Hozirgi zamon ingliz tilida sinonimlarning ishlatilishi - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	55.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

Hozirgi zamon ingliz tilida sinonimlarning ishlatilishi

Купить

Mundarija: Kirish……………………………………………………………………………2 I. Bob. So`z haqida…………………………………………………………….9 1.1. So`z haqida umumiy tushuncha ……………………………………….9 1. 2. So`zning semantik va leksik qurilishi…………………………………..14 1.3.So`zning ma`no tiplari orasidagi munosabat. ……………………………20 I. Bob yuzasidan xulosa………………………………………………….24 II.Bob. Ingliz tilida sinonimlarning ishlatilishi…………………………….25 2. 1. Ingliz tilida sinonimlarning ishlatilishi……………………………….25 2. 2. Sinonimlarning kelib chiqish tarixi…………………………………..32 2. 3. Ingliz tilidagi sinonimlar haqida ma`lumot…………………………..36 2. 4. Ingliz tilidagi sinonimlarning o`zbek tilidagi tarjima tahlili………46 Xulosa……………………………………………………………………………51 Ilova………………………………………………………………………………56 Foydalanilgan adabiyotlar: Ilmiy….………………………………………………………………………….57 Badiiy………………………………………

Kirish Bitiruv malakaviy ishimning metadalogik asosi , O`zbekiston Respublikasi ``Ta`lim to`g`risida``gi Qonuni , ``Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi`` , O`zbekiston Respublikasi hukumatining umumiy o`rta ta`limni rivojlantirishga qaratilgan qarorlari, xalq ta`limi vazirligining buyruqlari, Prezident I. A.Karimovning ta`lim tizimini takomilllashtirishga yo`naltirilgan nutqlari, unda bayon etilgan yondashuvlari, tadqiqot muammosiga oid ilmiy-metodik pedagogik adabiyotlarga tayanilgan. Men Bitiruv Malakaviy ishimni kirish qismini boshlashdan avval kelajagi buyuk Mamlakatimizda Yurtboshimiz Islom Karimov tashabbusi va bevosita rahnamoligida xalqimizning hech kimdan kam bo`lmasdan tinch-totuv yashashi va farovonligi yo`lida amalga oshiralayotgan oqilona va odilona siyosatidan g`urur va iftixor

aholining daromadlari va farovonligini oshirishda tobora muhim о`rin tutayotgan kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni jadal rivojlantirish, rag`batlantirish va qо`llab quvvatlashga alohida e`tibor qaratilishi О`zbekiston Respublikasi Oliy va о`rta maxsus ta`lim vazirligi tasarrufidagi oliy ta`lim muassasalari tayyorlab chiqaradigan biz kabi yoshlar bilan bevosita bog`liq. Ana shunday imkoniyat va shart – sharoitlarga о`z bilimimiz, ilmiy – ijodiy salohiyatimiz bilan labbay deb javob berishimiz kerak. О`tgan yillarda mamlakatimiz hayotida haqiqatan ham ulkan tarixiy ahamiyatga ega bо`lgan eng muhim ijtimoiy dasturlar kadrlar tayyorlash milliy dasturi va maktab ta`limini rivojlantirish Davlat umummilliy dasturining ijrosi amalda nihoyasiga yetkazildi. 9 yillik umumta`lim maktab bosqichini

maqsadida dunyoviy bilimlarni va shu bilan bir qatorda tillarni chuqur о`rganish katta ahamiyat kasb etishi barchaga ma`lum. “ Hozirgi paytda xorijiy tillarni о`rganish va о`rgatishga yurtimizda katta ahamiyat berilmoqda. Bu ham, albatta, bejiz emas. Bugun jahon hamjamiyatidan о`ziga munosib о`rin egallashga intilayotgan mamlakatimiz uchun chet ellik sheriklarimiz bilan hamjihatlikda, hamkorlikda о`z buyuk kelajagini qurayotgan xalqimiz uchun xorijiy tillarni mukammal bilishning ahamiyatini baholashning hojati yо`qdir...” 1 Muhtaram prezidentimiz Islom Abdug`aniyevich Karimovning O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va senatining qo`shma majlisidagi maruzasida bayon etilgan "Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqorolik jamiyatini riv

Mazkur malakaviy bitiruv ishimning maqsadi ingliz tilidagi sinonimlarning o`zbek tilidagi tarjima tahlili muammolariga bag`ishlangan. Bitiruv malakaviy ishimning amaliy ahamiyati shundaki, hozirgi zamon ingliz tilida sinonimlarni nazariy va amaliy o`rganishda lingvistlar va o`qituvchilar oldiga qator vazifalarni yuklaydi. Bu esa ingliz tilini o`qitish, so`zlashuv aloqalarini yo`lga qo`yish jarayonini osonlashtirishning ayrim tadbirlarini ko`rib chiqishni talab qiladi. Talabalar va o`quvchilarda ingliz tilida sinonimlarning ishlatilishi haqida tushuncha hosil qilishdan iborat. Bitiruv malakaviy ishning obyekti hozirgi zamon ingliz tilida sinonimlarning ishlatilishi. Bitiruv malakaviy ishning ilmiyligi ushbu ish va tadqiqotlarning natijalarini o`quv jarayonlarida, gramatikaning amaliy va naz

Vaholanki, tarjima tahlilidan o`zimizda mavjud badiiy asarlarning boshqacharoq talqini yoki variantga ega bo`lish emas, balki yangi go`zallik olami, yangi adabiyot, yangi ezuvchi kashf etish ommaga yangi estetik olam eshigini ochijdan iborat, shunday ekan sinim so`zlarning ingiliz va o`zbek tilidagi tahlili haqida so`z borar ekan, sinonim so`zla shunchaki hashamdorlik emas, balki tilning chinakam boyligidir. Tilshunos olim V. G. Vilyuman 2 ta`kidlaganidek: “Sinonimlarning tarjima tahlilida bir xil bo`lgan qism, birlashtiruvchi leksik ma`nodan tashqari yana boshqa qismlar har bir sinonimda o`ziga hos boshqasidan farqli bo`ladi”. Anashu farqlar sinonimdan har birining ingliz va o`zbek tilida yashashi va qo`llanish o`rnini ta`minlaydi. Tilda har bir jihatdan bir-biriga teng bo`lgan, har jihat

turlarga bo`lamiz. Buni biz “Hotel Revanda”, romanida sinonimlikning har ikki turini ko`rishimiz mumkin. Already in this half hour of bombardment hundreds upon hundreds of men would have been violently slain , smashed , torn , gouded , crashed , mutilated . (Hotel Revanda). Bu portlashda yuz-yuzlab odamlar so`yildi, o`ldirildi, vayron qilindi, majaqlandi va yo`qotildi. Gapimizning isboti uchun slain, smashed, crashed so`zlari ideografik sinonimlar bo`lib, bir xil neytral stilistik turlarga bo`linadi. Stilistik sinonimlar ularni ba`zida emotsional ekspressiv deb ham atashadi. Turli stilistik turlarga tegishli bo`ladi, buni quyidagicha qiyoslaymiz. Slay - so`yilmoq so`zi patik so`z bo`lib, to kill - so`ziga nisbatan stilistik bo`yoqdorlikka ega, gapiruvchini subektga nisbatan munosabatini ha

Ushbu tarjimonlarning variantlari ko`rib chiqib, tahlilda ularning yutug`i va kamchiliklari haqida so`z boradi hamda misollar orqali tarjimani qiyoslab tushuntirishga harakat qildim. Tarjima mobaynida sinonimlarni qanday ma`no anglatishi va ingliz tili va o`zbek tilida qanday vazifada kelganligini ham ko`rishimiz mumkin. 8

I. BOB. 1. 1. So`z haqida. Til – kishi aloqasining eng muhim vositasidir. Bu aloqada insonlarning o`zaro aloqa aralashuvida, fikrlashuvida eng muhim vazifani gap va so`z bajaradi. So`z fikrni gapda ifoda qiladi, gap esa so`zlardan tuziladi, uning materiali so`zdir. Demak, so`z grammatik qurilishning bazasi bo`lib, tilning leksikada ham, grammatikada ham eng asosiy birligidir. So`z obektiv borliqdagi predmet yoki hodisalar haqidagi tushunchani tovush vositasi bilan ifodalanishidir. Bu tushuncha predmet yoki hodisaning ongda aks etishidir. So`z orqali borliqning turli tomonlari, kishilik jamiyatining, insonning turmush tajribalari aks ettiriladi. So`zni o`rganish hozirgi darajaga yetguncha uzoq tarixiy rivojlanish yo`lini bosib o`tdi. Bu tabiiy bir hol. Uni tariflashda o`tmishda yashagan va

Hindistonda eramizdan ilgarigi ming yillikning boshlarida lug`atlar tuzilgan. Shunday lug`atlardan beshtasi qadimgi hindistonning mashhur tilshunosi Yaski (eramizdan ilgari V asr) nomi bilan bog`liq. Yaski so`zning morfologik tizimi shuningdek, so`z ma`nosi masalasini ham to`g`ri tasavvur qilgan. Uningcha so`z predmetni aks ettirmaydi. Uning tovush tomoni bilan predmet o`rtasida turuvchi ma`no bor. Shu ma`no tufayli so`z predmetni nomlash imkoniyatiga ega bo`ldi. Sokrat so`z haqida shunday deydi; “So`zlar ham o`zaro ong anglatgan narsalarga muvofiq bo`lishi kerak, demak ular eng boshidanoq ma`lum to`g`rilikka ega. Har kim ham so`z yarata olmaydi. So`z yaratishni va narsalarning tabiatini biladigan kishigina buni qila oladi.” Iskandariya maktabining namoendalari Doinski, Aristarh, Disko, Ge

olimlarning munozaralari yordam beradi. “So`z - bu tilning eng kichik birligi bo`lib, gap vazifalarini ham bajaradi” deb yozgan edi ingliz tilshunosi H. Sweet 4 . Shunga o`hshgush fikrni E. D. Polivanov aytgan: “so`z - bu potensial minimum ibora. ” Ingliz tilshunosi I. Blumfild 5 esa, “So`z - bu minimal erkin shakl”, erkin shakl deb Blumfild gap o`rnida keladigan so`zlarni aytadi. So`zning asosiy hususiyatlaridan biri bu - so`zning gap ichida bo`lishi va qo`shni so`zlardan qo`shimchalar bilan birga ajratib turishidir. Bu hususiyat uni mustaqil bo`lmagan marfemalardan ajratib turishidir. Shunday qilib, cheh tilshunosi B. Trika so`zga shunday ta`rif beradi; “so`z - bu minemal birlik bo`lib, ma`nosi aniq marfemalardan ketma-ketligidan kelib chiqadi va gap tarkibida bo`ladi.” Tishunoslik tarix

So`zga ta`rif berish qanchalik qiyin bo`lishiga qaramasdan F. De. Sossyurning 7 yozishicha “so`z – bu til markazining boshqa mehanizmlariga o`hshamaydigan va zehnimizga doim ta`sir qilib turuvchi birlikdir.” Har qanday til sistemasining markaziy elementi, unsuri bo`lishida so`zi qandaydir morfologik, sintaktik, leksikologik va fonologik muammolar markazi bo`lib qoladi. Qozon maktabi nomoendasi I. A. Baduen De Kurte ta`limotidan so`zlar va iboralar uchun “sintaktik atamalardir”, “gapga hos birliklardir”, o`zaklar esa marfologik atomlardir. So`z – deydi Boduen ikki xil izohlanishi mumkin: marfemalarning yig`indisi sifatida; gap jumla xosil qiluvchi element sifatida. So`zning asosiy vazifa bu nutq birliklarining kommunikativ til qonunlari bo`yicha bevosita joylashishdir. Til bir qancha morfem

So`zning tovush va so`z ko`rsatib turgan, lekin tishunoslikka tegishli bo`lmagan holatlar orasidagi bog`liqlik. So`zning eng asosiy funksiyalaridan biri ulardan kommunikativ birliklari gaplar, gap elementlari tuzilishidir. So`zlar haqidagi fikr yuritishning asosiy maqsadlaridan biri ulardan kommunikativ birliklari gaplar, gap elementlari tuzilishidir. So`zlar haqidagi fikr yuritishning asosiy maqsadlaridan biri shundaki, ular muhokama qilgan atamaning eng asosiy qirrali harakterlarini ko`rsatadi, ya`ni bu fikrning boshqa oddiy fikrlardan ajratish qirralaridir. Masalan: so`zlarga ma`no berishda bir so`z lingvistik bo`limlaridagi so`zdan farq qilish kerak, misol uchun fonema, morfema yoki so`zlar guruhidek. Potter quyidagi g`oyani ilgari surib shunday ezadi: “ Fonema va bo`g`inga o`hshamasa,

1.2. So`zning semantik va leksik qurilishi. A. V. Arnold 9 semantik qurilishini o`rgatuvchi fan semasialogiya deb ko`rsatiladi. Semasialogiya tilshunoslikning hamma bo`limini o`rganmaydi, ammo so`zning leksik ma`nosini leksikalogiyaning bir bo`limi sifatida o`rganadi. Bu semasialogiyani e`tiborini grammatik ma`noga qaratmadi degani emas, markazda grammatik ma`no emas, balki leksik ma`no hisobga olinadi. Semasialogiyaning (kichik) o`rganish obekti so`zlarning semantik rivojlanishi uning sababi va klassifikatsiyasi, aloqadorlik qirralari, leksik ma`nolari, polisema va so`zning semantik strukturasi, lug`at sistemasi aloqadorligi va semantik gruppalari, sinonimlar, antonimlar, iboralar va boshqalar. Asosiy e`tibor so`zning semantik strukturasiga va semantik o`zgarishlarga qaratiladi. Semasialo

Leksikalogiyada semantikani o`rgani juda kuchli tadqiq qilinib yangi g`oya, metodlar bilan boyitgan. Yangi fundomental g`oyalarni ideografik, frazeologik, tarixiy va etimologik lug`atlar va sinonimlar lug`ati, antonimlar, ma`noni hududiy o`rganish semasialogiya, leksikalogiyaning asosiy maqsadi edi. Quyidagi olimlarimiz S. T. Ulman, U. V. Reyha, Doroshevkiy, F. P. Filma, D. A. Budagova, O. S. Ahmanova, A. A. Ufimisova va boshqalar semantikani yoritishda katta hissa qo`shadilar. So`zning leksik-semantik varianti atamasini A. I. Smirnitskiy fanga kiritdi. A. I. Smirnitskiy so`zning leksik semantik ma`nosini ikki yo`l bilan tushuntiradi: Formal tomoni ya`ni so`zning tovush tomoni va ma`no tomoni so`zning aniq bir ma`nosi. So`zning leksik frazeologik formasini tilshunos olim V. V. Vinogradov i

Bu yerda fly so`zi leksik frozeologik formada ekanligini ko`rsatilgan. Til so`zi birligi uchun ularning qoidalari va qo`llanishlari asosiy uch qobiqdan iborat: Semantik, leksik-grammatik va fonetik. Bular barchasi o`zaro bog`liqdir. Semanetik qobiq semadan iborat, (ya`ni so`z formasining ma`nosi) leksik grammatik qobiqda so`zning yasalishi, uning tushunchasi, fonetik qobiqda esa fonetik mazmunlari ya`ni harflar, tovushlar o`rganiladi. Bu qobiqlarning barchasi o`zlarining mohiyatlariga ega: Informativ, sotseal, diskret, ketma-ketlik. S. Shcherba 10 o`zining izlanishlarida har bir tilshunoslikda ya`ni daraja paydo bo`ladi, asosiy oddiy belgili birliklar va oddiy sintagmalar darajasi deb ta`kidlaydi. Bulardan tashqari S. Shcherba tilshunoslikda darajalar mavjud, ular obstrakt belgili birlikla

jihatidan har bir so`zni yangilashtirib ko`rsatadi. Har so`zning ma`nosi boshqa muhim tizimdagi so`zlar bilan tushirilsa, quyidagi semantik hatolarda isbotlanadi. High va tall misol uchun bu so`zlar qiymatining balandligi, yuqoriligini emas, (tall - odatda shaxsga nisbatan ishlatiladi) hatto ular o`zgaruvchanlikda va ular qanday so`zlar antonim bo`lishida ham aniqlanadi. Fe. De. Sossyurning 11 fikricha so`zlarning leksik ma`nosi tushunchasi funksiyaga ko`ra aloqa quroli va nutqni ifodalaydigan vositadir. Inson tilida ma`nosi yo`q so`zning bo`lishi mumkin emas. Bu tildagi barcha so`zlar uchun umumiy hususiyat, lekin so`zlar ifodalangan ma`nolar va eng umumiy belgi hususiyatlariga ko`ra ham har xil bo`ladi. Avvalo, so`z obyekti borliqdagi narsa, hodisa, belgi harakat kabilarni bildirishi bun

darajada emas. Faqatgina ma`no ifodalovchi so`zlargina borliqdagi, narsa, belgi, harakat kabilar haqida ma`lumot beradi deb aytadi: - Arbekova. I. V. Arnold so`zning leksik qurilishiga izoh berib, so`zning ob`yektiv borliqdagi narsa, hodisa, harakat, belgi va shu kabilar haqidagi ma`lumot beruvchi mazmun leksik ma`nodir deb ta`kidlaydi. Mustaqil so`zlar ob`yektiv borliqdagi narsa, hodisa, belgi, harakat kabilarni bildiradi. Masalan: an apple , an apricot so`zlari mevali darahtlarning ma`lum turini, to run , to jump , to play so`zlari ma`lum turdagi harakat, one , two , three , four so`zlari ma`lum miqdorni bildiradi va hokazolar. E. G. Belivskaya ma`noga ta`rif berib, “Ma`no bu ob`yektiv borishdagi narsa hodisalarinng kishi ongida umumlashgan tarzdagi inkosidir.” Leksik ma`no so`zlarning n

Har bir so`z leksik va grammatik hususiyatlari orqali aniqlanadi. Har bir so`z paradigmatik aloqada bo`lib boshqalaridan shakl va boshqa sifatlari bilan farqlanadi. Misol uchun: takes so`zining leksik ma`nosi take , took , taking ko`rinishida bo`lishi mumkin. Leksik ma`no kuchli ravishda grammatik ma`noga bog`liq bo`ladi, so`zning leksik ma`nosi har bir so`z turkumiga mansub bo`ladi. Har bir so`z chegaralarning sentaktik vazifada va qiymatni aniqlashda qo`llaniladi. A. A. Ufemseva so`zlarinng leksik ma`nosiga sinhronik tarzda qarab, ya`ni tiplarga ajratishda hozirgi tipga oid leksik ma`no ko`zda tutilganda unga qo`yilgan jihatlardan yondashish kerak deb izohlaydi. Yasalish munosabatiga ko`ra. Ob`yektiv ifoda etishiga ko`ra. Nutqda reallashish holatiga ko`ra. Yasalish munosabatiga ko`ra lek

1.3.So`zlarning ma`no tiplari orasidagi munosabati . So`zlarni real borliqdagi biror hodisa, predmet, harakat, belgi va hokazolarni aks ettiirishiga ko`ra tematik gruppalarga birlashtiriladi. Biroq so`zlarni biror leksik-semantik gruppaga birlashtirishi kretiyalari har xil bo`lishi mumkin. So`zlar shakl ma`no va mazmuniga ko`ra omonimlar, antonimlar, sinonimlarga bo`linadi. Bular bir-biridan talaffuzi va yozilishi jihatdan farqlanadi. Bir xil aytilib yoki yozilib turli ma`nolarni ifodalovchi so`zlar omonimlar deyiladi. Grekcha homog - “bir xil”, “onyma” - ”nom” degan ma`noni anglatadi. Omonimlar quyidagi tiplarga bo`linadi: a) Haqiqiy omonimlar: ot-hayvon, ot-nom, ot-biror narsani uloqtirmoq, ot-miltiq bilan otmoq. b) Aytilishi bir xil, yozilishi va leksik ma`nolari har xil bo`lgan amofonl

farqlashda ularning tarixiy kelib chiqishini ham hisobga olish zarur. Masalan: tug`ilmoq (chaqaloqning tug`ilishi), tug`ilmoq (fikt tug`ilishi). Ikkalasi ham bir o`zakdan xosil bo`lgan. Omonimlarning kelib chiqishida tildagi tovush o`zgarishlari zarur qoidalari va semantik siljishlar muhim manba bo`ladi. Omonimlar konkret tillar sistemasiga hos. So`zlarning turlari va ma`nolari ularini qislash orqali oydinlashadi. So`z ma`nolarining o`hshashligi sinonimlarni, qarama-qarshiligi esa antonimlarni tashkil etadi. Qarama-qarshi ma`nolari bilan guruhlanuvchi so`zlar antonimlar deyiladi (grekcha anti-“zid” onyma-“nom”). Antonimlar leksika va grammatik to`plamlarga bo`linadi. Leksik antonimlar: yahshi-yomon, uzun-kalta, oq-qora, cho`ziq-qisqa va boshqalar. Grammatik antonimlar: tuzli-tuzsiz, shirin

Ma`no jihatidan farqlanuvchi so`zlar sinonimlarning semantik tipiga kiradi. Masalan: botir, jasur, qo`rqmas, dadil. Nutq situatsiyasi yoki kontekstda ma`nolari jihatidan bir-birining o`rnida ishlatiluvchi sinonimlar kontekstual sinonimlar deyiladi. Masalan: shoir, yuzuvchi, adib. Ma`no attenkalarida emotsional ekspressiv hissiyotni ifodalovchi sinonimlar stilistik sinonimlar deyiladi. Masalan: yuz, bet, bashara, aft, chehra, turq, nusha va boshqalar. Ba`zan chet tilidan kirgan so`z ona tilidagi so`z bilan bir ma`noni ifodalash uchun qo`llanib, sinonim bo`lib qoladi. Masalan: prokuror-qoralovchi, advokat-oqlovchi. Tildagi sinonimlar yig`indisi sinonimika deyiladi. Leksikologiya leksika-grafiya bilan birgalikdagi yana bir sohasi frazeologiyadir. Bu ikki yoki undan orliq “raining cats and dog

To be in the dumps. To be out of humaur. To be out of sorts. To be out of spirist. Frazeologiya idomalarni tadqiq qiladi. Ingliz tilida shunday ideomalar ham borki, ular bir-biri bilan sinonim hisoblanadi. Masalan: Dead to the world - tarrakdek qotib qolish. Bunda Out like a light - qotib uxlamoq. Jonked out - xurrak otmoq, iboralari sinonim bo`ladi. My brother didn`t get to bed until three in the morning and was still dead to the world. Ushbu gapda dead to the world iborasi to be fe`lining o`tgan zamon formasi bilan birga kelib, predicative vazifasida kelgan. Har bir ideoma ham bir komponent hisoblanadi. 23

I.Bob yuzasidan xulosa Xulosa qilib quyida berilgan tilshunos olimlarimizning leksik ma`no haqidagi mulohazalaridan kelib chiqib, biz leksik ma`noga shunday ta`rif beramiz. Leksik ma`no til birligi (lug`aviy birlik) shu tilda gapiruvchi tomonidan tan olingan, qabul qilingan bo`ladi. Leksik ma`no lug`aviy birlik tarkibiga kiradi. Shunga ko`ra u umumtil lug`atlarida beriladi va izohlanadi. Leksik ma`no shu tilda gapiruvchilar nutqi uchun umumiy bo`ladi. Leksik ma`no kontekstda namoyon bo`ladi. Kontekst ko`p ma`noli leksemaning bir leksik ma`nosini bo`rttirib, boshqa leksik ma`nolardan ajratib beradi. Demak leksik ma`no har galgi konkret bog`lanishlar sababli yuzaga kelmaydi, balki shu kontekstda shakllangan bo`ladi. Kontekst shuni yuzaga chiqarib beradi. Leksik ma`no lug`aviy birlik sifatida

II bob. 2.1. Ingliz tilida sinonimlarning ishlatilishi Biz yuqorida ko`rib chiqqan bo`limlarda ta`kidlab o`tilgan umumnazariy mulohazalar. Agar ular aniq muammolarni ko`rib chiqishda zarur ekanligi isbotlansa, unda bu ma`lumotni ishonchli asosda deb qabul qilamiz. Shunday muammolaridan biri bu – leksik antonimiya muammosidir. Sinonimiya an`anaviy kategoriyalaridan biri bo`lib, nazariy jihatdan u deyarli o`rganib chiqilmagan. Odatda sinonimlar tipik hisoblangan, tahminan olingan misollar orqali umumiy holda aniqlanadi. O. S. Ahmanova 15 bu muammoga o`z fikrini quyidagicha bildiradi. Tilshunoslikda umum qabul qilingan tushuncha, bu sinonimlar, ya`ni talaffuzi har xil, ma`nosi bir xil yoki ma`nosi bir-biriga mos so`zlardir. A. B. Sharipov 16 bu tarifga aniqliklar kiritadi, “Ma`nosi butunlay m

Sinonimlarni guruhlarga bo`lish orqali aniqlanadi va qo`llanadi. S Ulmanning 18 quyidagi so`zlarida aks etadi: “faqat shunday so`zlarni sinonimlar deb ta`riflash mumkinki, ular har qanday matnda ma`no ta`siri jihati hech qanday o`zgarishlarsiz bir-birini o`rnini egallashi mumkin.” Bu ta`rifdan kelib chiqib S. Ul`man sof sinonimlar ya`ni bir davriy nuqtai-nazarda mavjud bo`lmagan va bir-birini mantiqan va emotsiyali hususiyatlari jihatidan o`rnini bosuvchi so`zlarni aniqladi. (misol tariqasida S. Ul`man bir-biriga qarama-qarshi bo`lgan tabiiy terminlar ccecite va typhitis “ko`richak yalliqlanishi” bunday sinonimlarni sof yoki absolyut sinonimlar deyiladi). Sohta sinonimlar o`z o`rnida quyidagi qismlarga bo`linadi: a) Bir davriy nuqtai nazardan mavjud bo`lgan va faqat ayrim matnlarda o`zaro

yordamlashmoq ma`nosida kelib bir xil ma`noni anglatsada stilistik jihatidan bir- birini o`rnini bosa olmaydi. b) Bir davriy nuqtai-nazarda mavjud bo`lgan va emotsiya jihatidan emas, balki ma`no jihatidan o`zaro almashinuviga ega bo`lgan sinonimlarni tahlil qilamiz. Masalan: liberty-freedom , hide-concial . He approach of liberty makes even an old man brave. Education is a better safeguard of liberty then a stamina army. (Proverbs). The agreement which provides that U. S. Government must at all times ensure freedom of access to the United Nations headquarters. (Daily worker 1960). He has a secret should not only hide it, but hide that has it to hide . Clyde had managed to conceal his realations. (Bennett). Bu yerda liberty va freedom so`zlari juda tez almashinib ketadi. Freedom so`zi ozodl

O`zbek tilshunosi Azim Hoshiyev sinonimlarga ta`rif berib shunday deydi: - “sinonimlar talaffuzi yozilishi har xil birlashtiruvchi ma`nosi bir xil bo`lgan, qo`shimcha ma`no nozikligi, emonsional buyrug`i, qo`llanishi kabi bir qator hususiyatlari bilan o`zaro farqlanadigan so`zlardir.” B. A. Ilish 20 so`zni semantik klassifikatsiya qilganimizda ular ikki kategoriyaga bo`linadi deydi va bular sinonimlar va antonimlar. Sinonimlar har xil so`z, bir xil yoki yaqin ma`noni beruvchi so`zdir deydi. Ingliz tili sinonimlarga boy tildir. Masalan: want, wish, desire, crove, covet sinonimlar qatori xohlamoq, ehtiyojni his qilmoq kabi ma`nolarni anglatadi. Bu sinonim so`zlar bir-biridan harakter hoxishining ta`sirchanligi bilan farqlanadi. They wonted only truth (Galsworthy). 400 bet “The man of properl

Birinchi va ikkinchi gapimizdagi want va wish sinonim so`zlar bir xil ma`noni anglatib, stilistik jihatdan bir-birini o`rnini bosa oladi. Uchinchi gapimizda wish - so`zi buyruq, istak mayli konstruksiyasida sodir bo`lmaydigan hodisalarni bildiradi. Uning sodir bo`lishiga hech qanday imkon yo`q. To`rtinchi gapimizda desire - want ma`nosiga yaqin lekin kuchli maqsadga yo`naltirilgan hoxish istakni ko`rsatadi uning tarkibida aniq sodir bo`ladigan hoxish bor. Birinchi gapimizda croved - so`zi juda ham kuchli hoxish ma`nosida kelib, nimanidir qoniqtirmaydigan kuchliliklarni tug`diradi. Til hodisalari bir guruhga, bir turga birlashar ekan, bu birlashish ulardagi yaqinlik asosida emas, balki birlik asosida bo`ladi. Yaqinlik yaqinlashtiradi lekin birlashtirmaydi. Demak ikki va undan ortiq so`z ma`

To giggle - hiringlamoq Grin - irjaymoq To smile - tabassum qilmoq Cockle - xohlamoq, qiqirlab kulish. Guffam - qah-qahalamoq Roar - hixillamoq So`zlarning ma`nosi qay darajada bo`lmasin, yaqinlik bor, lekin bularning hammasi o`zaro sinonim bo`lmaydi. Buni To smile - tabassum qilmoq bilan guffam - qah-qahalamoq so`zlarini qiyoslaganda aniq yozish mumkin. Zvechensev kitobidan keltirilgan: Hard - qattiq Strong - kuchli Firmly - mustahkam Solid - pishiq sinonimlarni tahlil qilamiz. Kuchli bo`yoq - ketmaydigan bo`yoq Kuchli hid - achchiq hid Kuchli shakar - qattiq shakar Kuchli muz - mustahkam muz Kuchli aez - shafqatsiz ayoz Kuchli shamol - chuqur shamol Kuchli organizm - chidamli organizm Kuchli do`stlik - sodiq, ajralmas do`stlik 30

Kuchli so`z - chin so`z Kuchli gan - arishish so`zi. Bu yerda qattiq, kuchli, mustahkam sinonimlarni hamma so`zlarda ham ma`no jihatidan bir-biriga mos kelmaydi. Masalan: bir mustahkam eritma, qattiq bo`yoq, chuqur shamol deb aytolmaymiz. 2.2. Sinonimlarning kelib chiqish tarixi. Sinhronik va Diahronik aspekt o`rtasidagi aloxida farqni ajratish juda muhim buni tasavvur qilish mumkin emas, ammo ikkala aspekt mustaqil bir va bir-birisiz 31

tushunish qiyin. Shuning uchun sinonimlarni tarixiy analiz qilish, hozirgi ingliz tilida sinonimlarga tarixiy yondashish sinonimlarni kelib chiqishini muhokama qilish va ingliz tilida qo`llash sabablarini ko`rib chiqamiz. Ko`pchilik olimlar sinonimlarni o`rgatayotganda o`tmishdagi so`zlarga qisman yondashishadi va ko`proq e`tiborlarini ingliz sinonimlarining chetdan kirib kelgan mashhur so`zlarga qaratishadi. Masalan: frudom - liberty yoki heawhshy so`zlarini keltirishimiz mumkin. Birinchi so`zlar mahalliy va ikkinchi so`zlar fransuz va skadinaviya tilidan kirib kelgan so`zlardir. Ingliz tilidagi sinonimlarning boyligi asosan A. Imishning 21 fikricha fransuz tiliga bog`liqdir. Ingliz tili leksikasida sinonimlarning kelib chiqishini anglasak va fransuz tilidagi so`zlardan iborat. Misol uchu

Sinonimlar har bir tilda o`zining harakteriga egadir. Uning ingliz tilida o`ziga hos qirralari oddiy va mahalliy so`zlar stilistik neytral va fransuz so`zlaridan olingan adabiy so`zlar va ularinng kelib chiqishini lotin so`zlarida ko`rishimiz mumkin. Bunday turdagi stilistik hulosalarni quyidagicha ko`rishimiz mumkin. Native English words borrowed from. Word from French Latin To ask stomach to interrogate Belly finish abdomen To end to assemble complete To gather guidance collect teaching to guestion instruction Ingliz sinonimlari manbai kellenik va roman so`zlaridan kirib kelgan. Misol uchun: periphery, circumstence, hypothesis, supposition, sympathy, compassion, synthesis, composition. 23 XIII asrda soil so`zi ingliz tilida strip of the land ma`nosida keladi. Old Englishda o`rmonlar, o`s

Boshqa ko`pgina so`zlar lug`atlarda “arxaik” yoki “mavhum” holatda bo`lib bunday raqobatda tushib qoladi. Boshqalari esa ma`nolari yoki asl ma`nosi juda kam saqlanadi. Bu jarayon synonymic differentiation (ya`ni sinonimlarda har xillik) deb nomlanib buyuk tilshunos olim M. Breal til rivojlanishida haqiqiy qoida deb ko`rsatadi. Bundan ko`rish mumkinki. Sinonimlar bir-biriga semantik jihatdan ikki qarama-qarshi yo`l bilan ta`sir ko`rsatadi. Birinchi dissimlation (dissimlasiya), ikkinchi jarayon ossimlasiya deb nomlanadi. Sinonimlarning assimlasiya jarayoni parallel rivojlanishni nazarda tutadi. Masalan: Middle English dagi ingliz ravishi swifty so`zining ma`nosi va immediately - darhol so`zini olishimiz mumkin. Bu qoida ingliz tilshunosi G. Sterk tomonidan kashf qilinib tushuntirilgan. Ingli

By the way, to by has quite given up the idea of doing those animal (300 b) cartoons. (Maugham. The Moon of Sixpence) Yo`l-yo`lakay Tobi bu hayvonlardan multfilm qilish g`oyasidan voz kechadi. My brother has quarreled with me and give up me (dickens). Men ukam bilan janjallashib qoldim va meni tark etdi. I resolved to give up my from sell my stock and remove (helston). Men ho`jalikni tashlab dachani sotib ketishga va ko`chishga qaror qildim. Good fortune did not abahdon him (shokespeare). Omad uni tark etadi. Sh.Amasova frazalari haraktariga frazaning qurilishi va aloqasi o`rtasidagi bog`liqlikning doimiyligi va semantik tasirchanlikka urg`u berib o`tadi. U yana e`tiborini bir narsaga qaratadi, frazeologik birikmalarda ma`nosi to`laligiga turlicha bo`lishini ta`kidlaydi. Bu ishda to give a

Ideografik sinonimlar bir xil ma`noni anglatadi va bir xil neytral stilistik turlarga tegishli bo`ladi. Masalan: power, force-kuch, energy-quvvat so`zlari. She began to look at pictures with great energy. (Jhackeray). Jhey held him fimly but used no force (pone). He power of the waves battered dewn the wall (longthon). Keltirilgan misollardagi sinonim so`zlarni bir-birini u o`rnida ishlatishimiz mumkin. Stilistik sinonimlar ularning ba`zasida emossional ekspressiv deb ham atashadi. Turli stilistik turlarga tegishli bo`lgan sinonimik qatordagi so`zlarni quyidagicha qiyoslaymiz. Masalan: bad, ill, ivel, wicked-yomon, kasal ma`nolarini anglatadi. He bad news had an evil consequence. (Gray) Ill news goes fast (proverb). A bad character is the consequence of immoral conduct, but a wicked charac

Look - qarash ma`nosida ishlatilib neytral so`z hisoblanadi. Chunki bu so`z bilan tez qarab olish yoki qarab o`tish ma`nolari kelib chiqaveradi. She gave me a guick look . (Greene “the power and the Glory”) 250 bet. U menga bir qadam qo`yidi. U menga nazar tashladi, desak ham hato bo`lmaydi. Glance - tez qarab olish degan ma`noni beradi. U davomiy uzoq vaqt tikilish ma`nosini anglatolmaydi. Miss Verever and major Trape exchanged glances (preistley). Berabe honim va mayor Treyp nigohlarni bir-bir almashtiraverdilar. View - qarash degan ma`noni u ko`chma ma`noda anglatadi, qarash haqiqiy ko`z bilan emas, balki insonning harakteridan kelib chiqib, u uning uy haellari, orzu- umidlari g`oyalari aks etish jarayonidir. I had hidden the view . (du maurier). Men nigohlarimni yashirdim. Sight - biro

Har qanday semantik farqlash stilistik bo`la olmasligini hisobga olib taqqoslasak excellent, splendid, glorious ammo har qanday stilistik farqlanish ma`noviy bo`la olmaydi. Of course they didn`t intend to occupy permanently an apartment so excellent (Jhackeray). Whaty a splendid actress and manager (Gronin). It was a glorious night, with a great full moon gleaming in a purpleshy. Ushbu gaplarimizda excellent ga nisbatan splendid va glorious so`zlari stilistik tomonidan farqlanishini kuzatish mumkin. Tarjima qilganimizda birinchi gapimizda excellent so`zi a`lo keyin splendid, glorious so`zlari ko`plab stilistik ma`noga ega. V. A. Zveninsev 24 fikriga qo`shilib stilistik sinonimlarning ma`noviy asosi ideografik ma`noviy asosi ideografik sinonimlarning analogik asosidan hech ham farq qilmasli

Visage - yuz (chehra) so`zi face - yuz (ideografik) so`zining sinonimi bo`lib, insonning yuzi, kayfiyati yoki his tuyg`uni ifodalash qirralarini ma`nolarini beradi. Bu so`z kitobiy yuzdagi g`uruz, viqor, sharaf kabi ma`nolarni beradi. Endi ideografik va stilistik sinonimlar terminini izohlashga o`tsak V. Vilyuman nuqtai nazariga tayanib shuni ta`kidlash mumkinki, ideografik sinonimlar stilistik jihatdan neytraldir: Excellent – splendid boshqa nuqtai nazardan qaraganda stunning-topping stilistik sinonimlar bilan solishtirganda ideografik sinonimlar har doim stilistik jihatdan bir xildir, stilistik sinonimlar turli xildir. Bu fikrga ko`ra ideografik juftligi excellent- splendid-stunning-toping bo`lib, ular stilistik jihatdan bir xil. Birinchilari stilistik neytral excellent splendid, ikkinch

Yemoq - bu so`zlarning yagona distributiv holatda qo`llanilishi ularning ideografik holatini aniqlaydi. Stilistik sinonimlarni nostilistik sinonimlar bilan taqqoslash unchalik to`g`ri emas, chunki hamma sinonimlar ham stilistikdir. Stilistik bir xil va stilistik har xil sinonimlarni taqqoslash degani esa ikki turdagi sinonimlar ham muhim va yetarli sinonimlik hususiyatlarga ega bo`lib, ular semantik umumiylik va qisman o`rin almashtirishdir. Shunday qilib ideografik sinonimlar semantik ma`noviy komponnentlari bilan farqlanadigan so`zlar bir stilistik holatga tegishli strength-force-power, look-watch glance, beautiful-handsome. Sinonimlarni bir element guruhidan boshqa so`zlardan bo`yoqdorligi bilan farqlash mumkin. A very lonely boy lost between them and awore at then that his mother had n

Misol uchun sintaktik analiz qilganimizda bore yolong`och so`zi insoning yolongoch holatini ifodalaydi va hol vazifasida keladi. We saw many children quite bore. - Biz ko`p bolalarni yolong`och ko`rdik. Nahed - yolong`och so`zi ham kesim ham aniqlovchi vazifasida keladi. Small nahed boys sat on the buffaloes (Y. Yreene). Ushbu gapda aniqlovchi vazifasida kelyapti. Marfalogik sinonimlarni uch turga bo`lib o`rganamiz. Ot-noun Sifat-adjactive Fe`l-verb Ot sinonimik qatoriga chance, opportunity, occasion sinonimlarni keltirishimiz mumkin. Ushbu sinonimlar ot so`z turkumiga mansub bo`lib, gapda turli xil sifatlik vazifalarni bajaradi. chance, opportunity, occasion - sinonimlar qulay fursat degan ma`noda bir xil qo`llanishi mumkin, ya`ni biri boshqasining o`rniga kelishi mumkin. Masalan: This is

keyin to`ldiruvchidan oldin ishlatilgan. O`zbek tilida ham imkoniyat berdim kesim fazifasida kelgan. Ikkinchi gapimizda yordamchi fe`l had-o`zining mustaqil leksik ma`nosini yo`qotmagan, ya`ni bor bo`lmoq, ega bo`lmoq ma`nosida kelgan. Shuning uchun gapda opportunities to`ldiruvchi vazifasida kelgan. Uchunchi gapimizda occasion-anonim so`zi mahsus moment yoki vaqtga sodir bo`lgan narsalarga nisbatan ko`pincha on predlogiga ergashib keladi va gap ohirida kesimdan keyin ishlatilib payt holi vazifasida kelgan. Demak chance, opportunity, occasion - ot so`z turkumidagi sinonimlari gapda kesim, ega, to`ldiruvchi, hol vazifalarida kelishi mumkin. Sifat sinonimlik qatoriga biz bad , ill , wicked , bad-poor so`zlarini misol qilib olishimiz mumkin. Bad , ill , wicked , evel so`zlarini qiyoslaganimiz

1. Pyle was apologizing to Phuong in bad French for having help her waiting. (S. Lewis “dods-wovth”). 2. He might be a poor lover. (F. Harris “Oscor Wiede”) Har ikkala gapda poor va bad so`zlari ot so`z turkumi oldidan ishlatilib aniqlovchi vazifasida keladi. Ammo poor va bad so`zlarining o`zining mustaqil ma`nolari bor. Bad - so`zi narsa buyumning yomon buzilgan, zararlangan holatga kelib qolganida shu narsaning sifatini ko`rsatish uchun qo`llaniladi va inson sog`lig`i uchun zararli, foydasiz bo`lgan narsalarni ham ko`rsatishi mumkin. Masalan: he pipeclay is bad for his longs (B. Show). Poor - kambag`al, becharahol kabi ma`nolarni anglatadi. A poor man, (family) poor peoply. Fe`l sinonimik qatoriga happen, occur, chance, transpire, befall so`zlarini keltirishimiz mumkin. Ushbu sinonimlar

Chance - ba`zan to`satdan sodir bo`lgan holatlarda ishlatiladi. Masalan: He chanced to meet her in the street (Y. “he silver spoon”). U uni ko`chaga to`satdan uchratib qoldi. Transpire - bu so`z kamdan-kam holatlarda ishlatiladi. Masalan: I gave an honest account of what transpired (Lewis “Bobbitt”). Befallen - kitobiy adabiy so`z hisoblanadi. Deyarli doimo adabiy asarlar ishlatiladi. Masalan: And yet it must be tackled lest worse befall. (Yalsworthy “to let”). Sinonimlarning yana bir turdagi farqi buni predloglarda qo`llashda ko`rishimiz mumkin. Misol uchun: To answer a question - savolga javob bermoq To reply to question - savolga javob bermoq To respond to question - savolga javob bermoq Mrs Devidson gave him quich look though her pince but the didn`t answer his questions (John Cristiam

ko`rsatishimiz mumkin. Misol uchun: lingvistik atamalar noun-ot va substantive- ot , fun ctional offix- qo` shimcha vazifasi , flection-qo`shimcha va hokazolar bir xil ma`noni bildiradi. Hullas narsa hodisalardagi o`ziga hoslikni to`laligicha ifodalash, unga munosabatni konkret ifodalash va shu kabi talab bilan so`zlarning tanlanishi, stilning ma`lum turiga moslanadi. 45

2.4. Ingliz tilidagi sinonimlarning o`zbek tilidagi tarjima tahlili . Tarjimaning vazifasi so`z va gapning ma`nosini bera bilishgina emas balki avtor uslubining ichki energiyasidan kelib chiqadigan eng nozik va nafis hususiyatlarini, chunonchi badiiy ohang harakat so`z va so`zlar tizmasining zamirida yashirinib yotgan samantik hodisani har bir avtorning o`ziga hos yumor yaratish hususiyatini uning so`z tanlash va so`z biriktirish borasidagi yangiligini badiiy asarni eng muhim hossasi bo`lgan. Obrazlilikni har bir tovush, nutq va vergulning badiiy funksiyasini bilib to`g`ri aks ettirishdan iborat. Ana shunday mayda va nozik til hususiyalarini tushunmay yoki bunga e`tibor qilmagan tarjimoning to`g`ri tarjima qilishi muhim emas. Masalan: o`lmoq ma`nosidagi dunyodan o`tdi, oyoq cho`zdi, abadiy

Tekstning original nusxasidan “ Одна из целей поездки в Россию для Анны было свидания с сыном ” jumlasini olsak bu yerda o`zbek tiliga Mirzakalon Ismoiliy “Annaning rossiyaga qaytishdagi maqsadlaridan biri o`g`lini ko`rish edi” deb tarjima qiladi. “ цел `” maqsad so`zini ingliz olimlari turli sinonimlar bilan beradilar. Garnet qilgan tarjimasini ko`ramiz: One of Anna`s objects in coming back to Russia way to ses her son. Momdi tarjimasi: One of Anna`s reasons for returning to Russia had been to see her son. Tovnsen tarjimasi: One of Anna`s aims in returning to Russia had been to see her son. Veyner tarjimasi: One of Anna`s purposes in returning to Russia was to see her son. Doli tarjimasi: One of Anna`s desire on her return to Russia was to see her son. Ushbu holatlarda objects, reasons, a

Ingliz tilidagi sinonimlarni o`zbek tiliga tarjima qilganimizda qanday ma`no anglatishni va har ikkala tilda ham qanday vazifada kelganini misollarda ko`rib chiqamiz. Masalan: Expect, hope a wait - sinonim so`zlari ma`nolariga ko`ra turlichadir. Ulardan expect va hope – bir-birini o`rniga almashinib qo`llanishi mumkin. I expect so, I hope so (du mouriar). Bu sinonim so`zlar biror narsaning sodir bo`lishiga umid bog`laganda, kutganda ishlatiladi. Expect - biror kishini kelishi haqida o`ylamoq, orzu qilmoq, intiq bo`lib kutmoq ma`nolarini ifodalaydi. Hope - biror narsaning sodir bo`lishiga ishonmoq ma`nosida qo`llaniladi. Hope - yoqimli istak hohishlar bilan aloqador. Expect va hope turli xil sintaktik aloqalarga kirishadi. Expect - fe`li to`ldiruvchi ergash gaplarda to`ldiruvchi infinitiv k

They await danger. Bu sinonim so`zlar havfni oldindan kutmoq va havfga tayyor turmoq ma`nolarida ishlatiladi. Yana biz misolda sinonimlarni gapdagi vazifasi qanday o`rinda kelganini o`zbek tilidagi tarjimasi bilan analiz qilamiz. Masalan: note , loather , desert , abominate - nafratlanmoq, yoqtirmaslik, qarshi bo`lmoq ma`nolarini anglatadi. He hated the fellow (Z. Y. “He moon of pr”) U yigitchani yoqtirman . She had loathed him for years. (Z. Y. “He moon of pr. ty”) U yillar mobaynida u undan nafratlanadi . I quite detest the man. (J. Austen “Pridex prejutice”). Men bu odamga butunlay qarshiman . He Eguptians lived only on the fruits of the fruits of the earth, and abominated flesh eaters (J. Newton). Misrliklar faqatgina yerning mevalari bilan va go`sht yeyuvchilarni yoqtirmaydilar . Biri

Uchinchi gapimizda detest - so`zi ingliz tilida ham, o`zbek tilida ham kesim vazifasida kelgan, ot so`z turkumiga mansub bo`lgan to`ldiruvchidan oldin kelgan. To`rtinchi gapimizda abominate - sinonim so`zi ingliz tilida ham, o`zbek tilida ham kesim bo`lib kelgan, ingliz tilida ot so`z turkumidan tashkil topgan to`ldiruvchidan oldin kelgan, o`zbek tiliga tarjima qilganimizda esa keyin kelgan. Bu so`z detestga qaraganda kuchliroq ma`noda ishlatiladi, ko`pincha adabiy asarlarda ishlatiladigan adabiy so`zlardir. 50

Xulosa. Ingliz tilidagi sinonimlarning o`zbek tilidagi tarjima taxliliga doir tadqiqotlarni xulosalaydigan bo`lsak, sinonim so`zlar shunchaki xashamdorlik emas, balki tilning chinakam boyligidir. Sinonimlar so`zning ma`noli shakllaridan biri bo`lib, alaffuzi, yozilishi har xil, birlashtiruvchi ma`nosi bir xil bo`lgan qo`shimcha ma`no nozikligi, emotsion ma`nosi qo`llanishi kabi bir qator xususiyatlari bilan o`zaro farqlanadigan so`zlardir. Sinonim so`zlar xaqida so`z borar ekan, biz sinonimlarni tilshunoslikda asosan ideografik va stilistik turlarga bo`lamiz. Ideografik sinonimlar masalan: to understand-to realish, to expeet-to anticipate- tushunmoq, anglab yetmoq, kutmoq, oldindan ko`rmoq - bir xil ma`noni anglatadi va bir xil neytral stilistik turga tegishli bo`ladi. Stilistik sinonimlar

boshqalrnikiga nisbatan keng bo`lgan so`z asosiy so`z xisoblanadi. Sinonimik qatorning chegarasini belgilashda asosiy so`z xisobga olinadi, boshqa so`zlar bir- biriga qiyoslanmaydi, balki asosiy so`zga qiyoslanadi. Masalan: accomplish, attain, gain sinonimik qatorida achiwe so`zi asosiy so`z xisoblanadi. Biz sinonimlarni sintaktik va marfalogik va albatta ko`p e`tiborni ma`noga berib klassifikatsiya qilishimiz mumkin. Sintaktik analiz qilganimizda bare – yalong`och so`zi insonning yalong`och xolatini ifodalaydi va xol vazifasida keladi uning sinonimik qatori nahed - yalong`ach so`zi xam kesim va aniqlovchi vazifasida keladi. Misol uchun: the child lay bare (Galswarthy “to let”) Bola yalong`och yotibdi. I small naked boys sat on the tables. (Greene) Kichkina yalong`och bolalar stollar ustid

Gapda “edge” to`ldiruvchi vazifasida kelgan. O`zbek tilida xam to`ldiruvchi vazifasida kelgan. Ularning ba`zilari bir-biri o`rnida ishlatilishi mumkin. Masalan: he edge (border) of a wood. He edge (border; rim) of a lake. Ushbu sinonimlar ma`no jixatdan bir-biriga yaqin bo`lsada, ammo ishlatilishi turlichadir. Edge biror narsaning so`nggi tugash tuqtasini bildiradi. Masalan: he set down on the edge of the table. (Galsworthy) U stolning chetiga o`tirdi. Border - mamlakat, davlat chegaralarini ko`rsatadi. Masalan: Chinese border - Xitoy chegaralari. Men yana sinonimlarga ``English synonyms their meanings and usage`` nomli sinonim kitopdan quyidagi misollarni ko`rsatib o`taman: Ot sinonimik qatorga quyidagi misollarni keltirishimiz mumkin: Affair, business, concern, matter, thing – ish, xizma

Alone, lonely, lone, solitary, forlorn – yolg`iz, yakka, bir o`zi ma`nolarini anglatadi. I think, if you don`t mind, I would rather be alone. (Greene) Agar qarshi bo`lmasang, yolg`iz qolganim ma`qul deb o`ylayman. A lone gull flew across the sky.(Du Maurier.) Yolg`iz chayka (qush turi) osmonda uchib yurardi. And they were kind with each other. For they all seemed lost, like lost, forlorn aborigines…(Lawrence) Ular bir-birlariga o`xshashardi. Ular uchun hammasi yo`qotilgandek tuyuldi, xuddi yolg`iz qolgan aborigenlardek. Fe`l sinonimlarga misol keltiradigan bo`lsak, ular quyidagilar: Begin, commence, start - boshlamoq ma`nosini anglatadi. Suddenly the poor devil in the middle, who has led the song, and shouted the loudest, stops and begins to cry. (B. Shaw.) To`satdan burchakdagi qo`shiqni

Qolgan sinonimlar ham xuddi shularga o`xshab ishlatiladi. Sifat sinonimik qatoriga wet, moist, humid, damp, dank sinonimik qatordagi so`zlarni keltirishimiz mumkin. Bu turkumdagi sinonimik qator gapda ko`pincha kesim va aniqlovchi vazifasida keladi. Masalan: His shirt was wet wish sweat. (M. Twain) Uning kuylagi terlaganidan xo`l bo`lgan edi . Ushbu gapda wet - predikativ vazifasida kelgan, o`zbek tiliga tarjima qilganimizda xam murakkab fe`l kesim vazifasida kelgan. Xullas sinonimlar – bu nominativ mazmun jixatdan mos tushadigan qo`llanish mazmuni xususiyatlari va turli qo`shimcha ma`nosi bilan bir-biridan farqlanadigan so`zlar. 55

Foydalanilgan ilmiy adabiyotlar . 1) V . G . Vilyuman “Английская синонимика”. Москва 1980. V . Arnold “Стилистика современного английского языка”. Москва 1980 2) Arnold I. V. “The English world”. M. 1973. 3) Galperin I. R. “Stylistics” – Moscow 1977. 4) Jesperson O. “growth and structure of the English language” L – 1930. 5) Ilish V. A. “The structure of modern English” M. 1965. 6) Grabb`s “English synonyms”. Lond 7) I. Gandelsman “English synonyms”. Moscow 1965 8) Y. I. Godlennik, e. V. Malishevskaya “English synonyms their meanings and usage”. Moskva 1965. 9) Baskakov, Sodiqov “Umumiy tilshunoslik”. O`qituvchi 56

Foydalanilgan badiiy adabiyotlar 1) “Pretty woman” 2004 New York J. Jance. 2) “A cold heart” 2004. New York. Jonathan Kellerman. 3) W. S. Maugham “The moon and sixpence” 4) J. Galsworthy “The man of property`` 5) M. Dodge “The silver Skates”. 6) G. Galsworthy “The white mokey”. 7) “Stories from Naunda” 2004. New York Philip Gaurevitch. 8) C. P. Snow “The Affair”. 9) Jennifer Crusie “Welcome to temptation”. 10) William Macereace Thackeray “Vanity Fair”. 11) Jane Austen “Sense and Sensibility”. 57

Qisqartma adabiyotlar. 1) ACC – Cronin A. S. The Cidatel – M. Higher School Publishing house, 1966. 2) AS – American Satire. Satirical short stories and Essays. – M: Progress Publishers, 1957. 3) AHG – Hugley A. Grome yellow. M: Progress Publishers, 1979. 4) CDA – Dickens Ch. American notu – M: Progress Publishers, 1950. 5) J.S.G. – Swift J. Guliver`s Travel – M: Higher School Publishing house, 1979. 6) J.G.L. – Galsworthy J. To let. – M: Progress Publishers, 1975. 7) J.A.P. Austen Jane. Pride and Prejudice. – M: Foreign languages. 8) J.G.M. - Galsworthy J. The mef of property. – M: Progress Publishers, 1976. 9) PAP – Abrahams P. “the Path of Thunder”. M: Foreign languages publishing house, 1971. 10) SMM – Maugham S.W. The moon and Sixpence. M: Progress Publishers, 1975. 58

Lug`atlar. 1) “A dictionary of modern English usage” – Oxford, 1951. 2) Webster`s “Dictionary of synonyms”. Merriam, 1951 3) Webster`s “New Dictionary of synonyms”. – USA, 1967. 4) Soule`s Dictionary “English synonyms” London, 1930. a. Gandelsman “English synonyms”. Moscow, 1963. 5) “The Oxford English Dictionary in 12 volumes”, Oxford, 1961. 59

Купить