Дата регистрации 19 Март 2026
0 ПродажIjodkorning estetik ideali va individual uslub (Omon Muxtorning prozasi misolida)
![inson bu pokiza , muqaddas tuyg`ularga yetishish uchun , avvalo , o`zidagi
illatlarni yo`qotishi zarur ekan.
Adib qahramonning ruhiy kechinmalarini ifodalashda so`zlarni muayyan
tartibda joylashtirgan va har bir tushunchani izohlab ezmalikka yo`l qo`ymagan.
Zero , mazkur so`zlarning tub-tubida olam-olam ma’no joy olgan bo`lib ,
nazarimizda ularni ortiqcha izohlar bilan boyitish bu sermazmun so`zlarning
qadrini tushirar va asarni bekorga “ semirtirgan” bo`lar edi.
Umuman olganda , ” Har bir tushuncha fikrni tiyraklashtirgani kabi har bir
til unsuri matnda muayyan vazifani bajaradi : matn mazmunini , tabiatini , ruhiyati
va ohangini yuzaga keltiradi. Rassom qo`llagan bo`yoq birorta chiziq yoki
musiqachi kuyidagi qandaydir parda g`oya ifodasiga qanchalik xizmat qilsa ,
ijodkor ishlatgan so`z , so`z birikmasi ham uning maqsadiga shunga o`xshash
tarzda xizmat qiladi. O`sha aniq va o`z o`rnida qo`llangan rangin unsurlar
yig`indisdan asarning o`ziga xos yaxlit matni yuzaga keladi ; uning jozibasi , ruhi
kitobxon ma’naviy olamidan o`rin oladi. ”. 44
Omon Muxtor romanlari xuddi
she’rday yozganki, qayeri nasr, qayeri nazm – ajralib turmaydi, bari bitta
qo`shiqday avjlanib-mavjlanib boraveradi. Bu – nosir va shoirning badiiy
mahoratidan dalolatdir.
XX asr oxirlariga kelib, katta janrda ijod qila boshlagan Omon Muxtor
o‘zbek romanchiligiga yangi badiiy talqin ruhini olib kirishga intilib, har bitta
romanida yangicha shakllar qidirib topishga urinadi. “ Ming bir qiyofa“ romanidagi
Kultepaga borishga shahd etgan Nasriddin va uning eshagi bilan bog‘liq
“ Afandining bolaligi” hikoyati, “ Egilgan bosh” romanidagi “ Mullaning boshi
bormidi?” ertagi, dengizdagi sayyoh haqidagi naql, “Ko‘zgu oldidagi odam” dagi
tilsimli oyna bilan bog‘liq voqealar, «Tepalikdagi xaroba» dagi tepalikdagi
xarobada sodir bo‘luvchi xotira va xayol parvozlari bilan bog‘liq g‘aroyibotlar
orqali ertakka xoslik o‘rinlarni kuzatsak, nosirning folklor an’analariga faol
murojaat qilayotganligi
44
O`zbek adabiy tanqidi : [antologiya] – T.: “Turon-Iqbol” , 2011. 504-b.
41](https://docx.uz/documents/01942832-c04a-4f24-a81d-20b7db76dc51/page_41.png?v=1)
![u nega, qayoqqa shoshyabdi?! Bu o`rtanib-yonib, o`zingni oldinga tashlashning
intihosi bormi?! Shu azob uchun uni osmonga chiqarishgan ekanmi?!
Ikkinchi Men osmonda yelib borayotgan bir damda….
Uchinchi Men – nechundir,qanot chiqargandek, Afg`onistonga qarab
uchdi.” 50
Mirzo G`olibning xayolan uchga bo`linib, turli joylarda paydobo`lishi
zamirida “o`tish” davridagi insonlarning psixologiyasidagi ruhiy qo`nimsizlik
yotadi. Birinchi Men timsolida yetmish yil qaramlikda, itoatda “qo`y” kabi
yashagan mute inson qiyofasi, ikkinchi Menda nihoyat hurlikka yetishgan, erk
osmonida parvoz qilayotgan ozod kishi siymosi, uchinchi Men orqali qalbiga
yaqin,yashashi uchun to`g`ri yo`l ko`rsatadigan insonini izlayotgan darbadar bir
odam tasviri in’ikos ettiriladi.
Yozuvchi asarlarida makon va zamon tanlashda ham badiiy shartlilikni
ko`zda tutadi. Misol uchun, “Egilgan bosh” r omani voqealari bir kunda sodir
bo`ladi. Lekin bir kunlik ro`y bergan hodisalar tag zamirida bir necha yillik
voqealarning mohiyati jamlangan:
“Rivoyatlar, afsonalardagi qismat yoki qiyomat singari, nahotki zilzila,
to`fonlar yuz berib, qabrlar yorilib, yer girdibod urib, hamma narsa “bugun” degan
BIR KUNga jamlanib qoldi. Xuddi mamlakat shohi ag`darilgandek, rahbarsiz kun
– bu kun. Sharmandalikni namoyish qilgandek, yigit kishi xotini egnida ko`chaga
chiqqan kun – bu kun. Oldinga dadil bosish imkoni yo`qligini eslatgandek, oyoq
kutilmaganda lat yeb, oqsab yuradigan kun –bu kun. Sening dunyoda mag`rur,
hayiqmay qon to`kkan ajdodlaring bor-ku axir, degandek, jismi allaqachon xoki
turobga aylanib ketgan otalaringni eslab, noma’lum odamlar orqali ularning faqat
suratlari bilan tanishadigan kun –bu kun. ” 51
Abror tilidan aytilgan bu fikrlar orqali asar mazmuni hamda adibning nima
uchun asar voqealarini bir kunga jamlaganligi sabablari oydinlashadi. omon
50
Muxtor Omon.To`rt tomon qibla.Uch romandan iborat Sharq daftari: [Trilogiya].T.: “Sharq”,2000. 318-b.
51
Omon Muxtor. Xotin podshoh. Romanlar. T.:”Sharq”, 2010. 225-b.
60](https://docx.uz/documents/01942832-c04a-4f24-a81d-20b7db76dc51/page_60.png?v=1)
![Maxsus adabiyotlar
1. Muxtor Omon. Muhabbat o`limdan kuchli. Roman. “Sharq yulduzi” jurnali, 2010-
yil 4-5- sonlar.
2. Muxtor Omon. Navoiy va rassom Abulxayr. – T.: Sharq, 2006.
3. Muxtor Omon. To`rt tomon qibla. Uch romandan iborat Sharq daftari: (Trilogiya).
–T.: Sharq, 2000.
4. Muxtor Omon. Xotin podshoh: Romanlar. –T.: Sharq,2010.
Qo`shimcha adabiyotlar
1. Boboyev T. Adabiyotshunoslik asoslari. T.: O`zbekiston, 2002.
2. Eshonqulov J. Epik tafakkur tadriji. – T., 2006.
3. Qur’onov D., Mamajonov Z., Sheraliyeva M. Adabiyotshunoslik lug`ati. –T.:
Akademnashr, 2010.
4. Umurov H. Tahlil chizgilari. – T.: Muharrir, 2013.
5. O`zbek adabiy tanqidi. [antologiya] – T., 2011.
6. Sharafiddinov O. Dovondagi o`ylar. –T.: Ma’naviyat, 2004.
Gazeta va jurnallar
1. Doniyorova Sh. Omon Muxtor ijodida folklor an’analari.// O`zbek tili va adabiyoti
jurnali. T., 2001. 5-son.
2. Gegel. Estetika// Sharq yulduzi jurnali 2014-y 2-3-sonlar.
3. Genis A. XX asrning yetakchi uslubi// Jahon adabiyoti. -2001. 11-son.
4. Yoqubov I. Bugungi o`zbek romanchiligi// Kitob dunyosi, 2007-iyul / avgust.
5. Yoqubov I. “Ishq ahli” romanining adabiy-falsafiy konsepsiyasi.// O`zbek tili va
adabiyoti jurnali. 2005, 6-son
Internet manbalar
1. www.ziyonet.uz
2. www.literature.uz
68](https://docx.uz/documents/01942832-c04a-4f24-a81d-20b7db76dc51/page_68.png?v=1)
-
Похожие документы
- Tursunboy Adashboyev she`riyatida an`anaviylik va badiiy mahorat masalalari
- O’zbek xalq afsun – duolar folklor janri sifatida
- Alisher Navoiy she`riyatida ramziy raqamlar talqini
- Mashrab she’riyati va xalq og’zaki ijodi
- 70-80 yillar hikoyanavisligida yangi badiiy tamoyillar (XAYRIDDIN SULTON HIKOYALARI MISOLIDA)