Hozirgi zamon ingliz tilida To be to va to have to fe`lli birikmalarining lingvistik tahlili - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	137.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

Hozirgi zamon ingliz tilida To be to va to have to fe`lli birikmalarining lingvistik tahlili

Купить

Hozirgi zamon ingliz tilida To be to va to have to fe`lli birikmalarining lingvistik tahlili mavzusida yozgan 1

MUNDARIJA. KIRISH………………………………………………………… ……… … . ……..3 I BOB.Hozirgi zamon ingliz tilida so’z turkumlari haqida …………………………………………………………………….………7 1.1. So’z turkumlari haqida umumiy ma’lumot……………………….……….7 1.2.Hozirgi zamon ingliz tilida fe`l so`z turkumi……………………................12 1.3. Hozirgi zamon ingliz tilida “must” modal fe’li talqini…………................30 II BOB. “To be to” va “to have to” birikmalarining lingvi stik tahlili…….…38 2.1. Hozirgi zamon ingliz tilida “to have to” fe`lli birikmasining lingvistik tahlili……………………………………………………………….....38 2.2. Hozirgi zamon ingliz tilida “to be to” birikmasining lingvistik tahlili……………………………………………….…………………44 2.3. Hozirgi zamon ingliz tilida “to have to” va “to be to” fe`lli birikmasining sintaktik-semantik tahlili……………………………………….47 XULOSA……………………

KIRISH Mavzuning dolzarbligi : O’zbekiston mustaqillik yillarida buyuk o’zgarishlar tomon yuz tutdi.Bu ayniqsa ta’lim tizimida yaqqol ko’rinadi.Chunki, ta’lim tizimi o’z oldiga erkin fikrlovchi, barkamol, yetuk shaxsni tarbiyalashni vazifa qilib qo’yadi. Jahondagi rivojlangan davlatlarning tajribasi ilg’or pedagogik texnologiyalarga asoslangan holda o’quvchi yoshlarning bilim olishiga bo’lgan qiziqish va ehtiyojlarini qondiribgina qolmasdan, yuqori malakali mutaxassislar yetishtirib berish vazifalarini ham hal qilmoqda. Ma’lumki, ”Ta’lim to’g’risida”gi qonunda ta’lim sohasidagi davlat siyosatining asosiy prinsiplarida ta’lim va tarbiyaning insonparvar demokratik xarakterda ekanligi muhim tamoyil sifatida ko’rsatib o’tilgan. Ta’lim islohotlarida ushbu tamoyillarga asoslangan, ta’lim oluvch

naqadar muhimligi mubolag‘a emas, zero xalqimiz o‘zining buyuk kelajagi chet ellik sheriklar bilan o‘zaro bog‘liq ekanini juda yaxshi biladi…. 3 Мазкур tadqiqot ishi O`zbekiston Respublikasi Prezidentining 2012 yil 10 dekabrdagi PQ-18/75-sоn «Chet tillarini o`rganish tizimini yanada takkomillashtirish chora-tadbirlari to`g`risida»gi qarori, O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2013 yil 8 maydagi «O`zbekiston ta`lim tizimining chet tillar bo`yicha ta`lim tizimini tasdiqlash to`g`risida»gi 124-son qarori, O`zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldgi PF-4947-son Farmoni bilan tasdiqlangan O`zbekiston Respublikasining «2017 – 2021 yillarda O`zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo`nalishi bo`yicha Harakatlar strategiyasi»va boshqa me`yoriy-huquq

mavjud emas. Modallik ma’nosi o’zbek tilida turli morfologik va sintaktik usullar ya’ni ko’makchi fe’llar, modal so’zlar va affikslar yordamida ifodalanadi. “Must” modal fe’lining ekvivalentlari bo’lgan Mavzuim “to be to” va “to have to” odatda majburiylik va zaruriyatni ifodalaydi. Lekin ularning ehtimollik, chama qilish, taxmin, “to have to” ning esa so’zlovchining o’zidan kelib chiqadigan va tashqi muhit ta’siri ostida kelib chiqadigan zaruriyat va shu kabi ma’nolari borki, biz uni mazkur bitiruv malakaviy ishida yoritib berishga harakat qildik. “To be to” va “to have to”oborotlarining turli leksik ma’nolarda qo’llanilishini o’rganish va tahlil qilish ushbu bitiruv malakaviy ishining dolzarbligidir. Bitiruv malakaviy ishning maqsadi va vazifalari: Hozirgi zamon ingliz tilidagi “to be to

Bitiruv malakaviy ishining ob’yekti: Modal fe’llarning ekvivalentlari o’rtasida alohida o’rin tutadigan “to be to” va “to have to” oborotlari tadqiqotning ob’yektidir. Bitiruv malakaviy ishining ilmiyligi va amaliy ahamiyati: “To be to” va “to have to” oborotlarini leksik-semantik tahlil qilish orqali uning turli leksik ma’nolarini aniqlash va bu oborotlar qatnashgan gaplarni tarjima qilganda ularning o’zbek tilidagi muqobil variantlarini topish tadqiqotning ilmiyligidir. Mazkur tadqiqotning ilmiy nazariy xulosalari ingliz tilining nazariy va amaliy grammatikasi fanlari uchun ilmiy qiymatga ega bo’lib, ulardan “to be to” va “to have to” mavzusida ilmiy maqolalar yozishda, ingliz tili grammatikasidan shu mavzuda amaliy mashg’ulotlar o’tishda foydalanish mumkin. 6

I BOB.Hozirgi zamon ingliz tilida so`z turkumlari 1.1.So’z turkumlari haqida umumiy ma’lumot. So’z turkumlari haqidagi muammo umumiy tilshunoslik nazariyasida eng ko’p munozarali muammolardan biridir. So’z turkumlarini tasnif qilish 3 turdagi prinsipga asoslanadi: 1) ma’no, 2) shakl, 3) funksiya 5 1. Ma’no deganda biz ma’lum bir guruhga kiruvchi hamma so’zlarning umumiy ma’nosini va mohiyatini tushunamiz. Masalan, “ot” so’z turkumiga to’xtaladigan bo’lsak, “ot” so’z turkumining so’z sifatidagi struktural ma’nosini tashkil etadi. Xuddi shunday fe’l so’z turkumining so’z sifatidagi ma’nosi ish- harakatni bildiradi. 2. So’z turkumining shakli deganda biror bir so’z turkumiga kiruvchi so’zlarning morfologik xarakteristikasi nazarda tutiladi. Shunday qilib “ot” so’z turkumi son kategoriyasi (b

Ko’pchilik olimlar so’z turkumlarini morfologiyaning bir bo’lagi deb qarashadi, lekin shunga qaramay so’z turkumlarini sintaksisga bog’lab o’rganmaslik xato bo’ladi. Bu muammoga turli olimlar turlicha fikr bildirganlar. Akademik Shaxmatovning fikricha so’z turkumlari sintaksisda o’rganilishi kerak. 6 Tilshunos olim B. Ilish so’z turkumlari nazariyasini ba’zi sintaktik jihatlarini ham o’z ichiga olgan holda morfologiyaning asosiy qismi deb qaraydi. Tilshunos olim E. M. Gordon so’z turkumlariga qo’yidagicha to’xtalib o’tadi. 7 “Har bir tildagi mavjud so’zlar ma’lum so’z turkumlariga mansub bo’lib, har bir so’z turkumi o’z xususiyatlariga ega 8 . So’z turkumlari bir-biridan ma’nosi, formasi va gapdagi funksiyasiga ko’ra farq qiladi. Har bir so’z turkumining o’z leksik ma’nosi bor. Masalan, fe

kesim funksiyasida kelsa, ot odatda ega yoki to’ldiruvchi, sifat aniqlovchi yoki predikativ bo’lib kelsa, ravsh hol funksiyasida keladi”. Kaushanskaya 9 ham so’z turkumlarini mustaqil va yordamchi so’z turkumlariga bo’ladi. Mustaqil so’z turkumlari gapda ega, kesim, aniqlovchi, to’ldiruvchi yoki hol kabi ma’lum bir sintaktik funksiyani bajaradi. Mustaqil so’z turkumlariga; 1) ot 2) sifat 3) olmosh 4) son 5) fe’l 6) ravsh 7) holat kategoriyasi so’zlari 8) modal so’zlar 9) undalma Yordamchi so’z turkumlarini Kaushanskaya struktural so’z turkumlari deb qaraydi. Struktural so’z turkumlari gapda so’zlarni bog’laydi. Ular gapda mustaqil funksiyani bajarmaydi. Struktural so’z turkumlariga Kaushanskaya qo’yidagilarni kiritadi: 1) predlog 2) bog’lovchi 3) yuklama 4) artikl 9 В. Л. Каушанская «Грамм

Tilshunos olimlar K. N. Kachalova, E. E. Izrailevichlar 10 so’zlarni qo’yidagi belgilariga ko’ra so’z turkumlariga ajratishadi. 1. Ma’nosiga ko’ra 2. Gapdagi vazifasiga ko’ra 3. So’z yasash formasiga ko’ra 4. So’z o’zgarish formasiga ko’ra (Grammatik qo’shimchalar bilan). Ingliz tilida so’z yasalish formasi va so’z o’zgarishi bir so’z turkumini boshqa so’z turkumidan ajratishda unchalik axamiyat kasb etmaydi. Kachalova so’z turkumlarini qo’yidagilarga bo’ladi: 1) ot 2) sifat 3) son 4) olmosh 5) fe’l 6) ravish 7) predlog 8) bog’lovchi 9) undalma Kachalova ot, sifat, son, olmosh, fe’l va ravishni, ular gapda predmetni, belgini, ish-harakatni va gapda ma’lum bir sintaktik funksiyani bajarganligi uchun mustaqil so’z turkumlariga ajratadi. Predlog, bog’lovchi va artiklni yordamchi so’z turkumig

Bundan tashqari Gordon 11 so’zlarni 3 asosiy guruhga bo’ladi: mustaqil so’zlar, yordamchi so’zlar va mustaqil elementlar. Mustaqil so’zlarning aniq leksik ma’nosi bor bo’lib, ular gapda mustaqil funksiyalarni bajaradilar. Demak, ular gapda gapning bosh bo’laklari bo’lib kelishi mumkin. Mustaqil so’zlarga fe’l, ot, sifat, son, olmosh va ravish so’z turkumlariga kiruvchi so’zlar kiradi. Yordamchi so’zlar mustaqil so’zlardan semantik jihatdan farq qiladi. Yordamchi so’zlar gapda biror bir sintaktik funksiyani bajarmaydi. Leksik, ular gapda so’zning ma’nosini aniqlaydi. Masalan, “the”, ”a” artikllarni olib qaraydigan bo’lsak; A tree (daraxt noma’lum-the tree-daraxt ma’lum) Ingliz tilida artikl, yuklama, predlog va bog’lovchilar yordamchi so’z turkumlariga kiradi. Mustaqil elementlar turli ma’n

kiritish mumkin. Masalan: He looked at me. He looked tired. U menga qaradi. U charchagan ko’rindi. 1 gapda “to look” f’li mustaqil so’z bo’lgan bo’lsa, 2 gapda yordamchi so’z bo’lib kelgan. 1.2.Hozirgi zamon ingliz tilida fe’l so’z turkumi Hozirgi zamon ingliz tilida fe’l so’z turkumi eng ko’p kategoriyalarga asoslangan so’z turkumidir. U analitik formaga ega bo’lgan birgina so’z turkumi bo’lib, fe’l sistemasida o’ziga xos o’rin tutadigan formalarga, ya’ni infinitiv, gerundiy, sifatdosh kabi shakllarga ega yagona so’z turkumidir. 13 Bizga ma’lumki, shaxs yoki narsaning harakati yoki holatini ifodalovchi so’zlar fe’l deyiladi. Ma’nosiga va gapdagi vazifasiga ko’ra fe’llar qo’yidagi turlarga bo’linadi : asosiy fe’llar, yordamchi fe’llar, bog’lovchi fe’llar va modal fe’llar. Asosiy fe’llar yo

ifodalagan ish-harakatning sodir bo’lishi imkoniyatini, ehtimolligini, zaruratini, hohishni bildiradi. Ularga “can”, “may”, “must”, “ought to” va “need” fe’llari kiradi. Modal fe’llar fe’lning asosiy shakli bilan gapda qo’shma fe’l kesim bo’lib keladi. Ma’lumki, ingliz tilida aksariyat fe’llar polisemantik (ko’p ma’noli hisoblanadi). Polisemantik fe’llar ham mustaqil fe’l sifatida, ham yordamchi fe’l sifatida ishlatilishi mumkin. 1. He is married and has three children. (mustaqil fe’l). 2. I had to do this work (modal predikat sifatida). Ingliz tilidagi barcha fe’llar o’zbek tilidagi kabi ikki guruhga bo’linadi: o’timli (transitive) va o’timsiz (intransitive) fe’llar. O’timli fe’llar o’zidan keyin to’ldiruvchi talab qiladi: I’m telling the truth. Men haqiqatni gapirishga qasam ichaman. His

Ko’p ma’noli fe’llarni olib qaraydigan bo’lsak, ular ham o’timli fe’l, ham o’timsiz fe’l bo’lishi mumkin. He changed his address. U manzilini o’zgartirdi. I was glad to see that he had not changed at all. Men uni umuman o’zgarmaganligini ko’rganimdan xursand edim. Yuqoridagi birinchi gapda “to change” fe’li o’timli, ikkinchi gapda “to change” fe’li esa o’timsiz fe’l hisoblanadi. Fe’llar yasalishiga ko’ra sodda, yasama va qo’shma fe’llarga bo’linadi. a) sodda fe’llarga tarkibida qo’shimcha va old qo’shimchasi bo’lmagan fe’llar kiradi: to go, to come, to read, to write, to work va hokazo. b) yasama fe’llarning qo’shimchasi yoki old qo’shimchasi bo’ladi: - en “widen” kengaytirmoq, “stregthen”- mustahkamlamoq. - fy “simplify” soddalashtirmoq, “magnify” kattalashtirmoq. - ize “to mobilize” jalb

Ba’zi hollarda mana shunday poslelogli, ya’ni ravishli fe’llarning ma’nosi ravishsiz fe’llarning ma’nosidan farq qiladi. Jumladan, “to take”-olmoq, “to take in”-aldamoq, “to bring”-keltirmoq, “to bring about”-amalga oshirmoq, “to carry”-ko’tarmoq, “to carry out” -amalga oshirmoq. Ba’zi so’zlar fe’l va otdan tashkil topgan birikmalardan iborat bo’ladi, bunday birikmalar ham fe’l so’z turkumiga kiradi va ular birgalikda bitta tushunchani hosil qiladi. “take care” g’amhurlik qilmoq “take notice” e‘tibor bermoq “make haste” shoshilmoq “give a glance” nazar tashlamoq va hokazo. E. M. Gordon fe’llarni semantik jihatdan ikkiga bo’ladi: terminativ fe’llar va dyurativ (davomli) fe’llar. Terminativ fe’llar ish-harakatning ma’lum chegaragacha davom etishini ko’rsatadi. Bunday fe’llarga “to open”-ochm

nisbat kategoriyasi (aniq va majhul) va aspect va zamon kategoriyalari bilan bog’liq. 14 Zamonaviy ingliz tilida aspektlarning qo’llanilishi usuliga ko’ra “be +first participle” birikmasining ishlatiladigan va ishlatilmaydigan hollari mavjud: Writes-is writing Wrote-was writing Will write-will be writing Has written-has been writing Yuqorida keltirilgan birikmalar “write” fe’liga tegishli va ular o’rtasidagi ba’zi grammatik farqlar bor. Agar biz “writes” va “is writing”, “wrote”, “was writing” o’rtasidagi farqlar haqida to’xtaladigan bo’lsak, biz turli grammatika darsliklaridagi turlicha “is writing” ning ta’riflarini uchratamiz, ya’ni “is writing” birikmasining asosiy xarakteristikasi shundan iboratki, u ma’lum bir paytda ma’lum bir vaqt chegarasida ish-harakatning davom etayotganligini k

O. Jesperson 15 ta’biri bilan aytadigan bo’lsak, “is writing” birikmasi chegaralangan davomiylikni bildirib, ya’ni uning so’zlari bilan aytadigan bo’lsak, bir ish-harakatning boshqa ish-harakatga ramka bo’lib xizmat qilishini bildiradi. Shunga o’xshash ta’rifni prof. Irteneva 16 ham beradi. U “is writing” birikmasini ifodalagan ish-harakat boshqa ish-harakat bilan bir paytda sodir bo’ladi, deb hisoblaydi. Aniqrog’I uning bu qarashlari qo’shma gaplarga xos. Bu esa faqatgina ko’pincha hikoya o’tkan zamonni ko’rsatganda uchraydi. “But once she was in the car and Andre was bending over her, tucking her rug about her sense of freedom left her? (R. West)”. Bu esa “is writing” shakli olimlarning mazkur birikma haqidagi qarashlariga mos kelmaydi. Qo’yidagi gaplarni olib qaraydigan bo’lsak, “What i

J. Bo’ronov 19 Ingliz tili grammatikasida fe’lga qo’yidagi ta’rifni beradi: “Harakat yoki holatni prosess sifatida xarakterlab, zamon, aspekt, mayl, nisbat, perfekt va boshqa grammatik kategoriyalarga ega bo’lgan so’z turkumi fe’l deyiladi. Fe’l asosan shaxs faoliyatini ko’rsatib keladi.” Fe’l haqida to’xtalar ekanmiz, biz fe’llardagi o’timlilik va o’timsizlikka to’xtalib o’tishni joiz deb topamiz. Fe’ldan anglashilgan ma’noning boshqa predmetga qaratilganligi biror ob’ektga ko’chganligini ko’rsatishi va shu harakatning yuzaga kelishi uchun boshqa predmetning ishtirok etishiga qarab fe’llar o’timli va o’timsiz fe’llarga bo’linadi. Hozirgi ingliz tilida fe’llarning o’timli va o’timsizligini ko’rsatuvchi maxsus grammatik ko’rsatkich yo’q. O’timli va o’timsizlik bevosita fe’llarning o’zagi or

O’zidan keyin Grammatik ob’ekt talab qilib, ish-harakatni Grammatik ob’ekt vazifasida keluvchi so’zga ko’chganligini ko’rsatuvchi fe’llar o’timli yoki tranzitiv fe’llar deyiladi. Ingliz tilining o’ziga xos xususiyatlaridan biri ayrim fe’llarning ma’lum predloglar bilan qo’shilib, o’timlilik ma’nosini anglatishidir. Bunday fe’llarga ma’lum predloglar bilan doimiy bog’lanib, asosan yo’nalishini ko’rsatuvchi fe’llargina kiradi. 21 Masalan: To wait for-kutmoq To look at-qaramoq To depend on-bog’liq bo’lmoq To fly over-uchib o’tmoq To ask for-so’ramoq O’zlik olmoshlari (oneself, myself, yourself, himself, herself, itself, ourself, yourselves) bilan kelgan fe’llar ham o’timli fe’llar hisoblanadi. Kesim va to’ldiruvchisi bir o’zakdan yasalgan fe’l va otli konstruksiyalarida ham o’timli fe’llarga

To drench-ho’llamoq. Boshqa so’z turkumlaridan konversiya, affiksasiya va boshqa yo’llar bilan yasalgan o’timli fe’llar ikkinchi darajali-yasama kauzativ ma’noli fe’llar deyiladi. Light-yorug’lik Lighten-yoritmoq Equal-teng Equalize-tenglashtirmoq Formal-rasmiy Formalize-rasmiylashtirmoq. Yuqqoridagi yasama o’timli fe’llar ayni bir vaqtning o’zida ham o’timsiz, ham o’timli fe’l vazifasini o’taydi. Fe’ldan anglashilgan ish-harakatning to’g’ridan-to’g’ri grammatik ob’ektga o’tmasdan faqat grammatik sub’ektning o’zigagina bog’liqlikni ko’rsatuvchi fe’l o’timsiz fe’l deyiladi. O’timsiz fe’llar anglatgan ma’nosiga ko’ra qo’yidagi guruhlarga bo’linadi; a) holat yoki turg’unlikni ko’rsatuvchi fe’llar; “to be”-bo’lmoq, “to life”- yahsamoq, “to die”-o’lmoq. b) harakatni bir erdan ikkinchi erga ko’c

The sun is shining well. He shone the knife. Quyosh yaxshi qizitayapti. U pichoqni yaltiratdi. The story ended . He ended his story. Hikoya tugadi. U hikoyasini tugatdi. Fe’llar o’timli va o’timsiz bo’lishi bilan birga sodda, yasama va qo’shma fe’llarga bo’linadi. Bir o’zakdan iborat bo’lgan fe’llar sodda fe’llar deyiladi. Masalan, to come, to see, to work, to hate, to jump, to grav va boshqalar. Fe’l zamon, shaxs, nisbat kabi grammatik kategoriyalarda kelganda, kategorial grammatik suffikslar uning strukturasini o’zgartirmaydi, yani fe’llar sodda fe’lligicha qoladi. Work-worked-works-working. Konversiya yordamida sodda otlardan yasalgan fe’llar ham sodda fe’l hisoblanadi. To eye-qaramoq; to hand-uzatmoq; O’zak va affikslarning qo’shilishidan yasalgan fe’llar yasama fe’l deyiladi. Masalan;

b) Modal fe’llarga bo’linadi. Mustaqil fe’llarga mustaqil leksik ma’noga ega bo’lib, gapda sodda kesim vazifasida keluvchi fe’llar kiradi. A film of pacin passed over his eyes. (P. Abraxams). Uni ko’z o’ngidan og’riqli film manzarasi o’tdi. She smiled . U jilmaydi. Bog’lovchi fe’llar (link verbs) Bog’lovchi fe’llar anglatgan ma’nolariga ko’ra borliqni, mavjudlikni bildiruvchi fe’llar ( to be), sezishni bildiruvchi fe’llar (to feel ), bir holardan ikkinchi holatga o’tishni bildiruvchi fe’llar ( to become, to grow, to get, to turn ), avvalgi holatda turganlikni ko’rsatuvchi fe’llar to remain, to keep, to stay, to continue va boshqa fe’l guruhlariga bo’linadi. Ma’lum distributsiya yordamida bog’lovchi fe’l vazifasini o’tab keluvchi “to stand”, ”to lie”, ”to fall”, ”to go”, ”to draw”, kabi fe’

xizmat qiladilar va o’zlari shu fe’llarning ta’sirida kuchsizlanadilar, bu fe’llar asosan grammatik ma’nolarni ko’rsatish maqsadida ishlatilganligi uchun ham ular grammatikallashgan fe’llar qatoriga qo’shiladi. Grammatikallashuv to’la yoki qisman sodir bo’ladi. Masalan; “to feel” fe’lini olib qaraydigan “to feel” fe’li mustaqil fe’l sifatida “sizmoq, anglamoq” kabi ma’nolarni anglatadi. He suddenly felt my hand. U mening qo’limni darrow sezdi. “to feel” fe’li bog’lovchi fe’l vazifasida kelganida leksik ma’nosi umumiylashgani uchun ham o’zbek tiliga tarjima qilinmasligi mumkin: To feel proud-mag’rurlanmoq; To feel happy-shodlanmoq; To feel vacout-xomushlanmoq; He had felt proud and happy. (J. Joyce). U o’zini mag’rur va baxtli his qildi. “to get” fe’li o’timli fe’l vositasida kelganida asos

To go, to fall, to come, to appear, to sit, to lie fe’llari xususida to’xtaladigan bo’lsak, bu fe’llar ham mustaqil, ham bog’lovchi fe’l bo’lib kelishi mumkin. Bu fe’llarning ana shu xususiyatlariga misollar keltiramiz: To go mustaqil fe’l sifatida: And new a think I’ll go home to my dear families. (R. Kipling). Endi men uyga, qadrdon oilamga qaytaman. “To go” bog’lovchisi fe’l sifatida: Aunt Gosephine went scarlet with pleasure. (Mansfield). Jozefin xolaning xursandchilikdan yuzlari qizardi. To fall mustaqil fe’l sifatida: Then, just before she passed the stralling Frederich, the child fell (A. Benetle). To fall bog’lovchi fe’l sifatida: The little girl fell asleep against him on the way back …. (Galsworthy). Anglatgan ma’nosiga ko’ra majburiylik, mumkinlik, zarurlik, ishonch, hohish yoki

U bir oz fransuz tilida gapira oladi. All chidren must go to school at the age of 7. Barcha bolalar 7 yoshidan maktabga borishlari shart. It can be true. Bu haqiqat bo’lishi mumkin. b) perfektli infinitiv bilan: You could have seen the house from, there if it had not been so dark. Agar bunchalik qorong ’ u bo ’ lmaganida edi , siz bu erdan uyni ko ’ ra olgan bo ’ lar edingiz . I oughtn’t to have told you. Men sizga buni aytmasligim kerak edi. You should have done it before. Siz buni avval qilishingiz lozim edi. He must have been ill. U kasal bo’lgan bo’lsa kerak. c) davomli aspektdagi infinitiv bilan: She oughtn’t to be thinking about spending money. (Th. Dreiser). U sarflayotgan pullari haqida o’ylamasa kerak. She couldn’t be telling lies. U yolg’on gapira olmaydi. The book is not on the

All this must be changed. (K. aldington). Buni hammasini o’zgartirish kerak. The work must be done at once. Bu ishni zudlik bilan bajarish lozim. f) passiv nisbatdagi perfekt infinitiv bilan: It might have been considered beautiful at one time. Bir vaqtning o’zida uni chiroyli deb hisoblash mumkin edi. The book could have been read in a short time. Kitobni qisqa vaqt ichida o’qib chiqilsa bo’lar edi. 2) Modal fe’llardan keyin kelgan asosiy fe’l “to” yuklamasisiz ishlatiladi, ya’ni ular hamisha predikativ formada bo’ladi. Ammo modal fe’llarning ekvivalentlari bundan mustasinodir. I cannot see what you mean. Siz nima dimoqchiligingizni tushuna olmayapman. You have to change your mind. Fikringizni o’zgartirishingizga to’g’ri keladi. 3) Ikkinchi shaxs birlikda “-s” qo’shimchasi ishlatilmaydi.

L. S. Barxudarov, D. A. Shtelinglar 24 o’ziga xos semantikaga va grammatik xususiyatlarga ega bo’lgan bir guruh fe’llarni modal fe’llarga kiritadi. Modal fe’llarning asosiy guruhini can (could), may (might), must, shall (should), ought, will (would) kabi modal fe’llar tashkil etadi. L. Barxudarov o’zining “ Грамматика английского языка ” kitobida modal fe’llarning ish-harakatni emas, balki so’zlovchining ish-harakatga bo’lgan hoxishini, imkoniyatini, zaruriyatini bildiradi. Shuningdek, modal fe’llar turli xil emotsiyalarni, ya’ni ajablanishni, shubhani va shu kabilarni bildiradi. Gap strukturasidagi o’rniga ko’ra modal fe’llar yordamchi so’zlar hisoblanadi. Modal fe’llar ish-harakatni emas, balki modallik munosabatini anglatgani uchun ham ular gapning mustaqil bo’lagi sifatida ishlatilmayd

местоимением или существительным, несущем в предложеним функцию подлижащего, к дейтвию или состоянию, выраженному инфинитивом. Модальный глагол в сочетаним с инфинитиволи образует в предложеним составное глагольное сказуемое. Модальные глаголы выражают значение возможности, необходимости, верoятности, желательности и т. п.”. Shuningdek, Belyayeva o’zining ingliz tili grammatikasi kitobida can, may, must, ought, need kabi fe’llarni modal fe’llarga kiritadi. Bizga ma’lumki modal fe’llardan keyin infinitiv “to” yuklamasini olmaydi. “Ought” modal fe’llidan keyin esa “to” yuklamasi albatta keladi. Modal fe’llar boshqa fe’llardan o’zining to’rt formasiga ega emasligidan ham farqlanadi. “Can” va “may” modal fe’llari ikki zamon formasiga, ya’ni hozirgi va o’tgan zamon formasiga ega bo’lsa, “must”,

U buni qila olmaydi. You may not smoke here. Bu yerda chikilmaydi. Modal fe’llar quyidagi inkor yuklamali qisqartmalarga ega: Can’t mayn’t Couldn’t mightn’t Needn’t mustn’t Kaushanskaya 26 quyidagicha to’xtalib o’tadi: “Modal verbs are used to show the speaker’s attitude toward the action or state indicated by the infinitive, i. e., they show that the action indicated by the infinitive is considered as possible, impossible, probable, improbable, obligatory, necessary, advisable, doubtful or uncertarn, etc. The modal verbs are: can (could), may (might), must, should, ought, shall, will, would, need, dare. The modal expressions to be+infinitive and to have+infinitive also belong here. Modal verbs are called defective because all of them (except “dare” and need) lack verbals and analytical fo

Qadimgi ingliz tilida bu fe’llarning birinchi va ikkinchi shaxs birlik formalari aynan bit xil bo’lganligi uchun ham hamma shaxslarda bir forma ishlatilib, faqat ikkinchi shaxs birlik formasigina ulardan farq qilgan. Masalan; I va III shaxs birlikda can II shaxs birlikda “canst” XVI asrdan boshlab ikkinchi shaxs birlik formasi standart adabiy ingliz tilida uchala shaxsda ham bir hil forma qo’llaniladi. Qadimgi ingliz tilida I va II shaxs birlik formasi standart adabiy ingliz tilida (standart English) kamdan-kam ishlatila borib, oxiri umuman ishlatilmay qolganligi sababli hozirgi ingliz tilida I va II shaxs birlik formalarining bir xil bo’lishiga preterit-prezent fe’llarning hozirgi zamon formalari kuchli fe’llarning (strong verbs) o’tgan zamon indikativ formalariga o’xshashligi sabab bo’lg

“Must” modal fe’li hozirgi zamon ingliz tilida faqat hozirgi zamon formasida ishlatilib, boshqa zamon formalarida uning ekvivalentlari ishlatiladi. Hozirgi zamon ingliz tilida “must” modal fe’lining quyidagi ekvivalentlari mavjud bo’lib, ular quyidagilar: “to have to”, “to be to”, “to be obliged to”, “to have got to”. “Must” modal fe’li o’zining ekvivalentlaridan semantic va stilistik jihatdan farq qilishi mumkin. Hozirgi zamon ingliz tilida “Must” modal fe’li quyidagi ma’nolarni anglatadi. 1) zaruriyat va majburiylikni ifodalab o’zbek tilida “kerak”, “shart”, “lozim” deb tarjima qilinadi. I must do it now. Men buni hozir bajarishim lozim. He must write. He must earn money (London). U yozishi kerak. U pul topishi shart. The work must be done at once. Ish darhol bajarilishi shart. 2) “Must”

Siz avval dam olishingiz kerak, dedi u. (maslahat). You must post the letter at once. (buyruq). Siz hatni darhol jo’natishingiz kerak. You must leave the room at once. (buyruq). Siz darhol xonadan chiqib ketishingiz kerak. 4) “Must” modal fe’li inkor va so’roq gaplarda kelsa, taqiqni bildiradi: You must not speak to a prisoner in a foreign language, madam. (Voynich). Xonim siz mahbus bilan chet tilida gaplashmasligingiz kerak. He must not know he has to fly it. (J. Aldrige). U uni uchirishi kerakligini bilmasligi kerak. Then cat pretended to be sorry and said “Must I never come into the cave? Must I never sit by the warm fire? Must I never drink the warm white milk? (Kipling)”. Keyin mushuk achingay dedi: “Men hech qachon g’orga kirmasligim kerakmi? Men hech qachon issiq kaminning oldida o

“He must be quite middle-aged by now” went on aunt Juley dreamily. He must be fifty. (J. Galsworthy). U hozir o’rta yoshlar atrofida bo’lsa kerak, gapida davom etdi, Juli xola. You must think. I have a very short memory, said his father sarcastically (J. Lindsay). Meni xotiram chatoq deb o’ylashingiz mumkin, dedi uning otasi zaharhandalik bilan. Surely, they don’t want me for myself. Then they must want me for something else. (London). Shubhasiz, meni o’zim ularga kerak emasman, men ularga nima boshqa narsa uchun kerakman. Oh, Mae, think how he must be subbering! Poor man! (webster). O, Mey; u qanchalik azob chekayotgan ekan. Bechora! What a comfort you must have been to your blessed mother. (Ch. Deckens). Sizning onangizning yonida bo’lishingiz qanchalik onangiz uchun madad bo’lgan bo’lsa

Siz biznikiga kelib, biz bilan dam olish kunlarini biz bilan o’tkazing. Yuqoridagi gaplarda “Must” modal fe’li taklif ma’nosini bildirib, ma’nosi kuchsizlanganligini ko’rish mumkin. “Must” modal fe’lini “May” modal fe’li bilan ikkita ma’noda qiyoslash mumkin. 1) Har ikki modal fe’llari ham taxminni bildiradi. “May” modal fe’li noaniqroq taxminni bildirsa, “Must” modal fe’li haqiqatga yaqin taxminni bildiradi. Masalan; For all I know, he may be an actor. His face seems so famillar. Bilishimcha, u aktyor bo’lsa kerak. Uni yuzi menga juda tanish. He must be an actor. His voice carries so well. U aktyor bo’lsa kerak. Uning ovozi juda kuchli. I saw him an hour ago. He may still be in his office now. Men uni bir soat oldin ko’ruvdim. U haliyam offisida bo’lishi mumkin. He always comes at 10 shar

Shuningdek, “Must” modal fe’lini zamonlar moslashuvi qoidasiga asosan ko’rib o’tadigan bo’lsak, agar bosh gapning kesimi o’tgan zamonda bo’lsa, “Must” modal fe’li ishtirok etgan ergash gap kesim, “maslahat”, “buyruq” va qat’iy tahminni ifodalasa o’zlashtirma gapda “Must” modal fe’li o’zgarmay qoladi. She said to him. You must be more careful. (maslahat). She told him he must be more careful. She said, you must be very fond of music if you go to concerts so often (tahmin). U dedi, “Siz konsertlarga buncha tez-tez borganligingizdan, musiqani yaxshi ko’radiganga o’xshaysiz.” She said he must be very fond of music if he went concerts sa often. U uni konsertga tez-tez borishidan uning musiqa shaydosi ekanligini aytdi. She was informed that she must never again walk much. (Hardy). U bundan keyin

“Must” modal fe’li ko’chirma gapda oldindan rejalashtirilgan ish-harakatni yoki buyruqni ifodalasa, u holda o’zlashtirma gapda “Must” modal fe’lining “to be to” ekvivalenti bilan o’rin almashadi. She said, “I must ring him up at two o’clock. She said she was to ring him up at two o’clock.” U dedi: “Men unga soat 2 00 da qung’iroq qilishim kerak. U unga soat 2 00 da unga qung’iroq qilishi kerakligini aytdi.” I BOB BO’YICHA XULOSA. Mazkur malakaviy bitiruv ishi “to have to”, “to be to” haqida bo’lib, mazkur izlanishning birinchi bobida biz so’z turkumlari, fe’l haqida va must modal fe’li haqida va ular borasida tilshunos olimlarning qarashlariga ham alohida to’xtalib o’tdik. Bizga ma’lumki so’z turkumlari haqidagi muammo tilshunoslik nazariyasida va har bir til tahlilida eng eng ko’p munozar

русскова языка » М . 1941) so’z turkumlari sintaksisda o’rganilishi kerak deb hisoblaydi. Atoqli tilshunos B. Ilyish ( Б . Ильиш «The structure of Modern English »L. 1971) so’z turkumlari nazariyasini morfologiyaning bir qismi deb qaraydi. Demak yuqorida aytib o’tkanimiz uch prinsipga asosan so’z turkumlari mustaqil va yordamchi so’z turkumlariga bo’linadi: 1. Mustaqil so’z turkumlariga: 1) Ot (The Noun); 2) Sifat (The Adjective); 3) Olmosh (The Pronoun); 4) Son (The Numeral); 5) Fe’l (The Verb); 6) Ravish (The Adverb); 7) Modal so’zlar (Modal Words); 2. Yordamchi so’z turkumlariga: 1) Predlog (Preposition); 2) Artikl (Article); 3) Bog’lovchi (Conjunction); 4) Yuklama (Particle); 1.2. Paragrafda fe’l so’z turkumiga to’xtalar ekanmiz fe’l so’z turkumi ma’nosiga va gapdagi vazifasiga ko’ra:

Mazkur Malakaviy bitiruv ishining ob’yekti bo’lgan “to be to”, “to have to” “Must” modal fe’lining ekvivalentlari hisoblanadi. Shu bois mazkur bitiruv malakaviy ishida biz “Must” modal fe’liga ham to’xtalib o’tishni joiz deb topdik. “Must” modal “to be to” va “to have to” oborotlaridan stilistik jihatdan farq qiladi. “Must” modal fe’lining kamchiliklaridan biri “Must” modal fe’li o’tgan yoki kelasi zamonda ishlatilmaydi. O’tgan va kelasi zamonlarda “Must” modal fe’li o’rniga “to be to” va “to have to” ishlatiladi. II BOB “To be to” va “to have to” oborotlarning lingvistik tahlili 2.1. Hozirgi zamon ingliz tilida “to have to” fe`lli birikmasining lingvistik tahlili “To have” fe’li modal ma’noda ishlatilganda asosiy fe’ldan anglashilgan ish- harakatning yuzaga chiqishi kerakligini, lozimligi

Drivers must signal before they turn right or left. (Driver’s manual). Haydovchilar o’ngga yoki chapga burishlaridan oldin signal berishlari kerak. “To have to” va “to have got to” oboroti ko’pincha biror-bir shart-sharoitdan kelib chiqqan zaruriyatni anglatadi. Masalan: 1. I had to wait for ages at the dentist yesterday. It was really busy… Odam ko’p bo’lganidan, men tish-doktori huzuriga kirish uchun ko’p kutib qolishimga to’g’ri keladi. 2. You know the football players have to train before the beg game. (GKL 41). Bilasizki futbol o’ynovchilar katta o’yindan oldin tayyorlanishlariga to’g’ri keladi. “To have to” oboroti o’zbek tiliga ko’pincha to’g’ri keladi deb tarjima qilinadi. 1. I have to write my letters in pencil. (EFG 65). Men xatlarimni qalam bilan yozishimga to’g’ri keladi. 2. I’

Tailer uyga vazifasini qilish uchun qaytishga majbur. 3) I know it’s hard, but we all have to give up things. (EFG 109). Men buni qiyin ekanligini bilaman, lekin bizni hammamiz narsalardan voz kechishimga to’g’ri keladi. 4) No I must teach the boys a lesson even if I have to go without bread myself. (EFg22). Yo’q hattoki nonsiz ketishimga to’g’ri kelsada, men balalarga saboq berishim shart. 5) We only have to be patient; it’ll work out fine. (WWD. 297). Biz faqat sabrli bo’lishga majburmiz, bu yaxshi ish beradi. 6) He is an invalid and has to have a nurse. (Gor. 93). U nogiron va hamshira yollashga majbur. “To have to” (have got to) oborotining o’tgan zamon kontekstlarida ishlatilishiga misollar: 1) She knew what she had to do. (Gor. 93). U nima qilish kerakligini bilar edi. 2) You had to

U uchta tilda salom berishni o’rganishiga to’g’ri keldi. “to have to” oborotining so’roq va inkor shakllari “to do” yordamchi fe’li yordamida yasaladi. Quyidagi gaplarda “to have to” oborotining so’roq va inkor shakllarini ko’rib o’tamiz: 1. Why do I have to do everything? (Gor 93). Nima uchun men hamma narsani qilishim kerak? 2. Did he have to tell them about it? U bu haqda ularga aytishga majbur bo’ldimi? 3. Did they have to leave the town? (HEF.130). Ular shaharni tark etishga majbur bo’ldilarmi? 4. “Mybe you won’t have to worry about earthquakes anymore, Bess.” (WWD 339). Ehtimol sizga endi boshqa zilzilalardan havotirlanishingizga to’g’ri kelmaydi. 5. I did not have to walk, I took a tram. Men tramvayga chiqdim, piyoda yurishimga to’g’ri kelmadi. 6. Did you have to walk all the way ho

Men o’quvchilarni tepalikka olib borishimga va odatdagiday ularni u yerda joylashishini kuzatishimga to’g’ri keladi. Ingliz tilining so’zlashuvida, ayniqsa ingliz tilining Amerika variantida ko’pincha “to have to” oborotning o’rniga “to have to” oboroti ishlatiladi. “Have got to” oboroti faqat hozirgi zamonda (The Present Indefinite Tense) ishlatiladi. 1. We’ve got to keep awake, we’ve got to watch things and be ready. (Lindsay). Bizga sergak bo’lishimizga to’g’ri keladi , biz hodisalarni kuzatib, tayyor turishimiz darkor. 2. He has got to go right now. Uni hozirni o’zida ketishiga to’g’ri keladi. Biz yuqorida “to have got to” oborotini faqat hozirgi noaniq zamonda ishlatilishini aytib o’tgan edik, lekin shunday bo’lsada, ba’zan “to have got to” oboroti o’tgan zamonda ham ishlatilib turadi

2) I love my sleep. I had to get up at eight o’clock this morning instead of 8.45, and it was awful. (TML 14). Men uxlashni yaxshi ko’raman. Men bugun ertalab soat 8.45 da turish o’rniga soat 8 00 daturishga majbur bo’ldim va bu men uchun juda daxshat edi. 3) ……he had to drive a specific route… ……u maxsus yo’nalishda mashinani haydashiga to’g’ri kelar edi. Yuqorida ta’kidlab o’tkanimiz “to have to” ning zaruriyati so’zlovchining o’ziga bog’liq bo’lgan majburiyatdan, yoki bo’lmasa tashqi ta’sirlar tufayli kelib chiqadigan zaruriyat tufayli yuzaga kelishi mumkin. Tashqi zaruriyat tufayli kelib chiqadigan zaruriyatga biror bir joyga tegishli tartib qoidalarni, odatlarni va urf- odatlarni kiritish mumkin. 1. Soldiers have to wear uniforms in the arms. Soldatlar armiyada forma keyishga majburdi

Kecha ko’chada bo’lganligimda shunchalik qattiq yomg’ir yoqqanligidan, zontik sotib olishimga majbur bo’ldim. 2. They’ve got to go to London to catch a direct Edinburgh train…. Ular to’g’ridan-to’g’ri Edinburg poezdiga chiqishlari uchun Londonga borishlariga to’g’ri keldi. 3. The children were excited by the merry-go-round, and one of the little girls begged Carlos to stop, but he said he was sorry, he had to go on. (EFG 16). Bolalar charxpalak tufayli hayajonda edilar va kichkina qizchalardan biri Karlosdan charxpalakni to’xtatishni so’radi, lekin u afsusdaligini va charxpalakni aylantirishga majbur ekanligini aytdi. 4. You will never have to leave me the way you left the other children, she said, because Papa owns the merry-go-round. (EFG 31). Siz boshqa bolalarni tashlab ketganingiz kab

Tilshunos olim V. L. Kaushanskaya 30 esa mazkur konstruksiyani modal birikma deb ataydi. Ba’zan “to be to” oborotining ma’nosi “Must”, “shall”, “ought” kabi modal fe’llar ma’nosiga yaqin bo’ladi. “To be to” ikkita zamonda, ya’ni hozirgi (Present) va o’tgan (Past tense) zamonda, qo’llaniladi. “To be to” modal fe’l sifatida hozirgi zamon ingliz tilida quyidagi ma’nolarda qo’llaniladi: a) avvaldan rejalashtirilgan ish-harakatda yoki rejalashtirilgan ish-harakat tufayli kelib chiqadigan zaruriyatda: 1. …..they were to see each other, while the gypsy mother greeted Joe’s wife. (EFG 37). Lo’lining onasi Joyning rafiqasi bilan uchrashayotgan paytda ular bir-birlari bilan uchrashishlari kerak edilar. 2. They were to go to spain for the honeymoon. (Kaush 127). Ular asal oyiga Ispaniyaga borishlari

1) I promised to go to a club with her last. Tuesday, and I really forgot all about it. We were to have played a duet together. (Kaush 95). Men o’tgan seshanba kuni unga u bilan kulubga borishga va’da bergan edim va bu haqda butunlay unitib qo’ydim. Biz birga duet kuylashimiz kerak edi. “To be to” hozirgi zamon ingliz tilida buyruq va ko’rsatmalarda, ko’pincha rasmiy tilda (o’zlashtirma gaplarda) qo’llaniladi: 1) I just mention it because you said I was to give you all the details I could. Men shunchaki eslatib o’taman, chunki siz men qo’limdan kelganicha sizga hammasini batafsil aytib berishim kerak degan edingiz. 2) All Junior officers are to report to the colonel at once. (HEK 101). Hamma kichik serjantlar darhol polkovnikka hisob berishlari kerak. “To be to” oboroti yuqoridagi ma’nolar

Qayerga ham borar edim? “To be to” oborotining “were+to” shakli shart-istak maylida barcha shaxslarda ishlatilishi mumkin. 1) If he were to come again I should not receive him. (Gor 95). Agar u yana kelsa, men uni qabul qilmayman. 2) Mother would resest it betterly if. I were to ask for breakfast at this hour. (Gor 124). Agar men onamdan mana shu soatda nonushta qilish uchun so’raganimda edi, u qat’iy qarshilik qilgan bo’lar edi. 3. …..what he would do if he were to meet them. (Gor 124). Agar u ularni uchratganida edi u nima qilgan bo’lar edi. Was (were)+infinitive o’tgan zamon nuqtai nazardan kelasi zamon uchun rejalashtirilgan ish-harakatlar uchun qo’llaniladi: We were to meet him at the station. (PAP 84) bilan. Biz u vokzalda uchrashishimiz kerak edi. Yuqoridagi gapda ish-harakatning ba

metodlari o’tkazilishida, gapning grammatik belgilanishiga rioya etishdan, uning stilistik daxlsizligi mazmunining saqlanishidan iboratdir, lingvistik eksperiment metodlariga quyidagi metodlar kiradi. 1. Tushurib qoldirish transformatsiyasi. 2. Almashtirish transformatsiyasi. 3. O’rganiladigan gapni so’roq gapda aylantirish transformatsiyasi. 4. Verballashtirish, ya’ni gap strukturasidagi o’rganiladigan elementni fe’lga aylantirish transformatsiyasi. Mazkur paragrifda bizni qiziqtiradigan “to have to” oborotining protsessual aktiv sintaktik-semantik belgiga ega ekanligini isbotlash uchun verballashtirish transformatsion metodidan foydalanamiz. Masalan: 1. You’ll have to forgive him (GDF 68). Siz uni unitishga majbursiz. 2. I have to writemy letters in pencil. (EFG65). Men xatlarimni qalam

NP 1 . NP 2 . D. 2) I have to write my letters in pencil.→I write my letters in pencil. 1 2 2 3 4 (5) 5 I have to write my letters in pencil. 1 2 3 4 5 NP 1 . NP 2 . D 1 . D 2 . D 3 . 3) Because Tyler has to get back to do his homework. →Because Tyler gets back to do his homework. 1 2 2 2 3 4 5 Tyler has to get back to do his homework. 1 2 3 4 5 NP 1 . NP 2 . D 1 . D 2 . D 3 . 4) He had to learn to say hello in three languages. →He learned to say hello inthree languages. 1 2 2 3 3 (5) 4 5 He had to learn to say hello in three languages. 1 2 3 4 5 49

NP 1 . NP 2 . D 1 . D 2 . D 3 . 1 2 2 2 3 We are not to stay long. 1 2 3 NP 1 . NP 2 . D. 1 2 2 2 3 He is to go to concert today. 1 2 3 NP 1 . NP 2 . D. Demak yuqorida olib borilgan eksperiment metodlari “to heve to” oborotining artive prosessual sintaktik-semantik belgiga ega ekanligini isbotladi. Yuqorida biz “to have to” oborotining aktiv sintaktik-semantik belgisini ko’rib o’tdik, “to have to” oboroti aktiv sintaktik-semantik belgi bilan bir qatorda o’zida stativ (holat) sintaktik-semantik belgini ham ifoda etadi va bu sintaktik-semantik belgini quyidagi gaplar misolida ko’rishimiz mumkin: 1) We don’t have to be together (MAB 158). Biz birga bo’lmasligimiz 2) Uarus has to be alone, Tyler said (GDF 10). Uarus yolg’iz qolishi kerak dedi Tailer. 3) We only have to be patient. (WWD 68). B

Biz yuqorida “to have to” oborotining sintaktik-semantikaga ega ekanligini lingvistik eksperiment metodi orqali isbotlagan edik. Mazkur paragrifda ham bizga “to be to” oborotining aktiv prossessual sintaktik-semantikasini aniqlash uchun “to be to” ishtirok etgan gaplarni verballashtirish (fe’lga aylantirish) transformatsion metodiga murojat qilamiz. 1) It’ll be all right but we are not to say long. (WWD 40). Juda yaxshi bo’ladi biroq bizga uzoq qolishimizga to’g’ri kelmaydi. 2) He is to go to concert today. (WWD 86). U bugun konsertga borishi kerak. 3) They were to meet …..(PAP84). Ular uchrashishlari kerak edi. 4) We are to come early today. Bugun biz erta kelishimiz kerak. Yuqorida keltirilgan gaplarda “to have to” ning aktiv prossessual sintaktyik- semantikasini topish uchun verballash

Biz “to have to”birikmasining gapdagi ma’nolarini o’rganar ekanmiz quyidagi xulosalarga keldik. 1. “To have to” oboroti “Must” modal fe’lidan farq qilgan holda barcha zamonlarda qo’llanilishi mumkin. 2. “To have to” ning inkor va so’roq shakllari “to do” yordamchi fe’li yordamida yasaladi. 3. “To have to” oboroti ifodalagan majburiyat va zaruriyat shart sharoit tufayli yuzaga keladi. 4. “To have to” ning inkor gapda ishlatilish mazmuni “Must” modal fe’lidan farq qiladi. Ya’ni “Must” modal fe’li inkor gaplarda taqiqni bildirsa, “To have to” ish- harakatni bajarishga zaruriyat, hojat yo’qligini bildiradi. 5. So’zlovchi uslubida “To have to” o’rniga ko’pincha “To have got to” (has got to) ishlatiladi. 6. “To have to” “Must” modal fe’lidan shart-sharoit tufayli kelib chiqadigan zaruriyat tufay

II bobda biz “To have to” va “to be to” larning sintaktik-semantikalariga ham murojat qildik. “To be to” va “To have to” gap strukturasida o’zida aktiv (ish-harakat) sintaksemasini mujassamlashtirishini verballashtirish, ya’ni bizni qiziqtirayotgan elementni fe’lga aylantirish eksperiment metodi orqali isbotladik. 53

XULOSA Mazkur bitiruv malakaviy ishning I bobida biz “To be to” va “To have to” oborotlari “Must” modal fe’lining ekvevalentlari bo’lganligi bois, so’z turkumlari, fe’l so’z turkumi va “Must” modal fe’liga to’xtalib o’tishni joiz deb topdik. So’z turkumlarining uch turdagi prinsip asosida tasnif qilishiga alohida to’xtalib o’tdik. Shu bilan birga so’z turkumlarini tasnif qilishda B. Ilyish, E. M. Gordon, Kaushanskaya, Shaxmatov, Smirnidskiy, Barxudarov, Kachalova kabi atoqli tilshunos olimlarning fikrlariga tayanib o’tdik. So’z turkumlari gapdagi: 1. ma’nosiga ko’ra; 2. gapdagi vazifasiga ko’ra; 3. so’z yasash formasiga ko’ra; 4. so’z o’zgarish formasiga ko’ra mustaqil va yordamchi so’z turkumlariga ajratiladi. Mustaqil so’z turkumlariga: ot (noun), sifat (adjective), olmosh (pronoun), son

Modal fe’llarning boshqa fe’llardan farqi, ular ish-harakatni emas, balki so’zlovchining ish-harakatda bo’lgan munosabatini bildiradi. Mazkur bitiruv malakaviy ishi “Must” modal fe’lining ekvivalentlari bo’lgan “To have to” va “To be to” haqida ekan, shu bois biz “Must” modal fe’li haqida ham to’xtalib o’tishimiz joiz deb topdik. “Must” modal fe’liga to’xtaladigan bo’lsak, hozirgi zamon ingliz tilida “Must” modal fe’li faqat hozirgi zamonda ishlatilganligi bois o’tgan va kelasi zamonda “Must” modal fe’lining ekvivalentlari “to be to”, “to have to” va “to be obliged to” ishlatiladi. Shuningdek, “Must” modal fe’lining buyruq, maslahat, burch, qatiy iltimos ma’nosida kelishini, inkor shaklida taqiqni bildirishga alohida to’xtalib o’tdik. Shu bilan birga “Must” modal fe’li ehtimollik, chama qi

He has to do it himself. (He has no one to help him). U buni o’zi qilishiga to’g’ri keladi. (Unga yordam beradigan hech kim yo’q). “To be to” esa kelishuv natijasida kelib chiqadigan zaruriyat va majburiylikni ifodalaydi. We are to meet for them at the entrance. (We have arranged to meet there, so we must wait for them at the appointed place.) Biz ularni kirishda kutib olishimiz kerak. (Biz o’sha yerda kutishga kelishganmiz, shuning uchun ularni belgilangan joyda kutishimiz kerak). O’tgan zamonda “to be to”, “to have to” va must modal fe’li o’rtasidagi farq yaqqol ko’rinadi. “Must” modal fe’lining o’tgan zamon shakli yo’q bo’lib, faqat o’zlashtirma gapning o’tgan zamon kontekstlarida ishlatiladi. He said he must do it himself. Uni aytishi bo’yicha u buni o’zi bajarishi kerak edi. “To have

Biz vokzalda uchrashishimiz kerak edi. (Lekin amalga oshmadi.) Shuningdek biz II bobda “To have to” ning barcha zamonlarda ishlatilishini ko’rib o’tdik. “To have to” ning inkor va so’roq shakllari “to do” yordamchi fe’li bilan yasaladi. “To have to” shart-sharoit tufayli kelib chiqadigan majburiylik va zaruriyatni ifoda etadi. “To have to” ning inkor shakli ish-harakatni bajarishga zaruriyat yo’qligini ifoda etadi. II bobda biz “to be to” oborotiga va uning gapdagi ma’nolariga ham alohida to’xtalib o’tdik. Bizga ma’lumki “to be to” faqat hozirgi zamon va o’tgan zamonlarda ishlatiladi. Modal fe’l sifatida “to be to” avvaldan rejalashtirilgan ish-harakat va zaruriyatni ifoda etadi. Mazkur ma’noda “to be to” hozirgi va o’tgan zamonlarning darak va so’roq gaplarda qo’llaniladi. Shuningdek “to

Foydalanilgan ilmiy adabiyotlar . 1. Бархударов Л. С. «Структура простого предложения современного английского языка» М. 1976. 2. Бархударов Л. С, Штелинг Д. А. «Грамматика английского языка» М. 1973. 3. Беляева М. А. «Грамматика английского языка» М. 1984. 4. Бўронов Ж. “Инглиз тили грамматикаси” Т. 1974. 5. Бандарко А. В. «Грамматическая категория и контект» Наука, Ленинград. 1971. 6. Гордон Э . М . « Грамматика английского языка » М . 1974. 7. Jesperson O. “The philology of grammar” L. 1974. p277. 8. Иртеньева Н. Ф. «Грамматика английского языка» М. 1956. 9. Ilyish B. “The structure of Modern English” L. 1971. 10. В. Л. Каушанская «Грамматика английского языка» Л. 1973. 11. К. Н. Качалова, Е. Е. Израилович «Практическая грамматическа английского языка» М. 1996. 12. Мухин А. М. «Синтакс

Foydalanilgan badiiy adabiyotlar. 1. ASS-Australian short stories. M. Progress Publishers, 1975. 2. ACC-Cronin A. S. “The Citadel” M. Higher School Publishing House, 1976. 3. CPD-Parker G “The Darkness of the Morning” M: Progress Publishers, 1978. 4. EFG-ElizabethFoster “Gigi in Amerika” New York, The Yunior literary Greld. 5. GKL --- Garrison Hiller “Leaving Home” United States, 1989 6. HEH --- Hemingway E. “To have or have not” M. ,1979 7. FSS --- C * ooper F.G. “The Spy” M., 1975 8. MAB -6. GKL --- Garrison Hiller “Leaving Home” United States, 1989 9. HEH --- Hemingway E. “To have or have not” M. ,1979 10. FSS --- Cooper F.G. “The Spy” M., 1975 11. FCS-Cooper F. G. “The spy” M: Progress Publishers, 1975. 12. HEM-Hemingway E “To have or have not” M: 1979. 13. MAB --- Maxwell Cathy “All

Foydalanilgan lug’atlar. 1. Axmonova O.S. “Slovar lingvusticheskix terminov” M., 1976 2. Axmanova O.S “ Rusko – angliyskiy slovar ” M.,1987 3. BARC -Большой англо-русский словарь: М: Русский язык, 1977. 4. ВОС - The Oxford English Dictionary in 12 volumes. Oxford, 1977. 5. “Macmillan English Dictionary for advanced learners”, China, 2008 6. Hornby A.S. “ Oxford student’s dictionary of current English” ox.un.press 1995 7 Qiyomov R, Egamberdiyev S., Temirov Y. “Zamonaviy inglizcha – o’zbekcha lug’at” Toshkent 2009. 8. The Oxford English Dictionary in 12 volumes. Oxford, 1977. 9. WWD-Webster’s new dictionary of synonyms. USA 1996. 10. WDS-Webster’s Dictiory of Synonyms. –Merriam, 1976. Ilova 1. Eksperiment o’tkazish mumkin bo’lgan holat. Eksperiment o’tkazish mumkin bo’lmagan holat. Elektron

Qisqartma va izohlar “substansial” – narsani bildiruvchi. “lokativ” – joyni anglatuvchi. “agentativ” – kishini buldiruvchi. “stativ” – holat. “aktiv” – harakat. “kauzal” – sabab. NP1 – yadroviy predikatsiyalanuvchi bo`lak. NP2 – yadroviy predikatsilanuvchi bo`lak. D –tobe bo`lak. Shartli belgilar yadroviy predikativ bog`lanish. subordinativ bog`lanish. koordinativ bog`lanish. 61

Купить