Ingliz tili darsida informatsion va kommunikatsion texnologiyalar - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Июнь 2021
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

Ingliz tili darsida informatsion va kommunikatsion texnologiyalar

Купить

Ingliz tili darsida informatsion va kommunikatsion texnologiyalar MUNDARIJA: Kirish ……………………………………………………………………………. 3 I.BOB. Informatsion texnologiyalar va ularning ta`lim jarayonidagi ahamiyati … 8 1.1. Kommunikatsion texnologoyalar va ularning afzalliklari ………………… 10 1.2. Ta`lim jarayonida zamonaviy informatsion va kommunikatsion texnologiyalaridan foydalanisi ………………………………………………… 17 1.3. Informatsion va kommunikatsion resurslarni chet tili darslarida qo`llash hamda unga qo`yiladigan talablar ……………………………………………………… 22 II. BOB. Kompyuter imitatsion modellarning ta`lim jarayonidagi ahamiyati … 2 6 2.1. Imitatsion modellarning afzalligi va uning chet tili bilan o`zaro bog`liqligi . 28 2.2. Ingliz tilidan vertual resurslar yaratish muammolari ……………………… 32 2.3. Imitatsion modellar yaratishda o’q

KIRISH Mustaqilligimizdan so`ng O‘zbekiston Respublikasi Kadrlar tayyorlash milliy dasturida «Kompyuterlashtirish va kompyuterlar tarmoqlari negizida ta’lim jarayonini axborot bilan ta’minlash rivojlanib boradi», deb ko‘rsatilgan. 1 Ushbu masalalarning dolzarbligi hozirda ham o`z natijasini ko`rsatmoqda. Bu masalalarning yechimini topish informatsion texnologiyalarini ta’lim tizimiga qo‘llashdek muhim masalani keltirib chiqaradi. Shu nuqtai nazardan informatsion texnologiyalarining dunyo miqyosida tutgan o‘rniga nazar solamiz. Bugungi kunda dunyoda axborotlarning haqiqiy inqilobiy jarayoni kechmoqda. Shu narsani alohida ta’kidlash lozimki, jamiyatda iqtisodiyotning rivojlanishi ayni vaqtda tovar mahsulotlari, resurslari, materiallarining harakati bilan emas, g‘oya va bilimlarning kuchi bil

rivojlanishidir. Ushbu muloqot vositalar nafaqat ta`limni rivojlantirishga, balki unda yangiliklarni boyitishga ham xizmat qiladi albatta. Ushbu tizimni rivojlantirishda korporativ tarmoqning vazifalari alohida turadi. Korporativ tarmoq orqali ma`lumotlar tez suratda bir joydan ikkinchi joyda yuborilib ma`lumotlarni tarqatishda foydalanadigan ma`lumot tarqatishning bir turiga aytiladi. Mazkur tarmoq orqali vertual ma`lumotlar ta`lim jarayonida tarqatilishini ta`minlashni bajaradi. Mavzuning dolzarbligi. Axborot texnologiyalari fan va texnikaning, ayniqsa, fundamental fanlarning yutuqlariga tayangan holda rivojlanib boradi. Shu narsani ta’kidlash lozimki, jamiyat uchun IT qanday muhimligini ko‘rsatishda axborot vositalari tomonidan ushbu muammoni doimiy muhokama qilinib borilishi muhimdir.

Ushbu qarorning bajarilishi hamda oʻquv-metodik majmualarning sifati, tuzilishi boʻyicha meʻyoriy qoʻllanma ham chiqarildi. Oliy ta’lim tizimida yuksak malakali, ijodkorlik va tashabbuskorlik qobiliyatiga ega, kelajakda kasbiy va hayotiy muammolarni mustaqil hal qila oladigan, yangi texnika va texnologiyalarga tez moslashishga layoqatli kadrlarni tayyorlashda ta’lim jarayonini zamonaviy oʻquv- metodik majmualar bilan ta’minlash muhim ahamiyatga ega» deb koʻrsatilgan. 3 Shu bois har bir fandan oʻquv-uslubiy majmua yaratish muhim masala hisoblanadi. Ushbu bakalavrlik bitiruv malakaviy ishi Ingliz tili darsida information va kommunikatsion texnologiyalaridan foydalanish ko’zda tutilgan. Bitiruv malakaviy ishida kompyuter texnologiyalari va zamonaviy oʻquv materiallar bazasini yaratish masalas

N.V.Bochkayeva [16] va boshqalar oʻz ishlarida masofadan oʻqitish texnologiyasi, istiqboli hamda rivojlanish bosqichlari va uning oʻquv materiallarini yaratish masalalariga toʻxtalishgan. Bulardan masalan, S.S.Gʻulomov, A.X.Abdullayev [19] va M.X.Lutfillayev [22]larning ishlarida virtual stend yaratish va ularni oʻquv jarayoniga qoʻllash bugungi kunning dolzarb masalalardan biri ekanligi koʻrsatilgan. Yuqorida keltirilgan olimlar vertual stend yaratishda alohida e`tabor qaratilgan bo`lib, ularning barchalari o`quv jarayonlarida joriy qilingan va dasturiy ishlanmalariga ega bo`lgan fanlarning obraz tasvirini yaratishga erishgan. Keltirilgan ishlarda ta’lim jarayonini axborot texnologiyalari asosida takomillashtirish va uning samaradorligini oshirishda oʻziga xos usullardan foydalanish nazar

- Multimediali oʻquv-uslubiy majmuani yaratish uchun kerakli dasturiy vositalarni tanlab, ular bilan ishlash oʻrganilsa; - tanlab olingan va oʻrganilgan dasturiy vosita asosida Ingliz tili darsining elektron oʻquv-uslubiy majmuaning dasturiy vositasi yaratilsa. Tadqiqotning metodologik tasnifini pedagogik hodisalar tahliliga modelli yondashuv nazariyasi tashkil etadi. Tadqiqotning meʻyoriy metodologiyasi OʻzR «Ta’lim toʻgʻrisida»gi Qonuni, «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi», davlat va hukumatning oliy ta’limga oid qarorlari va direktiv hujjatlariga tayanadi. 4 Shuningdek, muhim metodologik manbalar sirasiga respublikaning taniqli pedagog-olimlarining (Abduqodirov A., Aripov M., Sayidaxmedov N., Mirzaxmedov B., Yoʻldoshev J., Yuldashev U., Boqiyev R. va boshqalar) ta’limiy fundamental ishl

- HTML va Macromedia Flash, Adob Flash CS5 hamda CS6 dasturiy vositalari bilan ishlash yetarlicha oʻrganildi; - tanlab olingan va oʻrganilgan dasturiy vosita asosida Ingliz tili fanidan elektron oʻquv-uslubiy majmua yaratildi. - O`quv jarayonida multimedia vositalari orqali Ingliz tili fanidan imitatsion model dars jarayonlarida qo`llaniladi. Bitiruv malakaviy ishining tuzilishi va hajmi: Bitiruv malakaviy ishi tuzilish jihatdan kirish, uchta bob, 9 ta paragraf, xulosa hamda foydalanilgan adabiyotlar roʻyxatidan iborat boʻlib, uning asosiy hajmi 57 betni tashkil qiladi. I BOB INFORMATSION TEXNOLOGIYALAR VA ULARNING TA`LIM JARAYONIDAGI AHAMIYATI Axborot-izlash tizimlari tushunchasi mazmun-mohiyati bilan yanada zamonaviy hamda keng tarqalgan telekommunikatsiya tizimlari va portallarni kengay

oluvchi pedagoglar ham ishtirok etishlari mumkin. Ensiklopediyalar doirasi amaliyotida ma’lum bir pedagoglar shaxsiy kompyuterlarida shunday kengaytirish ishlari lokal amalga oshadi hamda telekommunikatsiya vositalari yordamida bevosita ensiklopediya nashrlari qatoridan o‘rin olishi mumkin. Ta’limda multimedia-resurslariga talablar tizimi o‘qituvchilarning individual nazorat ishlarini tekshirishdagi mashaqqatli ishlarini yengillatadi. Bu davlat ta’lim standartlari talablariga ko‘ra ommaviy tayyorlash sharoitlarida juda dolzarb hisoblanadi. Bilimlarning ko‘p marotaba qayta nazorati, jumladan, o‘z-o‘zini nazorat, o‘quv materialini mustahkam o‘zlashtirishda rag‘batlantiruvchi omil hisoblanadi. Elektron trenajyorlar amaliy bilim va malakalarni qayta ishlashga mo‘ljallangan. Bunday multimedia-r

ko‘rsatmoqda. 7 Shu sababli multimedia-darsliklariga asosiy talablardan biri sifatida o‘quv jarayonidagi talab va ehtiyojga ko‘ra ta’lim jarayoni talabiga asosan ilgari suriluvchi, darslikning «qog‘oz» variantining (mazmunining) bunday darslik tahriri multimedia-darsliklari didaktik xususiyatlariga putur yetishi mumkin [5, 47]. Oliy ta’lim muassasalari o‘quv jarayoniga multimedia-resurslarining kirib borishi bilan multimedia-resurslarining ishiga taalluqli sifatli hujjatlashtirishga talab o‘sib bormoqda. Multimedia-resurslarining to‘g‘riligini, metodik ko‘rsatmalarning batavsilligi va to‘liqligini hamda foydalanishga yo‘riqnoma asoslovchi hujjatlarni rasmiylashtirishga talablar yuzaga keladi. Multimedia resurslarini yaratish va ulardan foydalanish ishlab chiquvchilar, buyurtmachilar, pedag

bo`lsa, hozirgi paytda uning o`rniga kompyuter laboratoriyalar faoliyat ko`rsatilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi birinchi Prezidentining 2012 yil 10 dekabr PQ-1875 sonli “Chet tillarni o‘rganish tizimini yanada takomillashtirish chora tadbirlari to‘g‘risida” gi qarorida “.....Zamonaviy pedagogik va axborotkommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda o‘qitishning ilg‘or uslublarini joriy etish yo‘li bilan o‘sib kelayotgan yosh avlodni chet tillarga o‘qitish, shu tillarda erkin so‘zlasha oladigan mutaxassislarni tayyorlash tizimini tubdan takomillashtirish va buning negizida ularning jahon sivilizatsiyasi yutuqlari hamda dunyo axborot resurslaridan keng ko‘lamda foydalanishlari, xalqaro hamkorlik va muloqotni rivojlantirishlari uchun shart-sharoit va imkoniyatlar yaratish maqsadida:..

qaratish muhim ahamiyatga ega. Shuning bilan bir qatorda 5 yoshgacha bo‘lgan bolalarga berilayotgan taqdimotlarni mantiqiy ravishda, uzluksiz va uzviy davom etdirib 1-sinfdagi bolalarga ingliz tili alifbosini o‘qitishning IKT asosida tashkil qilish vositalarini yaratish maqsadga muvofiqdir. Chunki hozirgi davrda maktabgacha bo`lgan yosh avlod uchun visual materiallar orqali qabul qilish qobiliyati kuchliligi fanda ham amaliyotda ham tasdiqlab berilgan. Yoshlarga zamonaviy bilim berish va ularda amaliy ko‘nikmani rivojlantirishda innovatsion texnologiyalarning o‘rni beqiyos. Ilg‘or pedagogik texnologiyalarni qo‘llashda zamonaviy kommunikativ texnologiyalari keng imkoniyatlar yaratmoqda. Akademik litseylarning oliy ta’lim muassasalari qoshida tashkil etilgani ta’lim samaradorligini oshirishd

Elektron axborot ta’lim resurslari bir necha turlarga bo’linadi: 1. Kompyuterdagi oddiy elektron variant; 2. Elektron darslik; 3. Elektron o’quv-uslubiy majmua. Elektron darslik uning xususiyatiga qarab o’ziga xos nomlanadi, ya’ni, elektron darslik, elektron qo’llanma, elektron kitob, elektron dastur va hakazo. Bularni barchasi albatta ta`lim sifatini oshirishga hamda undagi qog`oz emas balki elektron raqamli bazani yaratishda yordam beradigan vosita hisoblanadi. Yuqoridagi sanab o`tilgan elektron darsliklarni qulayliklari shundan iboratki, ularda vaqtni tejash ma`lumotlarni yetqazib berishni osonlashtirish, ko`nikmani hosil qilish hamda tushunchani paydo bo`lishda visual ko`maklashish ta`minlashdir . Hozirgi paytda ayniqsa chet tili darslarida zamonaviy elektron multimedion texnologiyala

imitatsion modellari (KIM) yordamida o‘qitilayotgan mavzuning mazmun, mohiyatini ochib berishga qaratilgan texnologiyalardan foydalanish e’tiborga loyiq. KIM asosida o‘quv jarayonini tashkil qilish, ingliz tilini o‘qitishda darslarni jonli tarzda o‘tishga imkoniyat beradi. Ayrim mavzularni o‘qitishda esa dinamik jarayonlar uchun imitatsion modellar yaratish, kuzatish, ularni takror ko‘rish kabi qulayliklarni yaratadi. Bundan tashqari bir tomondan, KIM asosida mavzularni tayyorlash va ularga tegishli tushunchalarni hamda grammatik qoidalarga oid sxemalarni o‘zlashtirishga zamin yaratsa, ikkinchi tomondan esa talabalarni mustaqil o‘qish va o‘zlashtirishi uchun samarali vositalar yaratiladi. Ingliz tili predmetlaridan yaratilayotgan virtual resurslar o‘quv jarayonida ma’ruza, amaliyot darslar

ta’lim tizimini modernizatsiyalashtirish jarayonining eng muhim qismidir. AKT — bu turli texnik va dasturiy qurilmalar bilan axborotga ishlov berish usullaridir. U birinchi navbatda, zarur dasturiy ta’minotga ega bo‘lgan kompyuterlar va ma’lumotlar joylashtirilgan telekommunikatsiya vositalaridir. 1997-yil 29- avgustda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi «Ta’lim to‘g‘risidagi» Qonunining 1-moddasida fuqarolarga ta’lim, tarbiya berish, kasb hunar o‘rgatishning huquqiy asoslari belgilab berildi hamda har kimning bilim olishdek konstitutsiyaviy huquqini ta’minlashga qaratilganligi ta’kidlandi. Hozirgi davr ta’lim bosqichining yangi talablariga ehtiyoj yuqoriligini ko‘rsatmoqda. Bunda masofaviy ta’lim texnologiyalarini ta’lim jarayonida qo‘llash va uni boshqarish ham muhim o‘rin tutadi. Bu

ta’lim ko‘pchilik OTM’larda ta’lim jarayonining ajralmas qismi bo‘lib qolgan, u shuningdek, malaka oshirish kurslarini tashkil etishda ham o‘z o‘rnini topgan, ba’zi korporatsiyalarda bo‘linmalar mavjud bo‘lib, ularning vazifasi xizmatchilar uchun elektron kurslar tashkil etishdir. Masofaviy ta’lim texnologiyalari — masofaviy ta’lim bu E-Learningga qaraganda kengroq tushunchadir, u interfaol mustaqil ta’limning va qo‘llab quvvatlashning intensiv maslahat sintezi hisoblanadi. Shunday qilib, elektron ta’lim masofaviy ta’limning bir bo‘lagi hisoblanadi. Masofaviy ta’lim asosiy o‘quv materialini o‘quvchilarga yetkazib berish va o‘quv jarayonida o‘quvchi va o‘qituvchi orasida interfaol ishlashni ta’minlaydi. Bunda qo‘llanmalarni yetkazib berish kompyuter va Internetsiz ham amalga oshirilishi mum

O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2002-yil 30-mayda qabul qilingan «Kompyuterlashtirishni yanada rivojlantirish va axborotkommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish chora-tadbirlari to’g’risidagi qarorda kadrlar tayyorlash sohasini takomillashtirish, mamlakatimiz salohiyatini oshirishning demokratik davlat va bozor iqtisodiyotiga asoslangan fuqarolik jamiyati qurishning muhim shartlaridan biri sifatida belgilandi. XXI asrning har bir ma’rifatli, ziyoli kishisi albatta, axborot texnologiyalarini yaxshi egallagan bo’lishi shart. Binobarin, aksariyat hollarda, inson faoliyati uning axborotga ega bo’lganlik darajasi, ushbu axborotlardan samarali foydalana olish qobiliyatlariga bog’liq bo’lib qolmoqda. Ixtiyoriy soha bo’yicha zamonaviy mutaxassis vaqt sayin oshib borayotgan axborot oqim

tipografik bosma materiallar almashish, audiokonferensiya, videokonferensiya, kompyuter orqali virtual konferensiya kabi turlicha usullar qo’llaniladi. Ta’lim muassasasidan uzoqda yashovchilar, qatnab o’qish uchun sharoiti bo’lmaganlar, malakasini oshirishni xohlovchilar, nogironlar va yana boshqa turli sabablarga ko’ra, bevosita oliy ta’lim muassasalarida bilim olish imkoniyatiga ega bo’lmaganlar o’rtasida masofadan turib, bilim va ta’lim olishga talab ortib borishi tabiiy. Ayniqsa, ish bilan band bo’lgan katta yoshdagi kishilar, ikkinchi mutaxassislik bo’yicha ta’lim olishni xohlovchilar uchun masofaviy ta’lim juda qulay vositadir. O’zbekistonda masofaviy ta’lim tizimining rivojlanishi, xalqimizga faqat sifatli ta’lim berishnigina ta’minlab qolmasdan, u yana mamlakatimizning ta’lim xizma

iboratki, uning qatnashchilari yaxlit tizimli bilimga ega bo’ladi va mustaqil ijodiy fikrlash qobilyatlari rivojlanishi negizida bo’lajak kasbiy faoliyatga oid boshlang’ich ko’nikmalar shakllantirilib o’quv-tarbiyaviy jarayonini amaliyot bilan bevosita bog’lab olib borishni ta’minlaydi. Shuning uchun ham, u rivojlantiruvchi o’qitishning yuqori samarali usullaridan biri bo’lib hisoblanadi. O’zbekiston o’z mustaqilligini qo’lga kiritgan kundan boshlab xalqimizning tub manfaatlaridan kelib chiqib, demokratik taraqqiyot yo’lini izchillik bilan amalga oshirishda strategik vazifani belgilab oldi. Yosh mustaqil davlatlarning havfsiz va barqaror taraqqiy etishi yo’lida jahon miqyosida paydo bo’lgan yangi salbiy ta’sirlarga qarshi ichki immunitetni shakllantirish va mustahkamlash tobora dolzarb aha

ko’zga tashlanmoqda. Sir emaski, ta’lim tizimida olib borilayotgan islohotlar yoshlarni har tomonlama yetuk shaxs qilib tarbiyalashga qaratilgan. Ammo, ta’lim jarayonida ba’zi holatlar ham ko’zga tashlanadiki, masalan, an’anaviy dars tizimidan voz kechmaslik, pedagogik texnologiyalardan foydalanmaslik, darslarni ijodkorlik bilan uyushtirmaslik kabi. Oqibatda, o’quvchilar darsning subyektiga emas, balki,sust obyektiga aylanib qolmoqda. Tajribalar shuni tasdiqlamoqdaki, an’anaviy dars tizimidan voz kechmaslik oqibatida o’quvchilarda mustaqil fikrlash, dunyoqarashning boyib borishi, mavzularni to’liq idrok etish imkoniyati cheklanib qolmoqda. Ta’limning barcha bo’g’inlarida olib borilayotgan tub islohotlar, asosan, yuqori malakali, zamon talablariga javob bera oladigan raqobatbardosh pedagog

Respublikamizda ta’lim jarayonida pedagogik va axborot texnologiyalarni qo‘llashga doir keng ko‘lamda ishlar olib borilmoqda. Ushbu muammoning ilmiy- nazariy asoslari, har bir pedagogik texnologiyaning o‘ziga xos jihatlari ishlab chiqilib, yetarli darajada tajribalar to‘plandi. Ta’lim jarayoniga pedagogik va informatsion texnologiyalarni joriy etishda xorijiy mamlakatlarning tegishli tashkilotlari yaqindan yordam ko‘rsatmoqda. Malumki ushbu yo`nalishni amalga oshirishda eng birinchi chet tilini o`rganishda qaratildi. Chet tilini ayniqsa ingliz tilini o`rganishda axborot vositalarni qo`llash undagi dasturlarni ishlab chiqarish ham talablarni amalga oshirish o`zini natijalarini bermoqda. Albatta bularni barchasi zamonaviy dasturlar bo`lib o`quv jarayonida foydalanish imkoniyatiga ega bo`lgan

tanlashi mumkin. O’zlashtirish ko’rsatkichi ko’p jihatdan nazorat qiluvchi vositalar hisobiga ham ko’tarilishi mumkin. • An’anaviy nashrlar: elektron ma’ruza matnlari, tayanch konspektlar, nazariy materialni o’rganish bo’yicha uslubiy qo’llanmalar va hokazo. Talabalarning axborot texnologiyalari asosidagi mustaqil ta’limi quyidagilarni o’z ichiga oladi: elektron darslik bilan ishlash, videokolleksiyalarni tomosha qilish, audiokassetalarni eshitish, kompyuterli trenajerlarda ishlash, kompyuterli testdan o’tish va boshqalar [2, 21]. Hozirgi paytda bilimlarni nazorat qilishning barcha turlarini elektron o’quv nashrlari yordamida maxsus ishlab chiqilgan kompyuter dasturlari asosida amalga oshirish mumkin. Ayniqsa, elektron o’quv nashrlaridan joriy va oraliq nazorat tizimida foydalanishning sam

-elektron darslik; - elektron ma’lumotnoma; - trenajerli majmua; - misol va masalalar to’plami; - elektron laboratoriya praktikumi; - kompyuterli test tizimi. Elektron darslik nazariy materialni mustaqil o’rganishga mo’ljallangan bo’lib, unung gipermatnli tuzilishi individual ta’lim traektoriyasi bilan ishlash imkoniyatini beradi. Elektron xrestomatiya – darslik mazmunini to’ldiruvchi matnlar to’plamidir. Xrestomatiya tarkibiga xujjatlar, badiiy asarlar va ulardan parchalar kiritilishi mumkin. Xrestomatiyaga kiritilgan matnlarning xususiyatlari yoritilgan metodik ko’rsatmalar o’quvchi uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu ko’rsatmalar matn bilan o’quv materiali orasidagi bog’lanishni amalga oshruvchi hamda o’quvchi-talabalarning seminar ba amaliy mashg’ulotlarga tayyorlanishida yo’naltiru

o’quv qo’lanmasining ta’lim muassasasi o’quv dasturiga mos kelmasligi muammosi vujudga kelishi mumkin. Internetdan olinadigan ma’lumotlarning nihoyatda turli-tuman xarakterda ekanligi ularni qayta ishlash uchun kerak bo’ladigan dasturiy va texnik vositalarni tanlash muammosi kelib chiqadi. Matnli, grafik, audio-video axborotlarni tasvirlashning ko’plab formatlari mavjud. Ushbu muammolarni hal etishning ba’zi yo’llarini ko’rib o’tamiz. Nimani qidirish kerak? – bu savolga javob berishda o’z ta’lim faoliyatida ingliz tili o’qituvchisi o’z o’quv rejasiga murojaat etadi. Shunindek strukturasi, taqdim etilish tipi, maqsadi va bayon etilash shakli jihatidan farq qiluvchi axborot xarakterini aniqlash maqsadga muvofiq bo’ladi. Qanday izlash kerak bo’ladi? – zaruriy axborotning Internetdagi joyini t

Yurtimizda qabul qilingan va joriy etilayotgan «Ta'lim to‘g‘risida»gi qonun hamda «Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi»ning asosiy maqsadi ta’lim tizimini takomillashtirish va jahon andozalari talablari darajasida tashkil qilishdan iborat bo‘lib, bunda qilinishi lozim bo‘lgan asosiy yo‘nalishlardan biri talabalarning faolligini oshirishga qaratilgan ta'lim-tarbiya ishlarini amalga oshirishdan iborat. Ta`lim jarayonida ko`pgina o`qituvchilarni duch kelgan muammolari shundaki, ularni multimedion axborot resurslari bilan ishlashidir. Ma`lumki hozirda maktablarda ko`pgina darslarni o`tish jarayonida kompyuter texnologiyalardan foydalangan holda amalga oshirilishi hech kimga sir emas. Ushbu holat shuni aytish lozimki maktablarda yoki boshlang`ich ta`limda yosh avlodni tarbiyalshda o`qitis

Oʻquv materiallarini obrazlar koʻrinishida talabalarga taqdim etishda axborot texnologiyalarining dasturiy vositalari asosida ularning kompyuter imitasion modelini yaratish orqali amalga oshirish oʻquv jarayoni samaradorligini oshirishga olib kelishi bir qator ilmiy tadqiqot ishlarida oʻrganilgan. 2.1 IMITATSION MODELLARNINGAFZALLIGI VA UNING CHET TILI BILAN O’ZARO BOG’LIQLIGI Jamiyat rivojlanish jarayonida o`zaro texnika taraqqiyoti hamda texnologiya asri judda katta omil hisoblanadi. Ushbu omillar orqali turli oqimlar mavjud bo`lib ular turli sohalarda faoliyat ko`rsatib kelinmoqda. Hozirgi paytda texnika taraqqiyoti judda tez suratda amalga oshirilib keminmoqda. Xususan ta`lim jarayonida oladigan bo`lsak o`qitish metodikasini takomillashtirishi hamda innovatsion texnologiyalarning rivoj

Ushbu tajribalar Respulikamizda ham amalga oshirilayotganini ko`rishimiz mumkin. Ushbu modellar tushunishni, ma`lumotlarni ko`rish orqali qabul qilishni, eshitish orqali ma`lumotlarni o`ziga qabul qilish imkoniyatlarini beradi. Quyidagi misollarni ingliz tili darslarida misol keltirib olishimniz mumkin. Bunda chet tilini boshlang`ich sinf o`quvchilari uchun yaratilgan o`quv adabiyotlarni AKT ning dasturiy vositalari asosida multimediyali elektron darslik ko`rinishida ishlab chiqish va ular asosida dars jarayonini tashkil qilish berilayotgan o`quv materilallarini oson va qulay o`zlashtirish uchun imkoniyatlar yaratdi. Birinchidan, o`quvchilar multimediyali elektron darsliklardan ta`lim muassasalarida bilim olish bilan bir qatorda ulardan mustaqil ravishda uyda, masofadan turib ham foydalani

jonli tarzda o`tishga imkoniyat yaratadi. Ayrim mavzularni o`qitishda esa jarayonni kuzatish, ularni takror ko`rish kabi imkoniyatlarni yaratadi. Bu esa talabalarga yetarlicha tushunchaga ega bo`lishni ta`minlaydi. Bundan tashqari KIM asosida olib borilayotgan tayyorgarlik natijasida berilgan mavzu bo`yicha tushunchalarni o`zlashtirish va Grammatik qoidalarni esda qoldirish imkoniyati kengayadi. Shunday qilib 5 yoshgacha bo`lgan bolalar va undan keyin MTM, UTM, OTM larida AKT asosida ingliz tilini o`qitish va o`rganishda uzluksiz ko`rinishda tizimi shakllandiki undan foydalanish ingliz tilini o`rganish samaradrorligini oshirishga olib keldi. Tizimda ketmaketlik tashkil qilingan bo`lib har bir yo`nalishda o`rganivchiga muloqotni amalga oshirishi uchun imkoniyatlar yaratilib qo`yibti. Tizim

Shuni ta`kidlash lozimki, tizim doirasida olib borilayotgan ishlar ta`lim tizimining samaradorligini oshirishga qaratilgan shu bois, ushbu tizimni pedagogik tizim deb atash mumkin. Ushbu pedagogik tizim doirasida olib boriladigan nazariy va amaliy masalalari xususida to`xtalib o`tamiz. Tizim doirasida olib borilayotgan nazariy ishlarning muhim jihati shundan iboratki, u o`z navbatida bir qator fan yo`nalishlari bo`yicha ilmiy tadqiqot ishlarini olib boorishni taqozo qiladi. Bunday fan yo`nalishlariga ingliz tilini AKT asosida o`qitish metodikasi, pedagogika, psixologiya va boshqa yo`nalishlar kiritish mumkin. Ushbu fan yo`nalishlari olib boriladigan ilmiy tadqiqot ishlariga o`quvchilarga ingliz tilidan berilayotgan ma`lumotlarni qanday ko`rinishda va qancha hajmda ularning mazmun – mohiyat

jadallashtirish sanaladi. Respublikamizda ta’lim jarayonida pedagogik va axborot texnologiyalarni qo‘llashga doir keng ko‘lamda ishlar olib borilmoqda. Ushbu muammoning ilmiy-nazariy asoslari, har bir pedagogik texnologiyaning o‘ziga xos jihatlari ishlab chiqilib, yetarli darajada tajribalar to‘plandi. Ta’lim jarayoniga pedagogik va axborot texnologiyalarni joriy etishda xorijiy mamlakatlarning tegishli tashkilotlari yaqindan yordam ko‘rsatmoqda. Xozirgi kunda jamiyatni axborotlashtirish muammosiga xukumat tomonidan aloxida e’tibor berilmoqda. Buni O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasining 2002 yil 6 iyundagi “Kompyuterlashtirishni yanada rivojlantirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish choratadbirlari to‘g‘risida”gi qarorida xam yaqqol ko‘rish mumkin. 13 Hozird

multimedia hisoblanadi. Mul`timedia prinsiplarida qurilgan elektron ma`lumotnoma ( справочник )lar, ensiklapediyalar, tarjimonlar va lug`atlar kishini hayratga soladi. Tarix, geografiya, tibbiyot, sport va boshqa sohalar bo`yicha turli elektron ensiklapediyalar mavjud. Ammo ingliz tilida hozirda multimdedoyali dasturlar yaratish hamda o`quv jarayonida foydalanish mumammolar yechimi ostida turibdi. Ma`lumki ma`ruzani, talabalarning 25% ga yaqini o`zlashtiradi. Tajribalar shuni ko`rsatadiki, bir vaqtning o`zida ham ma`ruzani eshitish, ham materialni komp`yuter ekranida ko`rish va uni ekranda chiqarishni aktiv boshqarish o`zlashtirish sifatini oshiradi. Hozir multimedia o`quv dasturlaridan Math CAD, PLUS 6.0 kabi kuchli dastur mahsulotlari tarkibidan foydalaniladi. Multimedia texnalogiyalarda

multimedia sifatiga ega bo`lgan dasturiy maxsulotlar (o`quv qo`llanmalari, spravochnik ensiklapediya hordiq chiqarishga mo`ljallangan turli dasturlar) osdatda kompakt disklarda tarqatiladi. Bunday maxsulotlardan foydalana olishimiz uchun CD ROM deb ataladigan jamlovchi zarur bo`ladi. U bo`lmasa kompyuterni muhokama etilayotgan ma`nodagi imkoniyatlari kompyuter o`yinlari bilan chegaraladi. CD ROM deb atalmish jamlovchi nafaqat multimedik ilovalardan foydalanish uchn zarur, balki kompakt disklarda katta hajmdagi boshqa dasturiy mahsulotlar tarqatish uchn ham tarqatiladi. Ular o`nlab yuqori zichlikdagi oddiy disketlarning o`rnini egallashi mumkin. Ya`ni jamlovchilar faqat multimediaga ta`luqli bo`lib qolmay, balki keng ma`nodagi tadbiqlarga ham ega moslamalardir. Tovush va video bilan ishlash

yuzadagi panelda joylashgan, ulardagi belgilar standartlashgan bo`ladi va siz ular bilan quyida tanishasiz. Tovushli kompakt disklarni tinglashda kengroq imkniyatlarni windows turkumiga kiradigan CD Player lazerli dastur yaratadi. Ushbu operatsion tizim shunday tashkil etilganki, undagi CD Player dasturi o`ta xayrixoxlik bilan o`z xizmatlarini taklif etadi va kompakt disk o`rnatilishi bilan mutassil tarzda faollanib boradi. Bu esa maxsus choralar ko`rmasdan faqat texnik vositalar bilan chegaralanganda tinglash imknidan mahrum etadi. Maxsus choralardan biri kompakt disk o`rnatilishi bilan Shift klavishiga bosish zaruratifan iborat. Windows audio kompakt disklarni kompyuter disklari kabi qabul qiladi. Bunday sifat uchun, aniqrog`i, Autoplay funksiyasi uchun tizim mualliflaridan minnatdor bo`

maxsus dasturlarni talaba uyda turib ham foydalanishi mumkin. Bu esa sifat darajasini oshirishni talabani til o`rganish bilan bir qatorda AKT vositalari bilan ishlash ko`nikmasini hosil qiladi. 2.3 IMITATSION MODELLAR YARATISHDA O’QUV-METODIK QARASHLAR HAMDA UNING ME’YORIY TARKIBI Hozirgi kunda jamiyat hayotida innovatsion sohaning jadal rivojlanishi, iqtisodiyotda intellektual mahsulot, axborot va ilmiy-texnik va innovatsion faoliyat ulushining o’sishi shunga olib keldiki, innovatsiyalar xuddi foydali qazilmalar, ishlab chiqarish quvvatlari va intellektual salohiyat kabi, mamlakatning boyligi hisoblana boshladi. Mamlakatimiz va uning har bir fuqarosi manfaatlari yo’lida innovatsion va ilmiy-texnik salohiyatdan samarali foydalanishning mamlakatda kompleksli innovatsion siyosatni shakllanti

ma’naviy qadriyatlar olami: fan, ta’lim, madaniyat, mafkura, jumladan, dinni qamrab oldi. Ana shudnday jamiyatda insonga AKT vositalari bilan birga o`rganish jarayonini tezlashtirish uchun Kompyuter imitatsion model (KIM) tushunchasi kirib kela boshladi. Ushbu atama nafaqat ta`lim sohasida balki boshqa sohalardaham qo`llanila boshladi. Shu o`rinda model tushunchasini izoh qilib o`tish kerak. Model (lat. modulus – o‘lchov, me’yor) – biror obyekt yoki obyektlar tizimining obrazi yoki namunasidir. Masalan, Yerning modeli – globus, osmon va undagi yulduzlar modeli. Keng ma’noda model deganda real ob’ektlarning ixtiyoriy tasviri yoki ifodasi tushuniladi. Ob’ektlar bir-bridan murakkablik darajasi bilan farq qilgani kabi, ularning modellari ham u yoki bu murakkablik darajasiga ega bo‘ladi. Bundan

ifodalash imkoniyatlariga ega. O’qitish nazariyasiga va bu sohaga oid bir qator ilmiy tadqiqotlar natijalari ko‘rsatadiki, bugungi kunda o‘qitish asosan an’anaviy tushuntirish usullariga tayangan holda olib borilmoqda. Gipermatn, gipermedia, grafika va kompyuterli ovoz dasturlarining yaratilishi nafaqat axborot texnologiyalaridan ta’lim tizimida samarali foydalanishga, balki undan fan mavzulari bo‘yicha noan’anaviy darslarni tashkil etishga imkon yaratmoqda. Taraqqiy etgan xorijiy davlatlar oliy o‘quv yurtlarida hamda respublikamizning yetakchi ta’lim muassasalarida kompyuter texnologiyalari asosida o‘qitish jarayonini tahlil qilinganda bir nechta yo‘nalishlarni ko‘rish mumkin [36] Modellashtirish – bilish obyektlari (fizik hodisa va jarayonlar) ni ularning modellari yordamida tadqiq qilis

mos keladigan dasturlardan kelib chiqib ma`lumotlar yi`gildi. Ushbu ma`luomtlar saralasjdan o`tib oxirida vertual resurslar orqali dasturni yaratish amalga oshirildi. Ushbu misollar tajribadan olingan bo`lib bu nafaqat chet tilida, balki boshqa ta`lim sohalarida ham metodik uslub sifatida qo`llaniladi. Misol qilib biologiya fakultetidagi qilinayotgan imitatsion modellarni ham ko`raylik. Asosan chizmalarni izohlash orqali qilinayotgan bu model chizmali modelning kompyuter grafikasi orqali amalga oshirilayotgan harakati sifatida qaralishi mumkin. Chet tilini esa ushbu grafalar orqali ham qilish mumkin unda ko`pincha tarixilyik hamda o`zgaruvchanlikni hisobga olib amalga oshiriladi. O`quv uslubiy metodikasini yaratish hamda uning dars jarayonida qo`llanilish sifatini tekshirish, bu narsa hosi

qanday sohasida faoliyat yuritayotgan mutaxassisning yuqori darajali malakasini ifoda etadi. Chet tilini hozirda turli sohalarda ham ko`rish mumkin, uni ta`lim jarayonidagi o`rni esa beqiyosdir. Shu sababli ham agar o‘rta umumta’lim maktablari bitiruvchilari oliy o‘quv yurtiga o‘qishga kirish maqsadini o‘z oldilariga qo‘ymagan bo‘lsalar ham, ch е t tilini chuqur o‘rganishlari va erkin so‘zlashuv ko‘nikmalarini egallashlari xalq xo‘jaligi turli sohalarida faoliyat yuritishni maqsad qilgan bo‘lajak mutaxassislar uchun juda zarurdir. Chet tillar bo`yicha ta`lim muassasalar uchun yaratilayotgan elektron darsliklarning aksariyati umum ta`lim maktablari va litsey kollejlarning o`quv rejasidagi predmetlarni qamrab olga. Ma`lumki chet tilini o`rganish hozirda 1- sinfdan amalga oshirilmoqda. Shu mo

kabi tanlovlar mavjud. Ulardan istaganingizni tanlab, til o‘rganish jarayoniga kirishishingiz mumkin. 3.1 INGLIZ TILI FANIDAN VERTUAL RESURSLAR YARATISHNING AHAMIYATI Ta’lim jarayoniga komputer texnologiyalarining kirib kelishi talabalarning fanga bo‘lgan qiziqishlarini orttirmoqda. Komputer va uning bir qator dasturlari talabalar uchun obyekt xarakterini yaxshiroq anglash, uni o‘rganish jarayonida faol ishtirok etib, natijalarini dasturlarda qayd qilib borish, mustaqil ravishda ham uning ko‘rsatkichlarini, ham vazifa shartlarini o‘zgartira olish imkoniyatini beradi. Shu bilan birga, o‘qituvchining guruh bilan muloqot jarayonida asosiy bilimlarni uzatish emas, aksincha, laboratoriya ishlari hamda amaliy mashg‘ulotlar natijalarini elektron holda qayd etib borish, mustaqil ishlash va tadqiqo

bunday qilinayotgan ishlar ingliz tiliga bo`lgan e`tiborni kuchaytiradi. Yosh avlod uchun uni barkamol komillikka erishishi yo`lida unda chet tiliga bo`lgan e`tiborini kuchaytirishni yangi metodlarni qo`llagan holda chet tiliga ayniqsa ingliz tiliga qiziqishi o`rganishiga zamin yaratish kabi ishlar hozirda nafaqat mamlakatimizda balki, turli davlatlarda ham amalga oshirilmoqda. Ingliz tilini KIM asosida o`qitish dars jarayonida interfaollikni yuksaltiradi, darsni interaktivlikni ta`minlab beradi. O`quv jarayonlarni tashkil qilishda vertual resurslarning ishlatilishi darsni jonli tarzda o`tishini ta`minlaydi, bu esa dinamik jarayonlarni olib keladi. Ushbu darslarni o`tishda mavzulashtirilgan vertual resurslarni qayta ko`rish hamda takror ravishda uni amalga oshirish imkoniyati kengayadi. In

xalq xo‘jaligining har qanday sohasida faoliyat yuritayotgan mutaxassisning yuqori darajali malakasini ifoda etadi. Shu sababli ham agar o‘rta umumta’lim maktablari bitiruvchilari oliy o‘quv yurtiga o‘qishga kirish maqsadini o‘z oldilariga qo‘ymagan bo‘lsalar ham, ch е t tilini chuqur o‘rganishlari va erkin so‘zlashuv ko‘nikmalarini egallashlari xalq xo‘jaligi turli sohalarida faoliyat yuritishni maqsad qilgan bo‘lajak mutaxassislar uchun juda zarurdir. Ch е t tilini o‘qitishda eng samarali yondashuvlar qatorida axborotkommunikatsiya t е xnologiyalari vositasida, masofaviy ta’limda til o‘rgatish m е todikalarini ko‘rsatish mumkin. Kompyut е r t е xnologiyalari, ayniqsa, Int е rn е tdan foydalanib, til o‘rganishda juda k е ng imkoniyatlar mavjud. Ular quyiidagilarda namoyon bo‘ladi: 1) ch е

mavjud. O‘rta maktab sharoiti uchun jadal m е todikani ishlab chiqish quyidagi jihatlar • ta’lim ko‘rsatkichlarining miqdorlidan sifatliga o‘sishi • sugg е stop е dik t е xnologiya yordamida nutqiy faoliyat barcha turlariga o‘qitishning uy va sinf ishlari o‘rtasidagi nisbatlarni sinf ishlari foydasiga qayta ko‘rib chiqish va foydalanuvchi hamda foydalanuvchilarning bir-birlari bilan o‘zaro aloqalari yangi xususiyatlarini qurishdan iborat. • vaqtni taqsimlash, jadal m е todning an’anaviy m е toddan asosiy muhim farqi hisoblanadi • ch е t tili bo‘yicha maktab dasturini o‘rganish uchun jadal m е tod to‘la hajmda qo‘llanilishi mumkin emas. • jadal m е todning alohida uslublaridan maktabda ch е t tili darslarida muvaffaqiyatli foydalanish mumkin. Ma’lumki, o‘tgan asr 60-70 yillari ch е t tillla

yetarli emas. Talabalar ta`limda qo`shimcha ma`lumot olish hamda darslarni jonli tarzda olib borishni ta`minlash uchun albatta, imitatsion modellarning roli beqiyos. Olim Lake ning “biz darslarni o`zaro turli sohalar bilan bog`lab o`tamiz, ta`limni sifatini oshirishda o`zaro takomillashtirishga yordam beramiz” degan fikri shuni anglatadiki til o`rganishda nafaqat yo`naltirilgan soha orqali balki, unga bog`liq ravishda kompyuter imitatsion vositalarni ham o`rganishni aytib o`tilgan. Hozirda ingliz tilini AKT vositalari bilan o`qitish uchun albatta o`qituvchilarda ham yetarlicha malakada ega bo`lgan AKT mutaxasslari bo`lishi kerak. KIM vositalari orqali darslarni o`tishda o`qituvchi boshqaruvchi vazifasida bo`lishi kerak. Bu narsa dars o`tishda rejalashtirilgan o`quv metodik qo`llanma orqali

qulay va mos dasturni tanlashingiz siz uchun asosiy mezondir. Hozirgi kunda esa bunday dasturiy qo‘llanmalarni dars jarayonlarida, ayniqsa, laboratoriya ishlari hamda amaliy mashg‘ulotlarda qo‘llash orqali dars jarayonining faollashuviga hamda talabalar bilim olishining samarasiga erishish mumkin. Ushbu bitiruv malakaviy ishida «Hisoblash tizimlarida axborot asoslari» fani bo’yicha elektron o’quv-uslubiy majmuani yaratish uchun dasturiy vositalarning universalligi, soddaligi va tarmoqda ishlay oladigan tomonlari o’rganilgan. Elektron o’quv- uslubiy majmuaning dasturiy vositasini, materiallarini yaratishda HTML hamda Macromedia Flash dasturiy vositalaridan foydalanilgan. O’quv materiallarini elektron nusxada chop etish imkoniyatini beradigan dasturiy vositalardan biri – bu HTML tahrirlagich

sahifalarni ekranga chiqaradigan (ko’rsatadigan) dasturlarni «Brouzer»lar deb aytiladi. Brouzer matnga kiritilgan komandalar asosida hujjatni ekranga chiqarish (akslantirish) vazifasini bajaradi. Web-brouzerlarga Internet Explorer, Netscape Navigator, Opera, Mozilla dasturlarini misol keltirish mumkin. 3.2. IMITATSION MODELLAR ASOSIDA VERTUAL RESURSLAR YARATISH DASTURIY VOSITALARI BILAN TA’MINLASH Talabalarning bilimini oshirishda o‘quv vositalarining o‘rni juda katta. Shuning uchun ham o‘qitishning asosiy vositalari, ya’ni dastur va darsliklarni yaratishda muallif talabalarning qiziqishlari va yosh xususiyatlarini hisobga olishi zarur, aks holda talabalarning fanga qiziqishlari so‘nib, ularning bilish faolligi pasayib boradi. Dars jarayonida AKT vositalaridan unumli foydalanish orqali tal

ta’kidlanganidek multimediali elektron qo’llanmalar va virtual stendlarning animatsiyalari Macromedia Flash dasturiy vositasida, ularning mundarijasi va unga bog’liq matni HTML-tahrirlagichi yordamida yaratilgan. Shu bois Macromedia Flash va HTML-tahrirlagichini o’zaro bog’laydigan interfeys-dastur yaratilgan. Ushbu dasturning asosiy vazifasi animatsiyalarni HTML–hujjatga joylashtirish va uning ko’rinishini o’zgartirishdan iborat. Flash-texnologiyaning imkoniyatlari. Odatda, yaratilgan Flash-loyiha, HTML-hujjat ko’rinishidagi Flash-obyekt bo’ladi. Bunday ko’rinishdagi sahifani ko’rish uchun Flash “plagin” (pleyer) kerak bo’ladi. Bu vosita odatda Windows operasion tizimining standart paketida mavjud. Ammo ko’p hollarda Flash-sahifa zarur bo’lgan dasturiy ta’minotni o’zi chaqiradi (yuklaydi)

ingliz tilini o`rganishda oson usullarni amalda qo`llash kabi imkoniyatlarni beradi. Oliy o`rta maxsus ta`limda ingliz tili predmetlaridan AKT asosida yaratilayotgan vertual resurslar O`zbekistonda birinchi marta yangi pedagogik texnologiyalar asosida o`quv jarayoniga qo`llanildi. Ingliz tili predmetlarir bo`yicha yaratiladigan vertual resurslar asosida oliy ta`limda o`quv jarayonini axborot va pedagigik texnologiyalardan foydalanishni taqozo etadi. O`quv jarayonida vertual resurslarni ingliz tili predmetlari bo`yicha yaratishi boshqa mavjud multimedia texnologilayardan tubdan farq qiladi. Buning boisi ushbu vertual resurslarda milliy g`oya elementlari ham mavjud bo`lib, ular asosida yoshlar til o`rganish jarayonida xalqimizning hamda tili o`qitilayotgan mamlakatlarning qadriyatlari urf-od

1-rasm. Elektron dasturning kirish qismi hamda mavzular ro`yxati tasvirlangan imitatsion model. Quyidagi ko`rsatilgan 1-rasmda Ingliz tili fanidan tanglangan mavzular bo`limi joylashgan bo`lib, unda faqat click ya`ni dasturni faollashtirish uchun uning ustida bosish orqali amalga oshirilish uchun mo`ljallangan imitatsion model. Bunda foydalanuvchi asosiy menyudan keralki mavzuni tanlab oldi hamda ushbu quyidagi mavzular bo`yicha imitatsion modellar orqali yetarlicha ma`lumotga ega bo`ladi. Bunday dastur chet tilini o`rganishda ham visual ham eshitish orqali yordam beradi. 48

2-rasm. Shaxslar hamda mamlakatimiz buyuk ajdodlari tasvirlangan imitatsion model. Ushbu imitatsion modelda tarixiy shaxslar haqida tasvirlar orqali ma`lumot beriladi. Amir Temur, Mirzo Ulug`bek, Alisher Navoiy kabi buyuk ajdodlar haqida ularning buyuk ishlari tarixda qoldirgan meroslari haqida ingliz tilida to`liq ma`lumot beriladi. Ushbu imitatsion modelning afzalligi shudaki foydalanuvchi ham ko`rish orqali m`lumotlarga ega bo`ladi ham eshitish orqali buyuk siymolar haqida tushunchaga ega bo`ladi. Ularning mazmun mohiyati tasvirdagi harakatlar orqali namoyon bo`ladi va jarayon obraz sifatida ko`rsatiladi. 49

3-rasm. O`zbekiston respublikasining geografik o`rnini ko`rsatuvchi imitatsion model. Ushbu imitatsion modelda (3-rasm) O`zbekiston respublikasi 12 viloyat (Andijon, Buxoro, Jizzax, Qashqadaryo, Navoiy, Namangan, Samarqand, Surxandaryo, Sirdaryo, Toshnkent, Farg`ona, Xorazm) va Qoraqalpog`iston avtonom respublikasidan tashkil topganligi hamda uning daryolari, ko`llari va sug`oriladigan hamda lalmi yerlari ko`rsatiladi va tushuntiriliadi. 50

4-rasm. O`zbek milliy taomlari hamda milliy choyxona tasvirlangan kompyuter imitatsion model. Ushbu imitatsion modelda O`zbek milliy taomlari, yevroppa taomlari hamda milliy an`analarga suyangan holda tashkil qilingan o`zbek choyxonalari haqida obrazli tasvir orqali ma`lumot beriladi. Quyidagi imitatsion modelning afzalligi shundaki ma`lumotni tanlash orqali u haqida to`liq tushunchaga ega bo`lishadi. 51

5-rasm. Shahar va qishloq hayoti tasvirlangan kompyuter imitatsion model. Ushbu imitatsion modelda ingliz tilida so`zlashuvchi shaharlar hamda ularning hayot tarzi shaharlarda uchraydigan muammolar hamda qulayliklar haqida, shu bilan birga qishloq hayoti hamda shahar va qishloq hayotini obraz o`rqali taqqoslab berilgan. Quyidagi imitatsion modelda yana ovoz orqali hamda harakat tarzida tushuntirilib beriladi. 52

6-rasm. Sport va sport turlari, dam olishni maroqli o`tqazish usulallari hamda insonning sevimli mashg`ulotlari to`g`risidagi kompyuter imitatsion model. Har bir mamlakatning o`zini sport turi mavjud bo`lib, u narsa mamlakatni jahonga tanitadigan omil hisoblanadi. Shuning uchun ham sport bu sog`liq demakdir. Yuqoridagi modelda (6-rasm) Buyuk Britaniya sport turlari haqida hammda mamlakatimizdagi sport turlari dam olish, biron bir mashg`ulot bilan shug`ullanish (hobbi) haqida kompyuter imitatsion model orqali obrazli ko`rinishda berilgan. Ushbu imitatsion modelning qulayliklaridan biri eshitish orqali ham ma`lumotlarni qabul qilish mumkin. 53

7-8-rasm Sport va sport turlari, dam olishni maroqli o`tqazish usulallari hamda insonning sevimli mashg`ulotlari to`g`risidagi kompyuter imitatsion model. Bundan tashqari mamlakatimizda bir qator imitatsion modellar yaratilgangi ularda O`zbekiston Respublikasining ta`limi, paxta yetishtirishda yutuqlari, fizika, kimyo, bilologiya va matematika sohalaridagi buyuk olimlarning olib borilayotgan ilmiy tadqiqotlari haqida ma`lumotlar berildi va ko`rsatildi. Bu imitatsion modellarning matni va tasvirlari haqida QDU horijiy tillar o`qituvchilari hamda talabalari tomonidan yasalgan. Ularning yaratilgan mahsulotlari davlat ta`lim sifatlariga javob beragan holda milliy urf odat ananalarga tayanib yaratilgan mahsulot hisoblanadi. Zero bunday yaratilgan loyihalar mahsuli milliylikni anglash mamlakat h

XULOSA Kompyuter imitatsion modellari ma’lumotlarni ongli ravishda bir-biriga to‘g‘ri keladigan (uyg‘un) holda foydalanish imkoniyatini yaratadi. Bu esa zamonaviy kompyuterlardan foydalangan holda bilimni har xil shakllarda taqdim etish imkoniyatini beradi. Bunday uslublardan biri kompyuter imitatsion modeli asosida o‘quv materiallarini taqdim etish metodikasi bilan bog‘liq ekanligi asoslandi. "Ingliz tili" mutaxassislik predmeti bo`yicha information va kommunikatsion texnologiyalari asosida vertual resurslar yaratsih va o`quv jarayonida joriy etish mavzusi bo`yicha ishlab chiqiligan nazariy va amaliy tatqiqot ishlari quyidagi xulosalarga olib keldi. 1. Chet tillar bo`yicha vertual resurslar yaratishning nazariy, ilmiy-uslubiy va pedagogik asoslarini o`rganish dolzarb muammo ekanli

boblarida muammolar jamlangan bo`lib ularni misollar orqali yechishga muvofiq bo`lindi. Mazkur ishing 3 bobida Ingliz tili fanidan imitatsion modellar orqali vertual resurslar yaratish bo`yicha fikr mulohazalar berildi hamda uni yaratilish jarayoni va foydalanish prinsiplari haqida tushuncha berildi. Ingliz tili fanidan yaratilgan kompyuter imitatsion modelidan chet tillari, chet tili yo`nalishi bo`lmagan hamda ta’lim olayotgan talabalarni o‘qitish jarayonida foydalanish mumkin. Kompyuter imitatsion modelini yaratish usulidan barcha chet tili o‘qituvchilari asos sifatida foydalanishlari mumkin. 57

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI 1. I.A.Karimov “O`zbekiston XXI asr bo`sag`asida” – T.: O`zbekiston 1999. – 98 bet. 2. I.A.Karimov. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi – T.: O`zbekiston 2000. – 34 bet. 3. Oʻzbekiston Respublikasining Ta’lim toʻg’risidagi qonuni – T.: 1997. - 29avgust. 4. «Kompyuterlashtirishni rivojlantirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini yanada rivojlantirish toʻg'risida» 2002 yil 31 maydagi PF3080- sonli Farmoni. 5. Fanning oʻquv-metodik majmuasi tarkibi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi hay’atining 2009 yil 10 dekabrdagi 11/6 raqamli «Oliy ta’lim muassasalarida fanlar boʻyicha zamonaviy darslik va oʻquvuslubiy majmualar tayyorlash toʻg’risida»gi qarori 3-ilova. Тошкент, 2009. – 44 b. 6. Алейников В.В. Компьютерные технолог

11. Боқиев Р., Юлдашев У. Информатика фанини ўқитишнинг долзарб муоммолари // Ж. Касб-ҳунар таълими. -2002. -№5-6. -Б. 26-27. 12. Файзиев М.А. Талабаларнинг билим ва кўникмаларини компьютер имитацион модели асосида шакллантириш методикаси («Информатика ва ахборот технологиялари» фани мисолида): Дис. … канд. пед. наук. Тошкент: ТДПУ, 2008. –137 б. 13. Файзиев М.А. Мультимедиали электрон қўлланмалар яратиш тажрибаси // Ахборот-коммуникациялар технологиялари асосида электрон ўқув адабиётларини яратиш: тажриба, муаммо, истиқболлар: Республика илмий-амалий анжуманининг маърузалар тўплами. 28 апрель 2004. Тошкент, 2004. 36-37 б. 14. Файзиев М.А. Электрон дарслик масофали ўқитишнинг воситаси сифатида // Ахборот-педагогик технологиялар асосида ўқув жараёнини такомиллаштиришнинг долзарб муаммолари:

20. « Kompyuterlashtirishni rivojlantirish va axborot - kommunikatsiya texnologiyalarini yanada rivojlantirish to ʻ g ' risida » 2002 yil 31 maydagi PF 3080- sonli Farmoni . 21. Fanning oʻquv-metodik majmuasi tarkibi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi hay’atining 2009 yil 10 dekabrdagi 11/6 raqamli «Oliy ta’lim muassasalarida fanlar boʻyicha zamonaviy darslik va oʻquvuslubiy majmualar tayyorlash toʻg’risida»gi qarori 3-ilova. Тошкент , 2009. – 44 b. 22. Abduqodirov A.A. va boshqalar. Axborot texnologiyalari. –Toshkent: 2002. -148 b. 23. Abrahamsen, E., & Mitchell, J. Communication and sensorimotor functioning in children with autism// Journal of Autism and Developmental Disorders, 1990. - pp. 75–85. 24. Alessi, S.M. &Trollip, S.P. Multimedia for learning: M

32. Mueller, E., & Lucas, T. A developmental analysisof peer interaction among toddlers. In M. Lewis & L. A. Rosenblum (Eds.) // JournalFriendship and peer relations. New York: Wiley. 1975. - pp. 223–257. 33. Neuman, D. Learning and the digital library. // Library Trends, 45(4). 1997. – pp.687-708. 34. Provenzo, E. F., Brett, A. and McCloskey, G. N. Computers, curriculum, and cultural change: an introduction for teachers. Rutledge. New York. 2005. - p. 328. 35. Reyes, S.A. and Vallone, T.L.Constructivist strategies for teaching English language learners.Thousand Oaks: Corwin Press. 2008. – 289p. 36. Rogers, S. J., Hepburn, S., Stackhouse, T., & Wehner,E. Imitation performance in toddlers withautism and those with other developmental disorders // Journal of Child Psychology and Psychiatry,

44. Vickers, M., Harris, C. and McCarthy, F. University – community engagement: exploring service learning options within the practicum // Asia – Pacific Journal of Teacher Education,2004. – pp.32- 29. 45. Whalen, C., Schreibman, L., & Ingersoll, B. Thecollateral effects of joint attention training on socialinitiations, positive affect, imitation, and spontaneousspeech for young children with autism. Journal of Autism and Developmental Disorders, 36.2006. - pp.655–664. 46. Whiten A., & Brown, J. Imitation and the readingof other minds: Perspectives from the studyof autism, normal children, and non-human primates. New York: Cambridge UniversityPress. 1998. - 280p. 47. Weinberger, M.I. Just in time learning with Electric Library. Library Trends, 45. 1997. – 638p. 48. Williams, J. H. G., Whit

Купить