Hozirgi zamon ingliz tilida ”Lokativ” sintaktik semantik paradigmatikasi - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	347.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	24 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

Hozirgi zamon ingliz tilida ”Lokativ” sintaktik semantik paradigmatikasi

Купить

c “Hozirgi zamon ingliz tilida ”Lokativ” sintaktik semantik paradigmatikasi” mavzusidagi 1

M U N D A R I J A Kirish ………………………………………………………………………..….…3 I.Bob. Ingliz va o`zbek tillarida ikkinchi darajali bo`laklar. …………………6 1.1 Ingliz tilida predloglar va ularning ma’nolari. ………………………………10 1.2 Sintaksema nima va u nimani o`rganadi …………………………………….14 1.3 Hozirgi zamon ingliz tilida sintaksisni o`rganish metodlari …………………16 1.4 Hozirgi zamon ingliz tilida so`z iboralarini o`rganish aloqalari. …………….18 II. Bob. Lokativ sintaksemaning lingvistik tahlili. ……………………………21 2.1 Sof lokativ sintaksema. ………………………………………………………30 2.2 Lokativ – ablativ sintaksema. ……………………………………………….33 2.3 Lokativ – allativ sintaksema. …………………………………………….….35 2.4 Lokativ – relyativ sintaksema. ………………………………………………36 2.5 Iterativ lokativ sintaksema …………………………………………………..37 Xulosa ……………………………………………………………………………39 Foydala

K I R I S H Men bitiruv malakaviy ishimning kirish qismini boshlashdan oldin, kelajagi buyuk mamlakatimizda yurtboshimiz I.Karimov tashabbusi va bevosita rahnamoligida xalqimizning hech kimdan kam bo`lmasdan tinch totuv yashashi va farovonligi yo`lida amalga oshirilayotgan oqilona va odilona siyosatidan g`urur va iftihorga to`lib, president ko`rsatmalaridan saboq olish niyatida u kishining keying paytlardagi ma’ruza va nutqlarnihamda buyuk e’tirofga sazovar bo`lgan asarlari bo`yicha imkon darajada yozishni maqsadga muvofiq deb bildim. Dastlab I.Karimovning “O`zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida” kitobida fan va ta’lim sohasi bo`yicha so`zlagan nutqlariga e’tibor qaratsak, shunday jumlalarni ko`ramiz; “Hozir respublika har qachongidan ham ko`ra ilgarilab ketishi, o`sishi yangi sifat

Bundan tashqari yurtboshimiz I.Karimovning “2011 yilning asosiy yakunlari va 2012 yilda O`zbekistonni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning ustivor yo`nalishlariga bag`ishlangan Vazirlar Mahkamasi majlisi” dagi ma’ruzasida ta’lim sohasini rivojlantirish borasida ham alohida to`xtalib o`tadilar. Chunonchi, olis va chekka hududlarda kasb-hunar kollejlarining 24 ta filialini tashkil etish, faoliyat yuritayotgan kollejlar qoshida 18 ta talabalar turar joylarini qurish orqali umumta’lim maktablari 9-sinf bitiruvchilarini kasb-hunar ta’limi bilan to`liq qamrab olish bo`yicha qo`shimcha chora – tadbirlarning qabul qilingani mazkur yo`nalishdagi muhim qadam bo`ldi. Umumta’lim maktablarining moddiy – texnik ba’zasini mustahkamlash borasida katta ishlar amalga oshirildi. Eng zamonaviy o`quv va lobar

tilini olaylik. Mamlakatimizning turli xududlarida ingiliz tilida bemalol so`zlasha oladigan yoshlarning borligi va safi kengayayotganligi kishini behad quvontiradi. Til insonlar o`rtasidagi asosiy muloqot vositasi bo`lib, doimo rivojlanish, yuksalish jarayonini o`taydi. Yuksalish jarayonida til turkumidagi eskirgan shakllar tushib, yangi usullar vatartiblar kiritilib turiladi. Mavzuning dolzarbligi . Mazkur ishning ob’yektini hozirgi zamon ingliz va o`zbek tillaridagi lokativ birikmalarni o`rganish tashkil etadi. Ingliz tilshunosligida ham bu muammoga bag`ishlangan anchagina ishlar mavjud. Tilshunoslikda gap bo`laklari, ularning tipologiyasi va qurilishiga doir ilmiy manbalar yaratilganligi mutaxassislarga ma’lum. Lokativ sintaksemani sodda, qo`shma, ergashgan qo`shma gaplar tarkibida qo`

I BOB. INGLIZ VA O`ZBEK TILLARIDA IKKINCHI DARAJALI BO`LAKLAR. Gap bo`laklari, ularning tipologiyasi va kriteriysi eng dolzarb masala bo`lib, bu sohada boy ilmiy manbalar yaratilgan. Gap bo`lagi tushunchasini to`g`ri belgilanmaganligi tilshunoslikda ko`pgina formal hodisalarni – gap bilan grammatik aloqaga kirishmaydigan, gapning uzviy va struktural qismi bo`la olmaydigan kirish so`z va undalmalarni gap bo`lagi deb qarashga sabab bo`lmoqda. “Gapning ikkinchi darajali bo`lagi haqidagi traditsion klassifikatsiya”, - deb yozadi V.V.Vinogradov, - “tubdan qayta ko`rib chiqishga muhtojdir”. 1 Yana bir o`rinda u quyidagicha fikr yuritdi: “Gapda ajratilayotgan uchta ikkinchi darajali bo`lak va ularni turlarga bo`linishi gap sostavida so`zlarning juda ko`p jonli sintaktik aloqalarini ko`rsatilayotg

kabi R.A.Sayfullayev ham o`zbek tilshunosligida undalma va kirish so`zlarini gap bo`lagi hisoblab, ularni uchinchi darajali bo`lak deb nomlaydi. A.R.Sayfullayev yana bir o`rinda gap bo`laklarini sodda, sostavli, murakkab turlarga ajratadi va sodda bo`lakni bir so`z bilan, sostavli bo`lakni so`z birikmasi bilan, murakkab bo`lakni birdan ortiq so`zdan tashkil topgan bir tushuncha anglatadigan birliklar bilan ifodalanishini ko`rsatadi. 1 E.B.Egorova gap bo`laklarini ajratishda mavjud traditsion metod va usullar imkon bermasligini haqli ravishda uqtiradi va ikkinchi darajali bo`laklarni klassifikatsiya qilishda quyidagi uch prinsipni taklif qiladi. 1) tobe so`zning hokim so`zga leksik- grammatik qarshiligi; 2) hokim komponent funksiyasida keladigan so`zning kategorial – semantik ma’nosi; 3) fu

bo`lak ko`makchi va bog`lovchilar yordamida birikkan leksemalar bilan ifodalanishini aytadi. N.I.Greg va A.Vostokovlarning tadqiqotida ikkita ikkinchi darajali bo`lak: aniqlovchi va to`ldiruvchi tan olingan. Hol qisman aniqlovchiga, qisman to`ldiruvchiga kiritilgan. F.I.Buslayev gap bo`laklarini ikki belgisiga: 1) sintaktik boshqarilishiga ( синтаксическому управлению ) ; 2) ma’noga ( по значению ) asoslanib klassifikatsiya qilgan. Boshqacha aytganda, mazkur klassifikatsiyaga tobe va hokimlik, tobe so`zning ma’nosi, funksiyasi asos qilib olingan. Traditsion grammatikada ham gapda so`zlarning bog`lanishi haqidagi ta’limot aniq bir formada shakllanadi. Masalan, hol termini birinchi marta M.V.Lomonosovning “ Российская грамматика ” asarida qo`llanilgan, u so`zlarning gapda boshqaruv va moslas

I . P . Raspopov gap bilan grammatik so ` z hamda konstruksiyalarni gap bo ` lagi hisoblaydi va applikativ aloqa turiga kiritadi . Holni alohida bo`lak sifatida e’tirof qilmaydi. Unga aniqlovchining bir turi sifatida qaraydi. Gap bo`laklari, jumladan ikkinchi darajali bo`laklar klassifikatsiyasiga mukammal prinsiplar ishlab chiqilmaganligi uchun, uning tahlilida har xil qarashlar yuzaga kelgan. Shu munosabat bilan I.P.Raspopov ikkinchi darajali bo`laklarni klassifikatsiya qilishda: a) hokim komponentining valentlik xususiyatiga; b) tobe komponentining hokim kompnentiga bog`lama olish darajasiga (simantikasiga) e’tibor berish kerakligini uqtiradi.olim gap bo`laklarini klassifikatsiya qilar ekan, gap sostavida (gaplarning, so`zlarning teng aloqa ( сочинение ), tobe aloqa ( подчинение ), tobe

2) nol – predikativ; 3) suboddinativ; 4) introduktiv va boshqalar Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, ayrim olimlar V.V.Vinogradov, A.Peshkovskiy, Zakiyev, Sayfullayev, Rudnev, Krotevich, Abramovlar gap bo`laklarini uchga bo`lib o`rganishgan bo`lsa, Grek Vostokov, I.P.Rospopov, G`ulomov, A.M.Asqarovalar undalma, kirish va kirishmalarni gap bo`laklarihisoblaydilar. A.M.Muxin esa, ikkinchi darajali gap bo`laklarini ikkita komponentga: yadro va noyadro komponentlarga ajratadi. Shunday qilib, gap bo`laklari haqida turli xil mulohazalar yuritishgan. Gap bo`laklari haqida umumiy fikrlar bo`lmaganligi sababli biz quyidagi ilmiy izlanishni o`z oldimizga maqsad qilib qo`ydik va ikkinchi darajali bo`laklarni yangi usul asosida tadqiq qilishga qaror qildik. 1.1 Ingliz tilida predloglar va ularning ma

7. Deliberativli 8. Possessivli 9. Komparativli 10. Temporalli predloglar 1 Predloglarning ma’nosi haqida rus lingvistlari turlicha mulohazalar yuritishganlar. Ulardan, K.S.Aksakov, N.P.Nekrasov, F.I.Buslayev, A.X.Vostokov 2 lar mustaqil so`z turkumlari deb tan olishgan bo`lsa A.M.Peshkovskiy esa, predloglar faqat yordamchi so`zlar bo`lishi mumkin deb aytgan. 3 Lingvistika tadqiqotchilari orasidan predloglarni o`z mazmuniga ega so`z ekanligini inkor etuvchilar juda kam. Shuning uchun bunday mulohazalar bevosita emas, balki bilvosita xarakterga ega. K.Bissel predloglar haqida bir talay fikrlar to`plab, ularni mavjud, ya’ni o`z ma’nosiga ega so`zlar ekanligini quyidagicha ta’riflaydi: “tilda boshqa hech qaysi so`zlar predloglarchalik ko`p qo`llanilmaydi va ularni qo`llanishini boshqa hech qa

Ba’zi hollarda olimlar predloglarni ot va fe’l bo`laklari semantikasining o`zaro ta’siri asosidagi natija mazmuni deb hisoblaganlar. Shu munosabat bilan M.I.Steblin Kamenskiy shunday deb yozadi: “predlogning mazmunini o`ziga bog`lanib kelgan so`zning birikmasidan tashqari, ya’ni predlogli so`z birikmasiga bog`liq emas deb hisoblanmaydi 1 ”. Predloglar o`rni payt va obstrakt aloqani ko`rsatuvchi predloglarga bo`lib o`rganilgan 2 . Ingliz tili predloglarini rus tili predloglariga mazmun jihatdan tenglashtirish noto ` g ` ri , chunki bu ikki til predloglari bir - biriga ekvivalent bo ` la olmaydi , bundan tashqari rus tilidagi predloglar haqidagi tadqiqotlarda , ularning qo ` llanishi hali to ` liq aniqlanmagan . Shuning uchun bir mavhum tushuncha orqasidan boshqa yangisi tug`ilishi mumkin 3

Boshqa so`zlar kabi predloglar mazmun jihatidan til sistemasida va so`z qurilishining ayrim hollarida o`z aksini topadi. A.I.Smirinskiy predloglarni quyidagicha ta’riflaydi: “Predloglar bog`lovchi so`zlar bo`lib, predmet bilan predmet, predmet bilan belgi yoki predmet bilan hodisa o`rtasidagi aloqani bildirish uchun ifodalanadi” 1 . O`timli va o`timsiz fe’llar. Tillarning strukturasi va turidan qat’i nazar ulardagi o`timlik va o`timsizlik hamda nisbatan kategoriyalari o`zaro bog`liq va bir-biri bilan aloqadordir. “O`timli va o`timsiz fe’llar masalasi tarixan nisbatan kategoriyasi bilan bog`liqdir”, deb yozgan edi akademik V.V.Vinogradov 2 . O`timsiz fe’llar gapning egasi bilan bevosita aloqador bo`ladi. O`timli fe’llar esa, avvalo to`ldiruvchi bilan keyin ega bilan birikadi. Fe’l kesimini

И.П.Иванова 1 va L . l . Iyofik 2 o ` timli va o ` timsiz fe ’ llardan tashqari uchinchi guruh fe ’ llari ham borligi hamda ularni shakli ma ’ noli fe ’ llar deb yuritishi haqida fikr bildiradilar . A.S.Baxrudarov va D.A.Shtelling biror ob’yektga yo`naltirilgan ish harakatini ifodalaydigan fe’llarni o`timli, ob’yektga o`tmay, sub’yektga tugallanadigan ish – harakatini ifodalovchi fe’llarni esa o`timsiz deb hisoblaydilar I.P.Ivanova, L.L.Iyofik o`timli fe’llarga predlogsiz to`ldiruvchi bilan birikadigan fe’llarni kiritsa, L.S.Barxudarov va L.S.Shteling ham predlogsiz, ham predlogli to`ldiruvchini talab etadigan fe’llarni o`timli fe’l deb yuritishadi 3 . Demak, ikkinchi tarafga asosan ingliz tilidagi fe’llarning qo`llanishi predloglarga bog`liqdir. Predlog o`zidan oldingi kelgan fe’lning o`t

voqelikni mujassamlashtiradi . Bundan kelib chiqadiki, u traditsion bosh va ikkinchi darajali bo`laklar nazariyasining davomchisidir. U ikkala nazariyaning mushtarakligi, ya’ni ularning umumiy maqsadi – til birliklarining sintaktik – semantikasini aniqlashdir. Morfologiyaning birligi – morfema, fonologiyaning birligi – fonema bo`lgani kabi komponent va sintaksem nazariyadan kelib chiqqan holda, sintaksisning birligi – sintaksemadir. Sintaksema – bu eng kichik ma’noli, bo`linmaydigan birlik bo`lib, u o`zida ma’lum bir til birligining sintaktik – semantikasini birlashtiradi. Tilda uch xil kategorial sintaksema mavjud: 1. Substansial sintaksema, bu sintaksema o`zida predmetlik xususiyatini aks ettiradi. 2. Protsessual sintaksema – bu sintaksema o`zida ish – harakatini aks ettiradi. 3. Kvalifi

Masalan, substansial (otni ifodalaydigan), lokativ (o`rin joyni ifodalaydigan) va boshqa ob’yektiv borliqni ifodalaydigan belgilar. Xuddi shunday gapning kompanent va sintaksim analizi o`z ichiga gap strukturasida namoyon bo`ladigan ikki sintaktik birlikning o`zining formal va mazmunan belgisiga ega bo`lgan gapning komponent va sintaksem birliklarini oladi. Ingliz tilida lokativ birikmalarni o`rganish natijasida quyidagi substansial (ot), lokativ sintaksemalar namoyon bo`ladi: sof lokotiv sintaksema, lokativ allativ sintaksema, lokativ ablaytiv sintaksema va lokativ relyativ sintaksema. Lokativ birikmalar o`zida turli sintaktik belgilarni aks etib, bu barcha belgilar uchun umumiy otlik va lokativ (o`rin-joy) belgilariga ega. Lokativ birikmalarning otlik belgisi, ushbu birikmalarning o`zida

boshqa sintaksema bilan almashtirilgan eksperiment metodi qo`llaniladi. Ba’zi bir hollarda biz lokativ birikmalardagi sintaktik – semantikani aniqlashda unda yaqin ma’noli boshqa sintaksema bilan almashtirilgan eksperiment metodi qo`llaniladi. Ba’zi bir hollarda biz lokativ birikmalardagi sintktik – semantika aniqlashda “so`z qo`shish”, “ вербилизация ” (fe’lga aylantirish) metodidan, passivizatsiya (passiviga aylantirish) va savol qo`yishi, eksperiment metodlaridan foydalanamiz. Har bir konkret hodisa uchun ishonchli transformatsiya formalarini toppish muhim ahamiyatga ega. Shuni ta’kidlash kerakki, transformatsiya eksperement sifatida o`zida transmatsiya eksperiment sifatida o`zida transformatsiya qilinayotgan gapdagi fikrni man qilmaydi, aksincha biz analiz qilinayotgan sintaksimaning m

1.3 Hozirgi zamon ingliz tilida so`z iboralarini o`rganish aloqalari Predlogli birikmalarni ingliz tilida tadqiqot olib borish natijalari ( A . M . Muxin , Serpento , Zolikova , Kravsov , Petrov ) shuni ko ` rsatadiki , gapda ot yoki olmosh bilan ifodalangan u yoki bu predlog yig ` indisidan iborat birikma subordinativ ( tobe ) bog ` lanish asosida sintaktik munosabatga kirishadi . Ingliz tili sintaksisida gap bo`laklarini o`rganish va ular o`rtasidagi aloqalarni tahlil qilishda A.I.Smirniskiy sintaktik aloqalarini to`rtta turga bo`lib o`rgangan: 1) Atributivlik (aloqa turning eng qisqa turi) – hokim va tobe bo`laklarini bir qolipga kompleks doirasida o`rganuvchi aloqa; 2) Predikativlik (eng mustaqil aloqa turi) – gapning bosh bo`laklari o`rtasidagi aloqa; 3) Kompletivlik (tuslanuvchi aloq

M.X.Chxartishvili yozishicha “Kompletivlik aloqadagi pauzaning uzunligi 0 dan 800 msek doirasida tebranishi ko`rsatiladi. Bundan tashqari bevosita to`ldiruvchi ishtirok etgan ibora 0 dan 400 misk pauza uzunligida bo`ladi”. N.P.Goman ham aloqalarni tovush tonlari asosida yoritib, o`z tadqiqotida predikativlik aloqasi ustida chuqurroq to`xtalgan 1 . Gaman aloqalarni ikki turga bo`ladi: 1) Formal grammatika (grammatik ot va grammatik kesim o`rtasidagi aloqa): 2) Komunikativ – dinamik (leksik ot va leksik kesim o`rtasidagi aloqa). Ya.V.Dolgova ham aloqalar haqida o`z nazariyasida ish olib borgan. Ya.V.Dolgova aloqalar ustida ishlab, asosan komplektivlik aloqasiga ko`proq e’tibor qaratgan. Komplektivlik aloqasini 7 turga bo`lib o`rgangan. Dolgovaning fikricha, she’rda uning oxirgi qatorida kall

A.M.Muxin esa, o`z qarashlarida “bog`lanish” va “ergashish” terminlarini sotsiotiv – predikativ aloqalariga bo`linadi, deb hisoblagan. L.Yelimsliv ham o`z nazariyasida “bog`lanish” va “ergashish” terminlarini “sotsiativ - predikativ” terminligiga bog`liq ekanligini, ya’ni aloqalarni uch turga ajratga. 1) Ikki element ham bir-biriga bog`lanib qolmaydi va bog`lanuvchi aloqa (kordinatsiya) deb atalad: 2) Birinchi element ikkinchisiga bog`lanib keladi, ikkinchisi esa, birinchi elementga tobe bo`lmaydi va ergashuvchi aloqa (subordinatsya) deb ataladi: 3) Birinchi element ikkinchisiga bog`liq bo`ladi va ikkinchi element ham birinchisiga bog`lanib keladi. Bu predikativlik aloqasi deb aytiladi. Uchinchi termini L.Elmslev “ взаимозависимость ” (“interdependence”) deb ataydi. Bog`lanuvchi aloqa ikki

II Bob. Lokativ sintaksemaning lingvistik tahlili. Gap komponentlarining mazmun plani o`zining sintaktik belgilari bilan, sintaksema esa sintaktik – semantik belgilari bilan xarakterlanadi. Gap komponentlarining formal xususiyatlariga ularning u yoki bu so`z turkumlari bilan ifodalanishi boshqa elementlar bilan biriktirishi, gapdagi o`rni va pozitsion imkoniyatlari kiradi. Gapning komponentlari va sintaksemasi gap strukturasining ikki qatlamini – yuzaki va ichki strukturasini tashkil etadi. 1 Zamonaviy tilshunoslik fanlariga asosan til sohasi kiradi. Til – bu sistemalar yig`indisidir. Bu esa birliklarni, shu bilan birga, bir qatorda sintaktik birliklarni ikki planda o`rganishni taqazo etadi. Gapni komponentlari ifodalangan turli sintaktik belgilarni bir gap doirasida ko`rib chiqish sintakm

Biz sintaksem tahlilga asosan predlogli birikmalar elementar sintaktik birlik sifatida qaraymiz. Sintaksemalar formal va mazmun xususiyatlar asosida o`rganiladi. Sintaksemalar mazmuniga ko`ra quyiagi sintaktik semantik belgilarga bo`linadi: - substansial (otni ifodalaydigan) - lokativ (o`rin-joyni ifodalaydigan) - ob’yektiv (borliqni ifodalaydigan) belgilar Sintaksimalarning mazmunini ifodalagan sintaktik – semantik elementlarni ikki yoki undan ortiq gap doirasida taqqoslash paradigmatik aspektni tashkil etadi. Tildagi har bir sintaksema variantlar sistemasidan tashkil topgan, ya’ni, ekvivalent paradigmatik qatorni tashkil etadigan, bir-biriga ekvivalent bo`lgan element yoki birikmalar sistemasida iborat. Bir xil umumiy sintaktik – simantik belgilar ostida birlashgan sintaksemalar boshqa s

V. Harakat elementlarini yo`nalish o`rni: towards, to, form, along, across, up, down, into, out of, past, trough, throughout, about. VI. Harakat elementlarining ma’lum bir masofadagi o`rni: as for as, for, over. VII. Alohida keladigan harakat elementlarning masofa o`rni: with in beyond. Yuqorida berilgan predloglar o`rin – joyni ko`rsatib kelib, ular har xil holatlarda ishlatiladi. V.M.Kirkov lokativlik aloqasidagi aspektlarni predloglar ma’nosida kelishi yuqoridagi fakt asosida o`rganib lokativ ma’nosida ishlatiladigan predloglarni ham o`z sistemasini ajratgan. Predlogli brikmalarni ingliz tilida tadqiqot olib borish natijalari shuni ko`rsatadiki, gapda ot yoki olmosh bilan ifodlangan u yoki bu predlog yig`indisidan iborat birikma subordinativ (tobe) bog`lanish asosida sintaktik munosabat

d) son bilan: He was on the first floor. (G`.H). e) artikl bilan: He sat by the fire. (D.S.D.30). O`zbek tilida lokativ birliklar xuddi ingliz tilidagidek subordinativ komponentga keladi. Buni quyidagi misollar orqali ko`rishimiz mumkin: 1. U Nyu Yorkka qarab yo`lga tushdi. (K.F.B.S. 282). 2. Narigi adirdan yog`iy kelayotganga o`xshaydi. (P.Q. Yu.T.59 b). Lingvistik ekspiremental asosida lokativ birikmalarning gapda asosan subordinativ (tobe) komponentga kelishini aniqladik. Ular gapda fe’lning aniq va noaniq formasiga hamda otga tobe bo`lib, ular bilan subordinativ bog`lnishga kirishadi. Buni quyidagi gapning yunksion va komponent modeli orqali ifodalaymiz: 1 2 (4) 3 4 He Slepped on the icy rood Yuksion model lokativ predlogli birikma uchun tayanch komponent fe’lning aniq formasini ko`rsa

1. In facramento, the capital of California they had succeded in mainting order (London, 165). – They had succeeded in mainting order there. 2. They lived at He worthy a village near the edge of Dartmoon. (Roik. 19) – They lived there. 3. By the time I was here, at the crossways there was nothing for it but to last myself headlong on these stones (W.G. 192). - I was there. Bu gaplarda berilgan the capital, a village, at the crossways elementlari had succedid, lived, was kabi kesimlar bilan subordinativ aloqa orqali bog`lanib kelgan. Lokativ sintaksemani mavjud ekanligini ko`rsatish uchun transformatsiya metodidan ham foydalanish mumkin. 1) a) Lacramento, was the capital of Californiya. b) The capital of California was Lacramento. 2) Mexworthy was a village near the edge of Dartmas. 3) I wa

G.P.Belinskaya, Glazacheva, R.Qiyomov, S.Egamberdiyev) bu sohada muvaffaqiyatli izlanish olib bordilar. Lokativ birikmalar ustida asosan G.P.Belinskaya komponent va sintaksem nazariyasida R.Qiyomov esa “before+S” bo`yicha lingvistik nazariyada ilmiy ish olib borishgan. Ingliz tilida “before” predlogli so`z birikmalar ish harakat bajarilgan o`rin-joyni ko`rsatish uchun qo`llanilgan quyidagi gapni ko`rib chiqamiz: Christine helped him to transcribe his notes, working before the fine cool fire … (A.C.C. 182). Lokativlikning sintaktik – semantik belgisini aniqlash uchun “there” ravishi bilan almashtirib transformatsiya – Christine helped him to transcribe his notes, working there. Berilgan bu gapni “there” ravishi bilan transformatsiya qilishdan tashqari “before” predlogini murakkab predlog “i

5. There was a saund in the hale. 6. She had heard a voice in the kitchen. 7. Old Tant Anne was busy she had made into the front of the farm house. 8. They stood holding hands and looking round the gate. 9. Fieta moved round the street looking thinks over. 10. One could have convinced oneself that the ive must feeding on something inside the garden. (D.1). B) san’at asarlari o`rin-joyini ko`rsatib keluvchi otlar (a picture, art …) 1. He got up and stood before the picture. (I.40) 2. He stood up beside the wall picture (I. 47) 3. Felicity shut the front door behind the picture. (I 60). 4. Reginald said he had seen something like it in pictures. (S 17). 5. “Thase who see Byzantine art nothing more than a grandiose hieroglyphic system. (S.4)” 6. A few days after that visit I dropped in at the

4. The two husbands “sitting forward opposite their wivs” (G.M. 150). D) oziq ovqat va mevalar nomini bildiruvchi otlar o`rnida (a fruit, a meel, a fish… ). 1. He was in a remote corner before a plate of roats mullon and mashed potato, he read. (J.C.C 310). 2. Health depends on good food. .. (I 310). E) metriologik, grafik va astronomik belgilarni bildiruvchi otlar o`rnida (soon, moon, weather, space, substance, latitude, earth …) 1. Neither was it to be driver out no did it fade before the sun. (C.D.D. 368). 2. On the Cawn a smale cannon was aimed into a space. (W. 39). 3. At a refity petroliym is separated into different substances. (C. 30). J) mansab va kasbni bildiruvchi otlar o`rnida (a mayor, an official, a leader, an agent …) 1. … and hotly presented himself before his new master wi

K) hayvonlar nomlari (zoonimlarni bildiruvchi otlar o`rnida (a dog, a house, a hound…). 1. That was to run before the hounds with a vengeance … (A.S.S. 18) L) kishilar shaxsiyatini ko`rsatuvchi otlar o`rnida (a king, a knight, a kight,a green, a lady). Ot lokativ sintaksema predlogli olmoshlar bilan quyidagicha qo`llaniladi. At predlogi variantda: 1. … and all the time the blizzard beat at me . (M.R. 74) 2. … the wind blowing at his face and hair (C. 14) 3. I caught at his sleeve. (m.S. 2004) 4. I’ll fire at the first one who opens the door. (M.S. 220) 5. She flung a paper weight at her . (Ch.P. 32) Between varianti: 1. That disagreement resulted in a complete break between them . (S.E. 151). Round varianti: 1. King stalted round them. (W. 150). Above varianti: 1. She had heart a strang cr

1. An old list was wheezing dawn towards his victum . (S. 124) 2. He followed after mr.k. an old list was wheering dawn towords him . By varianti: He slit the tops of the severae envelops that lay by his plate . (Ch.L. 10) Over varianti: 1. I’ll watch over you ( Ch. 120) 2. She eased him into a chair and stood over him. (Ch. 128) Around varianti: 1. We walted around our house for a long time and couldn’t make up our minds to go in. (S.E. 111) In front of varianti: 1. In front of him ran a narrow passage with doors opening on lither side of it. (H 14). 2. I became aware of an elder lady walking in front of me. Behind varianti: 1. He heard a shout and crash behind him . (I. 73) 2. The old man slammed the door behind him . (I 90). Next to varianti; There’s always a church, with a fraveryard n

Lokativ sintaksemani aniqlash uchun uni here, there o`rin hollari bilan yoki uni sof lokativ sintaksema variantlari bo`lgan boshqa predloglar bilan almashtiramiz. 1. Mrs. Creakle sat beside me . Mrs Creakle sat there. Mrs Creakle sat next to me. Mrs Creakle sat near me . Mrs Creakle sat by me. Mrs Creakle sat at me. 2. On the big street Catherine watched for a shop. At the big (shop) street Catherine wathed for a shop. In the big street Catherine watched for a shop. There Catherine watched for a shop. 3. I stopped in front of the villa Rosa. I stopped there. I stopped near the villa Rosa . Sof lokativ sintaksemalarni ko`pincha U. Cheyf (1925-1983) lokativ deb atalgan. U fellar bilan birga qo`llaniladi. Bunday fe’llarga biror territoriyadagi vaziyat, holatni bildiruvchi fe’llar (to be, to s

2. The amount of women in London . (O.W.S 21) 3. I dine with you tonight at Wills’s . (O.W.S 25) 4. Rinaldi went across the room to the washstand. (E.H.F.118) 5. He put his hand on my shoulder . (E.H.F.121) 6. The carpet on the stairs was worn. (E.H.F.110) 7. You will wait for me in the carriage . (O.W.S 25) 8. There were no cucumbers in the market this morning. (O.W.S 23) 9. I have never loved any one in the world (O.W.S 28) 10. We met him at the door and walked out under the umbrella . (E.H.F. 111). 11. Heavy clouds rolled in over the lake . (w. 115) 12. They sat together by the fireplace (B.M. 102) 13. A thin, nervous man sat at the wheel . (G.34) 14. Even in District fix people stared. (Ch. 94) 15. There’s a little do on at stilleveld . (I.48) 16. I could not see well in the dark. (G.A

8. Only as train drew out of the station … Tommy saw the little figure. (Ch. 5) 9. He came cautiously out of the car . (G. 19) 10. The siren shriked again and suddenly out of the fog … came ships, lights, a wedge of breakwater. (I bid.) Shu bilan birga ablativlik belgisini hosil bo`lishida lokativlik sentaksemaning shunday predlogli variantining o`rniga predlog saqlangan holda ravish bilan kelishi (from yoki out of) ham mumkin. Buni quyidagi ma’nolarda ham ko`rishimiz mumkin. 1. Alfred sent mama a beautiful of roses from shopes , his father seat. (Leacock, 298) – Alfred send mama a beautiful bouquet of rases from … his father’s seat – Alfred send mama a beautiful bouquet of rases from there . Allativlik va ablativlik kategoriyalari ajralib turadi va farqlanadi. Masalan: J.Anderson. (Arders

4. He had fallen from a tree . (PGD. 167) 5. She took the picture from him . (A.P.P.42) 6. They moved away from the fire . (A.P.P. 70) 7. We returned to the little hospital in the ambulance. (E.H.F. 69). 8. To the north we could look across a valley . (E.H.F.3). Yuqorida aytganimizdek, o`zbek tilida chiqish kelishigini ifodalaydi: 1. Yig`i tovushi Doniyorning xonasi tomonidan kelmoqda. (P.Q.Yu.T. 38 b). 2. Ayvon tagidan yuk tashuvchi chiqdi. (X.A.Q). Lokativ va allativlik sintaksemasi atoqli ot bo`lgan sintaksemalar bo`lib, deyarli kam hollarda ifodalanadi, atoqli ot sintaksema quyidagi variantlarda bo`lishi mumkin: a) St+Spe 1. F’ll call on my old friend, mr. Benenden. (F.Pr. 342). 2. … he passed him on to the next examiner, sir Robert abbey. (Cr. II. 191) 3. She had arranged with friend

2.3 Lokativ – allativ sintaksema. Lokativ predloglar allativ sintaktik amantik xusuyatga ega bo`lishi bilan ham harakterlanadi. Bu sintaksema biror bir territoriyaga toman bo`ladigan yo’nalishni bildiradi. Lokativ sintaksemalar asosan towards, to, in the direktion of, kabi predloglar bilan uchraydi. Ingliz tilida towards, in the direction of predloglari sintaksema tarkibida kelganda ko`pincha to look, to stare to glance, to gaze, to point, to run, to walk, to move, to push kabi fe’llar bilan ishlatiladi. O`zbek tilida lokativ – allativ sintaksemalar chopmoq, bormoq, qaramoq, shoshilmoq, boshlamoq, yetaklamoq kabi fe’llar bilan qo`llanadi. 1. We walked to the door . (H.E.F.24) 2. Suddenly he walked toward Lanny . (A.P.P.74) 3. … a country man point out in the direction of cattage . (C.F.S.7

Yuqoridagi transformatsiya natijalari o`rnatilayotgan sintaksemalarning allativ sintaksema ekanligidan dalolat beradi. 2.4 Lokativ – relyativ sintaksema. Ergashgan qo`shma gaplarda lokativ sintaksemani ifodalovchi predlogli birikmalar realitiv ma’noda qo`llanadi va what, which kabi bog`lovchilar bialan keladi. Bu sentaksemaning boshqa sintaksemalardan farqi realitivlikning sintaktik – semantik belgisin ifodalaydi. Lokativlikning sintaktik – semantikli belgisi lokativ – realitiv sintaksemaning predlogli variantini uning predlogsiz varianti where olmoshi bilan almashtirish eksperimenti orqali isbotlaymiz. 1. Emile deserted the mirror before which she was standing. – Emile deserted the mirror where she was standing. 2. A few days after that visit I dropped in where Genevieve and I were having

Before which – 1) Emile deserted the mirror before which she was standing. In where – 2) A few days after that visit I dropped in where Genevieve and I were having our exibition. At which – 3) They put down at which was dry little airport. 2.5 Iterativ lokativ sintaksema. Quyidagi gaplarni analiz qilamiz: 1. ...a fashion which will spread wide and wide, year by year, covering state after state, as with an advancing decease (MTS 107); 2. ...he would hang over the telephone, ringing one hospital after another. ..(ACC 310); 3. The sun shone gold-brown on the expause of parquet floor, in the room after room (MSP 21). Yuqoridagi gaplarni ajratib ko`rsatilgan iboralar sintaktik-semantik iterativ va substantsial xususiyatidan tashqari shuningdek lokativlik xususiyatiga ham ega. Ushbu xususiyatni

he...ringing one hospital after another ; variant in one S after another: Jimmie was taking a short holiday which he spent in going every night to the theatre in one town after another (SMT 30); variant into S after S: He went down into cellar after cellar with his electric torch, and soon was reassured (RAD 393); variant At one S after another: ...she saw her husband...dining at one smart restaurant after another ...(SMM 52). round S after S: ...Soames followed round corner after comer ... (JGS 46); in S after S: The sun shone gold-brown on the expause of parquet floor, in room after room around S after S: Buck led the pack, sixty strong, around bend after bend , but he could not gain (JLC 45). through S after S : He went upstairs and wandered through room after room (JR 118). from S afte

XULOSA. Ishni o`rganish mobaynida quyidagi xulosalarga keldik. 1. Ikkinchi darajali gap bo`laklari, ularning tipologiyasi kriteriysini ingliz tilida tahlil qilinishi. 2. Ingliz tilida boshqa turkumlari kabi predloglar ham gapda o`z o`rniga ega so`zlardir. Lingvistika tadqiqotchilari orasidan predloglarni o`z mazmuniga ega so`z ekanligini inkor etuvchilar juda kam. 3. O`timli va o`timsizlik mexanizmlarini o`zaro qiyoslashdan ma’lum bo`ldiki, ular mustaqil kategoriyalardir. Chunki o`timli – o`timsizlik mexanizmi ikki tushunchaning; subyekt + ob’yekt va harakat munosabatini aks ettiradi. 4. Lingvistik eksperement va modellar asosida biz lokativ predlogli birikmalarning gapda asosan subordinativ (tobe) bog`lanish asosida tahlil qildik. 5. Lokativ birikmalar o`zida turli sintaktik – semantik be

FOYDALANILGAN ILMIY ADABIYOTLAR 1. I.A.Karimov " O`zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida " Toshkent . 2011y. 2. 2011 yilning asosiy yakunlari va 2012 yilda O`zbekistonni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning ustivor yo`nalishlariga bag`ishlangan Vazirlar Mahkamasi majlisi” dagi ma’ruzasi. Qashqadaryo gazetasi. №007 (14556) 2012 yil 24-yanvar, seshanba 4-bet. 3. Axmanova.O What is English we use. M 1978. 4. Бархударов.Л.С Структура простого предложения современного англейского языка. М «Высшая школа» 1966. 5. Долгова.О.В Синтаксис как наука о построение речи. М. М «Высшая школа» 1980. 6. Илыиш.Б.А Строй современного английского языка. Л. 1971. 7. Крюков В.М Оргинтация как свойство и характеристика действия. Автор. д. Т. 1971. 8. Каушанская . В . Т , Корнер . Р . Л A grammar of

16. G`ulomov.A.G`, Asqarova.M Hozirgi zamon ingliz tili. Sintaksis. Oliy va o`rta maktab 1968. 17. G`ulomov.A.G` O`zbek tili sintaksisi ba’zi masalalari. O`zbek tili va adabiyoti 1968. 18. Шахматов.А.А Синтаксис русский язык. Л. 1941. 19. Qiyomov.R. Hozirgi zamon ingliz tilidagi after predlogli birikmalarning leksik va sintaktik – semantik tahlili. T. 2007. 41

FOYDALANILGAN BADIIY ADABIYOTLAR. 1. А . Р . Р . Avrahams. P . Path of thunder. M 1971. 2. C.P.S Coper F. The Spy. M. 1975. 3. D.S.D Ch.Dickens. Davi Copperfild. Gr. Br. 1991. 4. D.L.B. Dunkling Leslie. The battle of Newton Road. 5 . Див. Англо русс. ал. Дубровский. М. 1991. 6. H .. E . P Hemingway . E farewelly to Arms. Ленинград . 1971. 240 р. 7. Oscar Wilde Selections. Moscow. 1979. 8. N.Hawthorme. The Scarlet Letter. M . 1971. 42

FOYDALANILGAN LUG'ATLAR RO'YXATI l. APC—"Англо-русский словарь" Аракин Б.Д. Москва 1954 2.БАРС—"Большой англо-русский словарь" 1том, Москва 1980гй№§?; 3 .Дуб—Англо-русский словарь.Дубровин. Москва 1991г 4. Ох —Hamby "Oxford students dictionary" M 1994 5 Mac— Macmillan "English Dictionary" Macmillan Publishers limited 2007 43

Купить