Ingliz tilidagi «So`roq gaplarnng o`zbek tilidagi ko`rinishi» - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	78.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

Ingliz tilidagi «So`roq gaplarnng o`zbek tilidagi ko`rinishi»

Купить

Ingliz tilidagi « So`roq gaplarnng o`zbek tilidagi ko`rinish i»

MUNDARIJA: KIRISH…………………………………………………………………………3-15 I BOB. Predloglar haqida umumiy ma`lumot………………………………16 1.1. Xozirgi zamon ingliz tilida predloglarning gapdagi o`rni va vazifalari………………………………………………………………………….16-29 1. 2. O`rin joy va yo`nalish predloglarining o`zbek tilida berilishi……………………………………………………………………………30-39 XULOSA…………………………………………………………………………..40 II BOB. O`rin joy va yo`nalish predloglarining gapda ifodalanish usullari……………………………………………………………………………..41 2.1. “In” predlogli birikmalarning lokativ sintaksima bo`lib ifodalanishi……………………………………………………………………41-45 2.2. “At” predlogli birikmalarning lokativ sintaksima bo`lib ifodalanishi……………………………………………………………………..46-52 2.3. “By” predlogli birikmalarning lokativ sintaksima bo`lib ifodalanishi……………………………………………………………………..53-54 2.4. “On” predlog

KIRISH. O`zbekiston respublikasi “Ta`lim to`g`risida”gi Qonuni, “Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi”, O`zbekiston Respublikasi hukumatining umumiy o`rta ta`limni rivojlantirishga qaratilgan qarorlari, halq ta`limi Vazirligining buyruqlari, Prezident I. A. Karimovning ta`lim tizimini takomillashtirishga yo`naltirilgan nutqlari, unda bayon etilgan yondashuvlari, tadqiqot muammosiga od ilmiy- metodik pedagogik adabiyotlarga tayanilgan. О`zbekiston Respublikasi Prezidentining 2010 yil 30 iyundagi “О`zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining о`n tо`qqiz yillik bayramiga tayyorgarlik kо`rish va uni о`tkazish tо`g`risida” gi PQ – 1358- son Qarori hamda mamlakatimizda istiqlol yillarida ijtimoiy – siyosiy, huquqiy, ma`naviy – ma`rifiy va iqtisodiy sohalarda qо`lga kiritilgan yutuqlar, ularning

inson huquqlariga oid xalqaro shartnomalar va hujjatlarga qо`shilishda davom etib, ular bо`yicha majburiyatlarni bajarishning mexanizmi yaratildi. Umuman olganda, islohotlar markazida insonning oliy qadriyat sifatida baholanishi mamlakatimiz strategik vazifalariga hamohangdir. Xususan, bu boradagi barcha о`zgarishlarni mazmun - mohiyati ham inson va uning qadr- qimmatini kо`tarish bilan bog`liq. Vatan va inson manfaati - oliy maqsad. О`zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov: “Bugun biz tarixiy davrda – xalqimiz о`z oldiga ezgu va ulug` maqsadlar qо`yib, tinch osoyishta xayot kechirayotgan, avvalambor, о`z kuch va imkoniyatlariga tayanib, demokratik davlat va fuqarolik jamiyat qurish yо`lida ulkan natijalarni qо`lga kiritayotgan bir zamonda yashamoqdamiz”, - degan edi. Avvalo, tari

Mustaqillik – demokratik islohotlar kafolati. Prezident Islom Karimov asoslab berganidek, mamlakatni yangilash va modernizatsiyalash tadrijiylik va izchillikka erishish kafolat bо`lib xizmat qilishi mumkin. Taraqqiyotning о`zbek modeli rivojlanish tamoyillarini tо`g`ri tanlab olishda asos bо`lib xizmat qildi. Demokratik davlat qurish tamoyillari, ya`ni iqtisodning siyosatdan ustuvorligi, davlatning bosh islohotchilik faoliyati, qonun ustuvorligiga erishish, kuchli ijtimoiy himoyani amalga oshirish, bozor iqtisodiyotiga evolyusion yо`l bilan bosqichma - bosqich о`tish О`zbekistonning strategik rivojlanish uchun asos bо`ldi. Mamlakatimizda milliy davlatchilikni barpo etilishi ham puxta reja asosida bordir. 1992 yilda Asosiy qonunimiz – О`zbekiston Respub- likasining ishlab chiqilishi va qabu

eskicha ong va tafakkur. Qarashlar bilan qurib bо`lmasligini anglab yetish odamlar dunyoqarashining о`zgarishiga olib keladi. Bu yil barchamiz ona yurtimiz, О`zbekistonimizning yangi tarixidagi eng buyuk va qutlug` sanalardan biri – Vatanimizning mustaqilligining 20 yillik shonli bayramini keng nishonlaymiz – dedi Mamlakatimiz Prezidenti. Tabiiyki, bu bizdan barcha soha va tarmoqlarda amalga oshirayotgan keng kо`lamli islohotlarimizni atroflicha tahlil etib, kelgusi rejalarimizni aniq- ravshan belgilab olishni talab etadi. Ayni paytda biz о`z vaqtida tanlab olgan iqtisodiy taraqqiyot modelining naqadar tо`g`ri ekanini va amalda о`zini tо`la oqlaganini hayotning о`zi yana va yana tasdiqlab bermoqda. Ushbu modelning tamoyillari asosida mamlakatimizni isloh etish va modernizatsiya qilish bо`y

8,5 foizni tashkil etdi. Jahon moliya institutlarining xulosasiga kо`ra, bu dunyodagi eng yuqori kо`rsatkichlardan biri ekan albatta barchamizga mamnuniyat bag`ishlaydi. Keyingi о`n yilda, ya`ni 2000 yilga nisbatan taqqoslaganda, 2010 yilda mamlakatimizda yalpi ichki mahsulot qariyb 2 barobar, aholi jon boshiga hisoblaganda esa 1,7 barobar oshdi. 2010 yilda kasb - hunar kollejlari va akademik litseylarni qurish, rekonstruksiya qilish va jihozlash, shuningdek, maktablarning moddiy- texnik bazasini mustahkamlash bо`yicha dasturlarni amalga oshirish yakuniga yetkazildi. Umuman olganda, 2005-2010 yillar davomida 7 ming 800 dan ortiq umumtalim muassasasi, qariyb 1 ming 500 ta kasb-hunar kolleji va akademik litsey barpo etildi va rekonstruksiya qilindi. Faqat 2010 yilda maktablar, kasb- hunar ko

bо`lishi kо`zda tutilmoqda. Inflyatsiya darajasi 7-9 foiz atrofida bо`lishi nazarda tutilmoqda. О`quv jarayoniga keng formatli kommunikatsiya tarmoqlari va internet texnologiyalarini joriy qilish maqsadida О`zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligiga Oliy va о`rta maxsus ta`lim vazirligi, Xalq ta`limi vazirligi bilan hamkorlikda “Elektron ta`lim” milliy tarmog`ini barpo etishni nihoyasiga yetkazish hamda 2011 yilda mamlakatimizning bara oliy о`quv yurtlarini, keyinchalik esa akademik litsey va kasb- hunar kollejlarini yagona kompyuter axborot tarmog`iga ulashni ta`minlash vazifasi yuklatiladi. Mamlakatimizda 2011 yilning Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik yili, deb e`lon qilinishi barchamizning zimmamizga qanday ulkan mas`uliyat yuklashi, bu borada tayyorlanayotgan umumdavlat Dast

vazifamiz bо`lishi kerak. О`z faoliyatimizga chuqur va atroflicha baho bermasdan, boy berilgan imkoniyatlarni tо`g`ri tahlil qilmasdan va tegishli xulosalarni chiqarmasdan turib, hammamiz yaxshi tushunamizki, boshlagan ishlarimizni davom ettirish, eng muhimi, har qaysimiz о`z joyimizda xalqimizning bizga bildirgan ishonchini oqlashimiz qiyin bо`ladi. Bu haqda gapirar ekanmiz, bir haqiqatni esimizdan chiqarmasligimiz lozim: Samarqand viloyati, shu yurtda yashayotgan mehnatkash xalq hech qachon oqsoqlar qatorida bо`lmagan, doimo ilg`orlar safidan munosb о`rin egallab kelgan, lо`nda qilib aytganda, hech kimdan kam bо`lmagan va kam bо`lmaydi, dedi Islom Karimov. Dunyoga mashhur, kо`pchilik bir kо`rishni orzu qiladigan, Samarqand ahlining eng sevimli maskani bо`lmish registon maydoni, Bibixonim

qadam bо`lib, ayni vaqtda xorijiy sayyoh va mehmonlarning hayrat va havasini uyg`otmoqda. Davlatimiz rahbari mamlakatimizda, jumladan, Samarqand viloyatida qishloqlarimizni har tomonlama taraqqiy toptirish maqsadida katta ishlar amalga oshirilayotgani, ayni paytda bu borada yо`l qо`yilayotgan kamchiliklar, mavjud muammolar va ularning yechimi haqida atroflicha tо`xtalib о`tdi. Samarqand viloyatida namunaviy loyihalar bо`yicha zamonaviy uy-joylar barpo etish uchun joriy yilning о`zida 21 ta qishloq massivida qariyb 44 milliard sо`mlik kapital mablag` hisobidan 650 ta uy- joy qurish va ularni shu yilning uchinchi choragida foydalanishga topshirish belgilangan edi. Lekin, afsus bilan aytish kerakki, bunday yangi, odamlarning intilishini tortayotgan, qishloqlarimizni obod qilish, qishloq hayot

talablariga javob bermaydigan nomzodlarni tavsiya etishdek nomaqbul tajriba kо`llanib kelgan. Shu kunlarda barchamiz nihoyasiga yetib borayotgan 2010 yilni yakunlab, Vatanimiz mustaqilligining 20 yilligi nishonlanadigan yangi 2011 yil ostonasida turibmiz deb ta`kidladi Prezidentimiz. Ma`lumki, О`zbekiston 1991 yili о`z mustaqilligini qо`lga kiritganidan sо`ng umrini о`tab bо`lgan mustabid, ma`muriy-buyruqbozlik, rejali-taqsimot tizimidan voz kechib, “о`zbek modeli” deb nom olgan о`z taraqqiyot yо`lini tanlab oldi. Biz ishlab chiqqan va bugungi kunda hayotga tatbiq etayotgan ushbu modelning ma`no-mazmuni – davlat qurilishi va konstitusiyaviy tuzumni tubdan о`zgartirish va yangilash, iqtisodiyotni mafkuradan xoli etish, uning siyosatdan ustunligini ta`minlash, davlatning bosh islohotchi vazi

о`limi 3 barobar kamaygani, odamlarning о`rtacha umr kо`rishi 67 yoshdan 73 yoshga, jumladan, ayollarning о`rtacha umr kо`rishi 75 yoshga yetganini mamnuniyat bilan ta`kidlasak arziydi, deb о`ylayman. Shundan kelib chiqqan holda, quyidagi yо`nalishlarni demokratik о`zgarishlarni yanada chuqurlashtirishning eng muhim ustuvor vazifalari sifatida belgilash zarur, deb о`ylayman. Ma`lumki, о`tgan davr mobaynida mamlakatimizda davlat hokimiyati va boshqaruvini demokratlashtirish sohasida amalga oshirilgan islohotlar о`ta muhim bir maqsadga, ya`ni hokimiyatlar bо`linishi konstitusiyaviy prinsipini hayotga izchil tatbiq etish, hokimiyatlar о`rtasida о`zaro tiyib turish va manfaatlar muvozanatining samarali tizimini shakllantirish, markazda va joylarda qonun chiqaruvchi va vakillik hokimiyatining v

“О`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi ijro etuvchi hokimiyatni amalga oshiradi. О`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi О`zbekiston Respublikasi Bosh vaziri, uning о`rinbosarlari, vazirlar, davlat qо`mitalarining raislaridan iborat. Qoraqalpog`iston Respublikasi hukumatining boshlig`i Vazirlar Mahkamasi tarkibiga о`z lavozimi bо`yicha kiradi. Vazirlar Mahkamasi iqtisodiyotning, ijtimoiy va ma`naviy sohaning samarali faoliyatiga rahbarlikni, О`zbekiston Respublikasi qonunlari, Oliy Majlis qarorlari, О`zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlari ijrosini ta`minlaydi. Vazirlar Mahkamasi amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq О`zbekiston Respublikasining butun hududidagi barcha organlar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fuqar

siyosiy partiya yoki teng miqdordagi deputatlik о `rinlarini q о `lga kiritgan bir necha siyosiy partiyalar tomonidan taklif etiladi. Bosh vazir nomzodi uning uchun tegishlicha О`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputatlari va Senati a`zolari umumiy sonining yarmidan kо`pi tomonidan ovoz berilgan taqdirda tasdiqlangan hisoblanadi. О`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining a`zolari Bosh vazir taqdimiga binoan О`zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi. Shuningdek, Prezident ma`ruzasida sud – huquq tizimini isloh etish, axborot sohasini isloh qilish, axborot va sо`z erkinligini ta`minlash, saylov huquqi erkinligini ta`minlash va saylov qonunchiligini rivojlantirish, fuqarolik jamiyati institutlarini shakllantirish va rivojlantirish hamda demokrat

o`rganishdir .Predloglardan o`rin joy va yo`nalish predloglari ingliz tilida juda keng qo`llaniladi . Ularni keng o`rganib ,ular yordamida lug`atlar tuzish va ulardan kollej va institutlarda foydalanish mumkin . Predloglarning gapda ot va sifat so`z turkumlari bilan birga kelishi va ularni juda ko`p ma`nolarda ishlatilishini aniqlab, ko`proq ma`lumotlarga ega bo`lishdir . BITIRUV MALAKAVIY ISHINING yangiligi : Ingliz tilidagi o`rin joy va yo`nalish predloglari gapdagi aloqalari ko`rib chiqildi .Ularning ingliz tili leksikasida tutgan o`rni va ahamiyatini ochib berishdir . Ularining gapdagi ot, sifat va boshqa so`z turkumlari bilan bog`liqligi ochib berildi .Ingliz tilidagi o`rin joy va yo`nalish predloglarini keng ko`lamda o`rganilishi ham bitiruv malakaviy ishining ilmiyligidir . 15

I BOB . Predloglar haqida umumiy ma`lumot . 1.1. Xozirgi zamon ingliz tilida predloglarning gapdagi o`rni va vazifalari . Qadimgi davr ingliz tili grammatik tuzilishida predloglar eng muhim birliklardan biridir. Ular gapda turli hil bog`liqlarni ifodalashda xizmat qilganlar: o`rin-joy, vaqt, sabab kabilarni ifodalagan. Ba`zi ingliz tili predloglari boshqa so`z turkumlari bilan to`g`ri kelmaydi, boshqa turdagi predloglar esa boshqa so`z turkumlaridan yasalgan. Ammo shuni aytish kerakki bu klassifikatsiya ma`lum darajada sodda va aniq bo`lib, sodda turdagi predloglar qadimgi davrgacha ba`zi so`z turkumlaridan olingan. Asosiy predloglar: of “of”, at “at”, from “from”, to “to”. Ikkinchi darajali predloglar: “beforan”-“before”, “without”, “benorban”, “north of”, “besupan”, “south of” va boshqal

Ingliz tilida ayrim manbalarda tilga olinishiga binoan 150 ta predlog bor deyiladi. Ayrim predloglarning ishlatilish qobig`I juda yuqoridir. Predloglar umuman olganda, yordamchi so`zlar safiga kiritiladi va asosiy so`zlarga (so`z turkumlariga) qarshi qo`yiladi. V. N. Plotnikovning 3 4 yozishicha yordamchi so`z turkumlari iskisma sifatida mustaqil so`zlarga ega bo`lgan asosiy nominative ma`nolardan maxrumdir. Yordamchi so`zlar (predloglar) narsa- buyumlarni rangini, vazifasini, holatini ularning leksik ma`nosini ifoda etmaydilar. Shunday qilib, yordamchi so`zlar so`z turkumlari sifatida mustaqil so`z turkumlariga ega bo`lgan semantik umumiylikka ega emaslar. Predloglarning umumiyligi funksional va Grammatik umumiylikdir. Hozirgi zamon rus tili grammatikasida predlog to`g`risida to`xtalib “p

X. Uillis predlogni ishlatishda har qanday tilda hech qanday mantiq yo`q deydi. 10 Bundan tashqari ingliz leksikograflari esa predlogga ikkinchi darajali so`z deb qarab, predlogni ishlatilishi to`g`risida hech qanday qoida bilan belgilab berish mumkinemas deydilar. J. B. Xiton predlogning mavqeini tan olgan holda shunday deydi: “Predlog shunday so`zki, u ot yoki olmosh va gapdagi boshqa so`zlar o`rtasidagi aloqani ifodalaydi.” Ko`pgina avtorlar, predloglar, umuman leksik ma`no bormi yoki yo`qligi to`g`rida bosh qotirganlar. Predloglar o`zining haqiqiy ma`nosiga ega deb qarovchilar esa, predlogning leksik ma`nosi borligi, uning mustaqil so`zlar, otlashgan va fe`llashgan so`zlarning predlogli so`z birikmalarning semantikasining o`zaro bir-biriga bo`lgan munosabatining in`ikosidir-deydilar. M

predlogi, o`rin predlogi, obstrakt aloqani bildiruvchi predloglari, shart predloglari va boshqa predloglar bor” deb talqin qilishadi. Hozirgi davrda predloglarning leksik ma`nosi bor degan fikr ko`pgina ingliz, nemis, fransuz va rus tillarda predloglarga bag`ishlangan asarlarda asosiy fikr bo`lib qolmoqda. Predloglarning semantik tarkibi, ob`ektiv realigi borligi to`g`risida S. I. Smirniskiy 12 qo`yidagi fikrni bayon etadi. Predlog so`zlar o`rtasidagi aloqani ifoda etadi va premet bilan predmet o`rtasidagi aloqani ifoda etadi, predmet bilan belgi o`rtasidagi yoki predmet bilan proses o`rtasidagi aloqa uchun ishlatiladi, bundan tashqari uning fikriga predlog yordamchi so`z turkumlari turkumiga mansub bo`lib, ular (predloglar) predmetni predmetga, holatga situatsiyaga bo`lgan aloqani va muno

Predlogning morfologik strukturasi haqida qo`yidagi ma`lumotlarni keltirish mumkin. 1. Sodda predloglar: (Simple prepositions). Bir o`zakdan iborat bo`lib, boshqa ma`noli bo`laklarga bo`linmaydigan predloglar sodda predloglar deyiladi. Ingliz tilidagi sodda predloglar qadimgi ingliz tilidan saqlanib kelayotgan turg`un predloglardir. Sodda predloglar guruppasiga kiruvchi predloglardan ba`zilari tarixan ikki qismga bo`lingan bo`ladi. Bunday bo`lgan bo`lsada hozirgi ingliz tilida soddalashib ketgan. Etimologik jihatdan ular qo`shma yoki yasama bo`lishiga qaramay hozirgi kunda ular sodda predloglar gruppasiga bo`linadi. 1. Sodda predloglar qo`yidagilar: about, oboe, after, at, ago, but, buy, down, for, from, in, like, midst, near, of, off, on, out, over, save, since, through, till, to under, u

Ular qo`yidagilardan iborat: means of, in front, of as to, because of, by way of, in consequence of, on account of, on behalf of, in course of, in spite of, in order to, to ugart to with a view to, with reference to, opposite to, away from, prior to, by reason of, for bear of, in comparison of va boshqalar. Yuqorida keltirilgan birikmalarning ayrimlari hali to`la predlogga aylangan emas. Predlogning ma`nosiga ko`ra qo`yidagi gruppalarga bo`lish mumkin. a) O`rin-joy yo`nalishini bildiruvchi predloglar. At, in, on, about, after, by, down, from, midst, near, out, ever, through, till, under, up, across, amid, among, amongst, behind, below, beside, between, tovards, within, in front of ets. Masalan: He swell weds them all down into his warm dark inside cupboards. (R. Kipling) and so shall all p

…..But nearly all ways he is careful because of the Eldest Magician. (I bid). The paper had been sealed in several places with a simple by way of seal. (R. L. Stevenson). I put it all way some here. g) Qiyoslashni qarama-qarshi ko`rinishni ajratishni ifodalovchi predloglar. Like, unlike, in comparison with, in spite of, in contrast with, in contrary to, despite with regard to, in respect of, as to as for in relation to, by this time the stranger man in spite of being a several was really annoyed. As for my mother when we had carried her up to the home let a little cold water and salts and that soon brought her back ago in and she was none the worse for her terror. (R. L. Stevenson). Trelawney, said the doctor cot Rory to all my nations. I believe you have managed to get two ponest men on b

…..there were not many men who wouldn`t take money from agire they were living with. (A. E. Chappare). Some people I never heard of called Grunov (K. Chesterton). What did he make his money in oil “Army contracts”? (I bid) “I have nothing to be asked of”. Sarie said passionately. “I love him” (P. Abrahams) and what are you standing there for. Ba`zi predloglarning leksik ma`nosi konkret aniq. Masalan: in below, between, before, after, till kabilar. Lekin shunday predloglar mavjudki ba`zi hollarda ularning leksik ma`nosi zaiflashadi. Masalam: to predlogi tomonni odatda yo`nalishni yoki biror narsa harakatlanishini bildiradi. Every, night sissy went to Rachel`s loading and sat with her in her small neat room. Har kunda Sisi Reychelning uyiga biror va uning kichkina shinam xonasida u bilan o`t

d) –da, ishda, mobaynida. The house was built in three months. Uy uch oy ichida qurildi. Predloglar - an`naga ko`ra yordamchi so`zlar hisoblanadi va mustaqil so`zlar deb ataluvchi asosiy so`z turkumlariga butunligivhs taqqoslanadi yoki qarshi qo`yiladi. Yordamchi so`zlar haqida V.A. Plotnikova shunday deydi. “Yordamchi so`zlar mustaqil so`zlarga tavsif beruvchi nomikativ ma`noga ega bo`lmagan leksimalardir”. Predloglar yordamchi so`zlarv bo`lib, otga sintaktik bog`liqlikni ifodalaydi, yoki ot-olmoshga so`z birikmasidagi boshqa so`zlardan ajratish uchun xizmat qiladi. Predloglning leksin birikmalari borligi yordamchi so`zlarinidek inkor etilmasligiga qaramasdan predloglarni ma`nosini aniqlash faqatgina funksional belgisiga aoslanadi, unday qonuniy yordamchi so`zlarni tabiiy. Ma`naviy leksik

bilan, harakat sifatlar bilan, bog`liqlik bilan bo`gliqlik tushunchasini aks ettiradi. Kelishiklarning shakl va vazifalari predloglarga ma`no beruvchi Grammatik tizimga nisbatan o`zaro bog`liqdir. Shunday qilib Vinogradov predloglarda leksik ma`no borligini tan oladi. Leksik ma`nolarini tadqiqotchilariu nazariy va amaliy grammatikaning mualliflari predloglarda xususiy leksik ma`no borligini to`laligicha inkor etadilar. Shunda salbiy mulohaza bevosita emas, vositali harakter kasb etadi. Bir qancha leksetograflar ko`pincha predloglarga antalogik tarzda qaraganlar, predloglarni ishlatish qoidasini shakllantirish mumkin emas, deb qarashgan. Bu savolni to`liqligiga qarab chiqmasdan P. A. Budagev predloglarni ”bum bo`g`i” lensin so`z degan olimlar fikricha qo`shiladi. Predloglarni ishlatilish pr

predloglarga bo`linadi. Ingliz tilida predloglar rus tili predloglari bilan tenglashtirladi. Birinchidan ular ekvivalentlari emas, ikkinchidan rus tilidagi predloglarning ma`nolari ham to`laligicha aniq emas. Shunday qilib bitta no`malum predlog ikkinchisi orqali aniqlanadi. Buralanoiv fikricha predloglar hech qanday bo`sh leksik ma`noni ifodalamaydilar va o`zini bog`liqlik funksiyasiga qarab mustaqil senamtik mazmuniga egadir. Predloglar – so`zlar bo`lib, aniq normativ funkisiyani bajarib kelishiga qaramasdan unga barcha boshqa so`zlardek, leksik ma`no hosdir. Predloglar avvalambor, bo`glovchi so`zlardir, ya`ni narsa va narsani o`zaro bo`gliqlkigini belgilashda foydalanadigan narsa va xususiyatni yoki predmet va jarayonni tasvirlaydi. Predloglarning ma`nosini analiz qilishda ularga ko`pin

Ayrim grammatikalar- predloglar bilan ifodalanuvchi munosabatlarni tasnifiga harakat qiliungan. Masalan: 1. O`rin-joy, harakat, yo`nalish. 2. Zamon va zamonning davomiyligi. 1. Motiv, sabab, harakatdagi faktor va hokazolar, lekin bular ayrim predloglargagina ta`luqlidir. Ingliz tili predloglari gruppasining ma`noviy ketma-ketlik tansifi yo`q chunki ularni aniqlash juda mushkul ishdir. Predloglar haqidagi savol hozirgi kunda ham muhokama qilinmoqda. V. V. Elotkin ”Predloglar faqatgina birga kelgan otlarning semantik tomoninigina aniqlab keladi. Predlog usha narsani xususiyatini, sifatini oldindan aniqlab keladi, ya`ni bog`liq bo`lgan birikmasini nifodalaydi. Gap- qurilishida predloglarning roli bo`lishida predlog odatda ot, sifat, olmosh, son, ravish va fe` so`z turkumlari bilan bir qatorda

2. The pictures hangs on the wall 3. I lived in Moscon 4. He is sitting Victoria station 5. He is sitting under a tree. Bu barcha predloglar bitta va aynan o`sha lokativ sintaksema variantlarini shakllantiradiu, lekin ular har xil ma`naviy bo`yoq shaklga egadirlar. Gap bo`lagidan farqli o`laroq lesimaning turli xildagi harakteriyalarini oldidan belgilab qo`yiladigan substraktivlar, olmoshlar, ravishlar, sonli va fe`llardan farqli o`laroq predlog predlog bu xususiyatlardan mahkumdir. Boshqacha qilib aytganda sentaksemani turli xil variantlarida leksin baza, xizmat qilib keladigan predlogli lesiemlar mavjud emasdir otlar yuqorida keltirilgan lokativ sintaksemalarni leksin baza bo`lib xizmat qiladilar. Shu bilan bo`gliq grammatikada va maxsus ishlarda tetz-tez tilga olinib turadigan savollarn

ingliz tilida kelishik qo`shimchalar yo`qligi uchun ular ko`p hollarda o`zbek tilidagi kelishik qo`shimchalari vazifasini bajaradi. Gap tarkibida prdrloglar- mustaqil sintaktik holatga ya`ni pozitsiyaga ega emas va mustqil bo`lak bo`lib hisoblaydilar, ular bo`gliq bo`lgan so`zlar bilangina bittagina sintaktik guruhni tashkil etadilar. Gapdagi predloglar haqida B. A. Shunday deydi. ”Gap darajasida predlog o`z-o;ziga hech qachon gap bo`lagi bo`la olmaydilar, asosiy markaz bo`lib undan keyin keladigan ot, olmosh yoki gerundiy xizmat qiladi” biz predloglar gap bo`lakni bog`laydi deb ayta olmaymiz, chunki ular bir gap ichida bo`ladilar, ikki gap orasida emas, ketma-ket ravishda, gaplarda predloglar ot yoki bu sintaktik semantikani yetkazuvchi bitta ajralmas birlikni hosil qiladi. Bu eksprimentl

1.2. O`rin-joy va yo`nalish predloglarining o`zbek tilida berilishi. O`rin-joy va yo`nalish predloglaridan ayrimlarini o`zbek tilida qanday ma`nolarni anglatishini biz bitiruv malakaviy ishimizning bu qismida chuqurroq yoritishga harakat qilamiz. “About” 1) haqida 1. I don`t know about him-men u haqida bilmyaman. 2. He told us about trip- U bizga o`zining sayohati haqida aytdi. 3. Speak about your family – Oilangiz haqida gapning . 4. Do you now anything about it?- Bu haqida siz biror narsa bilasizmi? 2) yaqinida, tahminan . 1. It is about 5 O`clock now – Tahminan hozir soat 5. 2. Here were about 500 people there – Bu yerda tahminan 500 ta odam bor. 3. He left at about 12- U tahminan 12 da jo`nab ketdi. 3) ko`zdan kechirmoq, bo`ylab. She looked about her but sow nothing – U o`zini ko`zdan

He stopped at the window. U deraza yonida to`xtadi. She is standing at the window. U deraza oldida turibdi. b) Uncha katta bo`lmagan shaharva qishloqlarningh oldidan: He was born at Klin- U Klinda tug`ilgan. Note- yirik shahar va davlatlar oldidan “in” predlogi ishlatiladi. v) – da at school - matabda at an Institute – institutda at an office – ofisda at the lesson- darsda at the meeting – uchrashuvda 2- da He will return at 7 o`clock I get up 6 o`clock. Come about at 5. She lift the room at the end of the lesson. “At” predlogi bilan keladigan so`z birikmalari” At the age of 40- 40 yoshda At the beginning – boshda At tea – choy payti At dinner party – tushlikda At the end – oxirida At first – boshida, birinchidan At least- At least- nihoyat At home- uyda At once- birdan To be war – urin ho

b) We shakk hava a walk before dinner- v) I do morning jerks before breakfast- 2) oldida – qarshisida He stopped before a bookshop – U kitob do`koni oldida to`xtadi. There are veryu many important tasks before us. Oldimizda ko`pincha muhim masalalar turibdi. 3) ilgari, oldin 1. I have heard before- Men buni ilgari eshitganman. 2. Have you been there before ?- Siz yerda ilgari bo`lganmisiz? 3. I shall leave Moskow before he returns – U kelishidan oldin men Moskvadan ketaman. “During” 1) mobaynida, davomida During the last 3 months he has made great progress in Yerman During my stay in Leningrad I visited many museums. “Into” 1. Ichiga a) The teacher entered into the room. b) He put the book into his bag. c) I looked into the box, but there was nothing inside. g) The birds are inside the nes

He signed a cheque to the amount of 5 00 $ . U 500 dollarlik chekka imzo chekdi. Biz endi vaqtni (tenporal) ko`rsatuvchi predloglar haqida to`xtatuvchi predloglar haqida to`xtalamiz. Ular quyidagilar: on-…….. da in -…….. ga at-……… da before- …….. gacha after- ……….keyin till (untill)……. gacha during (untill)…. gacha Qachonki kunning ma`lum bo`laklari haqida gapirilganda at, in, by predloglari ishlatiladi. Ingliz tilida yana bir predlog bor. U ham vaqtni ifodalab, o`zbek tiliga “da” o`rin-payt kelishigi yordamida tarjima qilinadi. Hozir ”at” predlogi qatnashgan misollarni o`zbek tiliga tarjima qilib, uni o`ranib chiqamiz. 1) Peter went to school at the age of 5 – Peter 5 yoshida maktaga borgan edi. Bunda ot bilan ifodalanib, yoshini ko`rsatib o`rin-payt kelishigi olmoqda. 2) I get at 8 o`clo

5) at the same time I came from home – Birozdan so`ng men xonaga keldim. “at” predlogi o`zbek tiliga chiqish kelishigini olib vaqtni ya`ni “bir ozdan keyin” degan ibora bilan tarjima qilinmoqda. 6) He finished at midninght- U tunda tugaydi. Ot bilan ifodalanib, o`rin-payt kelishigi yordamida va vaqtni ko`rsatib tarjima qilyapti. 7) His work began at 8 o`clock – Uni ishi so`at 8 da boshlanadi. Bu misol ham o`rin payt kelishi bilan kelib so`at ifodalaydi. 8) He told me to come at elleven – U menga soat 11 larda kelishini aytdi. Tarjima o`rin-payt kelishigi yordamida ifodalanib, vaqtni chamasi, atrofida bo`layotganini ko`rsatayapti, ot bilan ifodalanmoqda. “at” predlogi birimasi ham temporal ma`noga ega ekanligini quyidagi transfornmatsil bilan isbotlaymiz. Predlogli birikmani tushirib qolish

2. You may come and see her after 7 o`clock if you wish. Agar siz xohlasangiz uni soat 7 dan keyin kelib ko`rishingiz mumkin. Bu misolda qachon savolini berganimizda o`zbek tiliga keyin deb tarjima qilinadi. 3. She sat after while- Birozdan keyin o`rnidan turdi. Vaqtni ifodalab qachon savoliga javob beryapti va o`zbek tilida ibora bilan qo`llayapti, ot bilan birikka. Bu predlog soatni vaqtni va boshqa yordamchi so`zlar oldidan ham qo`llaniladi va qachon “then” birimasini oladi. 4. he went to the sunset library after school- U maktabdan keyin kun botish tarafdan kutubxonaga borardi. Shu misolni after birikmasiga “then” birikmasining qo`shilishidan keyin undan qachon? Savoli beriladi. 5. …. I could call nach after lunch- tushlikdan keyin chiqira olaman. I could call back then- yana bu predlo

Bu predlog o`zbek tilida ”dan” kelishigi ya`ni chiqish kelishigini beradi. ”For” predlogi faqat soat tiplari kunning ma`lum qismlari umuman olgandavaqtnin ifodalab beradi. Yil fasllar, kun oy, yillar, soat va boshqalar bilan keladi. Bu predlog ishtirokida misollar ko`rib chiqamiz. 1. I`ve studied it for month- Men buni bir oydan beri o`rganyapman. Bu misolda “for” predlogi o`zbek tilida paytholini olib, “dan”, ”beri” qo`shimchasini olmoqda. 2. She didn`t answer for a moment – U bir necha daqiqadan keyin mobaynida javob bermadi. “For” predlogi bu yerda vaqtni ifodalab ot bilan birikmoqda va o`zbek tiliga “bir necha” iborasiga olmoqda. 3. That`s over for the evening – Kechquringi ish tugadi. Bu misolda kunning qismida, haqida gap borilib “for” predlogi ishlatilmoqda va o`zbek tiliga ...... g

3. the car has been servi`ce service for a long time. Mashina uzoq vaqtdan buyon ustaxonada edi. O`zbek tiliga payt hali qo`shimchasini olish bilan kelib ot bilan ifodalanadi. ”For” predlogi o`zbek tiliga ”qachondan beri”? ”qachongacha”? Degan tarjimani oladi va bu predlog ingliz tilidagi ”during” predlogini ham oladi, uning o`rnida ham qo`llanilishi ham mumkin. Shu predlog ishtirokida misollar ko`rib chiqamiz. 1) But for a time he was very happy But during a temi he was very happy. 2) It rained for three days. It rained during three days. 3) The car has been series for a long time. The car has been in series for a long time. “During” predlogi ham vaqtni ifodalashin mumkin. 1. I go pioneer comp during my holiday. 2. During the lesson we speak English. Bu ikkala predlogda ham “during” vaqtn

Bu yerda o`zbek tiliga o`rin-payt kelishigini olmoqda va vaqtni fiodalab, haftada, kunlarning oldidan ishlatilmoqda. Yana bu predlog oylar oldidan, hafta kunlari oldifan oldidan ham ishlatilishim mumkin. 1. On weekdays we were at home be o`clock. Dam olish kunlari biz odatda to`qqizgacha uyda bo`lamiz. Bu ikkala misolda ham vaqt ifodalanyapti, biri hafta kunlarining oldidan biri esa sioatni ifodalamoqda. a) On Saturdayt he come to see me- Shanba kuni u meni ko`rgani keladi./ So`roq formasida “biz” predlogi gapning oxirida ishlatiladi va vaqtni ifodalayapti. What do you usually do on Sunday? - “Before” predlogi ingliz tilida ba`zi vaqtda, vaqtni ifodalab, o`zbek tiliga ”oldin” “ilgari” “buyuk” ko`makchilarini olmoqda. Bnu predlog hafta, ku, fasllar, soat daqiqalari oldidan ishlatiladi. 1. I

- “of” predlogi ham ba`zi vaqtni ifodalab unda qaratqich kelishigini va yillarni berganda ishlatiladi. 1. This went on in till about the of 1915- Bu 1915 yilning oxirigacha davom etdi. 2. He was never drink until the middle of the afternoon – tushgacha u hech qachon ichmasdi. 3. Have you seen Kettly anywhere at all since hour o`clock – Siz Kettni soat to`rtdan beri ko`rmadingizmi. 4. By the time the strager man was really annoyed – Bu vaqtda g`alati odam haqiqatdan ham g`azabdan titrardi. 5. It is long time since were hunted them- Biz ularni orqasida yurganimizda ko`p vaqt bo`ldi. O`zbek tiliga tarjima qilganda o`rin paytni va kelishiklar yordamida qo`llanilgan: “on” predlogiga “in” predlogiga “at” predlogiga “intill”, ”till” predlogiga ”since”, ”during” predlogiga ”before” predlogiga Vaqt

I bob Xulosa. Bitiruv malakaviy ishimizning I-bobida dastlab predloglar va o`rin-joy va yunalish predloglarining gapda qo`llanilishi va o`zidan kiyin predlog talab qiluvchi fe`llar haqida fikr yuritdik va quyidagi xulosalarga kildik. Ingliz tilida predloglarni turli olimlarimiz o`z nazariyalarida turlicha talqin qilishgan. Predlog gapda ot yoki olmosh va so`zlar o`rtasidagi munosabatni ko`rsatadi. Predlog mustaqil gap bo`lagi vazifasida kelmaydi va urg`u olmaydi. Predloglar morfologik strukturasiga ko`ra quyidagi turlarga bo`lindi. Sodda predloglar, yasama predloglar, qo`shma predloglar va murakkab predloglar. Predloglar anglatgan ma`nosiga ko`ra quyidagi turlarga bo`linadi. a) o`rin-joyni ifodalovchi; b)vaqtni ifodalovchi; c) sabab va maqsadni ifodalovchi; v) qiyoslashni-qarama-qarshi qo`

keladi. Ular mustaqil so`zlar emas, yordamchi so`zlardir va urg`u olmaydi. Ravishlar esa fe`llarni aniqlaydi. II BOB. O`rin-joy va yo`nalish predloglarining gapda ifodalanish usullari. Navbatdagi bobda biz predlogli birikmalarning sintaktik-semantik belgilari ustida ish olib boramiz.Sintaksemalar odatda lingvistik tajriba metodlari orqali aniqlanadi.Lingvistik tajriba o`tkazish esa gaplar grammatik belgilanishiga rioya etishdan,uning stilistik daxlsizligi mazmunining saqlanishidan iboratdir.Analiz jarayonida quyidagi tajribalardan foydalaniladi: 1.Tushirib qoldirish transformatsiyasi. 2.Almashtirish transformatsiyasi 3.O`rganiladigan gap va so`roq gap transformasiyasi. 4.Berballashtirish transformatsiyasi. Mazkur bobda biz almashtirish transformatsiyasi , o`rganiladigan gap va so`roq gap t

a) Kishilik olmoshlari bilan : 1. …her family complaints rang in her ears. (MAB 19). Uning qulog`i ostida oilasining shikoyatlari jaranglar edi. 2. Julia answered directly looking in her eyes. ( MAB 31). Julia uning ko`zlariga tik qarab javob berdi. 3.She met the question in his eyes .( MAB 43). U uning ko`zlarida savol alomatlarini ko`rdi. 4. …there was a teasing light in his eyes.(MAB 47). Uning ko`zlarida kishining g`ashini keltiruvchi uchq`un bor edi. 5.In her soul , she knew she and Brader made a spectacular couple.( MAB 49). U yurak uradigan u va Breiderning ajoyibjuftlik ekanliklarini bilar edi. b) “in” predlogli birikmasining ko`rsatish olmoshlari bilan birikishi: 1. I was locked in that room .(DCD 23). Men o`sha xonada qulflanib qolgandim. He is in that room .(Dub 58) U o`sha xona

Xonada qoldirib ketilgan kishilargina Bruderning toifasiga mansub kishilar edilar. 2) Don`t stand in the doorway . ( MAB 2). Yo`lakda turmang. 3)Julia sat in a chair right next to Nan.( MAB 112). Julia Nening yonidagi stulda o`tirdi. 4 ) In the depth of her dark blue eyes were shadows.( MAB 1). Uning tim qora ko`zlari tubida qandaydir sarosimalik bor edi. e)” in “ predlogining sifat bilan birikib kelishi : 1) She lived alone in an empty house .( Kar 50). U kimsasiz uyda yolg`iz yashar edi. 2) Standing at the bottom of the steps in the great hall she realized… (MAB72). Katta zalning pastida turgancha anglab etdi… 3) We`ll all be tied up in a neat little bag. ( MAB 22). 4) In the quiet of her room , Julia felt triumphant ( MAB 87) . Julia o`zining tinchgina xonasida o`zini muzaffar his qildi

` IN ` predlogli birikmalarning lokativ ma`nosini where ? so`roq so`zi bilan Yoki joy ma`nosini bildiruvchi boshqa predloglar bilan almashtirish transformatsiyasi , yoki “ here” ,”there ” o`rin olmoshlari bilan o`rin almashtirish orqali isbotlanadi.Masalan: 1. Don`t stand in the doorway→ → Don`t stand there . → Don`t stand near the doorway . → Don`t stand in front of the doorway. 2. Peter wished himself anywere himself but in this room.→ → Where did Peter wish himself anywere but …? → Peter wished himself anywhere but there . Peter wished himself anywhere but near this room. → Peter wished himself anywhere but out of this room. 3.She left alone in an empty house. → Where did she leave alone? → She left alone there . → She left alone near an empty house. 4. In the depth of her dark blue ey

- In bed country – qishloqda, shaharlardan tashqarida . - In the long run – oxiri, oqibatda. - In the open air – ochiq havoda. - In one`s opnion – ning fikriga . In predlogi joyga nisbatan ishlatilganda mamlakatlar va katta shaharlar oldidan ishlatiladi. Masalan: In London in the U.S.A -in – Please describle what happened in detail. You need to come to the office in person. The doctor asked if was in pain. 45

2.2. “At” predlogi birikmalarning lokativ sintaksema bo`lib ifodalanishi. Navbatdagi faragrafda biz “ at” predlogli birikmasining substansial va lokativ sintaksemasining lingvistik ekspriment metodlar bo`yicha aniqlaymiz.” At” predloglari ko`pincha ot so`z turkumi bilan birikib kelgani uchun , o`zida otlik xususiyatini mujassamlashtiradi. Bizga ma`lumki, otlik belgi bu u yoki bu birikmaning o`zida predmetlik , yani otlik belgilarini namoyon qilishdir.Ingliz tilida “ at ” predlogli birikmalar otlik belgisini, biz ularning o`zida determinativ , yani aniqlovchi deb ataladigan elementlar bilan birikishida namoyon bo`ladi va bunday determinativlarga quyidagilar kiradi: kishilik olmoshlari,ko`rsatish olmoshlari,predlogli birikmalarning qaratqich kelishigidagi ot bilan,sifat bilan,son so`z turkum

1)Peter forced himself to look directly at her eyes again.( MAB 2). Peter o`zini uning ko`zlarida tik qarashga majburladi. 2)His large hand rested at her waist( MAB 48). U baquvvat qo`lini uning bellariga qo`ygandi. 3)His finger traced the faint scars at her wrists ( MAB 36). Uning barmog`I uning tirsagidagi sezilar sezilmas chandig`ni paypasladi. Endi esa, biz mazkur paragrafda `at` predlogining lokativ sintaktik – semantik belgisini ko`rib o`tamiz. “Lokativ” terminiga to`xtaladigan bo`lsak, “ lokativ” termini lotincha so`z bo`lib,”o`rin-joy” ma`nosini anglatadi.Quyidagi gaplarda biz “at” predlogli birikmalarning lokativ . ya`ni o`rin-joy ma`nolarini ko`rib o`tamiz: 1)She was standing at the window .( Kar 320). U deraza yonida turgan edi. 2) I`ll see him at the theatre tonight (MAB 46). M

 U doska yonida turibdi.  The teenagers are at the lake this weekend. At predlogi voqea va hodisaga nisbatan ham ishlatiladi.  Everybody I know was at the graduation party. Men tanigan hamma kishi bitiruv kechasiga kelgan edi. All the executives are at a conference. Barcha ijrochilar konferensiyada edilar. Shu bilan birga `at` predlogi home so`zi bilan ko`pincha ishlatiladi :  Larry has his own business and works at home .  Larining o`zining shaxsiy biznesi bo`lib,u uyda ishlaydi.  Suzanne prefers to study at home instead of the library.  Suzan kutubxonadan ko`ra uyda o`rganishni afzal ko`radi.  Sam was out all afternoon , but he`ll be at home tonight.  Sam kun bo`yi uyda bo`lmadi,lekin bugun kechqurun u uyda bo`ladi. At predlogi marfologik sutrukturasiga ko`ra sodda predloglar ta

Izoh: Mamlakat va katta shaharlar oldidan in predlogi ishlatiladi. c) biror ish – harakat yoki holat bo`ladigan bilimgoh, tashkilot, odamlar to`planadigan joy oldidan (qayerda so`rog`iga javob bo`lib) – da ma`nosida. I`ll see him at the theatre tonigh. – Men bugun kechqurun uni teatrda ko`raman. (spektaklda). Lekin: The meeting took place in the theatre. – Yig`ilish majlisda bo`ladi. He works at a factory (at an office, at an in stituate). – U fabrikada ishlaydi. (Idorada, institutda). I`ll see him at the lecture (at the lesson, at the metting). – Men uni ma`ruzada ko`raman. (darsda yig`ilishda) “At” predlogi fe`lli birikmalarda bog`lanib kelish munosabatini ko`rsatadi. O. Jespersen ning fikricha “at” predlogining catch, grasp fe`llari bilan bog`lanib kelishi to`ldiruvchili birikmalar tuzi

What are you looking at ? At what are you looking? O`zidan keyin “at” predlogini talab qiluvchi fe`llar. To aim - nishonga olmoq. The hunter aimed at the wolf – ovchu bo`rini nishonga oldi. To arrive at – yetib kelmoq . (kichikroq, joy, shaharga) He arrived at Klin. – u Klinga yetib keldi. To call at – biror joyga kirmoq. Does the steamer call at Poti? – Paraxod Potiga kiradimi? To hint at – biror narsaga shama qilmoq. What are you hinhing at? – siz nimaga shama qilayapsiz? To knock at – taqillatmoq. He knocked at the door . – eshikni taqqilatdi. Laugh at – ustidan kulmoq, masharalamoq. They laughed at him. – ular uni ustidan kulishdi. To look (glance) at – qaramoq. I looked at him. – men unga qaradim. To shoud at – qichqirmoq, baqirmoq. Don`t shout at him – unga baqirmang. To thow at – ot

To work at – ustida ishlamoq. He is working at new invention – U yangi kashfiyot ustida ishlayapdi. To rejoice at – xursand bo`lmoq. The rejoiced at his success – Ular uning yutug`idan xursand bo`lishdi. To wonder at – hayratlanmoq. I don`t wonder at that . – men bundan hayratlanaman. To be surprised at – hayron qolmoq. We were surprised at his behaviour – biz uning o`zini tutishiga hayron qoldik. Bundan tashqari at predlogi boshqa fe`llar, sifatdosh, sifat, ot yoki his- tuyg`uni ifodalovchi fe`llar bilan ham qo`llanadi. Tuyg`u holatida at predlogining o`rni. Bu guruh so`z birikmalariga fe`llar bilan himoya qilish ma`nosida kelgan tuyg`uni ko`rsatib keluvchi so`zlar qo`llaniladi. Masalan: 1. Then we stood in the high entrance of the great barn and smelled at the sweetness of alfalfa. (S. C

HIS-HAYAJON, TUYG`UNI IFODALAGANDA. Bu guruhga fe`lli so`z birikmalarini turlicha tuyg`uni ko`rsatib kelishini ifodalanadi. Ulardan biri look fe`li bo`lishi mumkin. Ko`pincha glance fe`li ham qo`llanadi. 1. The Commander glanced at his watch. (Ch, N, 38). Komandir soatiga nazar tashladi. 2. They gazed at one another blankly. (Ch, A, 26). Ular bir-birlariga ma`nosiz tikilishdi. 3. He looked at the object and tucked it in his pocket. (Bradbury, Space, 20). 4. He peered suspiciously at his companion. (Christie, N, 25). 5. They stared at each other across the low gate. (Greene, Agent, 9). Ular past darvoza orqali bir-birlariga qarashdi. 52

2.3.” By “ predlogli birikmalarning lokativ sintaksema bo`lib ifodalanishi. Bitiruv malakaviy ishining ushbu qismida “By” predlogli birikmalarning substansial xarakterda ega bo`lishi , ularning o`zida determinativ ya`ni aniqlovchi deb ataladigan elementlar bilan birikisida namoyon bo`ladi va bunday determinativlarga quyidagilar kiradi:kishilik olmoshlari bilan,artikl bilan,son bilan,sifat bilan kelishi kiradi.”By” predlogli birikmalarning quyidagi determinativlar bilan birikishini badiiy adabiyotlardan olingan misollarga tayangan holda aniqlashga harakat qildik. “By” predlogli birikmalarning kishilik olmoshlari bilan birikishi:  She was shaken by her discovery .( MAB 51).  U o`zining kashfiyotidan qo`rqib ketdi.  Burton was obviously rattled by their animosity ( MAB 56).  Burton ularni

 Brader kamen oldida turganda , qo`lida vino quyilgan stakan bilan mehmonlarga qaradi.  Julia`s senses were alerted by the fresh scent of sandalwood…( MAB 42).  Dave and Nathan were standing on top of an old car in the dirty black water of the canal which ran along by the factory ( MAB 4). “ By ”predlogli birikmalarning lokativ belgisi. Bu paragrafda ingliz tilidagi “by” predlogli birikmalarning lokativ ya`ni o`rin-joy ma`nolarini ko`rib o`tamiz.  She turned toward him , standing by his chair ( MAB 101).  U uning stuli yonida turgancha , unga o`girildi.  Joy and Key had a picnic by the lake .  Joy va Key ko`l yoniga mayovkaga borishdi.  We sat by the fire ( HEF 62).  Biz olov yonida o`tirgan edik.  John plans to stop by the grocery store on his way home.  Jon uyiga ketishda sabz

Navbatdagi paragrafda biz “on” predlogli birikmasining substansial va lokativ sintaksemasining lingvistik ekspriment metodlar bo`yicha aniqlaymiz. ”On” predloglari ko`pincha ot so`z turkumi bilan birikib kelgani uchun , o`zida otlik xususiyatini mujassamlashtiradi. Bizga ma`lumki, otlik belgi bu u yoki bu birikmaning o`zida predmetlik , yani otlik belgilarini namoyon qilishdir.Ingliz tilida “on” predlogli birikmalar otlik belgisini, biz ularning o`zida determinativ , yani aniqlovchi deb ataladigan elementlar bilan birikishida namoyon bo`ladi va bunday determinativlarga quyidagilar kiradi: kishilik olmoshlari,ko`rsatish olmoshlari,predlogli birikmalarning qaratqich kelishigidagi ot bilan,sifat bilan,son so`z turkumiga oid so`z va artikl bilan birikishi kiradi.Badiiy adabiyotlarga tayangan h

They get on very well together. –Ular bir-birlari bilan yaxshi murosa qilishadi. to go on – davom ettirmoq. Go on working ! – Ishni davom ettriring! To look to – ni tomosha qilmoq, ni kuzatmoq. He was not helping, he was only looking on. Yordam begani yo`q, faqat tomosha qilib turgan edi. - On o`rin-joy predlogi bir nechta iboralar bilan ishlatiladi. Masalan: on the initiative of- ning tashabbusi bilan. - On the part of – ning tashabbusi bilan. - On the right (left) hand side- o`ng (chap) qo`l tarafda. - On a large scale- katta hajmda. - On the ground that – asosda. - Later on- keyinchalik, keyinroq. - On land – quruqlikda. - On sale – sptuvda - On credit- kreditga, qarzga - On foot- piyoda - On sea – dengizda On the one hand – bir tomondan. 56

II bob xulosa. Ushbu bitiruv malakaviy ishda men hozirgi zamon ingliz tilida ishlatilayotgan o`rin-joyb predloglariga e`tibor qaratdim va ularning o`zbek tilidagi ma`nolarini misollar bilan yoritishga harakat qildim. Men asosan o`rin-joy va yo`nalish predloglarni misollar asosida keltirib, ularni gaplarda ishlatilishi, vazifalari, o`rni, ma`nolari va gapda qo`llanilish holatlarini ko`proq yoritishga harakat qildim va quyidagicha xulosaga keldim. Birinchidan, ingliz tilida predloglar soni aniq emas, lekin ko`p olimlarning fikricha ular 150 dan ortiq. O`rin-joy va yo`nalish predloglari ular orasida muhim o`rinni egallaydi. Ular gaplarda turli xil ma`nolarda qo`llanilishi mumkin. Ikkinchidan, o`rin-joy va yo`nalishini bildiruvchi predloglar sarasiga kiradigan in, at, into, about predloglariga

UMUMIY XULOSA. Bitiruv malakaviy ishimizning I-bobida dastlab predloglar va o`rin-joy va yunalish predloglarining gapda qo`llanilishi va o`zidan kiyin predlog talab qiluvchi fe`llar haqida fikr yuritdik va quyidagi xulosalarga kildik. Ingliz tilida predloglarni turli olimlarimiz o`z nazariyalarida turlicha talqin qilishgan. Predlog gapda ot yoki olmosh va so`zlar o`rtasidagi munosabatni ko`rsatadi. Predlog mustaqil gap bo`lagi vazifasida kelmaydi va urg`u olmaydi. Predloglar morfologik strukturasiga ko`ra quyidagi turlarga bo`lindi. Sodda predloglar, yasama predloglar, qo`shma predloglar va murakkab predloglar. Predloglar anglatgan ma`nosiga ko`ra quyidagi turlarga bo`linadi. a) o`rin-joyni ifodalovchi; b)vaqtni ifodalovchi; c) sabab va maqsadni ifodalovchi; v) qiyoslashni-qarama-qarshi qo

Ushbu bitiruv malakaviy ishda biz hozirgi zamon ingliz tilida ishlatilayotgan o`rin-joyb predloglariga e`tibor qaratdim va ularning o`zbek tilidagi ma`nolarini misollar bilan yoritishga harakat qildik. Biz asosan o`rin-joy va yo`nalish predloglarni misollar asosida keltirib, ularni gaplarda ishlatilishi, vazifalari, o`rni, ma`nolari va gapda qo`llanilish holatlarini ko`proq yoritishga harakat qildim va quyidagicha xulosaga keldik. Birinchidan, ingliz tilida predloglar soni aniq emas, lekin ko`p olimlarning fikricha ular 150 dan ortiq. O`rin-joy va yo`nalish predloglari ular orasida muhim o`rinni egallaydi. Ular gaplarda turli xil ma`nolarda qo`llanilishi mumkin. Ikkinchidan, o`rin-joy va yo`nalishini bildiruvchi predloglar sarasiga kiradigan in, at, into, about predloglariga ko`proq e`tibo

Ilova 1. Eksperiment o`tkazish mumkin bo`lgan holat. Eksperiment o`tkazish mumkin bo`lmagan holat. 60

Foydalanilgan ilmiy adabiyotlar rо`yxati. 1. I. A. Karimov: ”Yuksak ma`naviyat yengilmas kuch” Toshkent. Ma`naviyat 2008 y. 2. I. A. Karimov: “Mamlakatimiz mederinizatsiya qilish va kuchli fuqarolik jamiyati barpo qilish ustivor maqsadimizdir”. Xalq so`zi ro`znomasi 2010-yil 28 yanvar. 3. I. A. Karimov: Asosiy vazifamiz taraqqiyot va xalqimiz farovonligini yanada yuksaltirish. O ` zbekiston ovozi ro ` znomasi 2010 yil 28 yanvar . 4. Barxudarov L . S . “Структура простого предложения современного английского языка”. М. «Высшая школа» 1966. 5. Бархударов Л. С. Штеллинг Д. А. «Грамматика английского языка» Бешкек. Изда-во «высшая школа» Москва 1985. 6. Bo ` ronov J . “ Ingliz tili grammatikasi ” o ` qituvchi , Toshkent 1978. 7. Долгова О. В. «Семиотика пеплавной речи» М. 1978. 8. Ganshina M.

Foydalanilgan badiiy adabiyotlar va qisqartmalar . 1. APP-Abrahams P. “The Path of Thunder” M. Foreign language Publishing House 1971. p450. 2. GJM-John Galsworthy. “A Modern Comedy book” 1,2,3. progress Publishers. Moscow 1976. p280. 3. MP-Patricia Moyes. “Who is Simon Warwick” New York 1992. p-280. 4. GHM-Gilbert H. Muller. The Mc Graw-Hill Reader New York 1989. p- 670. 5. SMS-Maugham S. Stories. Л . Просвишение 1976. p400. 6. CFS-Cooper F. G. “The Spy” M. Progress Publishers 1975. p-460. 7. HES-Ernest Hemigway. “Selected stories” Progress Publishers Moscow. 1971. p-500. 8. KMS-Katherine Mansfield “Selected stories” 1989. p-300. 9. MSC-Somerset Maugham “Cakes and ale or the skelition in the cupboard” Moscow. Progress Publishers. 1980. p-400. 10. MAB-Maxi Cathwell, “All is beautiful” New

Купить