldimizda turgan eng ezgu maqsadlarimiz mamlakatimizning buyuk kelajagi ham, ertangi kunimiz ham, erkin va farovon hayotimiz ham, O’zbekistonning XXI asrda jahon hamjamiyatidan qanday o’rin egallashi ham, bularning barcha-barchasi, avvalombor, yangi avlod, unib-o’si

Mavzuning dolzarbligi. Mazkur bitiruv malakaviy ishining maqsadi bog’lovchilarni sintaktik komponent sifatida gapdagi ishtirokiga ko’ra sintaktik- semantik analiz qilish. Chunki bog’lovchilarga oid har xil muammolar, asosan ularning gapdagi sintaktik-semantik funksiyalari turlichadir. O’zbek, rus va ingliz tilshunos olimlari bog’lovchilar haqida turli bir-biriga qarama-qarshi fikrlar bildirishgan. Ingliz tilini ikkinchi til sifatida o’rganuvchilar uchun yozish amaliyoti va gapirish ko’nikmalarini o’stirishda bog’lovchilarni to’g’ri qo’llay olishi ushbu bitiruv malakaviy ishning dolzarbligidir. Bitiruv malakaviy ishining maqsadi. Umumiy tilshunoslik nazariyasiga ko’ra har bir til o’z grammatik strukturasiga ko’ra sintetik va analitik bo’ladi. Biroq bu grammatik jihatlar hamma tillar uchun x

Bitiruv malakaviy ishining ob’yekti. Ushbu bitiruv malakaviy ishda amerika va ingliz yozuvchilaridan A.S. Kronining “The Citadel”, G. Parkerning “The Darkness of th e morning”, P.Abrahamsning “The Path of Thunder”, S. Moemning “The Moonland Sixpence” kabi asarlarida ishtirok etgan bog’lovchilarning sintaktik-semantik tahlili ushbu bitiruv malakaviy ishining obyekti hisoblanadi. Bitiruv malakaviy ishining tadqiqot metodlari. Bitiruv malakaviy ishda an’anaviy, transformasion va qiyosiy-tipologik metodlardan foydalanilgan. Bitiruv malakaviy ishining metadologik asosi. O’zbekiston Respublikasi ”Ta’lim to’g’risida”gi Qonuni, ”Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi,” O’zbekiston Respublikasi hukumatining umumiy o’rta ta’limni rivojlantirishga qaratilgan qarorlari, Xalq ta’limi Vazirligining buyruqlar

qarashlari bayon etilgan. Bundan tashqari bog’lovchilar haqida va ularning strukturasiga ko’ra turlari haqida batafsil to’xtalib o’tilgan. Hozirgi zamon ingliz tilida bog’lovchilarning sintaktik bog’lanishlari haqida badiiy asarlardan olingan misollar oqrali ularning ingliz tili gap strukturasida sintaktik vazifalari ko’rib chiqilgan. II Bobda bog’lovchilarning sintaktik-semantik tahliliga asosan ularning negative, lokativ, temporal, kauzal, relyativ kabi sintaktik-semantik belgilari bayon etilgan bo’lib, mazkur sintaktik-semantik belgilar lingvistik eksperiment metodlari orqali aniqlangan. Tadqiqot natijasida hosil qilingan fikrlar xulosada umumiylashtirilgan. Ushbu bitiruv malakaviy ishi 55 betdan iborat. 6

I BOB. So’z turkumlari klassifikasiyalarining asosiy prinsiplari 1.1 So’z turkumlari haqida umumiy ma’lumot Ma’lumki, til kishilik jamiyatida fikr almashish quroli sifatida xizmat qiladi. Kishilarga fikr almashish imkoniyatini yaratib berish uchun har bir til ma’lum miqdordagi grammatik vositalarga ega bo’lish kerak. Bunday jarayon grammatika yordamida, yani gap orqali amalga oshadi.Gap esa ma’no va grammatik jihatdan bir-biri bilan bog’liq bo’lgan so’zlardan tashkil topadi. Tilning grammatik qurilishi o’z kategoriyalari va birliklariga ega. Bular so’z formalari, so’z birikmalari va gaplardir. Grammatika ikki qismdan iborat: morfologiya va sintaksis. Morfologiyada so’z turkumlari, ularning kategorial va nokategorial formalari o’rganiladi.Sintaksis nutqning grammatik tuzilishi haqidagi ta’

grammatik ma’no ifoda qiladi va gapda so’zlarning o’zaro munosabatini o’rnatishga xizmat qiladi. Bularning ba’zilari so’zlarning analitik formasini hosil qiladi. Demak, mustaqil va yordamchi so’zlarning asosiy farqi ularning funksional grammatikm belgilaridir. Yordamchi so’zlar funksional grammatik jihatdan morfemalarga yaqin turadi. Akademik V. Vinogradov mustaqil so’zlarning leksik-grammatik turlarigina so’z turkumlari deb, yordamchi so’zlarni nutq yuklamalari deb hisoblaydi. 1 Mustaqil so’zlar ichida so’z-nomlar, olmosh va undovlar farq qilinadi.So’z- nomlarning ma’nosidan predmet, voqea-hodisa, belgi, son,ish-xarakat nomlari ekanligi anglashilib turadi. Mustaqil so’zlar ichida olmoshlar boshqalardan bir qancha xususiyati bilan farq qiladi.Ular narsa va predmetlarni bevosita atamay, bil

deydilar: yuqoridagilarga qo’shimcha ravishda modal so’zlar, holat kategoriyasi,undovlar, javob so’zlar kiritiladi. So’z turkumlarining soni turli tillarda turlicha bo’lishiga qaramay, bir tildagi so’z turkumlarining miqdori bo’yicha ham olimlar orasida turlicha qarashlar mavjud. Bu haqda bitiruv malakaviy ishning quyidagi bo’limida so’z yuritiladi. So’z turkumlari muammosi ham umumiy lingvistika nazariyasi, ham alohida tillar analizida katta qarama-qarshiliklarni keltirib chiqaradi. Hozirgi zamon ingliz tilida qaysi so’z turkumi muhim o’rinda turishi haqida bir necha umumiy masalalarni ko’rib chiqamiz. Yuqorida ko’rib chiqqilganidek, hozirgi zamon ingliz tilidagi so’z turkumlarining soni ham turli olimlar tomonidan turlicha talqin qilinadi:ba’zilari 10ta deb ko’rsatsa (ot, sifat, son, olm

Yordamchi so’zlar mustaqil so’zlardan semantik jihatdan farq qiladi. Yordamchi so’zlar gapda biror bir funksiyani bajarmaydi.Lekin ular gapda so’zning ma’nosini aniqlaydi. Ko’pchilik olimlar so’z turkumlarini morfologiyaning bir bo’lagi deb qarashadi, lekin shunga qaramay so’z turkumlarini sintaksisga bog’lab o’rganmaslik xato bo’ladi. Bu muammoga turli olimlar turlicha fikr bildirganlar. Akademik A.A.Shaxmatovning fikricha, so’z turkumlari sintaksisda o’rganilishi kerak 1 .Tilshunos olim B.Ilyish so’z turkumlari nazariyasini ba’zi sintaktik jihatlarini ham o’z ichiga olgan holda morfologiyaning asosiy qismi deb qaraydi 2 .Tilshunos olim E.M.Gordon so’z turkumlariga quyidagicha to’xtalib o’tadi 3 : “Har bir tildagi mavjud so’zlar ma’lum so’z turkumlariga mansub bo’lib, har bir so’z turkumi

faqat ”lived” bo’ladi degan javob bo’lishi muqarrar, lekin shu o’rinda ”city” yoki ”back” so’zining o’tgan zamon shakli nima bo’ladi deyish noo’rin, noto’g’ri savol bo’ladi. Chunki zamon kategoriyasi fe’lni boshqa so’zlardan ajratib turadigan asosiy xususiyatlaridan biridir. Ingliz tilidagi barcha so’zlar anglatgan leksik-grammatik ma’nosi, morfologik formasi va ozaro sintaktik aloqaga kirishishi hamda gapdagi vazifasiga ko’ra malum guruhlarga bo’linib, ular grammatikada so’z turkumlari deb yuritiladi. Ingliz tilidagi so’z turkumlarini turli olimlar turlicha talqin qiladilar. Masalan, Dioniskiy o’zidan avvalgi olimlarning fikriga tayanib, so’zlarni quyidagi sakkizta turkumga ajratadi 1 : 1.Ot 2.Olmosh.3.Fe’l 4.Predlog. 5.Sifatdosh.6.Ravish.7.Artikl. 8.Bog’lovchi. Tilshunos olimlar Dioniski

2) So’zlarning morfologik belgilari, ya’ni uning grammatik shakli deganda biror bir so’z turkumiga kiruvchi so’zlarning morfologik xarakteristikasi nazarda tutiladi.Shunday qilib “ot ” so’z turkumi son kategoriyasi (birlik, ko’plik ) bilan xarakterlansa, fe’l so’z turkumi zamon, mayl kabi kategoriyalar bilan xarakterlanadi. Predlog bog’lovchi kabi bir qator so’zlarning shakli o’zgarmasligi bilan xarakterlanadi. 3) So’zlarning gapdagi sintaktik funksiyasi deganda biz so’zning sintaktik xususiyatini tushunamiz, bu esa ikkiga bo’linadi: 1) uning boshqa so’zlar bilan birikishi 2) uning gapdagi vazifasi. Birinchisi frazalar (so’z birikmasi), ikkinchisi gap strukturasiga bog’liq. Masalan, 1) write letters yoki write quickly. 2) fe’lning gap strukturasidagi kesim vazifasi. Masalan, misol tariqasi

(3) Funksiya (vazifa): a) so’zlar birikib so’z birikmalarini tashkil etadi. Ot+sifat -large room, times immemorial; Ot+ot - iron bar, Ot+ot (qaratqich kelishigida) - father’s room, Ot+fe’l - children play, play games, Ot+ravish - the man there, the then president, Ot+predlog - house of rest, Ot+artikl -the room, a room. b) gapdagi vazifasi. Ot gapning egasi, kesimi, to’ldiruvchi, aniqlovchi yoki hol bo’lib kelishi mumkin. 2.Sifat. Sifatning asosiy xususiyatlari quyidagilar: (1) Ma’no. Belgi. (2) Forma.. Hozirgi zamon ingliz tilida ular o’zgarmaydilar. Ayrim sifatlar darajalarga ega ___long, longer, longest. (3) Funksiya. (a) sifat+ot - large room, times immemorial. Sifat+ravish - very large; Sifat + predlog + noun - free from danger; Sifat + fe’l- married young. (b) gapda sifat aniqlovchi

2) Formalariga ko’ra olmoshlar har xil turlarga bo’linadi. Ayrimlarison kategoriyasini olsa (this-these), boshqalari esa bo’lmaydi (somebody) . Kelishik kategoriyasi ham hamma olmoshga tegishli emas. (he-him, somebody- somebody’s---something). 3) a) Ayrim olmoshlar (vazifa): olmosh+fe’l he speaks, find him; olmosh + ot this room. b) gapda ayrim olmoshlar ega, kesim, to’ldiruvchi, aniqlovchi vazifalarida keladi. 4. Son. Songa ta’rif berish ayrim qiyinchiliklarni tug’diradi. Sanoq sonlar (Cardinal) (one, two) tartib sonlar(Ordinal) (first, second) dan bir oz farq qiladi. (1) Ma’no. Sonlar son yoki bir necha joyni ifodalaydi. (2) Forma. Sonlar o’zgarmaydi. (3) Funksiya. (a) Birikmalar kabi tartib va sanoq sonlar quyidagilar bilan birikib keladi: son+ot (three rooms, third room) yoki ot+son (s

To’ldiruvchi, aniqlovchi, hol a man asleep in his chair. 6. Fe’l. (1) Ma’no. Ish – harakatni bildiruvchi so’z turkumi. (2) Forma. Fe’l morfologik xususiyatlarga ega: zamon, mayl, nisbat, shaxs va son. (3) Funksiya. a) fe’l + ot children play, play games; ravish + fe’l writequickly; sifat + fe’l married young. b) gapda asosan kesim vazifasida keladi. 7. Ravish. (1) Ma’no. Ravishlarning ma’nosiga ko’ra ularni so’z turkumiga kiritish qiyin kechadi. Albatta ayrim ravishlar payt, o’rin-joyni ifodalaydi (yesterday, here), boshqalari esa belgini ifodalaydi (quickly), yana boshqalari daraja xususiyatiga ega (very). Demak, ular ”property of an action or of a property” harakat yokibelgi belgisini bildiradilar. (2) Forma. Ravishlar o’zgarmaydi, lekin ayrimlari darajalar kategoriyasiga ega (fast, fast

a) predloglar frazalarga bog’lanib, ot, sifat, son, stativ so’zlar, fe’l va ravish bilan birikib keladi. b) gapda predloglar o’zi mustaqil ma’no anglatmaydi. Ular faqat to’ldiruvchi, hol, kesim yoki aniqlovchibilan birikib keladi. Ular kamdan-kam hollarda ega vazifasida keladi . Masalan: There were about a hundred people in the hall. 9. Bog’lovchilar.Bog’lovchilar ham predloglar kabi muammolarga ega bo’lib, lekin ular ko’p e’tiborga molik emas. (1) Ma’no. Bog’lovchilar narsa va phenomena o’rtasidagi bog’lanishlarni ifodalaydi. (2) Forma. Bog’lovchilar o’zgarmaydi. (3) Funksiya. a) Ular har xil ikki so’zni, frazalarni yokigapning ergashgan qismlarinibog’lab keladi. b) Gapda ular hech qanday bo’laklarni ifodalamaydi. Ular uyushib kelgan so’zlarni yoki gap bo’laklarini bir-biriga bog’lab kela

b) Yuklamalar gapda bo’lak bo’lib kelmaydi. Ular gapda so’z yoki birikmaning tashkil qiladigan qismi bo’lib keladilar. 11. Modal so’zlar: as perhaps, possibly, certainly. (1) Ma’no. Modal so’zlar harakat va reallikni o’zaro bog’laydi. (2) Forma. Modal so’zlar o’zgarmaydi. (3) Funksiya. Modal so’zlar kirish so’zlar bo’lib xizmat qiladilar: he will arrive soon, possibly to night. b) Gapda yakka holda butun bir gapni ifodalashi mumkin: Possibly. 12. His-hayajon so’zlar(Interjection). (1) Ma’no. Ular his - hayajonni ifodalaydi: ah, alas. Ayrimlari shovqinni ifodalaydi: Bang. (2) Forma. His-hayajon so’zlar o’zgarmaydi. (3) Funksiya.Bu so’zlar o’zlari butun bir gapni ifodalashi mumkin. Alas. Shunday qilib, yuqorida keltirilgan klassifikatsiya natijasiga ko’ra, so’zlarni ”ot”, ”sifat” kabi so’z t

Ko’pchilik olimlar so’z turkumlarini morfologiyaning bir bo’lagi deb qarashadi, lekin shunga qaramay so’z turkumlarini sintaksisga bog’lab o’rganmaslik xato bo’ladi. Bu muammoga turli olimlar turlicha fikr bildirganlar. Akademik A.A.Shaxmatovning fikricha, so’z turkumlari sintaksisda o’rganilishi kerak 1 .Tilshunos olim B.Ilyish so’z turkumlari nazariyasini ba’zi sintaktik jihatlarini ham o’z ichiga olgan holda morfologiyaning asosiy qismi deb qaraydi 2 .Tilshunos olim E.M.Gordon so’z turkumlariga quyidagicha to’xtalib o’tadi 3 : “Har bir tildagi mavjud so’zlar ma’lum so’z turkumlariga mansub bo’lib, har bir so’z turkumi o’z xususiyatiga ega . So’z turkumlari bir-biridan ma’nosi, formasi va gapdagi funksiyasiga ko’ra farq qiladi”. Butun dunyo tillarida so’z turkumlarining o’rni beqiyosdir.

14. Javob so’zlar (The Response Words) 5 M.A.Ganshina esa so’z turkumlarini 13 ta deb ko’rsatadi.Ular quyidagilar: 1.Ot 2.Sifat 3.Olmosh 4.Son 5. Fe’l 6.Ravish 7. Predlog 8. Bog’lovchi 9. Artikl 10. Yuklama 11. Modal so’zlar 12.Tasdiq va inkoq gaplar 13. Undov so’zlar V.L.Kaushanskayaning “A Grammar of English language” asarida so’z turkumlari quyidagilarga ajratiladi: 1.Ot 2.Sifat 3.Olmosh 4.Son 5. Fe’l 6.Ravish 7.Holat kategoriyasi 8.Modal so’zlar 9. Undov so’zlar Yordamchi so’z turkumlari: 10. Predlog 11.Bog’lovchi 5 Ganshina M.A. va Voselevskaya, “English Grammar”, Higher School Publish House, M.,1964. 19

12. Yuklama 13. Artikl Tilshunos olimlar K.N.Kachalova, E.E.Izrailevich 1 lar so’zlarni quyidagi belgilariga ko’ra so’z turkumlariga ajratishadi: 1) ma’nosiga ko’ra 2) gapdagi vazifasiga ko’ra 3) so’z yasash formasiga ko’ra 4) so’z o’zgarish formasiga ko’ra Ingliz tilida so’z yasalish formasi va so’z o’zgarishi bir so’z turkumini boshqa so’z turkumidan ajratishda unchalik ahamiyat kasb etmaydi.Tilshunos olim K.N.Kachalova 2 so’z turkumlarini quyidagi so’z turkumlariga ajratadi: 1) ot 2) sifat 3) son 4) olmosh 5) fe’l 6) ravish 7) predlog 8) bog’lovchi 9) undalma K.N.Kachalova ot, sifat, son, olmosh, fe’l va ravishni ularning gapdagi predmetni , belgin, ish-harakatni va gapda ma’lum bir sintaktik funksiyani bajarganligi uchun mustaqil so’z turkumlariga ajratadi. Predlog, bog’lovchi va artik

Bundan tashqari tilshunos olim E.M.Gordon 1 so’zlarni 3 asosiy guruhga bo’ladi:1) mustaqil so’zlar 2) yordamchi so’zlar 3) mustaqil elementlar. Mustaqil so’zlarning aniq leksik ma’nosi bo’lib, ular gapda mustaqil funksiyani bajaradilar. Demak, ular gapda gapning bosh bo’laklari bo’lib kelishi mumkin. Mustaqil so’zlarga fe’l, ot, sifat, son, olmosh va ravish so’z turkumlsriga kiruvchi so’zlar kiradi. Yordamchi so’zlar mustaqil so’zlardan semantik jihatdan farq qiladi. Yordamchi so’zlar gapda biror bir funksiyani bajarmaydi.Lekin ular gapda so’zning ma’nosini aniqlaydi.Masalan, “the” yoki “a” artikllarini olib qaraydigan bo’lsak A table the table stol stol (noma’lum) (ma’lum) Ingliz tilida artikl, yuklama, predlog va bog’lovchilar yordamchi so’z turkumlariga kiradi. Mustaqil elementlar turli

b) morfologik formalarning ma;lum bir guruhlarga kiruvchi so’zlar uchun umumiyligiga ko’ra; c) so’zlarning gapdagi roliga ko’ra aniqlanadi. So’zlarni guruhlarga bo’lishda ularning ham leksik, ham grammatik formalari hisobga olinganligi uchun so’z turkumlari so’zlarning leksik grammatik razryadlari ham deyiladi.Masalan, ot turkumiga kiruvchi so’zlarning hammasi predmet nomini bildirib keladi. Ammo shuni qayd etish kerakki, hamma oylarning predmet bo’lishi shart emas. Ayrim so’zlar predmetni bildirmasada, baribir predmet o’rnida ishlatiladi. Masalan, ingliz tilidagi love-sevgi, joy-quvonch o’zbek tilidagi do’stlik, baxt va hakozalardir.Har bir so’z turkumiga mansub so’zlarning oziga xos morfologik formalari bo’lib, u formalar morfologik paradikmalarni tashkil qiladi. Masalan ingliz tilidagi

Mustaqil so’z turkumlariga kiruvchi so’zlar leksik nuqtai nazardan mustaqil ma’noni ifodalab, boshqa so’zlar yordamisiz ham predmetlarni atab, miqdorini, belgisini qay darajada bajarilishini so’zlovchining o’z nutqi mazmuniga bo’lgan aloqasini ko’rsatadi. Mustaqil so’z turkumlari grammatik tomondan ma’lum grammatik kategoriyalar bilan bog’liq bo’lgan paradikmatik formalariga ega bo’lib, gapda ma’lum bir vazifani bajarib kelishi mumkin. Yordamchi so’z turkumlariga gapda mustaqil maxsus ma’no anglatmay, mustaqil so’zlarni bir-biri bilan grammatik aloqaga kiritib, ular o’rtasidagi semantik, sintaktik munosabatni ko’rsatuvchi gap bo’lagi vazifasida qo’llanilmaydigan so’z turkumlariga kiradi. Yordamchi so’z turkumlariga gap tarkibida urg’u tushmaydi.Ingliz tilida tordamchi sozlarga asosan predl

He works, U ishlaydi. He worked. U ishladi. He knows many languages. U ko’p tillarni biladi. Yuqoridagi gaplarda grammatik forma siffiksatsiya yordamida yasalgan, chunki grammatik formalar hisoblanuvchi –s(shaxs, son va zamon qo’shimchalari), -ed (o’tgan zamon formasini yasovchi qoshimcha), -(e)s (ko’plik son qo’shimchasi) so’z negiziga to’g’ridan to’g’ri agglyutinatsiya usulida qo’shilyapti. Ichki fleksiya so’zlarning o’zagidagi unlilarni o’zgartirish vositasida so’z formalari yoki grammatik kategoriyalar yasashdir. Masalan, I wrote a letter to my friend. (Men do’stimga xat yozdim). My sister has very beautiful teeth. (Singlimning tishlari juda chiroyli) gaplarida wrote (yozdim) fe’lining ichki fleksiya (ablaut) vositasida yasalgan. Hozirgi inglliz tilida ichki fleksiya juda keng qo’llan

imkoniyati tushuniladi. 4.So’zlarning gapdagi roli so’z turkumlarining o’ziga xos xususiyatini aniqlashdagi asosiy omillardan biri hisoblanadi. Ayrim so’z turkumlari gapda gap bo’lagi vazofasida kelsa, ayrimlari bu vazifani bajara olmaydi.Shunga binoan, so’z turkumlari mustaqil so’z turkumlari (National parts of speech) va yordamchi so’z turkumlari (Structural parts of spech) bo’linadi.Ot, sifat, son, olmosh, ravish, fe’l, holat kategoriyasi va boshqalar mustaqil so’z turkumlari, predlog, bog’lovchi, artikl, ko’makchi va boshqalar yordamchi so’z turkumlari hisoblanadi. 5.Derevatsion konkret so’z turkumlarining ma’lum so’z yasovchi affikslar bilan birga ishlatilishiga bog’liq. Ma’lumki, yangi so’z yasalganda faqat yangi leksik birlik yasabgina qolmay, bir vaqtning o’zida yangi so’z turkumi

1.2 Bog’lovchilar haqida umumiy tushuncha Hozirgi zamon ingliz tilida bog’lovchilar yordamchi so’z turkumlariga kirsada, lekin gap strukturasida katta orin tutadi. bog’lovchilar bu yordamchi so’z turkumi bo’lib, gap bo’laklarini yoki qo’shma gapning qismlarini bog’lash uchun xizmat qiladi. bog’lovchilar gap bolaklari va qo’shma gapning sodda gapning teng qismlari orasidagi turlicha aloqalarni grammatik gunsabatni ko’rsatadi. Gap bo’laklari va gaplar orasidagi grammatik munosabat bog’lovchilar yordamida ifodalansa ham, bog’lovchilarning o’zi bu so’zlarning grammatik formasiga to’g’ridan to’g’ri ta’sir ko’rsatmaydi., ular bilan birlashmaydi. Bog’lovchilar tuzilishi jihatidan quyidagi gruppalarga bo’linadi: a) sodda bog’lovchilar (Simple Conjunctions): and, but, as, or, nor, after, till, tha

bog’lovchining o’zi hech qanday ma’noga ega emas, degan fikrni ilgari surishadi. Bu fikrga qarama qarshi rus tilshunosi B.A.Ilysh shunday misollar keltiradi: He came because it was late. He came though it was late. Bu gaplardagi because va though bog’lovchilari ikki ekstralingvistik hodisalar o’rtasidagi aniq har xil manodagi bog’liqlikni yaqqol ko’rsatib beradi: his coming and its being late. Bu gaplardagi kauzal (sabab) bog’lanish tilning tashqi tomonidan mavjud va shu bilan birga ikkinchi gapda konsessiv (to’siqsizlik) bog’lanish ifoda etiladi. Demak, keltirilgan ikkala misolning grammatik strukturasida hech qanday farq yo’q: farqlanish esa bu misollarning ma’nosida, ya’ni bog’lovchilarning ma’nosidadir. Qiyidagi misollarda ham bu kabi farqni kuzatish mumkin: We will come to see you bef

-If only she play the question loud enough to reach the ears of this Paul Steitler. (Buechner)-Qaniydi, u bu savolni shunday baralla ayta olsaydi toki bu Pol Steytler quloqlariga yetib borsa. Bu misoldan ko’rinib turibdiki, if bog’lovchil emas, -di yuklamasini ham ifoda etadi. 1.3 . Bog’lovchilarning vazifasiga ko’ra turlari Bog’lovchilar vazifasiga ko’ra teng bog’lovchi va ergashtiruvchi bog’lovchilarga bo’linadi. Teng bog’lovchilar (Coordinating Conjunction) o’z navbatida quyidagi kichik guruhlarga bo’linadi: a) Biriktiruvci bog’lovchilar (Copulative Conjunctions): and, as well as, both … and, not only … but, neither … nor, the … the . She dances very hard and you’ll be the fresher. (HEH24) U so’r raqsga tushadi va sen undan zavq olasan. You must ask Edmund and Lilian they’ll be back in

Men buning boshi-oxirini topa olmayman, dedi Livesey. I had either fallen asleep or was on the point of doing so when a heavy man sat down with rather a clash close by (SMM108). c) Zidlovchi bog’lovchi (Adversative Conjunction): but, still, yet, while, where as, as yet. The girl spoke to Ralph smiling, while she still help up the terrier. (HEH) Qizcha terierga yordamlasha turib, Ralf bilan jilmaygancha gaplashdi. Once I stepped out myself into the road, but he immediately called me back … . (ACS45). Men bir kuni endigina yo’lga tushgandim, ortimdan kimdir chaqirib qoldi. I could hear nothing but a low gabbling. (SMM58) Men hech narsanieshitmadim, lekin nimanidir yulib olgandek bo’ldi. I am in the most magnificient hearth and spirits, eating like a bull, sleeping like a tree, yet I shall no

Ergashtiruvchi bog’lovchilar ega, kesim va ob’ektiv konstruksiyalarni bog’lab keluvchi that, if, whether kabi bog’lovchilarga bo’linadi: It was the crew that troubled me (MAB114). Meni tashvishga solgan narsa ekipaj edi. He showed me in a moment that they were just the sort of fresh water swabs we had to fear in an adventure of impotance. I know of my own knowledge t hat he was a banker account which has never been overdrawn. (FSS68) Whether he was there then is still enigma. (MAB108) Uning u yerda bor-yo’qligi hanuz noma’lum. Our attitude simple is that facts are facts. (HEH134) Bizningbikrimiz ham shu, axir ma’lumot bu ma’lumotda. I wonder if he has it (LWF233) Unda buning borligidan hayratdaman. Adverbial (hol) konstruksiyalarni bog’lab keluvchi bog’lovchilar quyidagi gruppalarga bo’lin

I’m fifty, mark you: once you back from this cruise, I set up gentleman in earnest. (LWF108) When he was twelve years old I myself was in love with him. (MAB255) Men uni yoqtirib qolganimda u o’n ikki yoshda edi. The girl spoke to Ralph smiling, while she still held up the terrior. (LWF136) Qiz terriorga yordamlasha turib Ralf bilan jilmaysancha suhbatlashdi. Rosier lingered a moment till Pancy came in right on the aim of her cavalry (PAP104). Rozer kavalyer yetib kelgunicha bir oz muddat kutib qoldi. c) maqsadni ifodalovchi bog’lovchilar (Conjunction of Purpose): that, so that, in order that, lest, for fear that. Bu bog’lovchilardan keyin ko’proq may, might, shall, should modal fe’llari ishlatiladi. He had found her a boy as an apprentice also, so that she should not want help while I was

I’ll go there even if it rains(MAB47). Yomg’ir yog’ishiga qaramasdan men ketaman. f) Sababni bildiruvchi bog’lovchilar (Conjunctions of Cause): as, because, since, seeing that (for). Since you are two busy we’ll leave you alone. (LWF225) Siz juda bandligingiz tufayli xalaqit bermasdan, sizni yolg’iz qoldiramiz. All was drawing a low and aloft, everyone was in the browest spirits because we were now so near and of the first part of our adventure. (EHH68) As I do so, I could hear hails coming going between the old buccaneer and his comrades, and this sound of danger lent me wings. (ACS48) g) chog’ishtiruv yoki qiyoslovchi bog’lovchilar (Conjunctions of Comparison): We take the risk, but we are not so ignorant as you believe us. (R.Stevenson). You are young, but you’re as smart as paint. (MAB

He moved steadily, looking neither left nor right, neither slackening nor hastening his footsteps. (PAP110) U na o’ngga, na chapga qaramasdan, na ikkilanish va na shoshilmasdan shaxdam qadam tashladi. b) ikki va undan ortiq bir so’zlarning bir predlog bilan ishlatilishida: These visions come out of things and events and books of yesterday and lost week . (LWF122) b) bir bog’lovchi fe’l bilan predikativlarni bog’lashda: It lightened, too, for three whole hours: each flash being very bright, and blue, and long. (CDS155) Fonarlar butun uch soat mobaynida yorqin va moviy nur taratib, uzoq yonib turishdi. But this, was not the end nor the decision. (LWF120) Bu na yakun edi, na qaror. c) bir modal yoki yordamchi fe’l bilan bog’laydi: You must take it or leave it.(ACS 24) Siz uni yo olishingiz ke

I’m sorry, Celia, but I must go. (PAP204). Selia, kechirasan, men ketishim kerak. h) gapda bir xil vazifaga ega bo’lgan har xil sifatga ega bo’lgan elementlarni ham bog’laydi: A dirtier or more wretched place he had never seen. (CDS240) U chang va qirilgan joylarni hech qachon ko’rmagan. i) so’z birikmalari va ergash gaplarni bog’lab keladi: The point of view of Philosofy is the supremace of matter and that the world exists outside of us and independently of us. (MAM270) Filosoflarning fikricha, dunyo hamma narsadan yuqori turadi tlaqo mustaqil va erkinmiz. Biriktiruv bog’lovchilar ikki o’zaro bir-biri bilan bog’liq bo’lgan so’zlar, so’zlar gruppasini va butun gaplardagi o’zaro semantic jihatini bog’lab keladi: There are times when either a gerund or a particle is correct grammatically, al

Bog’lovchilarning bunday ishlatilishi ko’proq modallikni ifodalaydi, masalan moreover, however, nevertheless, besides kabilardek. Lekin bu modal so’zlarning bog’lovchilardan farqi shundaki, ular gapning bosh qismida, o’rtasida yoki oxirida ishlatilishi mumkin. Yuqorida keltirilgan ma’lumotlarga ko’ra hozirgi zamon ingliz tilida bog’lovchilarning vazifasiga ko’ra turlari misollar yordamida, quyidagicha tasniflandi: teng bog’lovchi va ergashtiruvchi bog’lovchilar,teng bog’lovchilar (Coordinating Conjunction) o’z navbatida quyidagi kichik guruhlarga bo’linadi: biriktiruvci bog’lovchilar (Copulative Conjunctions), ayiruvchi bog’lovchilar (Disjunctive Conjunction), zidlovchi bog’lovchi (Adversative Conjunction), sabab yoki natijani ifodalovchi bog’lovchilar (Causal and Resultative Conjunctins),

Bu gapda biriktiruvchi (Copulative) bog’lovchi neither .. nor gapning ega va kesimga inkor ma’nosini beradi. Bu gap strukturasida bu bog’lovchilar gapning asosiy komponenti bilan bog’liq. Buni isbotlashda tushirib qoldirish metodidan foydalanib ko’ramiz: 1. ... My father ... could remember this happening (WWD76) Bu metoddan ko’rinib turibdiki, gap strukturasidagi inkorlik ma’nosini yo’qotayapti. Demak, bu yerda biz gapdagi inkorlikni saqlash uchun neither … nor bog’lovchisini o’z joyida qoldirishimiz o’rinli va u egaga inkorlik ma’nosini beradi. Gapda bosh bo’lak eganing tarkibiy va ma’noviy qismini tashkil etadi. Quyida berilgan badiiy asarlardan olingan misollar yadroviy predikativ (eganing tarkibiy qismi sifatida namoyon bo’ladi) bog’lanishga misol bo’la oladi: 2. Both Gary and Marty ne

11. Whatever you think best (SWWC83). Nimaiki o’ylagan bo’lsangiz bu eng to’g’ri. 12.So the kid had a Rolex (SWWC102) Shunday qilib bola roleksga ega bo’ldi. Bundan tashqari bog’lovchilar noyadroviy predikativ bog’lanishni gap strukturasida tashkil qilishini misollar orqali o’rganib chiqamiz. Bizga ma’lumki, noyadroviy predikativ bog’lanish ega va kesim ifodalagan komponentlarga o’xshasada, lekin aynan o’zini ifodalamaydi. Gapimiz isbotini yoritib berishda gapning bosh bo’laklariga o’xshagan bir-birini taqozo etadigan komponentlardan tashkil topadi.Quyida berilgan misollarda buning isbotini ko’rishimiz mumkin. Bog’lovchilarning bu gapda biriktiruvchi (Copulative) bog’lovchi noyadroviy component him-not only being sad; him – but crying birga gap strukturasida ishlatilgan. Buni transformatsi

Men biror kishining shunchalik qattiq ishlaganini va qisqa vaqt ichida shuncha ko’p joylaganini ko’rmaganman. 5. She wants you to stay here until he comes (SWWC69) U seni u kelgunicha shu yerda bo’lib turishingni xohlaydi. 6. Martin never saw him crying so far (SWWC135) Martin uning shu paytgacha yig’laganini ko’rgani yo’q. 7. Sharp waited until all sounds had ceased.(OHSS 294) Sharp hamma ovozlar tingunicha kutib turdi. Bog’lovchilarning subordinativ bog’lanishini ham gap strukturasida tashkil qilishini misollar orqali o’rganib chiqamiz. Bizga ma’lumki, subordinativ bog’lanish ega va kesim ifodalagan komponentlarga ergashib keladi, va gapning asl ma’nosini to’ldirib keladi. Gapimiz isbotini yoritib berishda gapning bosh bo’laklariga ergashib kelgan bir-birini taqozo etmaydigan komponentla

5) He gazed fixedly at nothing in particular as if he were thinking of something (EHFA 18) U go’yo bir narsani qattiq o’ylayotgandek, atrofga bema’no tikilib qoldi. 6) I’ll come unless it is hot (RKK 105) Havo issiq bo’lmasa kelaman. 7) The girl spoke to Ralph smiling, while she still held up the terrier (HGSS279) Qiz teryerni tutgancha Ralfga kulib gapirardi. 8) I will do as much as I can. (WSSC20) Men qo’limdan kelgancha ko’proq qilaman. 9) Don’t leave your room until your hear from him.(SWWC43) Undan biron xabar kelmagunicha xonadan chiqma. 10) Come to your room, so that I may tell you the secret privately (MGAN34) Xonangga kel, shunda men senga sirni o’zingga aytaman. Ingliz tili gap tuzilishida bog’lovchilarning koordinativ bog’lanishini ham misollar yordamida tahlil qilishdan avval k

Men krovat yoniga ham tungi stolni ham stulni qo’ydim. 5. You are neither a friend nor a servant.(MAB56) Siz na do’stsiz na yordamchi. 6. It’s either incredible cruelty or insensivity (OXD). Bu na haddan tashqari qo’pollik, na beparvolik. 7. He neither came to us nor came. (MAB150) U na biznikiga keldi, na qo’ng’iroq qildi. 8. I express my doubts about both Dad’s treatment and the diagnosis. Men Dedning munosabati va tashhisi haqida o’z shubha-gumonlarimni tasvirlab bermoqchiman. Bog’lovchilarning ot bilan otni, fe’l bilan fe’lni, sifat bilan sifatni uyushib bog’lab kelishi asosan biriktiruvchi va ayiruvchi bog’lovchilarga xos.Bu birikishni biz koordinativ bog’lanishga kiritishimiz mumkin. Yuqorida keltirilgan misollardan ko’rinib turibdiki, bog’lovchilar bilan kelgan komponentlar bo’lib k

Bundan tashqari bog’lovchilarning noyadroviy predikativ bog’lanishnidagi grammatik vazifasini ya’ni ma’noviy tashkil qilishini misollar orqali o’rganib chiqildi. Distributiv grammatika nazariyasi ularoq ma’lumki, noyadroviy predikativ bog’lanish ega va kesim ifodalagan komponentlarga o’xshasada, lekin aynan o’zini ifodalamaydi. Ingliz tilidagi barcha turdagi bog’lovchilarning subordinativ bog’lanishni gap strukturasida tashkil qilishini asliy misollar orqali ko’rildi va shunday xulosaga kelindi. Subordinativ bog’lanish ega va kesim ifodalagan komponentlarga ergashib keladi, va gapning asl ma’nosini to’ldirib kelishida bog’lovchilar ham tashkiliy rol o’ynaydi. Grammatikada bog’lovchilarning yana bir sintaktik bog’lanishda, aniqrog’i koordinativ bog’lanishda ham bog’lovchilarning gap strukt

II Bob. Bog’lovchilarning sintaktik-semantik tahlili 2.1 Negativ sintaksemalarni ifodalovchi bog’lovchilar Ushbu bobda hozirgi zamon ingliz tilida bog’lovchilar ishtirok etgan gaplarni sintaksem, ya’ni ular ishtirokidagi sintaktik-semantik ma’nolarni analiz qilamiz. Oldingi bobda biz bog’lovchilarni gapdagi vazifasiga ko’ra turlarini o’rganib chiqdik. Bu bobda professor A.M.Muhxin nazariyasiga asosan bog’lovchilar ishtirok etgan gaplardagi tobe komponentlarni sintaktik analiz qilishda badiiy asarlardan olingan misollar orqali o’rganib chiqamiz.. Sintaksemalar gap komponentlaridan farqli o’laroq birliklar, ya’ni invariantlar tildagi variant sistemasini tashkil etadilar. Ular o’z ma’nosiga ko’ra sintaktik-semantik belgilar hisoblanishad, oppozitsiyalar sistemasidagi bog’lanishlar asosidagi

-I don’t want him to see us untill it’s too late (SWWC48) Men uning bizni kech tbo’lmasdan ko’rishini xohlamayman b) ot: Both men and women got out of the car (EHH78) Ham erkaklar ham ayollar mashinadan tushishdi. As cat watched, one of the men stretched out on the floor (SWWC79) Mushuk ko’rganda, odamlardan biri polda cho’zilib yotardi. c) artikl: As the cab pulled up at the hotel, a crowd was gathered out front (SWWC132) Arava mehmonxona yoniga kelgach, odamlar tashqariga to’planishdi. II. Kvalifikatsion guruhga: a. sifat: The girl seems at least as perfectly normal as beautiful (MAB57) Qiz mukammal darajada kelishgan va go’zal edi. III. Prosessual guruhga: Dad sits and looks at them as if they were strangers. Ded o’tirgancha, xuddi begonalarga qaragandek, ularga qarab qoldi. Bog’lovchil

My father and I could not remember this happening You are not a friend and a servant either. His componions had not finished their tea and were not indifferent to their privelege. Uning sheriklari choylarini ham ichib bo’lishmadi van a sekin harakat qilishdi. Tere was neither fire, nor candle was lit, she died in the dark (ACS78). U yerda na olov bor edi, na sham. U qorong’i joyda olamdan o’tdi. The seise of the eyes.They were neither large nor small. (LWFF80). Ko’zlarining hajmi. Ular na katta edi, va na kichkina. You are neither a friend nor a servant (R.K.M). Siz na do’stsiz, na ishonchli yordamchi. Qo’llanilgan eksperimentdan ko’rinib turibdiki, misollarning ma’nosi o’zgarmadi. Demak, neither … nor S bog’lovchilari negativlik belgisini albatta S ga tobe bog’lanish orqali isbotladi. 45

2.2 Kauzal va nisbiy sintaksemalarni ifodalovchi bog’lovchilar Bitiruv malakaviy ishning bu paragrafida hozirgi zamon ingliz tilida bog’lovchilarning gap strukturasida kauzal ya’ni sabab xolini ifodalashini tahlil qilinadi. Bog’lovchilarning kauzal (sabab) sintaksemada kelishini bir necha misollar orqali ko’rib chiqamiz: 1.I made a hearty supper, for I was as hungry as a hawk … (MAB70) Men itdek ochligim tufayli tushlikni zudlik bilan yeb tugatdim. 2. Hence there were still faithful men on board.(WWD89) 3. It was the crew that troubled me. Meni tashvishga slogan narsa olomon edi. 4. Since you are too busy we’ll leave you alone.(JKL68) Siz juda band ekansiz, sizni mayli yolg’iz qoldiramiz. Yuqorida keltirilgan misollarda kauzallik (sabab) belgisi borligini isbotlashda bog’lovchilar o’rniga

Nisbiy sintaktik-semantikani ifodalovchi bog’lovchilar Which bog’lovchisining under predlogi bilan birikib, ergashgan qo’shma gaplarda tobe component pozitsiyasida kelishi relyativlik (nisbiylik) sintaktik- semantik belgiga ega. Masalan: They roosted in the white gum, besides the veranda, and in old tree down near the creek under which Yonie had laid Mumal. (P.K.C.99) The Korean government stepped in with a restructuring plan under which established companies have had to assume control of faltering competitors … (N.W.Feb. 11,85) Alice understood very plainly all the circumstances under which it was written. He’s seised the Tommy-gun under which he felt brave himself. (EHFA -66) They both ran back to the place where Whang had digging and found their mill, under which they buried it. (“Whan

b) akkordativ sintaksemani ifodalaydi. Which komponentini according to predlogi bilan o’zgartiramiz: He’s seised the Tommy - gun under which he felt brave himself A ccording to the Tommy gun he felt brave himself. Yana boshqa bir necha misollar yordamida which bog’lovchisining obstoyatelstiv (hol) sintaksemani ifodalashini ko’rishimiz mumkin: 1)It’s a pity Girard isn’t here to tell the circumstances under which that was written (P.C. 254) U nder which that was written under the circumstances that was written. 2) Our battery fought unequally, under which they gave up … Under unequal circumstances our battery fought. (EF.FA-79) c) quyidagi misollarda under which birikmasini ifodalagan relyativ sintaksema hol belgisini ham bildiruvchi sintaksema sifatida ham uchratish mumkin. Masalan: 1) For

2.3. Lokativ va temporal sintaksemalarni ifodalovchi bog’lovchilar Bu paragrafda bog’lovchilarda lokativlik va temporal belgilari haqida so’z olib boriladi. Lokativlik (ing. ’location’- joy,o’rin) belgisi ya’ni joyni yoki o’rinni anglatadigan ma’nolarga ega bo’lgan sintaksemalarga aytiladi. eksperiment olib boramiz va quyidagi misollardan foydalanamiz: 1.We could never make out where he got the drink.(MAB80) U qayerdan ichib keladi, biz buni hech aniqlay olmadik. 2.It was cold Siberia where I was sent (JKL90) Meni jo’natishgan Sibir juda sovuq edi. 3.His skin, wherever it was exposed, was burnt by the cun. (PDP58) Portlash sodir bo’lganda uning terisi kuygan edi. 4.Wherever a man is, say I, a man can do for himself. Yigit kishi qayerda bo’lmasin o’zini himoya qila oladi, deb o’ylayman. Bu

3. Soon as Dad knows he is not supposed to eat, he gets ravenously hungry (WWD130). U ovqatlanmaganligi tufayli juda ochqolganligini his qildi. 4. As soon as she stopped the bleach, I improved (MGAN46). U oqartirgich qo’shishni bas qilgach, men uni to’grilab chiqdim. 5. She’s lived alone since ( WWD78) U hamon yolg’iz yashamoqda. Bu misollarda temporallik belgi borligini traditsion metoddan foydalanib, bog’lovchilar ifodalagan komponentlarga when? What time? Kabi savollar qo’yib ko’ramiz: With playground ssupervasion he was not home till six anyhow? Till what time he was not at home? Soon as Dad knows he isn’t supposed to eat, he gets ravenously hungry When does Dad knows he isn’t supposed to eat, he gets ravenously hungry? She’s lived alone since Since what time she’s lived alone? Tajriba

Xulosa Mazkur bitiruv malakaviy ishining I Bobida biz bog’lovchilar yordamchi so’z turkumiga mansub bo’lganligi tufayli avvalom bor so’z turkumlari haqida to’xtalib o’tilgan. So’z turkumlari umumiy tilshunoslik nazariyasida eng ko’p munozaralarga sabab bo’lgan mavzudir. So’z turkumlari ham morfologik, ham sintaktik xususiyatlarga ega. So’z turkumlarini tasnif qilish uch turdagi prinsipga asoslanadi: 1) ma’no 2) shakl 3) funksiya So’z turkumlari uch prinsipga, ya’ni o’z ma’nosiga, shakliga (kategoriyalariga), funksiyasiga ko’ra mustaqil so’z turkumlari va yordamchi so’z turkumlariga bo’linadi. Mustaqil so’zlarning aniq leksik ma’nosi bo’lib, ular gapda mustaqil funksiyani bajaradilar. Demak, ular gapda gapning bosh bo’laklari bo’lib kelishi mumkin. Mustaqil so’zlarga fe’l, ot, sifat, son,

Bundan tashqari birinchi bobda biz bog’lovchilar, ularning vazifasiga ko’ra turlarini o’rganib chiqdik va uning strukturasi haqida ham umumiy ma’lumot berib o’tdik.Bizga ma’lumki, bog’lovchilar gapda mustaqil funksiyani bajarmaydi va kategoriyalarga ham ega emas..Shu bois ingliz tilida bog’lovchilar yordamchi so’z turkumlari sirasiga kiradi. Bog’lovchilarning gapda ishlatilishini badiiy asarlardan olingan misolar orqali ko’rib chiqdik. Bog’lovchilarning ishlatilishi ba’zan ko’proq modallikni ifodalaydi, masalan moreover, however, nevertheless, besides kabilardek. Lekin bu modal so’zlarning bog’lovchilardan farqi shundaki, ular gapning bosh qismida, o’rtasida yoki oxirida ishlatilishi mumkin. Bog’lovchilar vazifasiga ko’ra teng bog’lovchi va ergashtiruvchi bog’lovchilarga bo’linadi. Teng bo

Biz BMIning II Bobida bog’lovchilarning sintaktik-semantik tahlilini o’rgandik va ularni misollar orqali ko’rib chiqdik. Demak, hozirgi zamon ingliz tilida bog’lovchilar yordamchi so’z turkumi emas balki, bog’lovchilar gap tuzilishida ma’no, shakl va o’ziga xos funksiya (vazifa)ga ega. Yuqorida bog’lovchilarni sintaktik- semantik tahlil qilish natijasida ular negativ, kauzal, lokativ, temporal va nisbiy (relyativ) sintaktik-semantik belgilarga ega ekanligini misollar yordamida isbotlandi.Bog’lovchilarni sintaktik- semantik tahlil qilishda an’anaviy, transformatsion va qiyosiy- tipologik metodlardan foydalanildi. 53

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO`YXATI: 1. I.A.Karimov ”O’zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida” “Ma’naviyat”, 2011 2. I.A.Karimov “Yuksak ma’naviyat yengilmas kuch”, T., 2008 3. I.A.Karimov ”Bilimli va intellektual barkamol ablodni tayyorlash- mamlakatni barqaror rivojlantirish va modernizatsiyalashning eng muhim omili”. T., ”Xalq so’zi”, 2012. 4. Бабалова Л.Л. “Об употреблени союзов и, а, но в сложном предложнии”. М.1980. 5. Бархударов Л.С, Штеллинг Д. A . “Грамматика английского языка” M ., 1973, 265-ст.” 6. Bo’ronov J.B “Ingliz va o’zbek tillari qiyosiy grammatikasi” 7.Жигадло В.Х., Иванова И.Л. “ Современный английский язык ” M., 1956. 8.Gordon E.M., Krylova I.P. “A Grammar of present - day English” M., 1974 9. Ilysh B.A “The structure of Modern English ” M., 1959 10. Каушанская Б.Л

19. CDP - Parker G. “The Darkness of the morning”Progress publishers, 1978 20. GKL - Garrison Hiller “Leaving Home” United States, 1989 21. HEH - Hemingway E. “To have or have not” M. ,1979 22. FSS - Cooper F.G. “The Spy” M., 1975 23. MAB - Maxwell Cathy “All things beautiful” New York, 2004 24. MGAN – Margerry Green “The Arabian nights”, 1980 25. PAP - P.Abrahams “The Path of Thunder” M.,1971 26. SMM - Maugham S.W. “The Moonland Sixpence” M., 1975 27. SWWC -Stuart Woods “White Cargo”, 1989. 28. WWD - Willian Warton “Dad”, New York, 1987 Lug’atlar: 1. Axmonova O.S. “Slovar lingvusticheskix terminov” M., 1966 2. Axmanova O.S “ Rusko – angliyskiy slovar ” M.,1987 3. “Camridge” prpgramme Electronic version, Cam., 2003 3.. Myuller B. K, “ Anglo russkiy slovar” M., 1987 4. “Macmillan English Di

Qarshi davlat universiteti 5220100 ingliz tili ta’lim yo’nalishi 4-kurs talabasi Musurmonova Yulduzning bitiruv malakaviy ishiga talabasi Choriyeva Sayyora T A Q R I Z Ushbu bitiruv malakaviy ishi “Hozirgi zamon ingliz tilida gap strukturasida bog’lovchilarning (Conjunctions) ishlatilishi” haqida yozilgan. Unda bog’lovchilarning gap strukturasidagi turli sintaktik- semantik bog’lanishlari va bog’lovchilarning sintaktik-semantik tahlili misollar yordamida aniq va tushunarli tarzda yoritib berilgan. Shu bilan bir qatorda so’z turkumlari hamda bog’lovchilar haqida keng ma’lumot berib o’tilgan. 56

Tanlangan mavzu bo’yicha ma’lumotlar umumlashtirilib, hozirgi zamon ingliz tilida gaplarning strukturasida bog’lovchilarning sintaktik-semantik xususiyatlarini yanada keng va mukammal o’rganish maqsadida tayyorlangan. 1 1 57

Купить