Indoneziya davlatiga umumiy iqtisodiy – geografik tavsif - Geografiya - Kurs ishlari

Dokument ma'lumotlari

Narxi	15000UZS
Hajmi	863.5KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	05 Mart 2026
Kengaytma	docx
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Geografiya

Indoneziya davlatiga umumiy iqtisodiy – geografik tavsif

Sotib olish

Indoneziya davlatiga umumiy iqtisodiy –
geografik tavsif
KIRISH.
I BOB. INDANEZIYA UMUMIY TARIF.
1.1. Indoneziya davlatiga umumiy tarif.
1.2. Iqtisodiy - geografik joylashuvi.
II BOB. INDANEZIYAGA IQTISODIY – GEOGRAFIK TAVSIF.
2.1. Indoneziya davlatiga umumiy iqtisodiy - geografik tavsif.
2.2. Indoneziyaning iqtisodiy va geografik xususiyatlari.
XULOSA.
1

KIRISH.
Mavzuvning dolzarbligi: Dunyodagi eng katta arxipelag davlati bo'lgan
Indoneziyani o'rganadigan Geografiya ma'ruzasiga xush kelibsiz. Indoneziya
Janubi-Sharqiy Osiyoda joylashgan bo lib, har biri o ziga xos geografiyasi vaʻ ʻ
tabiiy sharoitiga ega 17000 dan ortiq orollardan iborat. Ushbu ma’ruzada
Indoneziyaning iqtisodiy va geografik o’rni, tabiiy sharoiti va mamlakat
taraqqiyotida muhim rol o’ynaydigan resurslari bilan tanishamiz. Indoneziya
Janubi-Sharqiy Osiyoda joylashgan dunyodagi eng katta arxipelag davlatidir. U 17
000 dan ortiq orollardan iborat bo'lib, ulardan 6 000 ga yaqinida Indoneziya
Kalimantan orolida Malayziya, Yangi Gvineya orolida Papua-Yangi Gvineya va
Timor orolida Sharqiy Timor bilan chegaradosh. Indoneziyaning poytaxti - Jakarta,
Yava orolida joylashgan. Bu mamlakatning eng katta shahri va dunyodagi eng ko'p
aholi yashaydigan shaharlardan biri. Indoneziya 300 dan ortiq etnik guruhlardan
iborat turli madaniyat va aholiga ega. Mamlakatning rasmiy tili indonez tilidir,
ammo turli mintaqaviy tillar ham keng qo'llaniladi. Indoneziya prezidentlik
boshqaruv shakliga ega respublikadir. Iqtisodiyotining asosini turli sanoat
tarmoqlari, jumladan, neft, gaz, ko mir, yog och, qishloq xo jaligi, turizm va
ʻ ʻ ʻ
to qimachilik tashkil etadi. Indoneziya iqtisodiyoti Janubi-Sharqiy Osiyodagi eng
ʻ
yirik va rivojlanayotgan bozor iqtisodiyoti hisoblanadi. O'rtacha daromadli
mamlakat va G20 a'zosi sifatida Indoneziya yangi sanoatlashgan mamlakat sifatida
tasniflanadi. Nominal YaIM bo'yicha dunyoda 17-o'rinda va YaIM (PPP) bo'yicha
7-o'rinda turadi. 2019-yilda 40 milliard dollarga baholangan. Indoneziyaning
internet-iqtisodiyoti 2025-yilga borib 130 milliard dollardan oshib ketishi
kutilmoqda. Indoneziya ichki bozor va davlat byudjeti xarajatlari va davlat
korxonalariga egalik qilishiga bog'liq (markaziy hukumat 141 korxonaga ega).
Indoneziya bozor iqtisodiyotida bir qator asosiy tovarlar (jumladan, guruch va
elektr energiyasi) narxlarini boshqarish ham muhim rol o'ynaydi. Biroq, 1990-
yillardan boshlab, iqtisodiyotning aksariyat qismi alohida indoneziyaliklar va
xorijiy kompaniyalar tomonidan nazorat qilinadi. 1997 yilgi Osiyo moliyaviy
2

inqirozidan so'ng, hukumat ishlamaydigan bank kreditlarini sotib olish orqali
xususiy sektor aktivlarining muhim qismini o'z qo'liga oldi. va korporativ aktivlar
qarzni qayta tuzilish jarayoni orqali va hibsda bo'lgan kompaniyalar bir necha yil
o'tib xususiylashtirish uchun sotilgan.
Kurs ishining maqsadi: Dunyo mamlakatlaridan Indaneziya davlati va
iqtisodiy – geografik o’rni.
Kurs ishining vazifasi: Indaneziya davlati va uning iqtisodiy – geografik
joylashuvini o’rganish, Indaneziya iqtisodiyoti.
Kurs ishining obekti: Indaneziya iqtisodiy geografik joylashuvining ijobiy
va salbiy jihatlari.
Kurs ishining predmeti: Indoneziya davlatiga umumiy iqtisodiy -
geografik joylashuvi. Indoneziyaning iqtisodiy va geografik xususiyatlarini tahlil
qilish.
Kurs ishining tarkibi: Kirish, ikkita bo’lim, to’rtta bob, xulosa,
foydalanilgan adabiyotlar va ilovalardan iborat.
3

I BOB. INDANEZIYA UMUMIY TARIF.
1.1. Indoneziya davlatiga umumiy tarif.
Indoneziya dunyodagi eng katta arxipelag mamlakat hisoblanadi.
Indoneziya g arbdan sharqqaʻ — 5120 km masofaga cho zilgan, shimoldan janubga ʻ
−1760 km masofaga cho zilgan.
ʻ Hind okeanidan Tinch okeanigacha bo lgan asosiy ʻ
dengiz yo llari arxipelagdan va janubiy suv hududlaridan o tadi. Rasmiy statistika
ʻ ʻ
Indoneziyada 17 804 ta orolni o z ichiga oladi; shundan 6000 ga yaqini aholi
ʻ
istiqomat qiladi, 7870 tasi nomli va 9634 tasi nomsiz orollar hisoblanadi.
Indoneziyaga 5 ta asosiy orol, 2 ta yirik orol ( Kichik Sunda va Molukkas ) va 30 ta
kichik arxipelag kiradi. Eng yirik orollar: Yangi
Gvineya , Kalimantan (Borneo), Sumatra , Sulavesi (Celebes) va Yava orollari
hisoblanadi. Qolgan orollar ancha kichikroq. Mamlakat ekvatorning ikkala
tomonida joylashgan. Arxipelag Tinch okeani va Hind okeanlarini ajratib turadi.
Indoneziya hududi:
 jami — 1 904 569 km²;
 yer maydoni — 1 811 569 km²;
 ichki suvli hududlar — 93 000 km².
Quruqlik chegarasining umumiy uzunligi 2830 kmni tashkil etadi,
shundan Malayziya bilan — 1782 km, Papua-Yangi Gvineya bilan — 820 km,
Sharqiy Timor bilan — 228 km. Sohil chizig i: 54,716 kmni tashkil etadi.
ʻ
Indoneziyadagi eng baland joyi Yaya tog i (4884 m), ikkinchisi Mandala tog i
ʻ ʻ
(4760 m) hisoblanadi. Butun hududning atigi 10 %i qishloq xo jaligi uchun yaroqli
ʻ
yerlar hisoblanadi. 1
Sumatra , Yava , Madura va Kalimantan Zond shelfida yotadi va geograflar
odatda ularni ( Sulavesi bilan) Katta Zond orollari arxipelagiga birlashtiradi deb
takidlaydi. Indoneziyaning sharqiy uchi va bu Yangi Gvineya orolining g arbiy
ʻ
qismi Sahul shelfida joylashgan. Zond va Sahul shelflarida dengizning chuqurligi
o rtacha 200 metr yoki undan kamni tashkil etadi. Ushbu ikki shelf o rtasida
ʻ ʻ
1
https://translate.google.com/translate?hl=ru&sl=uz&u=https://uz.wikipedia.org/wiki/
Indoneziya&prev=search&pto=aue
5

Sulavesi, Kichik Zond orollari va Molukka orollari joylashgan bo lib, orollarningʻ
ikkinchi guruhini tashkil qiladi, bu yerda atrofdagi dengizlarning chuqurligi ba zi
ʼ
joylarda 4500 metrga yetadi. Kichik Zond orollari sharqqa Balidan Yangi
Gvineyagacha cho zilgan ikkita orol yoyidan iborat. Ichki yoy Sumatradan Yava,
ʻ
Bali va Flores orqali cho zilgan tog lar va vulqonlar zanjirining davomi bo lib,
ʻ ʻ ʻ
vulqon Banda orollarida tugaydi. Arxipelagning tashqi yoyi — Nias, Mentavay va
Enganoni o z ichiga olgan Sumatra g arbidagi orollar zanjirining geologik davomi
ʻ ʻ
hisoblanadi.
Moluccas geologik jihatdan Indoneziya orollari orasida eng murakkab
hisoblanadi. Ular arxipelagning shimoli-sharqiy qismida joylashgan bo lib,
ʻ
shimolda Filippin , sharqda Yangi Gvineya va janubda Kichik Zond orollari bilan
chegaradosh. Geomorfologlarning fikricha, Yangi Gvineya oroli bir paytlar
Avstraliya qit asining bir qismi bo lgan bo lishi mumkin. Uning yemirilishi va
ʼ ʻ ʻ
tektonik faolligi orolning sharqdan g arbiga cho zilgan markaziy tizmaning baland,
ʻ ʻ
qor bilan qoplangan tog cho qqilarini, qirg oq bo ylab issiq, nam allyuvial
ʻ ʻ ʻ ʻ
tekisliklarni hosil qilgan. Mamlakat hududining katta qismi yosh kaynozoy
tektogenezi hududiga tegishli; Sumatra orolining shimoli-sharqiy qismi va unga
yaqin orollar, shuningdek Kalimantan orolining janubi-g arbiy qismi
ʻ mezozoyga ,
Yangi Gvineya orolining markaziy qismi va Aru oroli mezozoydan oldingi davrga
tegishli hisoblanadi. Indoneziya permokarbon, paleozoy, mezozoy va paleogen-
neogen effuziv-cho kindi yotqiziqlarining metamorfik jinslari, shuningdek,
ʻ
to rtlamchi vulqon tuzilmalaridan iborat. Marganets rudalari Kalimantan va
ʻ
Sumatraning g arbiy va markazidagi
ʻ Permokarbon diabazlari va metamorfik
jinslari bilan , temir rudalarining skarn konlari esa granodiyorit inruziyalari bilan
bog liq. Riau, Banka va Belitung orollarining
ʻ qalay konlari trias davridan keyingi
granit batolitlari bilan bog liq.
ʻ 2
Kalimantanning janubi-g arbiy va g arbiy ʻ ʻ
qismida oltin , mis , temir, molibden , surma , rux va qo rg oshin
ʻ ʻ rudalarining konlari
va ko rinishlari ham geologik davrlar bilan uzviy bog liq hisoblanadi.
ʻ ʻ 3
Temir,
qo rg oshin va rux,
ʻ ʻ oltin va kumush rudalari konlari Sumatra orolining bo r jins ʻ
2
https://translate.google.com/translate?hl=ru&sl=uz&u=https://uz.wikipedia.org/wiki/
Indoneziya&prev=search&pto=aue
6

qatlamlariga bog liq. Janubiy Sumatra, Janubiy Yava va Sulavesi g arbiy sohilʻ ʻ
g arbiy qirg oq tizmalarining miotsen vulqon-plutonik faolligi zonasida mis,
ʻ ʻ
qo rg oshin va ruxning kichik rudalari bilan birga keladigan oltin-kumush vulqon
ʻ ʻ
kanllari mavjud. Flores orolida va Sulavesi janubi-g arbiy qismida temir
ʻ
rudalarining skarn ko rinishlari mavjud. Miosen davri
ʻ ohaktoshlarida marganes
rudalari konlari keng tarqalgan. Neft konlari Sumatra, Yava, Kalimantan, Sulavesi,
Seram, Yangi Gvineya va Yava dengizining neogen davri yotqiziq hududlarida
keng tarqalgan. Indoneziya sayyoradagi eng seysmik faol zonalardan birida
joylashgan va Tinch okeanining olov halqasi deb ataladigan qismida joylashgan
davlat hisoblanadi. Bu yerda Hind-Avstraliya va Tinch okeani plitalari Yevroosiyo
kontinental plitasi to qnashgan hududlar hisoblanadi. Vulkanlar zanjiri Sumatradan
ʻ
Banda dengizigacha, Sumatra, Yava, Bali, Kichik Sunda orollari orqali, Banda
orollari yaqinida Sulavesi shimoli-sharqiga qadar halqa hosil qiladi.
Indoneziyadagi 400 ta vulqondan 150 ga yaqini faol hisoblanadi. 1972—1991-
yillarda 29 ta vulqon otilishi qayd etilgan, asosan Yavada orollarida eng ko p qayd
ʻ
etilgan. Zamonaviy davrning ikkita eng halokatli portlashi Indoneziyada sodir
bo ldi, 1815-yilda
ʻ — Sumbavadagi Tambora vulqoni otilishi natijasida 92 mingga
yaqin odamning halok bo ldi va 1883-yilda
ʻ — Krakatoa vulqoni esa 36 000
kishining hayotiga zomin bo ldi.
ʻ Har yili seysmik mintaqada 4 balldan katta
bo lgan 7000 tagacha zilzilalar qayd etiladi.
ʻ
Yalpi ichki mahsulotda sanoatning ulushi o rtacha 20% ni tashkil etadi.
ʻ
Konchilik sanoati byudjet tushmalarining anchagina qismini ta minlaydi. Yiliga
ʼ
o rtacha 576 mln. barrel neft qazib olinadi. Neft konlari, asosan, Sumatra o. da,
ʻ
shuningdek, Yava dengizi va Makasar bo g ozida. I. suyultirilgan tabiiy gazni
ʻ ʻ
chetga chiqarishda dunyoda l-o rinda (yiliga 90 mlrd. m3 dan ko proq gaz qazib
ʻ ʻ
olinadi), qalay qazib olishda 2-o rinda (30 ming t dan ziyod), nikel qazib olishda 4-
ʻ
o rinda (2 mln. tonnadan ko p) turadi.
ʻ ʻ 4
Kumir, mis, uran rudasining katta zaxiralari
3
https://translate.google.com/translate?hl=ru&sl=uz&u=https://uz.wikipedia.org/wiki/
Indoneziya&prev=search&pto=aue
4
https://translate.google.com/translate?hl=ru&sl=uz&u=https://uz.wikipedia.org/wiki/
Indoneziya&prev=search&pto=aue
7

mavjud. Oltin, ku-mush, olmos ham qazib olinadi. Mahsulot ishlab chiqarish
sanoatining asosini iste -mol mollari: gazlama, tayyor kiyim-kechak, poyabzal,ʼ
charm buyumlar, ro zg orbop kimyoviy mahsulotlar, oziqovqat tashkil etadi. Sholi
ʻ ʻ
okdash, tamaki, qand-shakar, choy, yog , ip gazlama, trikotaj, jut, qurilish materi-
ʻ
allari, farmatsevtika va poligrafiya, konditer korxonalari, mineral o g it va shina
ʻ ʻ
zavodlari bor. Hunarmandchilik rivoj topgan. Ilmfan yutuklari va yuksak
texnologiyaga asoslangan tarmoqlar: kemasozlik, samolyotsozlik, kimyo, neft
kimyosi, avtomobil yig ish, radioelektronika uzluksiz rivojlanmoqda. Energetika
ʻ
sohasida issiklik va gidroelektrstyalar soni ko payib, quvvati oshmoqda.
ʻ
Mintaqada quvvati 200 mVt ga ega bo lgan birinchi geoter-mal (Yer qa ridagi
ʻ ʼ
issiklikni elektr energiyaga aylantiruvchi) elektr stansiya ishga tushirilgan. Yiliga
o rtacha 44,3 mlrd. kVt-soat elektr energiyasi ishlab chiqariladi.
ʻ
Hukumat mamlakat iqtisodiyotida muhim ahamiyatga ega bo lgan xorijiy
ʻ
sarmoyani keng jalb etish siyosatini o tkazmoqda. 1967—95 yillarda ma qullangan
ʻ ʼ
investitsiyalarning umumiy hajmi 131,4 mlrd. dollarni tashkil etdi, shundan 30
mlrd. dollardan or-tig i neft va gaz qazib olishga ishlatildi. Sarmoya, asosan,
ʻ
Yaponiya, Buyuk Britaniya, Gonkong, AQSH, Singapur, Tayvan, Niderlandiya,
Janubiy Koreyadan olindi. 1995-yildan milliy taraqqiyotning yangi 25 yillik
bosqichini amalga oshirishga kirishildi. Bu tadbir I. ni Osiyo-Tinch okean
mintaqasidagi yangi sanoatlashgan mamlakatlar darajasiga ko tarishi
ʻ
mo ljallangan.
ʻ
Indaneziyada dengiz transporti yetakchi o rinda, Portlari: Tanjungpriok
ʻ
(Jakar-ta porti), Surabaya, Palembang, Balik-papan, Ujungpan. Dengiz savdo
flotida 3130 ming t dedveyt tonnajga ega bo lgan 2 mingdan ortiq kema bor. Temir
ʻ
yo lning uz. 6,6 ming km, avtomobil yo llari uzunligi 266 ming km. G arbiy
ʻ ʻ ʻ
Yevropadan Avstraliyaga boriladigan havo yo li Jakarta orqali o tadi. Eng katta
ʻ ʻ
neft quvurlari: Tanjung — Balikpapan va Tempino — Plaju.
Indaneziya. chetga gaz, neft, kauchuk va kauchuk mahsulotlari, qalay, kofe
va h. k. chiqaradi. Chetdan iste mol mollari, sanoat xom ashyosi, chala tayyor
ʼ
8

mahsulotlar, mashina va asbob-uskunalar keltiradi. Tashqi savdodagi mijozlari:
Yaponiya, AQSH, Singapur, Germaniya. Pul birligi — Indoneziya rupiyasi.
1.2. Iqtisodiy - geografik joylashuvi.
Indoneziya Janubi-Sharqiy Osiyoda joylashgan va 17000 dan ortiq
orollardan iborat dunyodagi eng katta arxipelagdir. U Malayziya, Papua-Yangi
Gvineya va Sharqiy Timor bilan chegaradosh, shuningdek, Singapur, Filippin va
Avstraliya bilan dengiz chegaralariga ega. Davlatning dengiz chegaralari:
1
.2.1 – rasm. Indaneziyaning iqtisodiy geografik joylashuvi.
Malakka bo g ozi mamlakatni Singapur va G arbiy Malayziyadan ajratibʻ ʻ ʻ
turadi. Sulu va Sulavesi dengizlari Filippin va Indoneziya o rtasida tabiiy suv
ʻ
to siq bo lib xizmat qiladi. Palau arxipelagidan Tinch okeani suvlari bilan
ʻ ʻ
ajratilgan. 5
Mamlakat Avstraliya materikidan Timor va Arafura dengizlari bilan ajralib
turadi. Indoneziyaning geografik joylashuvi uning iqtisodiyotida muhim rol
o'ynaydi. U Hind va Tinch okeanlari chorrahasida joylashgan bo lib, dengiz savdo
ʻ
5
https://spravochnikvs.com/ekonomiko_geograficheskoe_polozhenie_indonezii
9

yo llariga chiqish imkonini beradi va xalqaro savdo uchun strategik muhimʻ
mintaqaga aylanadi. Indoneziya neft, gaz, ko'mir, yog'och va baliq kabi boy tabiiy
resurslarga ega. Bu resurslar mamlakat iqtisodiyotida muhim o’rin tutadi va turli
sanoat tarmoqlari, jumladan, tog’-kon sanoati va qayta ishlash sanoati uchun asos
bo’lib xizmat qiladi. Bundan tashqari, Indoneziya qulay iqlim sharoiti va unumdor
tuproqlarga ega bo'lib, qishloq xo'jaligini rivojlantirishga yordam beradi. Bu
guruch, qahva, kakao, kauchuk va palma yog'i ishlab chiqaruvchi yirik
kompaniyalardan biridir. Indoneziya iqtisodiyotida turizm ham muhim o’rin tutadi.
Mamlakat har yili o'zining go'zal plyajlari, betakror tabiati, madaniy diqqatga
sazovor joylari va tarixiy joylari bilan millionlab sayyohlarni o'ziga jalb qiladi.
Biroq, boylikka qaramay, Indoneziya ham boylikning notekis taqsimlanishi, ayrim
hududlarda rivojlanishning past darajasi va yuqori ishsizlik kabi ba'zi iqtisodiy
muammolarga duch kelmoqda. Sharqiy Timor (228 km), Malayziya (1782 km) va
Papua-Yangi Gvineya (820 km) bilan quruqlik chegaralari mavjud. Siyosiy
tarqoqlik evropalik mustamlakachilarning arxipelagga kirib kelishiga yordam
berdi. Gollandiyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasi Java-ning katta qismini
bo'ysundirdi va butun Indoneziya bo'ylab savdoni nazorat qildi. Kompaniya
tugatilgandan so'ng (18-asr oxiri) arxipelag Gollandiyaning mustamlakasiga
aylandi. Mustaqillikka intilish Birinchi jahon urushidan keyin kuchaydi. 1942—
45-yillarda Indoneziyani yaponlar bosib oldi, ular mahalliy millatchilikni, ayniqsa
yevropaga qarshi xususiyatni qo llab-quvvatladilar. Bosqin tugagach, 1945 yil 17
ʻ
avgustda mustaqil Indoneziya Respublikasi e'lon qilindi. 1949 yilda Niderlandiya
Indoneziya Qo'shma Shtatlarining suverenitetini tan oldi, bu suveren davlatni tan
olishning rasmiy lahzasi edi. 6
Bugungi kunda u sanoat rivojlanayotgan va aholi jon boshiga yalpi ichki
mahsuloti past bo'lgan qishloq xo'jaligi mamlakatidir.Orollarning tarqoq tabiati va
arxipelagning okeanik joylashuvi tufayli dengiz va havo transporti alohida
rivojlangan. Orollarda yirik dengiz portlari joylashgan bo’lib, poytaxt Jakarta
6
https://spravochnikvs.com/ekonomiko_geograficheskoe_polozhenie_indonezii
10

yetakchilik qiladi. Dengiz tashishning muntazamligi mamlakat ichida va undan
tashqarida tovarlar almashinuvini amalga oshirish imkonini beradi. Filippin,
Singapur va Malayziya bilan doimiy aloqa o'rnatildi. Bu mamlakat iqtisodiy
rivojlanishining eng muhim omilidir. Temir yo'l liniyalari faqat katta Java va
Sumatra orollarida qurilgan.
Muhim oziq-ovqat ekinlari qatoriga kassava, shirin kartoshka, soya,
yeryong'oq, sabzavot va mevalar kiradi. Asosiy eksport ekinlari: cinchona,
hindiston yong'og'i va yog'li palma, qahva, choy, tamaki, ziravorlar (ayniqsa,
qalampir va chinnigullar). Savdo hamkorlarini geografiyaga qarab ajratish
mumkin. Osiyo mamlakatlari orasida Tayvan, Singapur, Xitoy bor. Yevropada
Gollandiya, Fransiya va Buyuk Britaniya bilan hamkorlik yo’lga qo’yilgan.
Baliqchilik flotining kengayishi va modernizatsiya qilinishi dengiz qa’ridan
xomashyo qazib olish va eksportga mahsulot yetkazib berish hajmining oshishiga
olib keldi. Indoneziya qator yetakchi iqtisodiy xalqaro tashkilotlarning doimiy
a’zosi hisoblanadi. Biroq, mintaqa hududiy da'volarga asoslangan harbiy mojarolar
uchun ehtimoliy maydon bo'lib qolmoqda. Bruney, Filippin va Malayziya bilan
to'qnashuvlar ehtimoli yuqori. Mamlakatning iqtisodiy va geografik joylashuvi
ancha qulay, ammo uning rivojlanishiga mustamlakachilik davri qoldiqlari
to'sqinlik qilmoqda. Zaif sanoat Indoneziyani boshqa mamlakatlarga qaram
bo'lishga majbur qiladi.
Geografik joylashuvning o'ziga xos xususiyatlari Indoneziyadagi barcha
foydali qazilmalarni o'rganishga imkon bermaydi. Ammo o'rganilgan narsa
davlatning haqiqiy boyligini tashkil qiladi. 7
Eng muhim xom ashyo quyidagilardir:
Yoqilg'i-energetika resurslari birinchi o'rinda turadi. Barcha zahiralarni
umumlashtirib, mamlakatning Janubiy-Sharqiy Osiyodagi resurslar mavjudligi
bo'yicha yetakchi o'rinni aniq belgilash mumkin. Eng muhim konlar Sumatra, Java
va Kalimantanda joylashgan.
7
https://spravochnikvs.com/ekonomiko_geograficheskoe_polozhenie_indonezii
11

Yog '. Mintaqadagi barcha neft zahiralarining 2/3 qismi Indoneziya
arxipelagi hududida joylashgan. Ishlab chiqarish Yava dengizining shelfida ham
amalga oshiriladi.
Tabiiy gaz konlarini ekspluatatsiya qilish Janubiy Xitoy dengizida Natuna
orollari yaqinida va Arun konlarida (Sumatra shimoliy qirg'og'ida) sodir bo'ladi.
Sharqiy Kalimantan yaqinida ham qazib olinadi. O'rganilayotgan zaxira 865
milliard kub metrni tashkil qiladi. m.
Ko'mir qatlamlari kichik va sifatsiz. Manzil: Sumatra. Kalimantan jigarrang
ko'mir mavjudligi bilan ajralib turadi.
Uran va torfni mahalliy qazib olish amalga oshiriladi.
Riau orollarida qalay rudalari, Selebesda nikel va Papuada mis,
shuningdek, boksit, oltin va kumush konlari ma'lum.
Sulavesi temir rudasi zahiralarining kontsentratsiyasi bilan mashhur.
Indoneziya oltingugurt, fosforitlar va boshqa yer osti boyliklari bilan
mashhur.
Ishlab chiqarish sanoatining eng muhim tarmoqlari [58] [59] : oziq-ovqat
sanoati (barcha noxomashyo ishlab chiqarishning qariyb 19%, deyarli 6000 yirik
va o rta hodisalar), kimyo sanoati (16%, 900 ga yaqin korxona), to qimachilikʻ ʻ
sanoati (7%, 2000 ga yaqin korxona), tamaki sanoati (7%, 1600 dan ortiq
korxona), mashina va uskunalar ishlab chiqarish (7%, 600 ga yaqin korxona),
avtomobilsozlik (6%, 270 dan ortiq korxona), sellyuloza va qog oz sanoati (6%,
ʻ
530 dan ortiq korxona), tayyor kiyim ishlab chiqarish (4%, 2000 dan ortiq
korxona). 8
Shuningdek, mebel sanoati, qurilish materiallari va keramika ishlab
chiqarish 2009 yilda mazkur sohada yirik yoki o rta korxona maqomiga ega 25
ʻ
mingdan ortiq korxona hamda 3,2 milliondan ortiq kichik korxona va kasanachilik
subyekti ro yxatga olindi . Aksariyat kichik korxonalar va kottejlar engil va oziq-
ʻ
ovqat sanoatining turli sohalarida, jumladan, an'anaviy hunarmandchilik: batika
kulolchilik, to'quv to'quv, o'yilgan yog'och va suyak buyumlari ishlab chiqarish va
boshqa mashhur suvenir mahsulotlari ishlab chiqarishda faoliyat yuritadi.
8
https://spravochnikvs.com/ekonomiko_geograficheskoe_polozhenie_indonezii
12

Metallurgiya va metallga ishlov berish
Metallurgiya kompaniyalari va po'lat ishlab chiqaruvchi zavodlar (Krakatau
Steel, POSCO Krakatau, Betonjaya Manunggal, Jaya Pari Steel), qalay, ferronikel,
boksit. Metallga ishlov berish sohasi: quvur ishlab chiqarish (Indoneziyaning po'lat
quvurlari sanoati yoki Spindo, Citra Tubindo, Bakrie Metal Industries).
Mashinasozlik
Indoneziya avtomobilsozlik sanoatiga Toyota Astra Motor (Karavang,
G arbiy Yavadagi zavod), Astra Daihatsu Motor (Karavangdagi zavod), Hondaʻ
Prospect Motor (Karavangdagi zavod), Nissan Motor Indoneziya (Purvakarta,
G arbiy Yavadagi zavod), Mitsubishi xalqaro korporatsiyalari kiradi. Motors
ʻ
Krama Yudha Indoneziya ( Bekasidagi zavod, G'arbiy Yava), General Motors
(Bekasidagi zavod), Hyundai Motor (G'arbiy Yava, Cikarangdagi zavod), Suzuki
Indomobil Motor (G'arbiy Yava, Cikarang va Tambundagi zavodlar), Volkswagen
(zavod ) Cikampeque, G'arbiy Java); shuningdek, avtomobil qismlari ishlab
chiqaruvchilari (Astra Otoparts, Indomobil Sukses Internasional, Multi Prima
Sejahtera ( Bogor zavodi ), Nipress (Bogor zavodi), Prima Alloy Steel Universal
(Sidoarjo zavodi), Denso va Showa Corporation).
Mototsikl va moped bozorida yetakchi kompaniyalar Astra Honda Motor
(Jakarta, Cikarang va Karavangdagi zavodlar), Yamaha (Sharqiy Jakartadagi
zavod), Bajaj Auto va TVS Motor hisoblanadi. Og'ir mashinasozlik va sanoat
uskunalari (konchilik, qurilish, qishloq xo'jaligi mashinalari, yuklash va tushirish
uskunalari) sohasida Intraco Penta kompaniyasi ishlaydi. 9
Elektronika va
elektrotexnika bozorida muhim o'rinni Toshiba (Sharqiy Jakartadagi kir yuvish
mashinalari zavodi), Sharp (Karavangdagi muzlatgich va kir yuvish mashinalari
zavodi, G'arbiy Java ), Foxconn ( Bantendagi telefon zavodi ), Sony xalqaro
korporatsiyalari egallaydi., Panasonic (Cibitung, G arbiy Java zavodi ), LG
ʻ
Electronics (Cibitung zavodi), Samsung ( Bekasi zavodi ), Omron (Bekasi zavodi),
Haier (Bekasi zavodi), Matsumoto Electronic (Bekasi zavodi), shuningdek,
mahalliy ishlab chiqaruvchilar (Sat. Batamdagi Nusapersada (Bekasi zavodi),
9
https://spravochnikvs.com/ekonomiko_geograficheskoe_polozhenie_indonezii
13

Maspion Group, Polytron (Hartono Istana Technology), Denpoo Mandiri, Sanken
(Istana Argo Kencana), Kvant (Aditec Cakrawiyasa), Star Cosmos).
Arxipelag o'zining baland o'rmon qoplami bilan mashhur. Mamlakat
hududining 60% o rmonlar bilan qoplangan. Kalimantan va Sumatra turlariningʻ
xilma-xilligi bilan ajralib turadigan eng katta o'rmon resurslari zahiralari bilan
ajralib turadi. Javada o rmonlar juda kam. O'rmonlarning qiymati ishlatiladigan
ʻ
yog'och va mevalarning sanoat hosilida yotadi. Musson tipidagi bargli o rmonlar
ʻ
mamlakatning janubiy va sharqiy qismlarida joylashgan. Evkalipt va teak alohida
ahamiyatga ega. Orollar qirg’oqlari mangrovlar bilan qoplangan, mahalliy aholi
undan yoqilg’i sifatida xomashyo sifatida foydalanadi. Bardoshli yog’och eksport
qilinadi. 10
Taxminlarga ko'ra, tropik o'rmonlar keyingi 30 yil ichida yo'q bo'lib ketishi
mumkin. Xavf Malakka bo g ozi orqali o tayotgan shikastlangan tankerlardan zich
ʻ ʻ ʻ
neft to kilishi bilan bog liq. Indoneziyaning janubi-sharqida joylashgan qurg'oqchil
ʻ ʻ
hududi savannaga xos qizil-jigarrang tuproqlar bilan ifodalanadi. Arxipelagning
ko p qismi qizil-sariq ferrallit tuproqlardan tashkil topgan. Istisno - qirg'oq
ʻ
yaqinidagi er. Bu yerda tropik botqoq tuproqlar yoki mangrov sho rlangan
ʻ
tuproqlar keng tarqalgan. Tog'larda unumdorligi oshishi bilan ajralib turadigan
vulkanik tuproqlar mavjud.
Indoneziya daryolarining aksariyati uzun va chuqurdir. Borneo eng keng
daryo tarmog'iga ega, daryolar orolning tog'li ichki qismidan dengizlarga radiusli
ravishda oqadi. Kalimantandagi Kapuas va Yava Tarumi asosiy suv oqimlari
hisoblanadi.
Sumatrada daryolar suzish mumkin bo'lib, orol bo'ylab transportni
ta'minlaydi. Sayyoradagi eng katta botqoqlik sharqiy Sumatrada joylashgan. Daryo
salohiyatidan gidroenergetika ishlab chiqarishda muvaffaqiyatli foydalanish
mumkin. Bir nechta ko'llar ko'pincha tektonik yoki vulkanik kelib chiqishiga ega.
Eng kattasi Toba (1,9 ming km 2), Sumatra shimolidagi keng kalderani to'ldiradi.
Papua qorli tog larida 2 ta kichik muzlik bor: Meren va Karstens.
ʻ
10
https://spravochnikvs.com/ekonomiko_geograficheskoe_polozhenie_indonezii
14

Tabiiy sharoitlar . Indoneziya Janubi-Sharqiy Osiyoda joylashgan va 17
000 dan ortiq orollardan iborat bo'lib, uni dunyodagi eng katta arxipelag davlatiga
aylantiradi. Bu erda ikkita yirik tektonik plitalar - Sunda va Avstraliya to'qnashadi,
bu esa uni yuqori seysmik va vulqon faolligi zonasiga aylantiradi. Indoneziya
o'zining ajoyib tabiati bilan ham mashhur. Bu erda siz tog'lar, vulqonlar, o'rmonlar,
plyajlar, daryolar va ko'llarni topishingiz mumkin. Indoneziyadagi ba'zi mashhur
tog'larga Lombokdagi Gunung Rinjani, Javadagi Gunung Bromo va Balidagi
Gunung Batur kiradi. Indoneziyaning iqlimi tropik, yuqori namlik va yil davomida
doimiy harorat. Ikki fasl bor - yomg'irli mavsum va quruq mavsum. Yomg'irli
mavsum odatda yilning eng ko'p yog'ishi bo'lgan noyabrdan aprelgacha davom
etadi. 11
Quruq ob-havo mavsumi maydan oktyabrgacha, havo quruqroq va
quyoshliroq bo'lganda sodir bo'ladi. Turli xil tabiiy muhit tufayli Indoneziya boy
biologik xilma-xillikka ega. Bu erda ko'plab o'simliklar va hayvonlar turlarini,
jumladan orangutanlar, fillar, yo'lbarslar, leoparlar, timsohlar va boshqalarni topish
mumkin. Indoneziyada joylashgan Komodo orolida dunyodagi eng katta
kaltakesaklar bo’lgan mashhur Komodo ajdaho kaltakesaklari yashaydi.
Resurslar . Indoneziya o'z iqtisodiyotida muhim rol o'ynaydigan muhim
tabiiy resurslarga ega. Bu mamlakatda topish mumkin bo'lgan asosiy manbalardan
ba'zilari:
Neft va gaz . Indoneziya dunyodagi eng yirik neft va gaz ishlab
chiqaruvchilardan biridir. U yirik neft va tabiiy gaz konlariga ega bo’lib, ular ichki
talab va eksportni qondirish uchun foydalaniladi. Bu resurslar mamlakat
iqtisodiyotida muhim o’rin tutadi va eksportdan sezilarli daromad keltiradi.
Ko'mir . Indoneziya ham katta ko mir zahiralariga ega. Ko'mir energiyaʻ
manbai sifatida ishlatiladi va energiya ishlab chiqarish va sanoat uchun muhim
manba hisoblanadi. Ko’mir eksporti ham mamlakatga katta daromad keltirmoqda.
Metalllar . Indoneziyada shuningdek, temir, mis, nikel va alyuminiy kabi
turli metallarning katta konlari mavjud. Ushbu metallar qurilish, avtomobilsozlik
va elektronika ishlab chiqarish kabi turli sohalarda qo'llaniladi.
11
https://spravochnikvs.com/ekonomiko_geograficheskoe_polozhenie_indonezii
15

Yog'och . Indoneziya katta o'rmon resurslariga ega va dunyodagi eng yirik
yog'och ishlab chiqaruvchilar va eksport qiluvchilardan biridir. Yog'och qurilish,
mebel ishlab chiqarish va boshqa sohalarda qo'llaniladi.
Baliq va dengiz mahsulotlari. Geografik joylashuvi tufayli Indoneziya
boy baliqchilik resurslariga ega. Baliqchilik mamlakat iqtisodiyotining muhim
tarmog’i bo’lib, baliq va dengiz mahsulotlari boshqa mamlakatlarga eksport
qilinadi. Bu resurslar Indoneziya iqtisodiyotida muhim rol o’ynaydi va
mamlakatga katta daromad keltiradi. Biroq, kelajak avlodlar uchun ularni saqlab
qolish va atrof-muhitga salbiy ta'sirlarni minimallashtirish uchun ushbu resurslarni
barqaror boshqarish kerak. 12
II BOB. INDANEZIYAGA IQTISODIY – GEOGRAFIK TAVSIF.
2.1.Indoneziya davlatiga umumiy iqtisodiy - geografik tavsif.
12
https://spravochnikvs.com/ekonomiko_geograficheskoe_polozhenie_indonezii
16

Indoneziya (Indoneziya Respublikasi), Janubi-Sharqiy Osiyodagi
shtatlardan biri. Malay arxipelagining orollarida (Katta va Kichik Sunda orollari,
Molukkas) va Yangi Gvineya (Irian Jaya) orolining g arbiy qismida joylashgan. ʻ
2.1.1 – rasm. Indaneziya iqtisodiyoti.
Umumiy maydoni 1904,6 ming kvadrat metr. km. Aholisi - 202,5 million
kishi. (1998 yil 1 yanvar holatiga). 13 677 orol Malayziyadan Avstraliyaga qadar
ekvatorni kesib o'tadi, ammo hududning katta qismi janubiy yarimsharda
joylashgan bo'lib, dunyodagi eng katta arxipelag bo'lgan Indoneziyaning 17 508 ta
orollari ekvator yaqinida joylashgan. Bu yerda katta orollar bor - Java, Sumatra,
Kalimantan va Yangi Gvineyaning g'arbiy qismi, shuningdek, juda kichik orollar
ham bor. 13
Indoneziyaning poytaxti - Jakarta, Yava orolida joylashgan.
Indoneziyaning davlat, hukumat boshlig i va qurolli kuchlarining oliy qo mondoni
ʻ ʻ
prezident hisoblanadi. Oliy hokimiyat organlari — Xalq maslahat qurultoyi va xalq
vakillari kengashi (parlament). Indoneziyaning davlat bayrog'i ikkita gorizontal
chiziqdan iborat: tepada qizil va pastda oq. Milliy gerbda afsonaviy qush Garuda
(hind xudosi Vishnu tog'i) - ijodiy energiya va ijod ramzi tasvirlangan.
13
https://spravochnikvs.com/ekonomiko_geograficheskoe_polozhenie_indonezii
17

Ma muriy jihatdan Indoneziya 27 provinsiyaga (jumladan, teng maqomga ega 3 taʼ
maxsus hudud) bo lingan.
ʻ
2. Aholi soni . Indoneziya Respublikasi dunyodagi eng ko'p aholi
yashaydigan mamlakatlardan biridir. U 230 million aholiga ega. Bu dunyodagi eng
ko'p aholisi bo'lgan to'rtta davlatdan biri (Xitoy, Hindiston va AQSh bilan birga).
Bu mamlakatlar oxir-oqibat jahon iqtisodiyotida yetakchi o’rinlarni egallashi
kutilmoqda. Ularning 78 foizi qishloqlarda, atigi 22 foizi shaharlarda yashaydi.
Indoneziya aholi zichligida g'ayrioddiy keskin kontrastlar bilan ajralib turadi. Java
orolining ba'zi hududlarida qishloq aholisining zichligi 1 km2 ga 1500-2500
kishiga etadi, ya'ni butun dunyoda qishloq joylari uchun eng yuqori ko'rsatkichga
etadi. Shu bilan birga, Indoneziyaning ba'zi hududlarida (shimoli-sharqiy
Kalimantan, Markaziy Sumatra, G'arbiy Irianning ichki hududlari) 1 km2 ga 1
kishidan kam. Ko'pgina kichik orollarning aholisi dengiz qirg'oqlari yaqinida
to'plangan. Ba'zi orollarda, ayniqsa yirik orollarda, aksincha, ichki baland tog'larda
aholi zich joylashgan va rivojlanish uchun noqulay bo'lgan va bezgak o'chog'i
bo'lgan qirg'oq bo'yidagi botqoq tekisliklarida deyarli aholi yo'q.
3. Indoneziyadagi sanoat . Indoneziya sanoat-agrar mamlakat bo lib,
ʻ
Osiyodagi eng yirik plantatsiya iqtisodiyotiga va rivojlangan tog -kon sanoatiga
ʻ
ega. Indoneziya iqtisodiyoti bozor tamoyiliga asoslanadi.
Mamlakat iqtisodiyoti neft va gaz qazib olish va qayta ishlashga
asoslangan. Kon qazib olish asosan Sumatra, Java, Kalimantan va Irian Jayaning
g'arbiy qismida amalga oshiriladi. Neft-kimyo sanoati davlatga qarashli Pertamina
tomonidan nazorat qilinadi. 14
Indoneziyaning asosiy sanoat markazlari: Jakarta,
Surabaya, Yogyakarta, Palembang. Ularda neft va gazni qayta ishlash,
metallurgiya, mashinasozlik, kimyo sanoati rivojlangan. Ish bilan band
bo lganlarning 2/3 qismi oziq-ovqat va to qimachilik sanoatida. Katta ahamiyatga
ʻ ʻ
ega bo'lgan engil sanoat faqat chetdan keltirilgan xomashyo asosida ishlaydi.
Indoneziyaning integratsiya birlashmalari va xalqaro tashkilotlardagi ishtiroki
14
https://spravochnikvs.com/ekonomiko_geograficheskoe_polozhenie_indonezii
18

Prezident S.B. Yudhoyono Indoneziya nafaqat Janubi-Sharqiy Osiyo mintaqasida
bevosita o'z rolini oshirdi, balki, shu bilan birga, boshqa mintaqalarda ham o'z
manfaatlari darajasini oshirdi. Mamlakat o’zining milliy manfaatlarini ro’yobga
chiqarishga qaratilgan “Ming do’st, bir dushman emas” tashqi siyosat
konsepsiyasini taqdim etdi. ASEAN rahbari sifatida Jakarta ushbu assotsiatsiya
doirasidagi yaqin hamkorlikni rivojlantirishga jiddiy e'tibor qaratadi, uning asosiy
maqsadi 2015 yilgacha ASEAN hamjamiyatini tashkil etish bo'lib qoladi.
So’nggi yillarda biz mintaqa mamlakatlarini keng jalb etgan holda Sharqiy Osiyo
hamjamiyati g’oyasiga qiziqish uyg’onganini ko’rdik. Indoneziya uchun asosiy
komponent sifatida ASEANsiz EAS bo'lishi mumkin emas. Shunday qilib,
ASEAN, turli xil "ASEAN +", ARF, shuningdek, EAC, markaziy yadro sifatida
ASEAN bo'lgan Sharqiy Osiyo hamjamiyatiga ko'p tomonlama yo'lni tashkil
qiladi. Aynan SIZGA bo'lgan qiziqish 2011 yilda asos bo'ladi.
2010-yil 30-oktabrda Vyetnam poytaxti Xanoyda 17-ASEAN sammiti
yakunlanganiga e’tibor qaratish joiz. Uyushmaga a zo 10 ta davlat rahbarlariningʼ
“Umiddan harakatga: ASEAN hamjamiyatiga qadam” mavzusidagi uchrashuvida
2015 yilga qadar ASEAN hamjamiyatini qurish maqsadiga erishishga qaratilgan
harakat dasturlari qabul qilindi. Biroq, Uyushma a'zolarining notekis rivojlanishi
integratsiya jarayoni uchun jiddiy xavf bo'lib qolmoqda.
Sammitda Indoneziya 2011 yilda iqlim o'zgarishi va xavfsizlik
muammolari kabi global muammolarni hal qilishda ASEAN xalqaro maydonda
ko'proq namoyon bo'lishini taklif qildi. Assotsiatsiyaning integratsiyalashuv
jarayonida erishilgan yutuqlarga retrospektiv nuqtai nazardan nazar tashlandi,
iqtisodiy hamjamiyat, xavfsizlik jamiyati va ijtimoiy-madaniy hamjamiyatni
yaratish bo'yicha ish yo'nalishlari belgilandi. 15
Sammit ishtirokchilari ASEANning
o zaro aloqalari va o zaro almashuvlari bo yicha keng qamrovli reja va boshqa
ʻ ʻ ʻ
hujjatlarni qabul qildilar, ularning amalga oshirilishi ASEAN hamjamiyatini o z
ʻ
vaqtida – 2015-yilgacha barpo etishni kafolatlaydi. Kompleks rejaga 700 dan ortiq
loyiha va rejalar kiritilgan. Assotsiatsiya o'z a'zolari va muloqot bo'yicha hamkor
15
https://spravochnikvs.com/ekonomiko_geograficheskoe_polozhenie_indonezii
19

mamlakatlardan diversifikatsiyalangan investitsiyalar orqali ushbu loyihalar va
rejalarda faol ishtirok etishlarini va ASEAN doirasidagi va assotsiatsiya va uning
muloqot bo'yicha hamkor davlatlari o'rtasidagi o'zaro aloqalar va o'zaro
almashinuvlarni amalda qo'llab-quvvatlashlarini kutadi. Tashkilot rahbarlari,
shuningdek, ushbu hujjatni amalga oshirish jarayonini muvofiqlashtirish va nazorat
qilish maqsadida ASEANning o’zaro munosabatlari va o’zaro almashinuvlarini
muvofiqlashtiruvchi komissiya tuzishga qaror qildi. Bundan tashqari, yetakchilar
faol hamkorlikni yo’lga qo’yish va ASEAN infratuzilma fondini yaratish
niyatlarini ma’lum qilishdi.
Indoneziya Prezidenti ta kidlaganidek, iqtisodiyot, savdo va moliya tashqiʼ
hamkorlikning ustuvor yo nalishlari hisoblanadi. Indoneziyaning ASEAN
ʻ
doirasida bunday faollashishi 2011 yilda mamlakat ASEANga rais bo'lganligi bilan
bog'liq. Oktyabr va aprel oylarida Jakarta va orolda ikkita sammit bo'lib o'tadi.
Shunga ko'ra Bali. Shu sababli Vazirlar Mahkamasi va ASEAN Kotibiyati o'rtasida
mamlakat rahbariyatining Assotsiatsiyadagi muvaffaqiyatini ta'minlash bo'yicha
faol ish allaqachon boshlangan. S.B.Yudhoyononing maqsadi ASEANni yangi
bosqichga olib chiqishdir. Prezidentimiz ta’kidlaganidek: “Yuqori darajadagi va
vazirlar darajasidagi uchrashuvlar nafaqat ahamiyatli, balki muvaffaqiyatli bo’lishi
va aniq natijalar berishi kerak”. EAC bu yil Rossiya va AQShni qamrab oladigan
darajada kengaytiriladi. Prezident iqtisodiy, siyosiy va xavfsizlik masalalarini
muhokama qilishga alohida e’tibor qaratishni rejalashtirmoqda.
Susilo Bambang Yudxoyono joriy yilning aprel oyida mamlakat asosiy tashqi
hamkorlar bilan ikki tomonlama aloqalarni diversifikatsiya qilish kursidan
o’tganini, birinchi navbatda, mamlakatga ko’proq sarmoya jalb etishni ta’kidladi.
Bu erda 2010 yilda Xitoy-ASEAN erkin savdo hududi tashkil etilganini ta'kidlash
joiz, bu Indoneziyaga investitsiyalarni jalb qilish uchun bevosita imkoniyatdir. 16
Erkin savdo zonasining tashkil etilishi munosabati bilan Indoneziya
hukumati strategik qarshi choralarni ishlab chiqdi, jumladan, mamlakatning sanoat
raqobatbardoshligini oshirish va mamlakatda sanoatni rivojlantirish uchun qulay
16
https://spravochnikvs.com/ekonomiko_geograficheskoe_polozhenie_indonezii
20

davlat siyosatini olib borish. Prezident raqobatbardoshlikni oshirish bilan birga
mahsulot sifatiga ham jiddiy e’tibor qaratish, import qilinadigan tovarlarga
standartlarni belgilash zarurligini ta’kidladi.
IHT doirasida Indoneziya islomofobiya va G arbdagi jamoatchilik fikriʻ
tomonidan islomni terrorizm bilan noqonuniy birlashtirish muammolariga alohida
e tibor qaratmoqda. Bu muammoni hal qilish uchun Indoneziya prezidentining
ʼ
fikricha, IHTga a zo bo lgan mamlakatlar boshqaruvini takomillashtirish va
ʼ ʻ
“demokratik defitsitni bartaraf etish” zarur. 17
Bu keskinlikni bartaraf etish va
nizolarni hal qilish yo'lidir. IHT faoliyati BMT Bosh kotibi Pan Gi Mun tomonidan
har tomonlama qo’llab-quvvatlanadi. Jumladan, u 2008 yil mart oyida Senegalda
bo lib o tgan IHT sammitida IHT va BMT islom va terrorizmning
ʻ ʻ
identifikatsiyasini inkor etishda “qo l bo lib borishi” kerakligini ta kidladi. S.B.
ʻ ʻ ʼ
Yudxoyono IHT davlatlarini tinchlik va xavfsizlikni ta’minlash, shuningdek,
qashshoqlikni bartaraf etishdagi rolini oshirishga chaqiradi.
Yuqorida qayd etilgan tashkilotlardan tashqari Indoneziya OPEK a zosi bo lib,
ʼ ʻ
energetika diplomatiyasiga katta ta sir ko rsatadi va APEK ishida faol ishtirok
ʼ ʻ
etadi. Ixtisoslashgan tashkilotlarga a’zolik Indoneziyaga mutanosib va ko’p
vektorli tashqi siyosat yuritish, xalqaro maydondagi mavqeini oshirish, iqtisodiy
rivojlanish muammolarini hal etish imkonini beradi.
2.2. Indoneziyaning iqtisodiy va geografik xususiyatlari.
Indoneziya (indon. Indonesia), rasmiy nomi: Indoneziya Respublikasi
(indon. Republik Indonesia) — Janubi-Sharqiy Osiyodagi davlat. Aholisi, 2010
yilgi aholini ro'yxatga olish natijalariga ko'ra, 237,5 million kishidan ortiq (2011
yil iyul oyidagi hisob-kitoblarga ko'ra - 245,6 million kishidan ortiq), hududi 1 919
440 km?, bu ikkala ko'rsatkich bo'yicha u eng katta hisoblanadi. mintaqadagi
davlat. Aholi soni bo yicha dunyoda to rtinchi, hududi bo yicha esa o n to rtinchi
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
o rinda turadi. Poytaxti — Jakarta. Rasmiy tili - Indoneziya. Unitar davlat,
ʻ
17
https://studbooks.net/2199592/ekonomika/ekonomiko_geograficheskaya_harakteristika_indonezii
21

prezidentlik respublikasi. U 34 ta ma muriy-hududiy birlikka bo lingan, shundanʼ ʻ
32 tasi viloyat va 2 tasi maxsus tuman bo lib, maqomi bo yicha viloyatlarga teng.
ʻ ʻ
Malay arxipelagining orollarida va Yangi Gvineya orolining g'arbiy qismida
joylashgan. Tinch okeani va Hind okeanlari suvlari bilan yuviladi. Bu dunyodagi
eng katta orol davlati. Orollarning muhim qismi Sunda orollariga tegishli bo'lib,
ular o'z navbatida Katta Sunda va Kichik Sunda orollariga bo'linadi. Malayziya
(Kalimantan orolida), Papua-Yangi Gvineya (Yangi Gvineya orolida) va Sharqiy
Timor (Timor orolida) bilan quruqlik chegarasiga ega. U muhim etnik-madaniy
xilma-xillik bilan ajralib turadi. Aholining 88% ga yaqinini musulmonlar tashkil
etadi, bu Indoneziyani dunyodagi eng ko p musulmon aholiga ega davlatga
ʻ
aylantiradi. 18
Iqtisodiyoti jadal rivojlanayotgan agrar-industrial mamlakat. 2011-yilda xarid
qobiliyati pariteti bo’yicha YaIM hajmi 1,125 trillion AQSH dollarini (aholi jon
boshiga qariyb 4700 AQSh dollari) tashkil etdi. Pul birligi - Indoneziya rupiyasi.
1945-yil 17-avgustda mamlakat mustaqilligi e’lon qilindi. 1942-1945 yillarda u
yapon istilosi ostida bo lgan, undan oldin esa XVII asrning birinchi yarmida o z
ʻ ʻ
rivojlanishini boshlagan va boshidan hozirgi Indoneziya hududining katta qismini
o z hukmronligi ostida birlashtirgan Niderlandiyaning mustamlaka mulki edi. 20-
ʻ
asr.
Aholi. 2010 yil may-iyun oylarida o'tkazilgan milliy aholini ro'yxatga olish
natijalariga ko'ra Indoneziya aholisi 237 556 363 kishini tashkil etdi va joriy aholi
o'sish sur'atlarini hisoblashdan olingan hisob-kitoblarga ko'ra, 2011 yil iyuliga
kelib ularning soni 245 613 043 kishiga ko'tarildi[5] . Shunday qilib, Indoneziya
Janubi-Sharqiy Osiyodagi eng gavjum davlat bo'lib, aholi soni bo'yicha dunyoda
to'rtinchi o'rinda turadi. Aholining o'rtacha zichligi (2010 yilgi aholini ro'yxatga
olish ma'lumotlariga ko'ra) km2 ga taxminan 124 kishini tashkil etadi va aholi juda
notekis taqsimlangan: indoneziyaliklarning 57,5% Java orolida yashaydi, bu
hududning 7% dan kamrog'ini tashkil qiladi va bu uni bitta orolga aylantiradi.
sayyoramizning eng zich joylashgan joylari (1 km ga 1000 dan ortiq kishi?). Eng
18
https://studbooks.net/2199592/ekonomika/ekonomiko_geograficheskaya_harakteristika_indonezii
22

past zichlik Moluccasda - aholining 0,8% (har bir km ga 34 kishi?). Ma muriy-ʼ
hududiy birliklar orasida aholining eng yuqori zichligi maxsus poytaxt okrugida
qayd etilgan – 1 km ga 14 400 dan ortiq kishi?, eng pasti – Papua provinsiyasida –
km ga 8 kishidan kam. Aholining butun mamlakat bo'ylab bir tekis taqsimlanishini
ta'minlash uchun 1950-yillardan boshlab Indoneziya hukumati keng ko'lamli
transmigratsiya dasturini amalga oshirdi - aholi zich joylashgan hududlar (Java,
Madura, Bali) aholisini siyrak orollarga (Kalimantan, Yangi Gvineya,
Molukkalar). 19
Ushbu dastur doirasida 2000-yillarning boshlariga kelib, kamida 5,5
million kishi ko'chirildi, ularning deyarli yarmi 1970-1980 yillarda ko'chirildi.
Shahar aholisining ulushi 44% ni tashkil qiladi. 2010 yil holatiga ko'ra, 11 shahar
aholisi 1 milliondan ortiq bo'lib, ularning eng kattasi poytaxt Jakarta bo'lib, 9 607
787 kishi istiqomat qiladi.
O'sish sur'atlari, yoshi va jinsi tuzilishi. Indoneziya mustaqil
rivojlanishining butun davri mobaynida u aholining ancha yuqori o'sishi bilan
ajralib turdi, bu oilani rejalashtirish davlat dasturining amalga oshirilishi natijasida
1980-yillardan boshlab bir oz kamaydi. 2011 yilgi hisob-kitoblarga ko’ra,
aholining o’sish sur’ati 1,069% (dunyoda 110-o’rin), tug’ilish koeffitsienti 18,1
(dunyoda 104-o’rin) va o’lim darajasi 6,1 (dunyoda 155-o’rin) ni tashkil etdi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining tegishli ekspertlarining prognozlariga ko'ra,
kelgusi o'n yilliklarda Indoneziyada aholining o'sish sur'ati asta-sekin pasayadi va
2055 yilda (295 million kishi) maksimal darajaga yetib, Indoneziya aholisi
kamayishni boshlaydi (1-jadval). Aholining yosh tarkibi rivojlanayotgan
mamlakatlar uchun xosdir: asosiy xususiyat - yoshlarning yuqori ulushi -
Indoneziya rezidentining o'rtacha yoshi 28 yosh. Indoneziyaliklarning 27,3 foizi 15
yoshgacha, 66,5 foizi 15-65 yosh, 6,1 foizi 65 yoshdan oshganlar.
Aholining gender tarkibi deyarli teng, jinslar nisbati erkaklar foydasiga
1,01. Turli yosh guruhlarida ushbu ko'rsatkichning o'zgarishi odatda global
tendentsiyaga mos keladi: tug'ilishda 1,05, 15 yoshgacha bo'lganlar uchun 1,04, 15
yoshdan 64 yoshgacha bo'lganlar uchun 1,01 va 65 yoshdan oshganlar uchun 0,79.
19
https://studbooks.net/2199592/ekonomika/ekonomiko_geograficheskaya_harakteristika_indonezii
23

Shu bilan birga, mamlakatning turli mintaqalarida uning tebranishlari sezilarli
darajada sezilarli: agar Papua va G'arbiy Papua provinsiyalarida bu 1,12-1,13
bo'lsa, G'arbiy Kichik Sunda orollari provinsiyasida 0,94 ni tashkil qiladi.
Iqtisodiyot. Pul birligi - Indoneziya rupiyasi (Indoneziya rupiyasi), 2010
yil uchun o'rtacha kurs 1 AQSh dollari uchun 9170 rupiy. Ayirboshlash birligi sen
(indon. sen), rupiyning yuzdan bir qismidir. 20
Pul emissiyasi mamlakat markaziy
banki, Bank Indoneziya tomonidan amalga oshiriladi. 2011 yil oxirida inflyatsiya
darajasi 5,4% ni tashkil etdi (dunyoda 140-o'rin). Milliy oltin-valyuta
zaxiralarining hajmi 2011-yilning iyul oyi holatiga ko’ra 122,7 milliard AQSH
dollarini tashkil etdi.
Iqtisodiyot o'zining bozor xarakterini hisobga olgan holda davlatning faol roli bilan
ajralib turadi: u milliy iqtisodiyotning turli tarmoqlarida 140 ga yaqin yirik
korxonalarga ega, shuningdek, bir qator tovarlar, jumladan, asosiy oziq-ovqat
mahsulotlari va yoqilg'i-moylash materiallari narxlarini nazorat qiladi. . Yalpi ichki
mahsulotga nisbatan 2010 yilda sanoat ishlab chiqarishining ulushi 47 foiz, xizmat
ko’rsatish sohasi 37,6 foiz, qishloq xo’jaligi 15,4 foizni tashkil etadi. Shu bilan
birga, sanoatda 12,8 foiz, qishloq xo’jaligida 38,3 foiz, xizmat ko’rsatish sohasida
band aholining 48,9 foizi band. Mehnatga layoqatli aholining umumiy soni 116,5
mln kishi (dunyoda 5-o rin), ishsizlik darajasi 7,1% (dunyoda 70-o rin). Aholiʻ ʻ
muhim ijtimoiy-iqtisodiy tabaqalanish bilan ajralib turadi, eng yuqori 10%
daromadi Indoneziyaliklarning quyi 10% daromadidan deyarli 11 baravar yuqori.
13% dan ortig'i qashshoqlik darajasidan pastda yashaydi. Korruptsiya jiddiy
iqtisodiy muammo - Transparency International tuzgan reytingda Indoneziya uzoq
vaqtdan beri ikkinchi yuzlikning eng yuqori pog'onasidan joy olgan.
Sanoat. 2010 yilda yalpi ichki mahsulot tarkibida sanoat ishlab
chiqarishining ulushi 47 foizni tashkil etdi, bu hajmning uchdan ikki qismidan
ko'prog'i ishlab chiqarish tarmoqlari hissasiga to'g'ri keldi. Shu bilan birga,
sanoatda band bo'lganlar soni nisbatan kam - mehnatga layoqatli aholining 13
foizidan kam. O'sish sur'ati butun iqtisodiyotga nisbatan sezilarli darajada past -
20
https://studbooks.net/2199592/ekonomika/ekonomiko_geograficheskaya_harakteristika_indonezii
24

2010 yilda taxminan 4,3%. 2009-yilda ishlab chiqarish sohasida yirik yoki o’rta
korxona maqomiga ega 25 mingdan ortiq korxona hamda 3,2 milliondan ortiq
kichik korxona va kasanachilik subyekti ro’yxatga olindi. 21
Sanoatning eng muhim
tarmoqlari oziq-ovqat sanoati (barcha noishlab chiqarishning 19% ga yaqini,
deyarli 6000 ta yirik va o rta korxonalar), kimyo sanoati (16%, 900 ga yaqinʻ
korxona), to qimachilik sanoati (7%, 2000 ga yaqin). korxonalari), tamaki sanoati
ʻ
(7%, 1600 dan ortiq korxona), mashina va uskunalar ishlab chiqarish (7%, 600 ga
yaqin korxona), avtomobilsozlik (6%, 270 dan ortiq korxona), sellyuloza-qog oz
ʻ
sanoati (6%), 530 dan ortiq korxona), tayyor kiyim ishlab chiqarish (4%, 2000 dan
ortiq korxona). Aksariyat kichik korxonalar va kottejlar engil va oziq-ovqat
sanoatining turli tarmoqlarida, jumladan, an'anaviy hunarmandchilikda: batika,
kulolchilik, to'quv to'quv, yog'och va suyak o'ymakorligi va boshqa mashhur
suvenir mahsulotlari ishlab chiqarishda ishlaydi. Tog'-kon sanoatida yirik milliy
kompaniyalar ustunlik qiladi, ularning muhim qismi davlatga tegishli, shuningdek,
G'arb resurs korporatsiyalari. Milliy kompaniyalarning eng yiriki neft ishlab
chiqarish va qayta ishlashni nazorat qiluvchi davlat monopoliyasi Pertamina
hisoblanadi. Neft qazib olish (2009 yil holatiga ko'ra) kuniga 1,02 million
barreldan ortiq (dunyoda 37-o'rin), tabiiy gaz - yiliga 85,7 milliard kubometr
(dunyoda 8-o'rin). Shuningdek, “Relyef, ichki suvlar, foydali qazilmalar,
tuproqlar” bo’limida sanab o’tilgan barcha foydali qazilmalar sanoat miqyosida
qazib olinadi.
Tashqi savdo va xorijiy investitsiyalar. 2010 yilda tashqi savdo hajmi
285,3 milliard AQSH dollarini, ijobiy saldo 31,1 milliard dollarni, eksport hajmi
158,2 milliard dollarni, import 127,1 milliard dollarni tashkil etdi (har ikki
ko’rsatkich bo’yicha ham dunyoda 30-o’rin). Asosiy eksport tovarlari gaz, neft,
elektr jihozlari, to qimachilik, yog och, fanera, kauchuk hisoblanadi. Asosiy
ʻ ʻ
importi mashina va uskunalar, neft, kimyo va neftni qayta ishlash mahsulotlari,
ayrim turdagi oziq-ovqat mahsulotlari. Shu bilan birga, 2000-yillarning o'rtalaridan
boshlab import qilinadigan neft hajmi eksport qilinadigan neft hajmidan tobora
21
https://studbooks.net/2199592/ekonomika/ekonomiko_geograficheskaya_harakteristika_indonezii
25

ortib bormoqda - bu Indoneziyaning 2008 yilda 1962 yildan beri a'zo bo'lgan
OPEKdan chiqishiga sabab bo'ldi. 2010 yilda Indoneziya iqtisodiyotiga kiritilgan
to g ridan-to g ri xorijiy investitsiyalar hajmi qariyb 85,6 milliard dollarni tashkilʻ ʻ ʻ ʻ
etadi (dunyoda 38-o rin). Indoneziya sarmoyadorlari xorijda 33 milliard dollardan
ʻ
ortiq mablag’ni joylashtirgan (dunyoda 37-o’rin). 22

XULOSA.
22
https://studbooks.net/2199592/ekonomika/ekonomiko_geograficheskaya_harakteristika_indonezii
26

Indoneziyaning iqtisodiy va geografik xususiyatlarini o'rganib chiqib,
quyidagi xulosaga kelishimiz mumkin: Indoneziyaning iqtisodiy va geografik
holati juda qulay, ammo u yerda bir qator muammolar mavjud. Indoneziyaning
iqtisodiy rivojlanishi uning mustamlakachilik o'tmishining ko'plab qoldiqlari bilan
murakkab. Indoneziya sanoat salohiyati nisbatan past bo'lgan kam rivojlangan
davlat bo'lib qolmoqda. Asosiy ishlab chiqarish tarmoqlarining yo'qligi sanoat
asbob-uskunalari va xalq iste'moli mollarini import qilishga doimiy ehtiyojni
keltirib chiqardi. Bularning barchasi Indoneziyaning tashqi bozorlarga qaramligini
oldindan belgilab berdi.Indoneziya Janubi-Sharqiy Osiyodagi o ziga xos iqtisodiyʻ
va geografik joylashuvga ega yirik davlatdir. U 17 000 dan ortiq orollardan iborat
arxipelagda joylashgan bo'lib, uni dunyodagi eng yirik orol davlatlaridan biriga
aylantiradi. Mavqei tufayli Indoneziya muhim dengiz yo'llariga chiqish
imkoniyatiga ega va mintaqaviy iqtisodiyotning asosiy o'yinchisi hisoblanadi.
Indoneziyaning tabiiy sharoiti ham o'ziga xos va xilma-xildir. Mamlakat neft, gaz,
ko'mir, yog'och va boshqa ko'plab tabiiy resurslarga boy. Shuningdek, u o'zining
vulqonlari, o'rmonlari, plyajlari va riflari bilan mashhur bo'lib, uni jozibali
sayyohlik maskaniga aylantiradi. Shu bilan birga, Indoneziya bir qator
muammolarga duch kelmoqda, jumladan boylikning notekis taqsimlanishi,
infratuzilma va boshqaruv muammolari, zilzilalar va vulqon otilishi kabi tabiiy
ofatlar tahdidi. Umuman olganda, Indoneziya tarix, madaniyat va tabiiy resurslarga
boy ajoyib mamlakatdir. Indoneziya iqtisodiy-geografik tavsifi keng va
murakkabdir. Bu tavsif quyidagi muhim nuqtalarni ta minlaydi. Geografik
ʼ
joylashuv va hududlar: Indoneziya quyosh qavmiyning orasida joylashgan va
17,000 dan ortiq orollardan iborat. Bu, uning qonuniy va iqtisodiy tuzilishiga
cheklanishga olib keladi. Natijaviy resurslar: Indoneziya bir nechta energetik
resurslardan foydalanishi mumkin: neft, gaz, xalkaro almashinuvda muborizaga
zarurat bo'lgan er-energiya, shuningdek, mineral resurslar. Bu resurslar uning
eksportining katta qismini tashkil etadi. Tarixiy aloqalar: Indoneziya tarixiy
ravishda shuningdek, xalqaro savdo tarmoqlarining markazi bo lgan, uning
ʻ
iqtisodiy aloqalari va o zaro qo llab-quvvatlashganlik o rtasida katta o rin
ʻ ʻ ʻ ʻ
27

egallaydi. Agrimaniyot: Indoneziya yirik agrar mamlakatdir. Bu sohadagi faoliyat
yirik o sishi va mahsulotlar, masalan, kakao, kofe, serni va muzni o z ichiga oladi.ʻ ʻ
Sanoat sohasi: Indoneziya metallurgiya, kimyo, matbuot, oziq-ovqat, avtomobil,
elektr energiyasi va boshqa sohalarda yuqori darajada sanoatni rivojlantirgan. Bu
sanoat sohasidagi o sish uning iqtisodiy diversifikatsiyasini ta minlaydi. Turizm:
ʻ ʼ
Indoneziya ko'plab turistlarni tashkil etadi. U tropik madaniyat, qadimiy turizm
manzillari, suv zonalari, va suv to'satdan kasalliklarining eng katta
mamlakatlaridan biri hisoblanadi. Shular hamda boshqa ko plab omillar
ʻ
ko rsatilganidek, Indoneziyaning umumiy iqtisodiy-geografik tavsifi uning
ʻ
o sishiga katta ta'sir ko rsatadi. Bu ko maklashishga va o zaro aloqalarni
ʻ ʻ ʻ ʻ
rivojlantirishga, esa, mamlakatning mustaqil va barqaror iqtisodiyotni ta minlashda
ʼ
o ziga xos o rniga ega.
ʻ ʻ
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
28

1. В . И . Антипов . «Индонезия. Экономико – ге рафические районы».
М.,1967
2. В.Я. Архипов. «Экономика и экономическая политика Индонезии. 1945 –
1968». М., 1971
3. К.В. Новиков. «Развитие национальной промышленности»//«Республика
Индонезия». М., 1961
4. А.В. Попов. «Шариатский сектор экономики Индонезии».//«Юго-
Восточная Азия в 2003г.» М., 2004, с.179 -190
5. А. Попов. «Перспективы атомной энергетики Индонезии»//«Вестник
Атомпрома», 2017, №5, с. 22 – 32
6. А.В. Попов."Тенденции развития горнодобывающей промышленности
Индонезии"//"Юго-Восточная Азия: актуальные проблемы развития".
Выпуск XXI ЮгоВосточная Азия 2012 - 2013гг. М., 2013, с. 296 - 332
7. Ю.А. Сотников. «Сельское хозяйство и аграрный вопрос»//«Республика
Индонезия». М., 1961
8. Г.И. Чуфрин, Г.С. Шабалина. «Формирование конгломератов – новый этап
развития капитализма в Индонезии»// »Юго-Восточная Азия: развитие
капитализма». М., 1987, с. 62 – 80
Internet ma’lumotlari:
1. https://spravochnikvs.com/
ekonomiko_geograficheskoe_polozhenie_indonezii
2. https://studbooks.net/2199592/ekonomika/
ekonomiko_geograficheskaya_harakteristika_indonezii
3. https://translate.google.com/translate?hl=ru&sl=uz&u=https://
uz.wikipedia.org/wiki/Indoneziya&prev=search&pto=aue
ILOVALAR.
29

1 – ilova.
2 – ilova.
MUNDARIJA:
30

KIRISH…………………………………………………………………………..2
I BOB. INDANEZIYA UMUMIY TARIF.
1.1. Indoneziya davlatiga umumiy tarif………………………………………...4
1.2. Iqtisodiy - geografik joylashuvi…………………………………………....8
II BOB. INDANEZIYAGA IQTISODIY – GEOGRAFIK TAVSIF.
2.1.Indoneziya davlatiga umumiy iqtisodiy - geografik tavsif…………………16
2.2. Indoneziyaning iqtisodiy va geografik xususiyatlari…………………….…20
XULOSA………………………………………………………………………..26
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR……………………………………....28
ILOVALAR…………………………………………………………………….29
31

Indoneziya davlatiga umumiy iqtisodiy – geografik tavsif

Sotib olish