Hozirgi zamon ingliz tilida “of” predlogining gapdagi o`rni va leksik ko`rinishi - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	76.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

Hozirgi zamon ingliz tilida “of” predlogining gapdagi o`rni va leksik ko`rinishi

Купить

Mundarija Kirish ....................................................................................................................... 4 I bob. Hozirgi zamon ingliz tilida predloglar…………………………………… 8 1.1. Hozirgi zamon ingliz tilida predloglarning mazmuni........................................8 1.2. Hozirgi zamon ingliz tilidagi predloglarning ishlatilishi.................................19 II bob. Hozirgi zamon ingliz tilida “of” predlogli birikmalarning leksik qurilishi……………………………………………………………………………23 2.1. “Of” predlogi bilan ishlatiladigan fe`llar va ularning leksik-semantik guruhlariga ajratish..................................................................................................23 2.1.1. Leksik semantik guruh – 1 “ gapirmoq ” ma`nosida......................................

Kirish Men bitiruv malakaviy ishimni kirish qismini boshlashdan oldin kelajagi buyuk Mamlakatimizda Yurtboshimiz Islom Karimov tashabbusi va bevosita rahnamoligida xalqimizning hech kimdan kam bo`lmasdan tinch- totuv yashashi va farovonligi yo`lida amalga oshirilayotgan oqilona va odilona siyosatidan g`urur va iftihorga to`lib, Prezident ko`rsatmalaridan saboq olish niyatida u kishining keyingi paytlardagi ma`ruza va nutqlari bo`yicha imkon darajasida yozishni maqsadga muvofiq deb topdim. Ma`lumki, har bir xalq erkin, farovon yashash xuquqiga ega va buni aziz deb biladi. Jumladan, har bir inson ham bunday huquqga ega. Zotan, O`zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida inson va Fuqarolar huquqlari, erkinlik va burchlari kafolatlari belgilanib berilgan. Hozirgi paytda inson huquqlari bo`yicha

O`zbekistonning mustaqilligi oson va o`z - o`zidan qo`lga kiritilmadi, balki Yurtboshimiz rahnamoligidagi xalqimizning sobitqadam va sermashaqqat faoliyatining natijasi bo`ldi. Shu ma`noda istiqlol kimningdir in`omi emas, balki ko`plab kurashlar, muntazam hamda samarali faoliyat asosida qo`dga kiritilgan qonuniy natija, xalqimizning ulkan yutug`idir. Bugungi kunda xalqaro hamjamiyatning e`tirofiga ko`ra, Prezident Islom Karimov tomonidan asoslab berilgan jamiyat hayotini tubdan isloh qilish, jahonda moliyaviy – iqtisodiy inqiroz bo`lib turganiga qaramay, iqtisodiy rivojlanish va ijtimoiy hayotni erkinlashtirish, jamiyatni demokratlashtirish va bosqichma - bosqich modernizatsiyalash modeli amalda o`zini to`la oqlamoqda. Bu yil barchamiz ona yurtimiz, O`zbekistonimizning yangi tarixidagi eng

Mavzuning dolzarbligi: Meni bitiruv malakaviy ishimning mavzusi “Hozirgi zamon ingliz tilida “of” predlogining gapdagi o`rni va leksik ko`rinishi”. Bunda “of” predlogining gapdagi farqli tomonlarini ko`rib chiqildi. Shunday qilib “of” predlogi masalasi keyingi yillarda munozaraga sabab bo`lmoqda. Predloglarning leksik ma`nosi va semantik funksiyalari munozaralarning dolzarb mavzusi bo`lib qolmoqda. Bu xususida bir qator tilshunos olimlar, jumladan, Muxin A.M., Qiyomov R., Egamberdiyev S kabilar ilmiy izlanishlar olib borishgan. Mazkur mavzuimni ochishda men adabiy asarlardan “of” predlogi qatnashgan gaplarni ko`chirib, ularni qanday ma`nolarda kelishini aniqlab, ularni o`zbek tiliga tarjima qildim. Mavzuning maqsadi va vazifalari : “of” predlogi yordamida yasalagn birikmalarning gapdagi ba

V.G.Gak, A.M. Muxin, O.S. Axmanova, N.N.Amosova, A.A. Potebnya va boshqa olimlarning asarlari lingvistik metodologik asos sifatida foydalaniladi. Tadqiqot metodlari sifatida transformatsion, qiyosiy, distributiv, ma`noni qismlarga bo`lish (komponent tahlil), bevosita tashkil qiluvchilarga ajratish, statistik va tajriba metodlaridan foydalanildi. Mavzuning tuzilishi : Маlakaviy bitiruv ishi kirish, ikki bob, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro`yxatidan iborat. I. bob: Bitiruv malakaviy ishimning birinchi bobida hozirgi zamon ingliz tilida predloglar mazmuni va ularning ishlatilishi haqida to`xtalib o`tilgan. II. bob: Bitiruv malakaviy ishimning ikkinchi bobida “of” predlogi bilan ishlatiladigan fe`llar “of” predlogining gapdagi o`rni, “of” predlogli birikmalarning sintaktik-semantik tahl

I bob. Hozirgi zamon ingliz tilida predloglar. 1. 1. Hozirgi zamon ingliz tili predloglarining mаzmuni. Predlog asosan yordamchi so`zlarga kiradi. Bu so`zlar mustaqil so`zlarning aksi hisoblanadi. Yordamchi so`zlar haqida V.A.Plotnikova shunday yozgan: “Yordamchi so`zlar leksemalardek predmetni, belgini, xususiyatini, harakatni bildirmaydi. Ularning leksik ma`nosi mustaqil so`zlarni bir-biriga a`loqasini ta`minlashi bilan belgilanadi, ya`ni ular mustaqil so`zlarni birikishida ishtirok etadi” 1 . Shunday qilib yordamchi so`zlar so`z turkumi bo`lib, semantik umumiylikka ega emas. Mustaqil so`zlarning asosida ma`no borligi uchun, ular yordamida so`zlardan keskin farqlanadi. Yordamchi so`zlarning umumiyligi – bu grammatik va mustaqil funksional umumiy lik dir. Yordamchi so`zlar ta`rifidan aso

ko`rsatuvchi faktorlardir. Aloqani ma`lum turini ko`rsatuvchi leksik ma`no alohida predlogni bildiradi. Avvalgi tilshunoslarning ishlarida predloglarni leksik ma`nosi haqida yagona qarash yo`q edi. K.S.Aksenev, K.P.Nekrasov, F.I.Vostokovlar predloglarning leksik ma`nosi mavjudligini tan olishgan A.M.Peshkovskiy esa inkor etgan, A.A.Potebnya esa predloglarni rasmiyligini ta`kidlagan. Keyinroq V.V.Vinogradov bu haqida shunday yozgan edi: “Otlarning kelishik formalar dunyodagi predmetlar, hodisalar o`rtasidagi aloqalarni bildiradi. Predloglarnig grammatik sistemasiga kiruvchi kelishiklarning forma va funktsiyalari ularning ma`nosiga kiradi” 1 . Shunday qilib Vinogradov predloglarning leksik ma`nosi borligini tan olgan. Lingvistik ma`no izlanuvchilar, nazariy va amaliy grammatika avtorlari ich

M.I.Stebnya Kaminskiy bunday deb yozgan: “predloglarning ma`nosi predlogli so`z birikmasi tarkibidagi mustaqil so`zlardan alohida olib ko`rilmaydi”. 3 Izlanuvchilar ot va fe`l birikmali predlogli so`z birikmaning leksik variantlarini semantik analiz qilish orqali predlog ma`nosining asosi deb hisoblanadi. Yuqoridagi fikrlar bo`yicha predloglar ma`nosidagi farq taqqoslanayotgan predloglar matnlarining farqida bo`ladi. So`z birikmasida bo`lmagan predloglarning o`z leksik ma`nosi haqidagi fikrlar ko`p. Ammo ko`pgina izlanuvchilar bu holatni barcha predloglarda ham uchrayvermaydi, deb hisoblaydilar. Ular predloglarni grammatik va leksik ma`nosi bor yoki leksik ma`nosini saqlagan va yo`qotgan “toza” grammatik funktsiyani bajaruvchi deb ta`kidlaydilar. Predloglarning leksik ma`nosi haqidagi muam

bag`ishlangan ishlarda ko`p uchraydi. Xuddi shu o`rinda ingliz tili predloglari munosabati haqida ingliz grammatikasining chet ellik mualliflari ham o`z fikrlarini bildirishgan. Ingliz tilining fe`lli so`z birikmasi xususiyatini o`rganuvchi D.V.Burlakova shunday xulosaga kelgandi: “Predloglarning ma`noni anchagina mavxumligiga qaramay, leksik tarkibi aniqligi, semantik jihatdan bog`langan elemenlarning distantsiya holatini saqlaydi” 1 . Shu o`rinda yana Burlakova alohida shunday ta`kidlaydi: “Predloglar leksik “bo`sh” birlik bo`lmay, balki o`zining bog`lovchilik funktsiyasi bilan bir vaqtda mustaqil semantik tarkibga egadir”. Predlog so`z bo`lgani uchun ma`lum nominativ funktsiyani bajargani uchun boshqa so`zlar kabi leksik ma`no xususiyatiga egadir. V.A.Zvengintsev til tovushlari asoslari

keltirilgan ta`riflar bo`yicha predloglar aloqani ta`minlovchi so`zlarning ma`nosini o`ziga ko`chirib olishiga bog`liqdir. So`zlarning ma`nosini sintagmatik va paradigmatik kattaliklardan kelib chiqib qarash mumkin. Aynan mana shunday ingliz tili predloglarining paradigmatik ma`nosini ta`riflashga intilinadi. Rus tilidagi otlarning kelishiklari ma`nosini analiz qilgan R.O.Yakobson shunday yozgan: “Har bir kelishik turli xil ishlatilganda ozmi, ko`pmi har xil ma`nolarni ko`rsatadi. Barcha shunday kambinator ma`nolari orasidagi farq so`z birikmasi va grammatik leksik sostavi bo`yicha ta`riflanadi. Semantik variantlar qanchalik farqli va aniq sintaktik, leksik sharoitdan kelib chiqqan bo`lmasin, kelishikning birligi real va o`zgarmas bo`lib qoladi. Aynan shu holatga asosan ayrim bir kelishikl

V.V.Vinogradov esa bu ro`yhatni yanada orttirgan. Uning fikricha predlog bildiruvchi grammatik munosabatlar semantik asosda to`la ifodalanmagan. Ingliz tili predloglarini o`rganishda ularning munosabati semantik sxema boshqa tillarnikiga nisbatan juda yaxshi tartibda chiqadi. Oddiy tipli ingliz predloglarining ishlatilishi natijasida shuni xulosa qilish mumkinki, ularni bildiruvchi munosabatlarning 3 ta turi mavjud: 1. Orientatsiyali temporal 2. Orientatsiyali lokal 3. Mantiqiy aloqa. Biroq har bir predlogning semantik mohiyati haqidagi tasavvurni ko`p tekstlarda konkret muhitda ularning bajarayotgan vazifasi orqali aniqlasa bo`ladi. Shuning uchun ham ishmiy ishda matnli materiallardan juda katta miqdorda foydalanilgan. Analiz uchun quyidagi predloglar tanlangan: about, above, across, befo

130 ta predlogdan bir nechtasi iste`moldan umuman chiqib ketgan, boshqalari so`zlashuv tilining elementlari bo`lmay turib maxsus terminlar xususiyatiga ega bo`lib qolgan qolganlari esa qo`llash sharoiti uchun tor bo`lganligi yoki ulardan yanada kuchliroq sinonimlar mavjudligi uchun kam qo`llaniladigan bo`lib qolgan. Tarixan ko`p ma`noli predloglar avvaliga umumiy, keyin vaqtinchalik va nihoyat grammatik ma`noga ega bo`lgan. Bunda vaqt maxnosini bildiruvchi 7 ta, o`rin ma`nosini bildiruvchi 48 ta, o`rin-payt ma`nosini bildiruvchi 30 ta predlog paydo bo`lgan. Avtorlar tomonidan aniqlangan semantik struktura chegaralarida 1 ta predlogning ma`nosi 1 dan 19 gacha bo`lishi mumkin. Ko`p ma`noli predloglar yordamida gapning tarkibi turli logik munosabatlarda o`z aksini topadi. Bir va ikki ma`noli

so`z birikmasi tarkibidagi so`zlarni, so`z birikmasi normalarini buzmasdan, o`sha ma`noni to`laligicha aniq bildira olmaydigan leksik munosabat bo`lsa, ikkinchisi bir vaqtning o`zida aniq leksik munosabatni bildiradi: at predlogi looked kesmini her to`ldiruvchisi bilan bog`laydi. Predlog konkret va abstrakt ma`noda ishlatilishi mumkin. Ularning konkret ma`noda ishlatilishi so`zning ma`nosiga bog`liq bo`ladi. Agar gapning ma`nosida “jo`nab ketish” ma`nosi bo`lsa from va out of predloglari ishlatiladi. Agar harakatning davomiyligi nazarda tutilgan bo`lsa, during , in , from , through kabi preloglar ishlatiladi. Noto`g`ri tanlangan predlog so`zning ma`nosini butunlay o`zgartirib yuborishi mumkin. Shuning uchun predlogni tanlay bilish muhim ahamiyatga ega. Konkret preloglar gapda boshqa gap bo

taxminan qoidadan mustasno bo`lib qoladi. Umuman olganda munosabatlarni predloglar orqali ifodalash aniq va sistemali bo`ladi. Predloglarning ma`nosi mantiqiy turda kengroq ma`lumot beradi, bunda predloglarning hammasi ham ko`rincha bir xil ishlatilmaydi. Buni albatta, juda ko`p ishlatiladigan preloglardan boshlash kerak. Analiz esa fe`l-ot komplekslar tarkibidagi predloglardan boshlanadi. Sinonim sifatida “so`z birikmasi” termini keng ma`noda ishlatiladi. Demak o`rganiladigan strukturalar birinchi navbatda ularning semantik aloqasini paydo qiladigan fe`l asosida analiz qilinadi. Fe`lli so`z birikmasi a`zolarining sintaktik funktsiyasi predloglar ma`nosini bildirishga qodir emas. Predloglarninig ma`nosi haqidagi fikrlarga oydinlik kiritish uchun munosabat va aloqani ta`rifini bilib olishim

Narsa va munosabatni dialektik tushunchasi shunday: “Narsa munosabatga nisbtan mavhumroqdir, chunki narsalarning haqiqiy tabiati munosabatga yuzaga keladi”. Ma`lum bir fikrdagi so`zlar o`rtasidagi munosabat o`sha so`zlar mohiyatidan kelib chiqadi. Ingliz grammatiklari fe`l komplekslarida predlog bildiradigan munosabatning semantik mohiyati fe`l birligi bilan qo`shilgan deydilar. Demak fe`lli predlogni yasalishi ma`no jihatidan bir butundir. Bu aniq aspektini umumiy ko`rinishda predloglarni beradi. Ayrim grammatiklar predlog bildiruvchi munosabatlarni turkumlarga bo`lishadi. Masalan: 1. O`rin harakat yo`nalish. 2. Vaqt va vaqt davomiyligi. 3. Motiv, sabab, harakatlantiruvchi faktor va boshqalar. Ammo bu urinishlar faqat ayrim predloglarga to`g`ri keladi. Ingliz tili predloglarining ma`lum b

ahamiyatga molik emas. Agarda predlogning ma`nosi kerakli darajada e`tiborga olinsa edi, predlog birikadigan so`zlar ma`nosini aniqlashdagi eng muhim va qiziqarli savol to`liqroq echimga ega bo`lar edi. Ammo predloglarni ma`nosi avvalo paradigmatik darajada o`rganilib, izohlash kerak bo`ladi. Paradigmatik munosabatlarning negizi hisoblanadi. Shu bilan bir vaqtda matn sintagmatik munosabatlarning negizi hisoblanadi. Muntazam kuzatishlarda konkret fikrlar va faktlar bo`lishi kerak. O`rganilayotgan til obyektlari o`sha real ishlatilayotgan muhitdan olinadi va faqat shu obyektlarning real muhitda vazifasini bajarish va bir-biriga ta`sir qilish natijasida uni mohiyatini tushunsa bo`ladi. 18

1.2. Hozirgi zamon i ngliz tilidagi predloglarni ishlatilishi Chet tillarini o`qitish metodikasi, shuni ko`rsatadiki, o`zbek talabalari ayrim predloglarning ishlatishda xatolarga yo`l qo`yadilar. Ayrim predloglarning ishlatilish bizasi juda yuqoridir. Ingliz tilida ayrim manbalarda tilga olinishiga ko`ra 150 ta predlog bor deyiladi. Predloglar, umuman olganda, yordamchi so`zlar safiga kiritiladi va asosiy so`zlarga (so`z turkumiga) qarshi qo`yiladi. Anglatadigan ma`nolariga ko`ra predloglar bir necha guruhlarga bo`linishi mumkin: 1. O`rin-joy va yo`nalishni bildiruvchi predlgoglar: at, in, on, about, above, after, down, from, near, out etc. Ex: He went from Grahaws Town to Kimberley and from Kimberley to Khamas Country. 2. Vaqtni bildiruvchi predloglar: After, about, at, ago, by, for, from

V.N.Plotnikovning yozishicha yordamchi so`zlar turkumlari leksema sifatida mustaqil so`zlar ega bo`lgan asosiy nominativ ma`nolardan mahrumdirlar. Yordamchi so`zlar predmetlarni rangini, vazifasini, holatini ularni leksik ma`nosini ifoda etmaydilar. Shunday qilib, yordamchi so`zlar so`z turkumlari sifatida mustaqil so`z turkumlari ega bo`lgan semantik umumiylikka ega emaslar. Yordamchi so`zlarning umumiyligiga funktsional va grammatik umumiylikka ega. Hozirgi zamon rus tili grammatikasi predlog to`g`risida to`htalib, “predlog – bu yordamchi so`z bo`lib, u otning yoki olmoshning so`z birikmasi sostavida boshqa so`zdan sintaktik tobeligini bildiradi”. Ammo, keyinroq esa predlogni quyidagicha ta`rifladilar: “predlog – bu yordamchi so`z turkumi bo`lib, so`z birikmalaridagi yoki gapdagi bitta m

Predloglar o`zining haqiqiy ma`nosiga ega deb qarovchilar esa predloglarning leksik ma`nosi borligi uni mustaqil so`zlar, otlashgan va fe`llash so`zlarning, predlogli so`z birikmalarining semantikasinin o`zaro bir-biriga bo`lgan munosabatining inikosidir – deydilar. M.I.Steblin – Kamenskiyning fikricha predlogning ma`nosi predlogli so`z birikmalaridan tashqarida qarash mumkin emas – deydi. Ammo ba`zi bir toifadagi olimlarning e`tirof etishicha, predlogning o`ziga xos ma`nosi nafaqat predlogli so`z birikmasidan, hattoki so`z birikmasidan tashqari ham o`ziga xos ma`noga ega – deb qaraladi. Ana shunday fikr ko`pchilikda mavjud. Ammo ko`pgina tilshunoslar bu holatni (ya`ni predlogning leksik ma`nosi) hamma predloglarga tegishli emas – deydilar va ularning fikricha, leksik predloglar va grammat

holatga yoki situattsiyaga bo`lgan aloqa va munosabatni bildiradi, V.V.Burlakova ingliz tilidagi fe`lli so`z birikmalarini maxsus o`rgana turib, shunday xulosaga keldi: Predloglar ma`nosining abstraktligiga qaramasdan predloglarda aniq leksik ma`no borligi, ular semantik bog`liq bo`lgan elementlar bilan ma`naviy yaqinlashadi. V.V.Burlakovaning tahlil etishicha predloglar leksik ma`nosiz birlikni emas, predloglar bir so`zni ikkinchi so`zga bog`lash bilan birgalikda yana alohida semantik ma`noga ham ega deydi. V.V.Vesmetskiyning ta`kidlashicha: “Predlog so`z bo`lib u alohida nominativ funktsiyani bajaradi va boshqa so`zlar kabi leksik ma`no unga ham taaluqlidir”. Predloglarning soni juda ko`p bo`lib, ularning orasida oddiy, qo`shma, yasama, boshqa so`zlardan o`tgan, sifatdosh tipli va boshqa

II bob. Hozirgi zamon ingliz tilida “of” predlogli birikmalarning leksik qur i lishi. 2.1. “Of” predlogi bilan ishlatiladigan fe`llar va ularning leksik-semantik guruhlari. Fe`lli iboralarda of predlogi substantsial xarakterga ega bo`lgan munosabatni ifodalaydi. Substantsiya – bu negizda bor bo`lgan ma`lum bir mavjudlikdir. Fe`lli iborani nominativ bo`lagi of predlogi bilan ishlatiladigan u mantiqning ma`lum predmetini ifodalovchi ob`ektdagi harakatni bildiradi. Bunda uning sifat va miqdor xususiyatlari alohida o`rin tutadi va alohida ma`noga ega bo`ladi. Xarakterlanadigan substantsiya bu fe`l bilan ifodalangan harakat va holatdir. Xarakterlik xususiyati predlogning o`ng tomonidagi nominativ bo`lakni bildiradi, ammo uni predlogning chap tomonidagi so`zlar aniqlab kelishi mumkin. Masalan: i

Shu bilan bir qatorda xarakteristika predikativ bo`lakka tegishli bo`libgina qolmay, balki fe`lning o`ziga ham tegishlidir, ya`ni nimanidir holatini aniqlab keladi. Gapga ma`lumot to`ldirib keladi. Ega esa kesimning holatini nazarda tutilganini aniqlab keladi. Of predlogni iboralarda tez-tez sifat va miqdor tarkibga ega bo`lgan ifodalanuvchi nutq va ma`lumot, qabul qilish, fikrlash, intellektual faoliyat, sifat va miqdor tomonidan baho berish fizik ta`sir fe`llari ishlatiladi. I. Nutq va ma`lumot fe`llari . O`ta har xil turdagi nutq va ma`lumot fe`llari o`z ichiga og`zaki va yozma nutqni oladi. Predlogli to`ldiruvchilar nutq va ma`lumotni ham predmet bo`lishi mumkin bo`lgan barcha otlar bilan ifodalaydi. 1. Pam told her of the new places that they would investigate. Ushbu gapda “ of ” prel

II. Fikrlash va intellektual fe`llar. Fikrlash va intellektual faoliyat fe`llari vazifasini odatda know , think , read , write kabi fe`llar bajarib keladi. Biroq shu bilan bir vaqtda conceive, dream fe`llari uchraydi. Predlogni fe`llarning ham semantikasi turlicha: 1. I couldn`t help thinking of the wild ritual of this work. – Men bu ishning yovvoyi urf-odatini o`ylashdan o`zimni tiyolmadim. 2. The place is gloomy ... Do you know of any brither spot in town? – Joy qorong`i ... Sish shahringizdagi boshqa yorqinroq joyni bilasizmi? 3. What are you thinking of? – Nima haqida o`ylayapsiz? 4. I know all of this things. – Men bu narsalar haqida hammasini bilaman. 5. They reaal some famous woman criminal. – Ular bir qancha mashhur ayollar jinoyatlarini o`qishdi. 6. I. can`t concive of your allavi

Qabul qilish xarakterini ko`rsatuvchi fe`lning semantikasida va tarkibida mavjud bo`ladi. Otli to`ldiruvchining semantikasi substantsiyali aniqlashni bildiradi. To smell the roses. To smell of roses. Birinchi vaziyatga ob`ekt va uni qabul qilish sub`ekti ifodalangan. Ikkinchi gapda esa qadul qilish ob`ekti aytilmagan. Ammo substantsial xarakteristikaning qabul qilishni berilgan (Atir gulning hidini kelishi). Remind fe`li substatsianal xarakterli munosabat bilan ifodalanib kelgan fe`lli iboralardan biridir. Chunki of predlogi bilan beriladigan semaantika ma`lum xususiyatlarni ko`rsatuvchi hisoblanadi. Ob`ekt fe`llari bo`lgan iboralarda bu xususiyatni bildiruvchi assatsiyalar mantiqiy to`ldirish bilan aniqlanadi. Bu turdagi fe`llarga fe`lning tarkibiy birikmalari kiradi. Ular: take, notice,

4) A nighbouring village sould boast of being favoured rendezvous of an animal. – Qo`shni qishloq hayvonlarning sevimli uchrashuv joyi bo`lishidan fahrlanadi. 5) These situations may require of him adjustments of a completely differnt kind. – Bu vaziyatlar uni tamoman turli xil o`zgarishga ehtiyoj sezdi. Bu guruhdagi iboralarga birinchi, ikkinchi guruh fe`llarini kiritsa bo`ladi, agar ular baholash ma`nosiga ega bo`lgan predikativ sifatlar bilan ishlatilsa: 1) Come. Come we are making too much of this affair. – Keling. Keling biz bu hodisani kengroq tushintiraylik. 2) He makes the most of the little he has. 3) We shall have to make the best of it. – Biz buni yaxshi qilishimiz kerak. 4) You have no doubt of Caroline Crales guilt. – Siz Karolin Klaresning gunohiga shubhalanmang. Shu bilan bi

answers substansiyasini xarakterlovchi ijobiy baho berishga yo`l qo`ymaydi. Xuddi shunday misolga yana shuni ko`rishimiz mumkin: The best thing for Amyos Woald have been to be quite free of female entang lements. V. Struktura fe`llari. Substansial xarakteristika bo`lgan birliklar munosabatini struktura fe`llari deb nomlash mumkin. Masalan: take , build , comprise , consist fe`llari. 1) The Sunds of association shall comprise of member`s subscription. – Sundlar birlashmasi a`zolik badalini o`z ichiga oladi. 2 ) The bottoms consisted of six blocks of minor`s devillings. – Tublar 6 ta kichik blokdan tashkil topgan. 3) This vase is expensive because it is made of hand-blown glass. – Bu vaza qimmat chunki u qo`lda yasalgan shishadan yasalgan. 4) These instruments made of stainless stell. – Bu j

1. It deprived her of a job. – Bu uni ishdan mahrum qildi. 2. The man ... was ... deprived of his vivid life. 3. He`ll rid himself of debt. – U o`zini qarzdan ozod qildi. 4. Mrs Sh was robbed of her diamonds. – Missis Sh. uning olmoslarini o`g`irladi. 5. His letter relieved my of a lot of worry. – Uning xati mening havotirimni yengillashtirdi. “ of ” predlogli o`timli fe`llarni leksik-semantik guruhlari. O`timli leksemalarni leksik-semantik guruhlarga ajratishda umumiy o`timlilik faktoriga asoslaniladi, hamda tilning leksik qatlami ham e`tiborga olinishi shart. O`timli lekskmalar guruhlari mazmunli yoki formal xususiyatlariga qarab farqlanadi. Mazmunli xususiyat shundan iboratki, o`timli leksemalar umumiy yoki o`xshash mazmunga ega bo`ladi. Formal xususiyatlarga esa to`ldiruvchi leksemalar

Bu guruhga kiradigan leksemalar iboralarda jonli otlar va mavhumlikni ifodalovchi otlar bilan birlashadi va o`timli fe`lli leksemalarning to`ldiruvchisi quyidagi gaplarda o`z ifodasini topadi. Masalan: 1. You are to write a letter telling of the progress. (J.W.D, 10) 2. He always speak words of wisdom . (OX.D, 597) 3. What shall we say of that man – that working man? 4. Joona Bimberton ... talked of nothing else. Leksik – semantik guruh-2 . bu guruhga “kimnidir biror narsadan xabardor bo`lishi yoki qilinishi” ma`nosiga ega bo`lgan 4 ta fe`l kiradi va ular quyidagi model asosida V+of+C birikmalarni yasaydi. Bular quyidagi fe`llar: inform – “xabar bermoq, xabardor qilmoq”,report – “xabar bermoq, hisobot topshirmoq”, account – “hisobot bermoq, xabar bermoq”, announce – “xabar qilmoq, e`lon qi

I let of him to enter the room (OX.D, 342). The bar premitted of the smoking (OX.D, 443). Biz ko`rib chiqqan o`timli fe`l leksemalarning barchasi birikuvchisiga ega. O`timlilik bu turli xildagi, ya`ni fe`l, ot, ravish, sifat leksemalarga tegishli holatdi. O`timlilik darajasi biz o`rgangan iboralarda leksik bog`lanish vazifasini o`taydi. Leksemalarni o`rganish natijasida, LSG (leksik-semantik guruh) analizlarining uchtasi ularning yagona modelga asoslanishini ko`rsatad, ya`ni: Vtr+of+C 31

2.2. “ of ” predlogining gapdagi o`rni 1) Biror kishi yoki narsani bo`lak bilan bog`langanini, kimdir yoki nimadirda o`ziga xos xususiyat, aspekt yoki fazilatni aytishda ishlatiladi: 1. We were impressed by the size of the building. – Biz binoning hajmidan hayron qoldik. 2. I don`t remember the name of the street. – Men ko`chaning nomini eslolmayapman. 3. The colour of sky is very beautiful. – Osmonning rangi juda chiroyli. 4. He i sa man of strong character. – U kuchli xarakterli odam edi. 5. The smell of unwashed clothes. – Yuvilmagan kiyimlar hidi. 2) Aniq narsani aytishda; 2a. Siz nazarda tutayotgan aniq narsaning ko`proq umumiy turga mansubligini aytishda: 1. I had a feeling of duty towards him. – Menda unga nisbatan majburiyat tuyg`usi bor edi. 2. She seemed to like the idea of havin

1. I heard the shouts of excited children. – Men xursand bolalarning qiyqirig`ini eshitdim. 2. The rol of teacher is great in teaching process. – O`qitishda o`qituvchining roli katta. 3b. Shaxs yoki narsaning xarakat yoki holatidan ta`sirlanganligini bildirib, otdan keyin ishlatiladi: 1. The removal of the machine parts took several hours. – Mashina qismlarini yig`ish ko`p vaqtni oldi. 4) Biror narsaning kimgadir tegishliligini aytishda: 1. The property of the rezidents. – Rezidentlarning mol-mulki. 2. The White Solk was a owner of the house. – Vayt Solk uyning ho`jayini edi. 5) Biror shaxs yoki narsani ko`rsatish yoki tasvirlashda qo`llaymiz: 1. She had a rhotograph of him beside her bed. – Unda kravati yonida uning surati bor edi. 2. It was a tale of war and bravery a history of Russia.

7b. Biror narsa turining o`ziga xos miqdori yoki guruhini aytishda qo`llaymiz: 1. A kilo of rise. – Bir kilo guruh. 2. Millions of insects. – Millionlab hashorotlar. 3. A colletion of poems. – She`rlar to`plami. 4. A pair of sunglasses. – Bir juft ko`zoynak. 5. A swarm of bees. – Asalarilar galasi. 7s. Biror bir moddaning o`ziga xos qismlari haqida gaprishda qo`llaymiz: 1. A grain of cugar/sand. – Bir chimdim shakar/qum. 2. A slice of cake. – Bir bo`lak tort. 3. A piece of wood/ise. – Bir bo`lak yog`och/muz. 4. A sheet of paper. – Bir varaq qog`oz. 7d. Biror bir alohida shaxs yoki narsaning qaysi guruhdan ekanligini aytishda qo`llaniladi: 1. She`s one of my best friends. – U mening eng yaxshi do`stlarimdan biri. 2. Three of us went on holiday together. – Bizlardan uchtamiz bayramga birgali

3. A suit of lightweight wool. – Yengil jun matosidan qilingan kostyum. 10) Sanalarda; Davrning sanalari va vaqtini berishda ishlatiladi: 1. The 27 th of November. – 27-noyabr. 2. The last month of the year. – Yilning oxirgi oyi. 3. Today is the first of April. – Bugun birinchi Aprel. 11) Tuyg`ularni tasvirida; biror kishi yoki narsa haqida gapirganimizda ba`zi sifatlardan keyin qo`llaymiz: 1. You should be ashamed of yourself! – Sen o`zingdan uyalishing kerak. 2. I`m tired dof the constant arguing. – Men doimiy tortishuvdan charchadim. 3. Maya ought to be proud of him. – Maya u bilan faxrlanishi kerak. 12) Biror ot bilan bog`lanib kelib boshqasini tasvirlashda; qaysidir turdagi shaxs yoki narsani boshqa ot tomonidan tasvirlanganligini aytishda ishlatiladi: 1. He was an angel of a child. –

16) Kimdir tomonidan yaratilgan: kitob yoki asarni kimdir yozganini, san`at asarini kimdir yaratganini aytishda ishlatiladi: 1. The wonderful paintings of Picasso. – Pikassoning ajoyib suratlari. 2.The plays of Harold Pinter. – Harold Pitnerning dramalari. 17) Vaqt va hodisani bog`lash uchun; nimanidir yana nimagadir bog`lab tasvirlashda ishlatiladi: 1. She didn`t intive him till the evening of the party. – Bazmning kechqurunigacha u uni taklif qilmadi. 2. Evas father died the day of his 70 the birthday. – Evaning dadasi o`zining 70 yoshli tug`ilgan kunida vafot etdi. 18) Vaqtni ko`rsatishda; Amerikaliklar soatdan oldingi ma`lum minutni raqamini aytishda ishlatishadi: 1. It`s twenty of two (1.40). – Yigirmata kam ikki. 2. It`s a quater of nine (8.45). – O`n beshta kam to`qqiz. 19) Qarindos

So`z birikmalari: more/less/much so`zlari bilan kelib nimanidir sifati xususiyatini muhimligini tasvirlashda ishlatiladi: 1. It was really more of a comment than a question. – Bu savoldan ko`ra izohga o`xshardi. 2. Getting tickets for Tuesday shouldn`t be much of a problems. – Seshanba kuni uchun chipta topish muammo bo`lmadiyu “of” predlogi “ course ” so`zi bilan birga kelgan so`z birikmasi bo`lib, gapda ravish vazifasida keladi va o`zbek tiliga “ha, albatta” deb tarjima qilinadi. 1) Savolga aniq “ha” deb javob berishda ishlatiladi: Do you know what I mean? “of course”. – Men nimani nazarda tutganimni bilasizmi?-Albatta. 1a. Kimgadir muloyim yo`l bilan ruhsat berishda ishlatiladi: May I come in?-Of course, you may. – Kirish mumkinmi?-Albatta mumkin. 1b. Kim bilandir rozi yoki norozi bo`li

- Kechqurun mashinani yana olsam bo`ladimi? - Albatta yo`q. Bu menga kerakligini bilasiz. 3) Kim bilandir rozi bo`lish yoki norozi bo`lishda ishlatiladi: I don`t think anyone else should be told about this. Of course not. – Yana kimgadir bu haqida aytishingiz kerak deb o`ylamayman. Albatta yo`q. I know you all want me to leave of course not. – Men bilaman, sizlarni hammangiz meni ketishimni hoxlaysiz. Albatta yo`q. 38

2.3. “ Of ” predlogli birikmalarning sintaktik-semantik tahlili. Gap tilning sintaktik sathida asosiy birlik sifatida e`tirof etiladi. Gaplar tarkibida oddiy sintaktik birliklar mavjud. “of” predlogli birikmalarning sintaktik- semantik tahlilida gap miqyosida tahlil olib boriladi. Gap fikr ifodalash vositasi bo`lib ichki va tashqi tuzulishiga ko`ra o`rganiladi. Gaplarning ichki tarkibi gap bo`laklarining ma`noli va shakliy belgilaridan tubdan farq qiladigan sintaktik- semantik va shakliy belgilarga ega bo`lgan sintaksemalar hisoblanadi. Gap tarkibida ikki hil oddiy sintaktik birliklar bo`ladi, ularning belgilari goh sintagmatik reja (bitta gap chegarasida taqqoslangan holda) namoyon bo`ladi, birinchi tur birikmalari gap bo`laklari deb nomlanadi. Ular gaplarning ikki sintaktik aloqalarii ne

Ushbu kategorial bnlgilradan tashqari, elementar sintaktik birliklar sintaksemalar ancha xususiy belgilarni: - agentativlik; - ob`ektivlik; - lokativlik; - temporallik; - kauzallik va boshqa shunga o`xshash belgilarni o`z ichiga oladi. U yoki bu belgilar yig`indisi sintaksemalarning sintaktik-semantik ma`nosini tashkil etadi. Ular sintaktik aloqalarni hisobga olgan holda paradigmatik qarindoshlik tizimida hosil bo`ladi. “Of” predlogli birikmalarni sintaktik-semantik belgilarini aniqlashda ham xuddi shu va shunga o`xshash belgilar doirasida tahlil-tajriba olib boriladi. “Of” predlogli birikmalar turli hil mazmunli birikmalar holida uchraydi. Ularni tadqiq qilishda ma`lum transformatsiya usullaridan foydalanamiz. 1. I asked for the office of the Dean (R.G.D-8) * ... asked for the office of t

Ushbu gaplarda “of” predlogini tushurib qoldirish metodi orqali tahlil qildik. Tahlil natijasida shuni aniqladikki, “of”ni tushurib qoldirish mumkin, lekin gap tarkibida biroz o`zgarish yuzaga keladi. Bu gaplarning yuneksion modeli quyidagicha: 1. I asked for the office of the Dean. 1 2 3 4 NP1 • NP2 • 1D • 2D 2. I have discovered the secret of happy living. 1 2 3 4 5 NP1 • NP2 • D1•D2•D3 41

2.3.1. Ob y ekt sintaksema Sintaksem tahlilda ob`ektlik belgisi nokategorial sintaktik-semantik belgisi sifatida aniqlanadi. Obyektlik belgisi sintaktik-semantika sifatida aniqlashdan maqsad shundaki, u avvalambor sintaktik bog`lanish markaziga olib chiqadi va tajriba nomunalari passivizatsiya transformatsiya what ? whom ? Pronominal savollarning qo`yilishi bilan tasdiqlanadi. Misol uchun: 1. The Dean always took the advice of his old secreatary (R.G.D.). – Dekan doim o`zining keksa kotibidan maslahat olardi. 2. This gentleman has taken an interest in several of our boys (J.W.D.). – Bu jentelmen bizning bir qancha bolalarga qiziqdi. 3. I have discovered the secret of happy living (R.G.D.) – Men baxtli hayot sirini kashf etdim. 4. I asked for the office of the Dean (R.G.D.) – Men dekanning

2.3.2. Kauzal sintaksema O`zida kauzal ya`ni sababning sintaktik-semantik belgisini mujassamlashtiradi. Bu sintaksema biror bir ish-xarakatga kimdir yoki nimadir sabab bo`lganini bildiradi. 1 Misollar: 1.He died of lung cancer (M.E.D). – U o`pka o`smasidan vafot etdi. 2. He did it of necessity . – U buni muhtojlikdan qildi. 3. A baby died a pile of silver coins (J.S.G). – Bola kumush tangalar uyumidan vafot etdi. 4. It happened of itself (O.X.D). – Bu o`z-o`zidan sodir bo`ldi. 5. I have done this work of my own will (WI.T). – Men bu ishni o`z xoxishim bilan qildim. Keltirib o`tilgan misollar kauzallik belgisini why? So`roq olmoshi yordamida savol qo`yish transformatsiyasi va because of predlogli birikmasi bilan almashuv transformatsiyasi yordamida isbotlash mumkin. 1. Why did he die? Becau

2.2.3. Temporal sintaksema Temporal sintaksema vaqtni ko`rsatadi. Sintaktik-semantika zamirida teaporallik belgisi borligini aniqlash uchun when? (Qachon) ravishi bilan savol qo`yish transformatsiyasi orqali yoki then (o`sha vaqtda), now (hozir, endi) ravishlari bilan almashtirish transformatsiyasidan foydalanamiz. 1 Misol uchun: 1. At the beginning of October thirty new students collected (R.G.D). – Oktyabrning boshida u yerga o`ttizt atalaba yig`ildi. 2. It built in the second of December (AS). – Bu ikkinchi dekabrda qurildi. 3. The third day of the rain he went to the pub (O.H.S.). – Yomg`irning 3-kunida u barga bordi. 4. We shall go there the last month of the year (M.E.D). – Biz u yerga yilning oxirshi oyida bormoqchimiz. 5. They will finish their study at the beginning of July. Tempo

2.3.4. Aktiv sintaksema “of” predlogli birikmalar sintaktik-semantik aktivlik xususiyatiga ham ega. Aktiv sintaksema harakatni ifodalaydi. 1. It was clear intention of fighting the policeman (A.S). – Bu politsiyachiga qarshi oshkora urush edi. 2. I was on the point of going there (R.G.D). – Men u yerga borish niyatida edim. 3. Dad wouldn`t dream of saying such a thing. (S.L) – Ota bunday narsalarni aytishni orzu ham qilmasdi. 4. The professor thought of talking to man (AS). – Professor odam bilan gaplashish haqida o`yladi. 5. Rip had one way repling to all lectures (WI.T). – Ripning barcha ma`ruzalarini tutushtirishda bir usuli bor edi. Aktivlik xususiyati, belgisi borligini verballashtirish transformatsiyasi yoki predlogli birikmani sabab ergash gapli qo`shma gapga almashtirish tranformat

2.3.5. Lokativ sintaksema. Lokativlik belgisi o`rinejoy yoki o`rinlarning joylashuvi, ish-harakat yoki jarayonning sodir bo`ladigan joyini ko`rsatadi. Misollar: 1. He was born in the town of New York(SL). – U nyu-yorkning shaharchasida tug`ilgan. 2. Let us take the law of our sides (Sh.R.J). – Biz o`zimiz tomonimizdan huquqimizni talab qilamiz. 3. I went the south of the city. – Men shaharning janubiga borgandim. 4. ondon is the capital of Great Britain. – London Buyuk Britaniyaning poytaxti. Lokativlik belgisini transformatsiya yordamida ya`ni predlogli birikmalarni o`rin-joy ravishi there yoki here bilan almashtirish orqali isbotlash mumikn: 1. He was born there. 2. Let us take the law here. 3. I went there. 4. London is the capital here. Komponent tahlil qilish metodi Komponentlarga ajr

2. Koordinativ aloqa. We writeand read at school. 1 2 3 3. Appozativ aloqa. They are two talking. 1 2 3 4. Kesimi nolga teng bo`lgan predikativ aloqa. My God. 1 2 5. Introduktiv aloqa. Do you speak English? Yes, I do. 1 2 3 6. Subordinativ aloqa. I read a book. 1 2 3 47

7. Yadro bo`lmagan predikativ. She is seen singing. 1 2 3 “of” predlogli iboralarni sintaktik komponent qilish natijasida quyidagi sintaksemalar aniqlandi: 1) “of” predlogli birikmalarning ob`ekt sintaksema bo`lib kelishi: 1. I have discovered the secret of happy living (R.G.D). – Men baxtli hayot sirini kashf qildim. 1 2 3 4 5 NP1 • NP2 • 1D • 2D • 3D 2. He was shoving me his cabinet of art (O.H.S). – U menga o`zining rassomchilik ustaxonasini ko`rsatdi. 1 2 3 4 5 6 NP1 • NP2 • 1D • 2D • 3D • 4D 48

3. It was time to try my luck at a different branch of medicine (R.G.D-23). – Tibbiyotning turli bo`limlarida omadimni sinash vaqti kelgandi. 1 2 3 4 5 6 7 NP1•NP2•1D•2D•3D•4D•5D•6D•7D 4. I asked for the office of the. – Men dekanning xonasini so`radim. 1 2 3 4 NP1 • NP2 • 1D • 2D Yuqoridagi “of” predlogi bilan kelgan ob`ektiv sietaksemalar subordinativ bog`lanish orqali bog`langan. 2) “of” predlogli birikmalarning agentiv sintaksema bo`lib kelishi: 1. I waited both of them had entered. – Men ularning ikkalasiniyam kirishini kutdim. 1 2 3 4 NP1 • NP2 • AP1 • AP2 Ushbu gap appozativ bog`lanish orqali bog`langan. 2. Thes professiinal attention of a family doctor is available to everyone. – Oilaning kasbiy nuqtai nazarida doktorlik hamma uchun foydali. 1 2 3 4 5 6 D1 • D2 • D3 • NP1 • NP2 • D

Ushbu gapda yadroviy predikativ bog`lanish orqali bog`langan. 3. Some of them have turned out good. - Ulardan ba`zilari yaxshi bo`lib chiqdi. 1 2 3 NP1 • NP2 • D 4. The result of his first experiment seemed highly satisfactory to him. – Uning birinchi tajribasining natijasi unga katta qoniqish bordek tuyuldi. 1 2 3 4 5 6 7 NP1•D1•D2•D3•NP2•D4•D5 3) “of” predlogli birikmalarning aktiv sintaksema bo`lib kelishi: ish-harakatni o`zida ifoda etgan sintaksema aktiv sintaksema deyiladi. Aktiv sintaksemani aniqlashda odatda verbalizatsiya lingvistik transfotmatsiya metodidan foydalaniladi. 1. It was clear intention of fighting the policemen (A.S-72). – Bu politsiyachiga qarshi oshkora urush edi. 1 2 3 NP1 • NP2 • D 2. He was a kind of plodder (O.H.S-19). – U zo`r berib ishlovchi kishi turidir. 1 2

3. He felt the Strength of the great fish. – U katta baliqning kuchini his qildi. 1 2 3 4 5 NP1 • NP2 • D1 • D2 • D3 4. I was on the point of going there (R.G.D-6). – Men u yerga borish niyatida edim. 1 2 3 NP1 • NP2 • D1 4) “of” predlogli birikmalarning kauzal sintaksema bo`lib kelishi: 1 2 (2) 3 4 1. He died of lung cancer (M.E.D). – U o`pka o`smasidan vafot etdi. 1 2 3 4 NP1 • NP2 • 1D • 2D 1 2 3 (4) 4 2. He did it of necessity (O.X.D). – U buni muhtojlikdan qildi. 1 2 3 4 NP1 • NP2 • 1D • 2D (1) 1 2 (4) (4) (4) 3 4 3. A baby died a pile of silver coins. (J.S.G-212). – Bola kumug tangalar uyumidan vafot etdi. 1 2 3 4 51

NP1 • NP2 • 1D • 2D 1 2 (2) 3 4. It happened of itself (O.X.D). – Bu o`z-o`zidan sodir bo`ldi. 1 2 3 NP1 • NP2 • D 1 (2) 2 3 4 (4) 5 6 7 5. I have done this work of my own will (WI-T-11). – Men bu ishni o`z xoxishim bilan qildim. 1 2 3 4 5 6 7 NP1 • NP2 • 1D • 2D • 3D • 4D • 5D 5) “of” predlogli birikmalarning kvantativ sintaksema bo`lib kelishi: 1 2 3 (4) (4) (4) (4) 4 1. She met Charles at the age of 20 (M.E.D). – U Charls bilan 20 yoshda uchrashdi. 1 2 3 4 NP1 • NP2 • 1D • 2D 1 (2) (2) 3 2 (2) (4) (4) (4) 4 2. She was a young girl of no more than 13 (M.E.D). – U 13 yoshdan oshmagan qiz edi. 1 2 3 4 52

1 2 (3) 3 (3) 4) 4 5 (6) 6 3. Lynn earns a salary of thirty thounsand pounds a year (M.E.D). – Layn yiliga 30 ming funt oylik maosh ishlab topadi. 1 2 3 4 5 6 NP1 • NR2 • 1D • 2D • 3D • 4D 1 2 3 (3) (4) 4 4. They were men of thirty eight (S.L-14). – Ular 38 yoshli erkaklar edi. 1 2 3 4 NP1 • NP2 • 1D • 2D “of” predlogli birikmalarning temporal sintaksema bo`lib kelishi: (1) (1) (1) (1) 1 2 3 4 5 6 1. At the beginning of October thirty new students collected there (R.G.D-10). – Oktyabrning boshida u yerga o`ttizta yangi studentlar yig`ildi. 1 2 3 4 5 6 1D•2D•3D•NP1•NP2•4D 53

1 2 (3) (3) (3) (3) 3 2. It built in the second of December (AS-14). 1 2 3 NP1• NP2 • 1D • 2D 1 (2) 2 (4) 3 (4) (4) (4) (4) (4) 4 3. We shall go at there the last month of the year (M.E.D). 1 2 3 4 NP1 • NP2 • 1D • 2D Xulosa 54

I. bobga xulosa. Men predloglarni o`rganish natijasida bitiruv malakaviy ishim uchun kerakli bo`lgan ma`lumotlarni to`pladim. 1. Predloglarni ingliz tilining eng kam o`rganilgan qismi hisoblanib, ularni ishlatilishi qoidalari hozirgi kungacha munozaralarga sabab bo`lmoqda. 2. Predloglarning mohiyati ularning funksional belgisiga asoslanadi. 3. Predloglar so`z turkumi bo`lib, ob`ektlarning aloqasini ko`rsatuvchi faktordir. 4. Bir predlog o`rnida boshqasini qo`llash orqali gapning ma`no mazmun jihati butunlay o`zgarishi mumkin. II. bobga xulosa. Ikkinchi bobga “of” predlogi bilan ishlatiladigan fe`llar “of” predloginig gapdagi o`rni va “of” predlogli birikmalarning sintaktik-semantik tahlili berilgan. 1. Bizga ma`lumki “of” predlogi bir-biridan keskin farq qiladigan turli ma`nolarni beradi.

1 – Ob`ekt sintaksema 2 – Kauzal sintaksema 3 – Temporal sintaksema 4 – Aktiv sintaksema 5 – Lokativ sintaksema. 5. “of” predlogli sintaksemalar o`zaro hamda sintaksemalar bilan sistemali munosabatda bo`ladi. 6. Ushbu sintaksemalarni isbot qilishda turli hil almashtirish, savol qo`yish metodlaridan foydalanildi. Hozirgi zamonaviy ingliz tilida predlogli iboralar soni ko`p bo`lgani sababli, ularni yanada oydinlashtirib beradigan adabiyotlar chop etilsa maqsadga chuqurroq o`rganishda turli xil ilmiy va badiiy adabiyotlardan foydalandim. Ushbu bitiruv malakaviy ishimni tayyorlash natijasida ingliz tili predloglari haqida ayniqsa “of” predlogi haqida anchagina ma`lumotga ega bo`ldim. Ilovalar 56

Ilova I № Sintaksemalar Misollar Variantlari 1. Obyekt I have discovered the secret of happy living . Of S, after S, for S, after me (him, you, us them, her) 2. Kauzal He died of lung cancer . Of S, because of S, owing to S, due to S 3. Temporal It was built in the second of December . Of S, under S, during S, at S 4. Aktiv I was on the point of going there Of S, be of S, be under S 5. Lokativ London is the capital of Great Britain . Of S, in front of S, at S, in S, near S, by S, under S Ilova II № Sintaksema Misollar soni Foizi % 1 Obyekt 282 28.2 2 Kauzal 147 15 3 Temporal 182 18 4 Aktiv 261 26 5 Lokativ 128 12.8 Jami 1000 100% 1. Foydalanilgan ilmiy adabiyotlar: 57

1) Karimov I.A. “Yuksak ma`naviyat-yengilmas kuch” T. “Ma`naviyat” 2008 yil 2) Karimov I.A. "O`zbekiston buyuk kelajak sari" Toshkent, "O`zbekiston", 1998 yil 3) Karimov I.A. "O`zbekiston ХХ I asr bo`sag`asida" Toshkent, "O`zbekiston", 2000 yil. 4) “Milliy istiqlol g`oyasi: asosiy tushuncha va tamoyillar” T. “O`zbekiston” 2001 yil 5) A ракин В.Д. Сравнительная типология английского и русского языков. Л., 1979. 6) Арутюнова Н.Д. Предложение и его смысл. М.: Наука, 1976. 7 ) Мухин А.М. “Синтаксемный анализ и проблемы уровней языка” Ленин. 1980г. 8 ) В.А.Плотникова “Грамматика современного русского яз ыка ” Москва 1970г. 9 ) В.В.Виноградов Русский язык “ Грамматическое учение о слове ” 2е изд. – М. Высшая школа, 1972г . 10 ) К. Биссел “Prepositionsin French and

английского языка” Москва. 1966г. 17) Алексенинка.В.Н “Exercises in Enlish prepositions” Ленинград 1962г. 1 8 ) Р. Киямов “ Лингвистический анализ предложных сочетаний в современном английском языка” Карши 2009. 19) R.Qiyomov, G.Qiyomova “Hozirgi zamon ingliz tilidagi after predlogli birikmalarning leksik va sintaktik-semantik tahlili” Toshkent 2007y. 20) S.Egamberdiev “ Синтактические и синтаксико-семантические характеристики сочетаний с предлогом under современном английском языке ” Nasaf 2007. 21) M.Choriev, M.G`apporov “English Grammar” Toshkent 2004. . 22 ) M.G`apporov, R.Qosimova “Ingliz tili grammatikasi” toshkent 2008 y. 23 ) Yusupov O`.Q. “Ingliz tili grammatikasidan universal qo`llanma” Toshkent 2011y. 2. Foyd a lanilgan badiiy adabiyotlar 1. Richard Gordon “Doctor in the House”

13. P. Abrahams “The path of Thunder” Moscow 1971 y. – P.A.P 14. Iris Johansen “The fase of deseption” 1994. – I.J.F 15. Jonathan Swift “Gulliver`s travels” Higher School Publishing House 1979 y. – J.S.G. 16. Jack London “Martin Eden” Moscow. Progress Publishers, 1954 y. – J.L.M 3. Foydalanilgan lug`atlar 1. The Oxford Russian Dictionary. Bishkek 2008. 2. V.K.Myuller “Anglo-russkiy slovar”. 3. Ulug`bek Isakov va boshqalar “Inglizcha-o`zbekcha lug`at” Toshkent 2010y. 4. Anglo-russkiy slovar i russko angliyskiy slovar. Bishkek 2001. 5. Macmillan English Dictionary 2007. 6. Ro`zi Qiyomov va boshqalar “ Contemporary English – Uzbek dictionary ” Toshkent 2009y. 7. Oxford Anvanced Learner`s Dictionary – Oxford 2000y. 8. Roget`s Pocket Thesaurus. – New York 1977. 9. English Vocabulary in Use. Mic

Qisqartma va izohlar “ substansial ” – narsani bildiruvchi. “ lokativ ” – joyni anglatuvchi. “ agentativ ” – kishini buldiruvchi. “ stativ ” – holat. “ aktiv ” – harakat. “ kauzal ” – sabab. NP1 – yadroviy predikatsiyalanuvchi bo`lak. NP2 – yadroviy predikatsilanuvchi bo`lak. D –tobe bo`lak. Shartli belgilar yadroviy predikativ bog`lanish. subordinativ bog`lanish. koordinativ bog`lanish . appozitiv bog`lanish 61

Купить