Islom Abdug’Aniyevich Karimov mustaqil O’zbekistonning birinchi prezidenti - История - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	67.4KB
Покупки	5
Дата загрузки	22 Сентябрь 2023
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	История

Islom Abdug’Aniyevich Karimov mustaqil O’zbekistonning birinchi prezidenti

Купить

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNONATSIYALAR VAZIRLIGI
MIRZO ULUG’BEK NOMIDAGI
O’ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETI
TARIX FAKULTETI
KURS ISHI
Mavzu: Islom Abdug’Aniyevich Karimov mustaqil
O’zbekistonning birinchi prezidenti
Qabul qildi:
Bajardi:
TOSHKENT – 2023

Islom Abdug’aniyevich Karimov Mustaqil
O’zbekistonning Birinchi Prezidenti
Reja
Kirish
I.BOB. Islom Abdug’aniyevich Karimov – Mustaqil O’zbekistonning birinchi
prezidenti
I.1 Islom Abdug’aniyevich Karimovning hayot i va faoliyati
I.2 Islom Karimov – Mustaqil davlat asoschisi, bosh me'mori
II.BOB. Islom Karimov Asarlarida - barkamol avlod, davlat va jamiyat rivoji
hamda tarixiy voqelikka munosabat masalalari
II.1 Islom Karimov asarlari – barkamol avlod tarbiyasining nazariy asosi sifatida
II.2 O’zbekistonning birinchi pr е zid е nti I.A. Karimovning “Tarixiy xotirasiz
k е lajak yo’q” asarida tarixiy voq е likka munosabat masalasi
III. Xulosa
IV. Foydalanilgan Adabiyotlar
2

Kirish
Insoniyat tarixiga nazar tashlaydigan bo’lsak, qanchadan qancha voqealar
bo’lganiga bevosita guvohi bo’lamiz. Tarixda har qanday jarayon voqea hodisa o’z
o’zidan bo’lmasdan unga ma’lum sabab ta’sir ko’rsatadi. Mustaqillik sharofati
bilan biz tarixga xolisona yondashish ishlariga keng imkoniyatlar yaratildi.
Endilikda tarixchilar oldida o’tmishni haqqoniylik, ilmiy va daliliy asoslar asosida
yondashish kerakligi katta masala sifatida qo’yildi. Birinchi prezidentimiz I.A.
Karimov mustaqilligimizning dastlabki yillarida ya’ni 1998 – yil tarixchi olimlar
bilan yurtimiz ahamiyatiga doir yig’ilish o’tkazib, unda tariximizni to’la va
haqqoniy, xolislik, ilmiy asoslar bilan chuqur o’rganib uni kelajak avlodga
yetkazish masalasi bosh maqsad sifatida qo’yilgandi. Bu fikrimizning tasdig’i
asosida O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998 – yil 27 iyuldagi
“O’z FA tarix instituti faoliyatini takomillashtirish to’g’risidagi” qarori 1
da o’z
aksini topdi. Bizning o’tmishimiz juda ko’p voqea hodisalarga boy bo’lgan. Ushbu
voqea hodisalarni to’g’ri va haqqoniy hamda xolislik bilan yondashish mazkur
kurs ishining asosiy va birinchi darajali maqsadi bo’ladi. O’zbekiston Respublikasi
taraqqiyotining yangi bosqichida davlat va jamiyatning har bir sohasida tubdan
yangilanishlar, rivojlanish bilan bir qatorda milliy davlatchilikni mustahkamlash,
yurtimizning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy hayotini barqaror izga solish va
rivojlantirish bo’yicha keng qamrovli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Jumladan, yangilanayotgan O’zbekistonda tarix fanida ham ajdodlarimiz tarixini
o’rganish, ularga to’g’ri va xolis baho berish, shu asosida milliy qadriyatlarimizni
tiklash o’zining yangicha bosqichiga ko’tarildi. Zero, Prezidentimiz Shavkat
Mirziyoyev ta’kidlaganidek: “Bizning havas qilsa arziydigan ulug’ tariximiz bor.
Havas qilsa arziydigan ulug’ ajdodlarimiz bor” 2
.
Mazkur kurs ishi yurtimiz hayotida eng muhim o’rin tutgan insondan biri Islom
Abdug’aniyevich Karimov hayoti va uning faoliyati, asarlari hamda umumiy
ishlari to’g’risida ma’lumot beradi.
1
O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, 315-son, 27.07.1998-yil.
2
Prezident Shavkat Mirziyoyevning O‘zbekiston ijodkor ziyolilari vakillari bilan uchrashuvdagi ma’ruzasidan //
Xalq so‘zi 2017-yil 4-avgust).
3

Mavzuning dolzarbligi: Ushbu kurs ishining dolzarbligi shundaki, Islom
Abdug’aniyevich Karimovning yurtimizning ya’ni O’zbekistonning mustaqillikka
erishishidagi asosiy, eng dastlabki qadamlarni qo’ygan inson sifatida o’rganilishi
asosiy masalalardan biridir. Mazkur insonning neqadar buyuk inson ekanligi
haqida yurtimiz insonlari ko’p o’rgangan. Islom Karimov to’g’risida ko’p
maqolalar va ilmiy ishlar qilingan. Ularning aksariyati uning siyosiy hayoti, davlat
hayotiga oid qarorlari va ishlari, uning asarlari, barkamol avlod tarbiyasidagi o’rni
kabi muhim masalalarni yoritishga e’tibor berilgan. Mazkur ishning dolzarbligi esa
Islom Karimov hayoti va uning siyosiy faoliyati, barkamol avlod tarbiyasidagi
qarashlarining tarixi, o’rganilishi, ulardagi tarixiy jarayonlar kabilarning tadqiq
etilishidir.
Mavzuning maqsadi va vazifalari: Ushbu kurs ishining maqsadi
O’zbekistonning Mustaqil davlatga aylanishida eng muhim o’rin tutgan inson
Islom Karimovning ishlari, hayoti, siyosiy faoliyati, tariximizdagi yuksak inson
ekanligi, asarlari davlatimiz hayotiga oid eng muhim manba ekanligi, hamda
kitoblari hamda unda kelgan ma’lumotlarning qiymatliligini, davlatimiz va
jamiyatimiz hayotida nechog’lik muhim ekanligini, uni barcha insonlarga,
o’rganuvchilarga qanday bo’lsa shundayligicha, xolisona, haqqoniylik asosida
kelajak va yosh avlodga yetkazishni tashkil etadi. Mazkur ishning vazifalariga
quyidagilar kiradi:
- Islom Abdug’aniyevich Karimov – mustaqil O’zbekistonning birinchi prezidenti
ekanligini o’rganish
- Islom Abdug’aniyevich Karimovning hayoti va faoliyatining tahlili
- Islom Karimov – Mustaqil davlat asoschisi, bosh me'mori ekanligining
yoritilishi
- Islom Karimov asarlari – barkamol avlod tarbiyasining nazariy asosi sifatida
ekanligining ahamiyati
- O’zbekistonning birinchi pr е zid е nti I. A. Karimovning “Tarixiy xotirasiz k е lajak
yo’q” asarida tarixiy voq е likka munosabat masalasi yoritilishi
4

- Mustaqillik yillaridagi faoliyati va undan keyingi ishlarining o’rganilish
masalalarining o’rganilish darajasi
- Davlat va jamiyat hayotini yuksaltirish borasidagi ishlari hamda qarorlarining
ahamiyati
Shu va boshqa masalalarning o’rganilishi, yoritilishi kabi vazifalardan iborat.
Mavzuning o’rganilish darajasi: Islom Abdug’aniyevich Karimovning
to’laqonli va sermazmun siyosiy jamoatchilik faoliyati haqida xorijiy olimlar L.
Levitin, D.S Karlayl, M. S. G’attorli, A. Ch Kasayev, N.L Mishin o’zbek
mualliflari o’zbek mualliflaridan N. To’xliyev, A. Ibrohimov, A. Erkayev, S.
Xolboyev, Q. Radjabov, N. Quvvatov, Sh. Qobilov kabilarning asarlari mavjud.
Ayniqsa taniqli sharqshunos olim S. Xolboyevning “Milliy mustaqillik va
taraqqiyotning o’zbek modeli” (T, 2015) nomli salmoqli monografiyasida I.A
Karimovning vatan tarixshunosligi sohasidagi qarashlari tahlil qilingan 3
. Bundan
tashqari Tadjixanov U va Saidov A “I.A. Karimov milliy davlatchilik, istiqlol
mafkurasi va huquqiy madaniyat to’g’risida” (T, 1999), L. N. Mishinning “Islom
Karimov – O’zbekiston Respublikasining birinchi prezidenti” kitoblari mualliflari
ham o’z fikrlarini bergan.
Jumladan, Leonid Levitin Islom Karimov faoliyatiga oid bo’lgan asari “Islom
Karimov – yangi O’zbekiston prezidenti asarida Karimovning faoliyatini o’rganish
sababli Avstriya Respublikasi federal kansleri Frans Vraniski so’zlarini
quyidagicha izohlaydi:
“Sovet ittifoqi parchalanishi bilan O’rta Osiyo mintaqasi chekka chekkalardan
jahon jamjamiyati siyosiy manfaatlarining markaziga siljib o’tdi. Mintaqaning
yangidan tashkil etilgan mamlakatlari: kommunizm merosidan xalos bo’lish, bozor
iqtisodiyoti, baquvvat infratuzilma, zamonaviy boshqaruv apparatini yaratish
zaruriyatlari singari katta muommolarga to’qnash keldi. Bir vaqtning o’zida
demokratiyani va huquqiy davlat prinsiplarini ularning mingyillik tarixi bilan
bog’lash hayotning barcha sohalarida mustahkamlash zarur. Bu bir necha yil
davomida hal etish mushkul bo’lgan ulkan va murakkab vazifalardir… Karimov
3
Буриев О. Узбекистоннинг биринчи Президенти Ислом Каримовнинг тарихий мероси. – T ., 2010. 56-57 b .
5

davlat rahbarlarining yangi avlodini o’zida boshqalardan ko’ra tugalroq mujassam
etgan. Kitob aynan shu jihati bilan Yevropa va butun dunyo uchun nihoyatda
muhim bo’lgan mintaqaning nufuzli siyosiy arboblaridan birining shakllanishi va
siyosiy istiqbollari bilan jamiyatning keng qatlamlarini tanishtirgan holda axborot
kemtigi to’ldiriladi” 4
.
Mavzuning ob’ekti va predmeti: Mazkur tadqiqot ob’ektiga ko’ra Mustaqil
O’zbekistonning birinchi prezidenti bo’lib faoliyat yuritgan ishlari bo’yicha
ma’lumot berishiga ko’ra o’zimizning mahalliy yozuvchilar va siyosatchilar,
davlat hayotida oid maqolalar, siyosiy ishlar, gazeta, qarorlar, ilmiy – siyosiy
jarayonlarga yozilgan barcha tadqiqot ishlaridir.
Kurs ishining tuzilishi: Ushbu kurs ishi tuzulishiga ko’ra kirish, ikkita bob,
to’rtta paragraf, xulosa hamda foydalanilgan adabiyot qismlaridan iborat.
4
Л. Левитин. Ислом Каримов – янги Узбекистон президенти. – T ., 1996. 3-бет .
6

I.BOB. Islom Abdug’aniyevich Karimov Mustaqil O’zbekistonning Birinchi
Prezidenti
I.1 Islom Abdug’aniyevich Karimovning hayoti va faoliyati
1938-yil 30-yanvar, Samarqand shahri) – yirik davlat va siyosat arbobi,
O’zbekiston Respublikasining birinchi Prezidenti. O’zbekiston Qahramoni (1994).
O’rta Osiyo politexnika instituti (1960), Toshkent xalq xo’jaligi institutini (1967)
tugatgan. Mehnat faoliyatini 1960 - yilda Toshkent qishloq xo’jaligi
mashinasozligi («Tashselmash») zavodida master yordamchisi sifatida boshlab,
mazkur korxonada master, texnolog bo’lib ishlagan. 1961- yildan 1966-yilgacha
V.P.Chkalov nomidagi Toshkent aviatsiya iishlab chiqarish birlashmasida
muhandis, yetakchi muhandis-konstruktor vazifasida xizmat qilgan 5
. 1966-yilda
O’zbekiston Davlat plan komitetiga ishga kelib, bosh mutaxassislikdan respublika
Davlat plan komiteti raisining birinchi o’rinbosarigacha bo’lgan yo’lni bosib o’tdi.
1983-yildan O’zbekiston Moliya vaziri, 1986-yildan O’zbekiston Ministrlar Soveti
raisining o’rinbosari – respublika Davlat plan komitetining raisi. 1986–89 yillarda
O’zbekiston KP Qashqadaryo viloyat komitetining birinchi kotibi, 1989-yil
iyunidan O’zbekiston KP MK birinchi kotibi. 1990 -yil 24-martda O’zbekiston
Oliy Kengashi sessiyasida O’zbekiston Prezidenti etib saylandi. Karimov 1991-yil
31 -avgustda Toshkent shahrida – O’zbekiston Respublikasining davlat
mustaqilligini e’lon qildi 6
. 1991-yil 29-dekabrda muqobillik asosida o’tkazilgan
umumxalq saylovida O’zbekiston Respublikasining Prezidenti etib saylandi.
Karimov rahbarligida O’zbekiston Respublikasining birinchi Konstitutsiyasi ishlab
chiqilib, 1992-yil 8-dekabrda qabul qilindi 7
. Karimov O’zbekistonda siyosiy-
iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish, huquqiy demokratik davlat va fuqarolik
jamiyati barpo etish, mamlakatni modernizatsiya qilish va yangilash dasturini
ishlab chiqib, izchil amalga oshirmoqda. Karimov tomonidan ishlab chiqilgan
milliy taraqqiyot yo’li «taraqqiyotning o’zbek modeli» degan nom bilan dunyoda
tan olingan. Karimov O’zbekiston mustaqilligini, davlat tuzumini mustahkamlash,
5
Таджиханов У. Саидов А. И. А. Каримов миллий давлатчилик истиклол мафкураси ва хукукий маданият
тугрисида. – T ., 1999 . 4- бет .
6
www. Shosh.uz// Karimov Islom Abdug`aniyevich.
7
www.ilmlar.ru// O`zbekiston Respublikasining Prezidenti Islom Karimov davlat arbobi.
7

mamlakat ichki va tashqi siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish, jamiyat
hayotida tinchlik va barqarorlikni, millatlararo ahillik va hamjihatlikni ta’minlash,
milliy tafakkur va dunyoqarashni yuksaltirishda jonbozlik ko’rsatmoqda.1995-yil
26-martda bo’lib o’tgan umumxalq referendumi yakunlariga ko’ra, Karimovning
Prezidentlik vakolati 2000-yilga qadar uzaytirildi. 2000-yil 9-yanvar va 2007-yil
23-dekabrda u muqobillik asosida O’zbekiston Respublikasining Prezidenti etib
qayta saylandi 8
. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga muvofiq, Karimov
ayni vaqtda O’zbekiston Respublikasi Qurolli kuchlarining Oliy Bosh
Qo’mondonidir. Karimov O’zbekiston FA akademigi (1994), shuningdek, iqtisod,
fan, ta’limni rivojlantirishga qo’shgan ulkan hissasi uchun o’ndan ortiq xorijiy
mamlakat universitet va akademiyalarining faxriy fan doktori, professor hamda
akademikligiga saylangan 9
. Uning «O’zbekistonning o’z istiqlol va taraqqiyot
yo’li» (1992), «Bizdan ozod va obod Vatan qolsin» (1994), «Vatan sajdagoh kabi
muqaddasdir» (1995), «O’zbekiston XXI asr bo’sag’asida: xavfsizlikka tahdid,
barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari» (1997), «Barkamol avlod orzusi»
(1998), «Kuchli davlatdan kuchli jamiyat sari» (1998), «Tarixiy xotirasiz kelajak
yo’q» (1998), «Olloh qalbimizda, yuragimizda» (1999), «Ozod va obod vatan,
erkin va farovon hayot – pirovard maqsadimiz» (2000), «Tinchlik uchun
kurashmoq kerak» (2001), «O’zbekistonda demokratik o’zgarishlarni yanada
chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyati asoslarini shakllantirishning asosiy
yo’nalishlari» (2002), «Tadbirkorlar va ishbilarmonlar ijtimoiy qatlami –
O’zbekiston siyosiy hayoti maydonida o’z o’rnini egallashi lozim» (2003),
«O’zbek xalqi hech qachon, hech kimga qaram bo’lmaydi» (2005), «Mamlakatni
modernizatsiya qilish va iqtisodiyotimizni barqaror rivojlantirish yo’lida»,
«Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch» (2008), «Jahon moliyaviy-iqtisodiy
inqirozi, O’zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo’llari va choralari» (2009)
va boshqa asarlarida iqtisodiyot, ijtimoiy-siyosiy taraqqiyotning, ma’naviyat va
madaniyatning dolzarb masalalari atroflicha tahlil qilingan, O’zbekistonning ichki
va tashqi siyosati ilmiy asoslab berilgan, hoz. va istiqboldagi vazifalar ko’rsatib
8
Мишин Н. Л. Ислом Каримов – Узбекистон Республикасининг биринчи президенти. – T ., 1997 . 15-16-бет.
9
www . ziyouz . com // Karimov Islom Abdug ` aniyevich .
8

o’tilgan. Uning asarlari ingliz, rus, fransuz, ispan, nemis, hind, xitoy, arab, koreys,
turk va boshqa xorijiy tillarga tarjima qilingan. Karimov yurtimizda keng ko’lamli
bunyodkorlik ishlarini olib borish, milliy qadriyatlarimizni tiklash va rivojlantirish,
ulug’ ajdodlarimizning qadamjolarini obod qilish, yurtimizning iqtisodiy
salohiyatini oshirishda katta o’rin tutadigan yirik korxonalarni bunyod etish,
shahar-qishloqlarni obod etish ishlariga bevosita rahbarlik qilmoqda. Ayniqsa
Toshkent shahrining zamonaviy qiyofasini shakllantirish, shaharni har jihatdan
yuksaltirish masalasiga doimiy e’tibor berib kelmoqda. Prezident tomonidan
belgilab berilgan mamlakat poytaxtini rivojlantirish konsepsiyasi asosida Toshkent
tarixida birinchi marta shaharni rivojlantirishning 2015-yilgacha mo’ljallangan
bosh plani ishlab chiqildi va amalga oshirilmoqda. Bunda shaharning
ekologiyasini, Toshkent aholisining turmush darajasini yaxshilash uchun barcha
sharoitlar yaratilishi hisobga olingan. Karimov rahnamoligida, avvalo, poytaxtning
bosh maydoni bo’lmish Mustaqillik maydoni butunlay yangicha qiyofa kasb etdi 10
.
Alisher Navoiy nomidagi O’zbekiston milliy bog’i tashkil qilinib, bu yerda buyuk
shoir haykali qad rostladi. Shahar ko’rinishiga sharqona tus berilishiga alohida
e’tibor qilindi. Shahar markazidagi eng katta xiyobon Amir Temur nomi bilan
atalib, Sohibqironga haykal o’rnatildi va Temuriylar tarixi davlat muzeyi qurildi.
Mustaqillik yillarida Oliy Majlis Qonunchilik palatasi, Senati, Tashqi iqtisodiy
faoliyat milliy banki, Xalqaro biznes markazi, O’zbekiston davlat konservatoriyasi,
O’zbekiston milliy teatri, O’zbekiston davlat san’at instituti, O’zbekiston tasviriy
san’at galereyasi, Yoshlar ijod saroyi, «Interkontinental Toshkent» mehmonxonasi,
«O’zbekiston» anjumanlar saroyi va boshqa inshootlar bevosita Karimov
tashabbusi va rahbarligida bunyod etildi. Karimov tashabbusi bilan Toshkentda
muqaddas ziyoratgohlar vujudga keldi, me’moriy majmualar (Mustaqillik va
ezgulik monumenti, Xotira maydoni, «Shahidlar xotirasi» majmuasi, Hazrati Imom
majmuasi) bunyod etildi. Shaharda yangi turdagi o’quv yurtlari – akademik
litseylar va kasb-hunar kollejlari, ulkan sport inshootlari («O’zbekiston» sport
majmuasi, «Jar» sport-sog’lomlashtirish majmuasi, «Golf klubi» va boshqalar) qad
10
www . sputniknews . uz // Islom Abdug ` aniyevich Karimov – 02.09.2016.
9

ko’tardi. Metropolitenning Yunusobod yo’li ishga tushirilishi, shaharning bir
qancha joylarida qurilgan ko’priklar va kichik halqa yo’li transport xizmati
ko’rsatilishini tubdan yaxshiladi. Toshkent bozorlari zamonaviy, shinam qiyofaga
ega bo’ldi. Poytaxtning eski shahar qismini qayta ta’mirlash va rivojlantirish
bo’yicha ham davlat dasturi yaratildi. Ana shu dastur asosida bu yerning ijtimoiy
infratuzilmasi yaxshilandi, jumladan, shifoxonalar, mahalla guzarlari, yoshlarning
intellektual salohiyatini rivojlantirish markazlari qurildi, kichik korxonalar tashkil
etilishi hisobiga yangi ish o’rinlari ochildi, tor, pastqam ko’chalar kengaytirilib,
obodonlashtirildi. Toshkentning 2200 yilligini nishonlash yuzasidan Prezident
qabul qilgan qaror (2008-yil 2-aprel) va uni amalga oshirish yuzasidan olib
borilgan ishlar O’zbekiston poytaxti tarixidagi yangi yorqin sahifalarni tashkil
etadi. Karimov «Mustaqillik» (1996), «Amir Temur» (1998) ordenlari bilan
taqdirlangan. Shuningdek, u bir qancha xorijiy davlatlarning va nufuzli xalqaro
tashkilotlarning orden va medallari bilan mukofotlangan 11
.

11
www. gazeta.uz // Islom Karimov biografiyasi.
10

I.2 Islom Karimov – Mustaqil davlat asoschisi, bosh me'mori
Birinchi Prezidentimiz mustaqil davlatimiz asoschisi, buyuk davlat va siyosat
arbobi, o’zbek xalqining fidoyi, sadoqatli farzandi sifatida xotiramizda mangu
yashaydi. «Ijtimoiy fikr» jamoatchilik fikrini o’rganish markazi tomonidan
O’zbekistonning Birinchi Prezidenti xotirasi kuni arafasida o’tkazilgan so’rov bu
insonning mustaqil davlatimiz rivojida tutgan o’rni haqida hamyurtlarimizning
fikrlarini aniqlash imkonini berdi. Unda mamlakatimiz hududlarida yashovchi turli
millatga mansub aholi barcha qatlami vakillaridan iborat 1100 kishi ishtirok etdi.
Mustaqil davlat asoschisi, bosh me'mori O’tkazilgan so’rov shuni ko’rsatdiki, 25
yil davomida O’zbekiston Prezidenti bo’lgan Islom Abdug’aniyevich Karimovning
vafoti haqidagi xabarni ko’p millatli xalqimiz chuqur qayg’u bilan qabul qildi.
Binobarin, Birinchi Prezident mamlakatimizning har bir fuqarosi uchun qadrdon va
aziz kishiga aylangan edi. Islom Karimov o’zining ko’p qirrali siyosiy faoliyati
hamda olijanob insoniy fazilatlari bilan Vatanimizning ko’p asrlik tarixida
o’chmas iz qoldirdi. So’rovda o’zbekistonliklarning mutlaq ko’pchiligi — 98,8
foizi Birinchi Prezidentni mustaqil davlatimiz asoschisi deb hisoblaydi. Ular
ta'kidlaganidek, Birinchi Prezident O’zbekiston xalqi uchun yangi davlatni barpo
etishdek tarixiy qaror qabul qildi hamda milliy tiklanishning o’tish davridagi
mas'uliyatni va mashaqqatni zimmasiga oldi. Sobiq tuzumdan ajralib chiqqan
boshqa davlat rahbarlaridan farqli o’laroq, Islom Karimov o’z xalqini qurbonlarsiz
va «rangli» inqiloblarsiz milliy taraqqiyot yo’liga boshladi. 96,5 foiz respondent
fikricha, Islom Abdug’aniyevich «Mamlakat hayotining barcha sohasidagi
o’zgarishlarning bosh islohotchisi va g’oyaviy ilhomchisi» edi 12
. Uning
davlatimizni modernizatsiyalash bo’yicha g’oyalari, fikru qarashlari mamlakatni
barqaror ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiy toptirish strategiyasining nazariy hamda
amaliy asosi bo’ldi. Shuningdek, mustaqillikka erishilgan paytdan boshlab
O’zbekiston Islom Karimov rahbarligida Markaziy Osiyodagi asosiy davlat sifatida
mustahkam qaror topdi, ham ichki siyosatda, ham xalqaro maydonda katta
12
www. kun.uz.// Mustaqil davlat asoschisi, bosh me’mori – O`zbekistonliklardan Islom Karimovning mamlakat
rivojidagi o`rni haqida so`raldi.
11

muvaffaqiyatlarga erishdi, o’zini mintaqadagi va umuman, jahondagi
xavfsizlikning faol tarafdori sifatida namoyon qildi. Buni tadqiqotning 95,6 foiz
ishtirokchisi qayd etgan. Birinchi Prezidentimizning hayoti va faoliyatining eng
muhim davrlari xususida ham jamoatchilik fikri o’rganildi. Respondentlar Islom
Karimovning yo’lboshchilik hamda insoniylik fazilatlari 1989–1991 yillarda
yaqqol namoyon bo’lganini ta'kidlagan. Ma'lumki, bu davrda O’zbekiston chuqur
ijtimoiy-iqtisodiy muammolar girdobida qolgan edi. O’tgan asrning 80-yillari
oxirlarida sobiq Ittifoqda tanazzul jarayoni tezlashdi, ko’p yillar davomida hal
qilinmagan muammolar xalqning sabr kosasini to’ldirdi va bu ijtimoiy larzalarga
hamda milliy adovatga olib keldi. Ana shunday murakkab davrda Islom Karimov
fuqarolarda ijtimoiy adolat va kelajakka ishonchni qayta tiklay oldi, mavjud
ijtimoiy-iqtisodiy muammolarning haqiqiy mohiyatini, ildizini ochib berib,
millatlararo munosabatlarni barqarorlashtirdi, O’zbekistonda tinchlik hamda
osoyishtalikni ta'minladi. So’rov ishtirokchilari 1992–2000 yillarni O’zbekiston
davlatchiligining shakllanishi va mustahkamlanishi bilan bog’liq tarixiy davr, deb
hisoblaydi 13
. Birinchi Prezidentning bevosita rahbarligida demokratik talablarga
hamda xalqaro mezonlarga to’la javob beradigan Konstitutsiyamiz ishlab chiqildi.
Fuqarolar fikricha, 2001–2010 yillarda davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari
faoliyatini shakllantirish, 2010–2016 yillarda iqtisodiyotni modernizatsiyalash
hamda mamlakatni rivojlantirishning yangi bosqichida Birinchi Prezident
shaxsining roli va ta'siri muhim bo’ldi. Bosqichma-bosqich hamda keng ko’lamli
islohotlar natijasida xalqning turmushi yaxshilandi, sog’liqni saqlash, ta'lim va
sport sohalarida yuksak muvaffaqiyatlarga erishildi, iqtisodiyot, sanoat, qishloq
xo’jaligi tarmoqlari rivojlandi, xalqaro maydonda O’zbekistonning obro’si oshdi.
Mamlakatimiz rahbarining “O’zbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti,
buyuk davlat va siyosat arbobi Islom Abdug’aniyevich Karimov tavalludining 80
yilligini nishonlash to’g’risida”gi qarori ijrosi yuzasidan tashkil etilgan tadbirda
partiya faollari, kollej o’qituvchilari, talaba yoshlar hamda jurnalistlar ishtirok
etishdi. Uchrashuvda birinchi Prezidentimiz o’zining ko’p qirrali siyosiy faoliyati,
13
www. arboblar.uz// Karimov Islom Abdug`aniyevich.
12

yuksak insoniylik fazilatlari bilan Vatanimiz tarixida o’chmas iz qoldirgani, butun
faoliyati davomida elim deb, yurtim deb, yonib yashagani bois ham xalqimiz
yuragidan chuqur o’rin egallab, katta hurmat va obro’-e’tiborga sazovor bo’lgani
e’tirof etildi. Islom Karimov rahnamoligida amalga oshirilgan barcha islohotlar
xalqimiz farovonligi, yurtimiz tinchligi va osoyishtaligi, dasturxonimiz to’kin-
sochinligi hamda farzandlarimiz baxtu-kamoli uchun xizmat qildi, – deydi
O’zLiDeP Namangan viloyati Kengashi apparat rahbari Nosirjon Abdullayev. –
Mamlakatimiz Birinchi Prezidenti Islom Karimov tomonidan ilgari surilgan
“Bizdan ozod va obod Vatan qolsin”, degan ezgu g’oyani yoshlarimiz ongiga
singdirishimiz kerak, bu orqali ularni milliy g’oyaga hurmat, Vatanga muhabbat va
sadoqat ruhida tarbiyalashimiz lozim. Shunda partiyamiz oldida turgan eng muhim
maqsadlarimizdan biriga erishgan bo’lamiz 14
.
Islom Karimovning shaxsan tashabbuslari bilan 1997 yilda Pahlavon Maxmud
maqbarasi, Islom Xo’ja minorasi, Jome masjidi minorasi kubbalari zarhal bilan
qoplandi. Xivada Ma’mun Akademiyasi qayta tiklandi va 2006-yilda ming yillik
yubileyi o’tkazildi. Ochiq osmon ostidagi muzey shahar bo’lgan Xivadagi tarixiy
obidalarga e’tibor kuchaytirildi 15
. Islom Karimov xotirasini muqaddas bilish,
istiqlol yillarida mamlakatimizda yosh avlodni ilk yoshdan boshlab, o’z vataniga
sadoqatli, mehrli, muxabbatli, haqiqatgo’y, diyonatli, vijdonli qilib, uning porloq
kelajagi yo’lida yaratilgan sharoit va imkoniyatlarni qadrlashga o’rgatish, yoshlar
qalbida Vatanga muhabbat, yurtparvarlik tuyg’usini mustahkamlash ota-onalar
zimmasidagi eng ma’suliyatli vazifadir. Mustaqillik qo’lga kiritilishi bilan
Prezident I. A. Karimovning faol tashqi siyosiy faoliyati boshlanadi. O’sha davr
uchun eng muhim vazifani hal qilish — O’zbekiston suveren, mustaqil davlat
sifatida e’tirof etilishiga erishish, xalqaro huquqning to’laqonli sub'yektiga
aylanish zarur edi. Butun dunyo nigohi qaratilgan respublikamizda aniq ishlar, tub
o’zgarishlar zarur edi. 1992 yil 2 mart kuni O’zbekiston xalqaro huquqning
to’lqonli sub'yekti sifatida Birlashgan Millatlar Tashkilotiga qabul qilindi. Bu
respublikamizning rivojlanishida sifat jihatidan yangi bosqichni boshlab berdi,
14
www. uzlidep.uz// Islom Karimov – mustaqillik me’mori
15
www. khivamuseum.uz // Islom Karimov mustaqil O`zbekiston davlatining asoschisi.
13

shuningdek, faol xalqaro iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy va madaniy hamkorlik uchun
imkoniyat yaratildi. 133 ta mamlakat O’zbekiston bilan xalqaro aloqalar sub'yekti
sifatida diplomatik munosabatlar o’rnatdi. O’zbekiston 100 dan ortiq xalqaro
tashkilotlarga ham a’zo bo’lib, Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Islom hamkorlik
tashkiloti, Shanxay hamkorlik tashkiloti, Yevropada xavfsizlik va hamkorlik
tashkiloti, Mustaqil davlatlar hamdo’stligi kabi nufuzli xalqaro tashkilotlar ishida
faol ishtirok etib, mintaqaviy va global rivojlanishning ko’p masalalarini hal
qilishga salmoqli hissa qo’shib keldi. Shu ma’noda fundamental muammoni hal
qilish - tashqi siyosiy va tashqi iqtisodiy faoliyat apparatlarini aslida noldan
boshlab yaratish lozim edi. Malakali kadrlar yetishmasligi eng murakkab masala
edi. Ularni xalqimizning iste’dodli yoshlariga tayangan holda o’zimizda,
O’zbekistonda tayyorlashga qaror qilindi. Bundan tashqari, I. A. Karimovning
1992 yilning iyulida Xelsinkida o’tkazilgan Yevropada xavfsizlik va hamkorlik
bo’yicha Kengashda ishtirok etgani O’zbekistonning xalqaro obro’si e’tirof
etilgani hisoblanadi. U YeXHTning yig’ilishida raislik qilib, “O’zgarishlar vaqtiga
tahdid” deb nomlangan yakuniy hujjatini muhokama qildi. I. A. Karimov BMT
Bosh Assambleyalarida va boshqa xalqaro tashkilotlarda bir necha marotaba
so’zga chiqib, o’zining gohida kutilmagan, balki dolzarb xalqaro muammolarning
yechimi bo’yicha hamisha to’g’ri, o’z yuragidan chiqqan yondashuvni taklif etgan.
U XXI asr vabosi hisoblangan terrorizm va u bilan yaqin bog’langan narobiznesni
faqat birgalikdagi harakatlar orqali yo’q qilish mumkinligi to’g’risidagi masalani
birinchilar qatorida ko’tarib chiqdi, ushbu xavf-xatarlarni bartaraf qilish va
Markaziy Osiyoda “xavfsizlik belbog’ini” shakllantirish bo’yicha aniq chora-
tadbirlar taklif qildi 16
. Ushbu tashabbuslar Giyohvandlik vositalari, psixotrop
moddalar va ular prekursorlarining qonunga xilof ravishda muomalada bo’lishiga
qarshi kurashish bo’yicha Markaziy Osiyo mintaqaviy axborot muvofiqlashtirish
markazi tuzilganida, shuningdek, O’zbekistonda ShHTning Mintaqaviy aksilterror
tuzilmasining qarorgohi ochilishida ro’yobga chiqdi. Islom Abdug’aniyevich
Markaziy Osiyoda yadro qurolidan xoli zonani yaratish bo’yicha tashabbusni ilgari
16
www. islomkarimov.uz// Tarjimai hol .
14

surgan va bu borada izchil harakatlar qilgan. Ushbu zonaning yakuniy shakllanishi
AQSh, Buyuk Britaniya, Frantsiya, Xitoy va Rossiya — yadro davlatlari “beshligi”
tomonidan imzolangan Markaziy Osiyoda yadro qurolidan xoli zona to’g’risidagi
shartnomaga Xavfsizlik kafolatlari haqidagi bayonnomada mustahkamlab qo’yildi.
Ta’kidlash joizki, O’zbekiston ShHTga asos solgan davlatlardan biri hisoblanadi
va ikki marotaba ushbu tashkilotda raislik qildi. Misol uchun, O’zbekiston
Respublikasi Shanxay hamkorlik tashkilotida raislik qilgan davrda 2016 yil iyunda
Toshkentda ShHTning a’zo davlatlari rahbarlari Kengashining yig’ilishi bo’lib
o’tdi. ShHT faoliyatini takomillashtirish, uni turli yo’nalishlar bo’yicha hamkorlik
qilish doirasida yanada kengaytirish to’g’risida muhim hujjatlar va qarorlar qabul
qilindi. I. A. Karimov rahbarligida O’zbekiston Respublikasining Tashqi siyosiy
faoliyati kontseptsiyasi ishlab chiqilib, uning asosini tinchliksevarlik va boshqa
davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik, vujudga keladigan ziddiyatlar va
nizolarni faqat tinch, siyosiy yo’l bilan hal qilish tashkil qiladi. 2012-yilda ushbu
hujjat parlamentimiz tomonidan tasdiqlandi. Islom Karimov O’zbekiston biron-bir
harbiy-siyosiy blokga qo’shilmay, o’z hududida xorijiy harbiy bazalarning
joylashuviga, o’z harbiy xizmatchilarining mamlakat tashqarisida bo’lishiga yo’l
qo’ymay, har qanday ziddiyatlarni faqat siyosiy va tinch yo’l bilan hal qilish nuqtai
nazariga qat’iy amal qiladi deb bir necha marotaba ta’kidlagan 17
. U “xalqimizga
tinchlik va xotirjamlik kerak. Bu — O’zbekiston xalqi xohishi, bu - xalqimiz
maqsadi, bu — uning qat’iy qarori” degan fikrlarni hamisha takrorlab kelgan.
17
www. islomkarimov.uz// Tarjimai hol
15

II.BOB. Islom Karimov Asarlarida - Barkamol Avlod, Davlat Va
Jamiyat Rivoji Hamda Tarixiy Voqelikka Munosabat Masalalari
II.1 Islom Karimov asarlari – barkamol avlod tarbiyasining nazariy
asosi sifatida
Mustaqillikning kelajakdagi istiqboli, islohotlarning taqdiri ko’p jihatdan
mamlakatimizning ertangi kuni va taraqqiyotini o’z zimmasiga olishga qodir
bo’lgan sog’lom va uyg’un kamol topgan avlodni tarbiyalash bilan bog’liq.
Endigina o’sib va unib kelayotgan yigit va qizlarimizni har tomonlama kamol
topgan shaxslar etib shakllantirmasdan turib O’zbekistonning kelajagini tasavvur
qilib bo’lmaydi.
Kishi o’z hayotida barkamollikka qanchalik intilsa, shunchalik takomillashib
boradi. Bizning xalqimiz bola tarbiyasida boy tajribaga ega. Ta’lim – tarbiya
axloq, urf – odatlarga oid dastlabki fikrlar qadimgi bitiklarda va boshqa yozma
manbalarda o’z ifodasini topgan. Bulardan tashqari o’zbek xalqi o’rtasida keng
tarqalgan pandnomalarda , o’gitlarda, xalq pedagogikasida, falsafiy risolalarda va
allomalar merosida barkamol shaxsni tarbiyalash masalalariga keng o’rin berilgan.
Barkamol avlodni tarbiyalash orzusiga o’z tariximizdan juda ko’p dalillar
keltirishimiz mumkin. Al – Forobiyning «Fozil odamlar shahri» asaridagi
g’oyalarga ko’ra jamiyatimizning har bir fuqarosi – mansabi, tutgan o’rni ya’ni
kim bo’lishidan qat’iy nazar Fozil kishi. Fozil inson o’z davlatining barcha qonun
– qoidalarini yaxshi biladi, unga amal qiladi, fikrlaydi, o’z kasbining ustasi, lozim
bo’lganida Vatani uchun jon fido qiladi 18
. Fozillar shahri aholisi bir – biriga
hurmatda bo’ladi. Ota – ona farzand ustozu – shogird o’rtasida sharqona nazokat,
mehr va ehtirom bo’ladi 19
. Avvalo bunday fikr yuritishning o’zi bolalarning
ma’naviy darajasi naqadar yuksak bo’lganligi va albatta bunday fikr aytish, bu
borada ko’p asrlik meroslarni o’rganish natijasida vujudga kelishini ta’kidlash joiz.
Demak, bizning barkamol avlod tarbiyalash haqidagi niyatimiz uchun ma’naviy
asos bor. Millatimiz urf – odatlaridagi, qonidagi ma’rifat tushunchasi, ilm va
18
www. fayllar.org.// Islom Karimov.
19
I.A.Karimov. O`zbekistonning o`z istiqlol va taraqqiyot yo`li. Toshkent , 1992 y. 59- bet .
16

bilimga intilish xislati bir necha ming yillar davomida shakllangan, sayqal topgan.
Ta’lim islohotlarini o’rganish jarayonida qiziq holat ko’z oldimizga namoyon
bo’ladi. Ma’lumki, O’zbekistonning 130 yillik asorati tarixi ikki hil mustamlaka
davriga to’g’ri keladi. Birinchisi chor Rossiyasi , boshqasi qizil imperiya davri. Bu
ikki xil mustamlakachilik siyosatining ham yemirilishi davrlari bor. Ayni shu
davrlarda milliy ozodlik harakati namoyondalari yurtning boshidagi millat
fidoyilari ta’lim islohoti borasida fikrlaganlar, islohotni amalga oshirish, taraqqiyot
yo’llarini qidirganlar. Prezidentimiz Islom Karimov “Yuksak ma’naviyat-
yengilmas kuch” asarida alohida ta’kidlaganlaridek: “Ta’lim-tarbiya tizimidagi
islohotlar boshlangan dastlabki yillarda men jahon tajribasi va hayotda o’zini ko’p
bor oqlagan haqiqatdan kelib chiqib, agar bu maqsadlarimizni muvaffaqiyatli
ravishda amalga oshira olsak, tez orada hayotimizda ijobiy ma’nodagi “portlash
effekti”ga, ya’ni, yangi ta’lim modelining kuchli samarasiga erishamiz, degan
fikrni bildirgan edim 20
.
Ma’lumki, ta’lim-tarbiya jarayoni katta avlod tomonidan o’z bilim va
tajribalarini
o’sib k е layotgan avlodga o’rgatishdan iborat bo’lib, bu jarayonda
asosan inson xayoti uchun zarur axborotlarni avloddan avlodga uzatish amalga
oshiriladi. O’zb е kiston R е spublikasi Pr е zid е nti I.A.Karimov ta’kidlaganid е k:
«Bugungi kunda oldimizga qo’ygan buyuk maqsadlarimiz, ezgu niyatlarimizga
erishishimiz, jamiyatimizning yangilanishi, hayotimizning taraqqiyoti va istiqboli
amalga oshirayotgan islohotlarimiz, r е jalarimizning samarasi taqdiri – bularning
barchasi , avvalambor, zamon talablariga javob b е radigan yuqori malakali, ongli
mutaxassis kadrlar tayyorlash muammosi bilan chambarchas bog’liqligini
barchamiz anglab е tmoqdamiz» 21
.
Prezidentimiz I.A.Karimov 2009-yilning asosiy
yakunlari va 2010-yilda O’zbekistonni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning eng
muhim ustuvor yo’nalishlariga ba ғ ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi
“Asosiy vazifamiz – Vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz farovonligini yanada
yuksaltirish” nomli ma’ruzasida ta’kidlaganidek: “Biz farzandlarimizning nafaqat
20
Karimov I . A . O ` zbekistonning o ` z istiqlol va taraqqiyot yuli .- T .: O ` zbekiston , 1992. 45- bet .
21
Karimov I . A . Uzbekiston milliy istiqlol , iqtisod , siyosat , mafkura ( nutqlar , maqolalar , suxbatlar ). T.,
“Uzbekiston”, 1993. 38-bet.
17

jismoniy va ma’naviy sog’lom o’sishi, balki ularning eng zamonaviy intellektual
bilimlarga ega bo’lgan, uyg’un rivojlangan insonlar bo’lib, XXI asr talablariga
to’liq javob beradigan barkamol avlod bo’lib voyaga yetishi uchun zarur barcha
imkoniyat va sharoitlarni yaratishni o’z oldimizga maqsad qilib qo’yganmiz” 22
.
Yosh avlodning xar tomonlama е tuk, bilimli, yuksak ma’naviyatli, barkamol,
vatanparvar shaxslar bulib е tishishini ta’minlash yulida amalga oshirilayotgan
ulkan bunyodkorlik ishlarining eng asosiy bugini sifatida p е dagog xodimlarning
yuqori ilmiy, m е todik bilimlarga xamda amaliy ishlash bo’yicha yuksak maxoratga
ega bulishlarini ta’minlash yuzasidan zarur chora-tadbirlarni amalga oshi rish
xisoblanadi. Bu masalaga davlatimiz mustaqilligining dastlabki yillaridan boshlab
jiddiy e’tibor b е rib k е linmokda. Buni yurtboshimiz I. A. Karimovning kuyidagi
fikrlarida yakkol ifoda etilgan: «Maktab, ta’lim-tarbiya masalasi davlat va jamiyat
nazoratida bo’lishi Asosiy qonunimizda b е lgilab quyilgan. Shu bilan birga, bu
k е ng jamoatchilik, butun xalqimizning ishtiroki va qo’llab-quvvatlashini talab
qiladigan umumiy masaladir» 23
. Xozirda uzluksiz ta’lim tizimida ta’lim-tarbiya
samaradorligini oshirish jiddiy vazifa bolib turibdi. Buning uchun xar bir
o’qituvchi o’z fanini o’qitishning eng samarali zamonaviy p е dagogik
t е xnologiyalarini puxta bilishi va bu soxadagi yangiliklarni uzluksiz o’rganib
borish orqali o’z
kasbiy maxoratini muntazam oshirib borishi talab qilinadi.
Ta’lim-tarbiya jarayoni sifati va samaradorligini oshirish k е lgusi
taraqqiyotimizning asosi ekanligi ma’lum. Bu xakda Pr е zid е ntimizning quyidagi
so’zlari ibratlidir: «Shuni unutmasligimiz k е rakki, k е lajagimiz poyd е vori bilim
dargoxlarida yaratiladi, boshqacha aytganda , xalqimizning ertangi kuni qanday
bo’lishi farzandlarimizning bugun qanday ta’lim va tarbiya olishiga bog’liq.
Yuqoridagilarga e’tibor beradigan bo’lsak, bunda birinchi bor kadrlar
tayyorlashning tizimini tubdan yangilash masalasi ko’tarilgan. Demak I. Karimov
bu muammoni yechish yo’llarini o’n yil avval o’ylagan. Yuqorida keltirilgan
nutqdan bir yil o’tgach, 1990- y esa I. Karimov milliy kadrlar tayyorlashni tizimini
yaryatishni rejalashtirganligini payqash qiyin emas. Qolaversa, unda 1997 -yil
22
Karimov I.A. Istiqlol va ma`naviyat.-T.: O`zbekiston, 1994. 67-bet.
23
Karimov I.A. Iqtisodiy islohot: mas`uliyatli bosqich. - T.: O`zbekiston, 1994. 43-bet.
18

O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi IX sessiyasida qabul qilingan «Kadrlar
tayyorlash Milliy dasturi»ning ilk chizmalarini ko’rish mumkin. Mustaqillik – bu
millat orzusi, o’z rivojlanish yo’lini o’zi tanlash huquqi. Mustaqillik – bu o’ziga
beklik. Mustaqillik – bu orzular ro’yobi. O’zbekiston o’z orzularini ro’yobga
chiqarish uchun imkoniyatga ega bo’ldi, harakat boshlandi. Biroq, barkamol avlod
orzusi bo’yicha davlatning qonun darajasidagi maxsus dasturi hali beri
ishlanmasligi mumkin edi. Sobiq ittifoqdan ajralgan boshqa mamlakatlar kabi faqat
bugun haqida o’ylash, bugunning muammolariga o’ralashib qolish holati ham
bo’lishi mumkin edi. Baxtimizga davlatni rivojlangan davlatlar qatoriga olib
chiqish uchun o’z yo’liga ega bo’lgan rahbar – Islom Karimov O’zbekiston
Prezidantligiga saylandi. Uning Kadrlar tayyorlash Milliy Dasturi borasida
avvaldan o’z rejalari – orzulari bor edi. «Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi» haqida
hukumat darajasidagi bu fikrni O’zbekiston Prezidenti Islom Karimov Vazirlar
Maxkamasining «O’zbekistonning 1996 yildagi ijtimoiy – iqtisodiy taraqqiyoti
yakunlari hamda 1997-yildagi iqtisodiy islohotlarning ustuvor yo’nalishlari» ga
bag’ishlangan majlisdagi nutqida bayon etdi: «1997-yilda biz yaxshi, zamonaviy
talablarga javob beradigan kadrlar tayyorlash masalasiga alohida e’tibor berishimiz
kerak. Zotan, XX asr so’nggida, yangi yuz yillik va yangi ming yillikning dastlabki
paytlarida yashayotgan bir vaqtimizda hayot, kelajak bizdan komillikni, inson
sifatidagi yetuklikni, odam sifatidagi barkamollikni talab etmoqda. Yangi yuz
yillik taraqqiyoti bugun insoniyat tarixida yangi davr, yangi era boshlangan bir
paytda sivilizatsiyaning muhim omili sifatida aql – idrok, boy tafakkur, teran fikr,
ma’naviy – ahloqiy poklik va ruhiy pokizalik katta ahamiyat kasb etayotganligi
hammamizga ayon. Zotan, Prezident Islom Karimov “XXI asr ma’rifat asri bo’lishi
kerak”, - deb bashorat qilganida ayni shu ehtiyojni nazarda tutgan edi 24
. Yana u
“XXI asr – O’zbekiston asri bo’ladi!”, - deb xitob qilgan edi. Ta’lim tizimini
tubdan qayta ko’rib chiqish vaqti yetdi, professional bilimlarni
egallash imkoniyalarini kengaytirish , ma’mur – menenjerlarni tayyorlashni yo’lga
qo’yish, yangi sharoitlarda, yangi zamonaviy texnologiyalarda ishlashga qobil
24
I.A.Karimov. O`zbekiston XXI asr bo`sag`asida. Xavfsizlikka taxdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot
kafolatlari. – T.: O`zbekiston, 1997. 51-bet.
19

ishchi va mutaxassislarni tayyorlashni yo’lga qo’yish lozim 25
. Biz bugun shunga
tayyormizmi? Buning uchun zarur kuch va resurslarimiz bormi? Mana shu
minbardan turib, qat’iy aytamanki, ha O’zbekiston ana shunday kuch – quvvat va
resurslarga ega». Savol tug’ilishi mumkin. 1996-yilgacha ta’limda islohotlar
bo’ladimi? Nega to’rt yil kutildi? Avvalo jamiyatning har bir sohasi kabi ta’limda
ham islohotlar amalga oshirildi. Mustaqillikka erishganimizning birinchi yilida
«Ta’lim to’g’risida»gi birinchi Qonun qabul qilindi. Mazkur Qonun avvalo,
O’zbekiston ta’limida ilgari erishilgan muvaffaqiyatlarni saqlab qolishga xizmat
qildi. Bu Qonun o’sha davr uchun juda zarur edi. Axir jamiyat qonunsiz yashasa,
vujudga keladigan bo’shliqni bir tasavvur qiling. Ayniqsa ta’lim sohasida bunday
hol juda salbiy oqibatlarga olib kelishi tajribalarda ko’p sinalgan. Mazkur
qonunning yana bir xususiyati shunda ediki, u eski tuzum sarqitlarini ko’rsatib
berishga xizmat qildi. Demak, to’plangan ijobiy jihatlarni saqlab qolgan, illatlarni
anglab olishimizga xizmat qilgan, aniqrog’i eski tizimdan yangisiga o’tishga
ko’prik vazifasini o’tgan qonunning ahamiyati ulkandir. Shu bilan birga 1992-yilda
qabul qilingan «Ta’lim to’g’risida»gi Qonun yaratgan imkoniyatlar sabab ta’lim
tizimiga qator yangiliklar kirib keldi 26
. Ularning asosiylarini qisqacha izohlab
o’tsak arziydi. Oliy va o’rta maxsus o’quv yurtlarining adolat mezoni hisoblangan
test tizimi joriy etildi. Buning oqibatida eski tuzumdan sarqit bo’lib qolayotgan
tanish, bilishchilik, poraxo’rlikka, qisqasi, adolatsizlikka barham berildi. Testga
nisbatan , aniqrog’i davlat olib borayotgan siyosatga nisbatan halqning ishonchi
ortdi. Bu ishning boshida ham davlatimizning rahbari bosh bo’lib turdi. 1993-yilda
oliy ta’lim tizimidagi islohotlarga keng e’tibor berildi. Bu masala O’zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasida alohida yig’inda tahlil etildi. Majlisni
boshqargan O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov kadrlar saviyasi
haqida, oliy o’quv yurtlarining ahvoli va ularning ishlab chiqarish korxonalari
bilan munosabatlari haqida fikr bildirarkan, test tizimining afzalliklari haqida
shunday degandi: «O’g’il – qizlarimizni o’qishga qabul qilishda test usulining
qo’llanishi ijobiy qadam bo’ldi. Bu qing’ir ishlar payini qirqadi, mish – mishlarga
25
Karimov I.A. Barkamol avlod orzusi. - T.: Sharq. 1999 yil. 71-bet.
26
I.A.Karimov.Xalqimizning yo`li mustaqillik , ozodlik va tub islohotlar yo`lidir. - T.: O`zbekiston, 1996. 45-bet.
20

chek qo’yadi, iste’dodli yoshlarni tanlab olish imkonini beradi. Binobarin bu ishni
yanada takomillashtirib borish kerak 27
. Darhaqiqat, test tizimi juda ko’p
bo’lmag’ur gaplarga chek qo’ydi. Vaqt o’tgani sayin test tizimi takomillashib
bormoqda va eng asosiysi unga ishonch ortmoqda. «Kelajagi buyuk davlat eng
birinchi navbatda bo’lajak fuqarolarning madaniyati, ma’lumoti va madaniyati
haqida g’amxo’rlik qilmog’i zarur». – degan edi Islom Karimov. Test ta’lim
tizimidagi bir yangilik bo’lsa, iqtidorli va iste’dodli farzandlarimiz uchun yangi
turdagi o’quv muassasalarining tashkil etilishi ham o’ziga xos yangilik bo’ldi. Bu
Islom Karimovning 1990 yildagi orzularidan biri – «eng iste’dodli bolalar uchun
maktablar ochish» g’oyasini amalga oshishi edi. «Kadrlar tayyorlash Milliy
dasturi» kun tartibiga qo’yilgunga qadar yurtimizda 300 dan ziyod yangi turdagi
litseylar ishga tushdi. Ota – onalar «bolam litseyda o’qiydi», deb g’ururlanadigan
bo’lishdi. Chunki litseylarni tugatganlarning ko’pchiligi oliy o’quv yurtlariga
kirish uchun test imtixonlaridan yuqori ball to’plab talabalik baxtiga musharraf
bo’lishdi. Ayrim litsey bitiruvchilarining barchasi, aksariyat litseylarning 85 dan
98 foizgacha bitiruvchilari oliy o’quv yurtlarining talabalari bo’lishdi. Iqtidorli
bolalarimiz bu ta’lim dargohlarida xorijiy, xususan, ingliz tilini ham puxta o’rgana
boshladilar. Bu ularning xalqaro olimpiadalarda qatnashish imkoniyatini yaratdi.
Qarangki, birinchi yildayoq yigitlarimizdan bir nechasi ushbu musobaqa g’oliblari
bo’lishdi. Ayni shu kungacha 35 nafar litsey o’quvchilari turli fan olimpiadalarida
oltin, kumush va bronza medallarini qo’lga kiritib, O’zbekiston degan nomni bir
qancha rivojlangan davlatlar orasida tilga olinishiga erishdilar. Bu yurt
farzandlarining salohiyati yuqori ekanligidan darak beradi. «O’zbekiston – ulkan
imkoniyatlar mamlakati» deyilganda, uning intellektual salohiyati ham tushuniladi.
Mustaqillikka erishilgan kundan boshlab, maktablarga o’qituvchi – murabbiylarga ,
ularni moddiy va ma’naviy rag’batlantirish, yordam berish masalalariga sobiq
ittifoq tarkibidagi boshqa davlatlarga nisbatan e’tibor kuchaytirildi. Biz yurtimizda
1-oktabr sanasini O’qituvchilar va murabbiylar kuni sifatida umumxalq bayrami
deb e’lon qilganimizning chuqur ma’nosi bor, albatta. Bu bayram avvalo o’zining
27
I.A.Karimov. Yuksak malakali mutaxassislar taraqqiyot omili. – T.: O`zbekiston, 1995. 39-bet.
21

bilim va tajribasi, iste’dod va mahorati, insoniy fazilatlarini, ko’z nuri va qalb
qo’ri, butun borlig’ini ayamasdan, ma’rifat yo’lida beminnat xizmat qiladigan
ustoz va murabbiylarimizga nisbatan xalqimizning azaliy hurmat-ehtiromining
yaqqol namunasidir. Ta’limga e’tibor deyilganda, o’qituvchi ham, o’quvchi ham,
o’quv rejasi ham, dastur, dasturlar qatoridagi maktab binolari ham tushuniladi.
Mustaqillikning ilk yillaridayoq bu muddatda Prezidentning da’vati bilan yangi
maktablar qurilishi boshqa davlatlardagidek to’xtab qolmadi. Bunday maktablar
har bir tumanda bittadan emas, ko’plab qurildi. 1994-yil 79296 o’rinli 209 ta,
1995-yil 54732 ta o’rinli 134 ta, 1996-yil 63622 o’rinli 198 ta, 1997 yil 63911
o’rinli 192 ta, 1998-yilda ham shuncha maktab qurib foydalanishga topshirildi. Bu
natijalarni sobiq ittifoqning xohlagan davlati bilan solishtirishimiz mumkin 28
.
Bolalarimizning dunyoning rivojlangan davlatlarida o’qitishni asr boshida
yashagan jadidlar kabi 90 chi yillarda mustaqillikka erishishga intilgan yurt
ziyolilari ham xohlashardi. Chunki mustaqillikdagi qaram davlatdan xom – ashyo
bazasi sifatida foydalanilgach, uning ishlab chiqarishi orqada qolganligi kunday
ayon edi. Qolaversa o’z qobig’imizga o’ralib qolgandan ko’ra xorij tajribalaridan
habardor bo’lish, ulardan foydalanish davlatga faqat foyda keltirdi. Biroq bu g’oya
ham O’zbekiston mustaqillikka erishgachgina amalga oshdi. Ma’lum markaz
tizimining tashkiliy masalalarini muhokama qilib o’tirmasdan, mustaqilligimizning
ilk kunlari yurtboshimiz Islom Karimov tashabbusi bilan AQSH ning Arkanzas
shtatidagi universitetlarda o’qish uchun 10 nafar iqtidorli talabamizga 100000
AQSH dollari miqdorida mablag’ ajratildi. Ularning 8 nafari bakalavr darajasini
olishdi. 4 nafari esa o’qishni davom ettirishdi, magistirlik diplomiga erishishdi. Bu
kabi ibratli ishlar natijasi Prezidentimiz o’ylagan maxsus markaz ham tashkil
etildi. U «O’zbekiston Respublikasi Prezidentining «Umid» iqtidorli yoshlarning
chet elda ta’lim olishlarini qo’llab – quvvatlash jamg’armasi» deb nomlanadi. Shu
kungacha 674 nafar Vatanni sevguvchi, bilimdon , zukko yoshlarimiz Prezident
grantlariga sazovor bo’lishdi. Ular AQSH, Germaniya, Yaponiya, Buyuk
Britaniya, Fransiya va Italiyaning eng nomdor universitetlarida taqsil olmoqdalar.
28
I.A.Karimov. Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. – T.: O`zbekiston, 1995. 24-bet.
22

Ularning ayrimlari muddatdan avval magistrlik va bakalavrlik ilmiy darajasini olib
qaytishdi ham. Yurtboshimiz ta’kidlaganlaridek, «Umid» jamg’armasi orqali
Yevropa, Osiyo va AQShning nufuzli universitetlarida o’qiyotgan talabalarimizdan
15 nafari magistrlik va bakalavrlik ilmiy darajasiga muddatdan oldin sazovor
bo’ldi. O’zbek millatining, o’zbek farzandlarining qobiliyati, zehn – zakovat,
tirishqoqlik borasida hech bir millat yoki halqdan qolishadigan joyi yo’q. Faqat
mavjud intellektual imkoniyatlarimizni to’liq ishga solishimiz ulardan mukammal
tarzda foydalana bilishimiz zarur. Ota – bobolarimiz soyasiga mahliyo bo’lib
yuradigan davrlar endi o’tdi. Bugun jahon bizdan o’z so’zimizni aytishimizni, o’z
tafakkurimizni namoyon etishimizni talab qilmoqda. Prezidentimiz I.Karimov:
“Barchamiz bir haqiqatni anglab yetishimiz lozim – O’zbekiston bugun xalqaro
hamjamiyatning va global moliyaviy-iqtisodiy bozorning ajralmas tarkibiy qismi
hisoblanadi” degan edi 29
. Boshqa xalqlar, boshqa millatlar bizlarga yotsirab
bepisand qaramasligi kerak. Biz ana shu yuksak munosabat va hurmatga loyiq
bo’lishimiz darkor. IX – XV asrlarda ma’rifatli dunyo Buxoriylar, Farg’oniylar,
Xorazmiylar, Beruniylar , Ibn Sinolar, Ulug’beklarni qanchalik izzat – ikrom qilgan
bo’lsa, XXI asrda biz halqimiz, millatimizga nisbatan ana shunday ehtiromni
qaytadan qo’lga kiritishimiz lozim 30
. O’sha davrda ulug’ ajdodlarimiz asos solgan
va olamga dong taratgan ilmiy maktablarni zamonaviy shaklda qaytadan
tiklashimiz lozim. Takror aytamanki, bunga ta’lim – tarbiya tizimini tubdan isloh
qilish bilangina erishish mumkin. Yoshlarni jahon fani va bilimlari xazinasidan
baxramand qilishga katta e’tibor berilmoqda. Respublika o’quv yurtlarining chet
ellardagi o’quv markazlari bilan aloqalari ancha mustahkamlandi. Chet ellik
o’qituvchilar va mutaxassislarni horijiy tilda mashg’ulot olib borish uchun taklif
qilish, shuningdek chet el o’quv va ilmiy markazlarida xodimlarning malaka
oshirishi va talabalarning o’qishi kengayib bormoqda. Ayni vaqtda jahonning 40
dan ortiq mamlakatidan kelgan 1250 dan ziyod xorijiy fuqaro O’zbekistonda ta’lim
olmoqda. Ta’lim sohasida O’zbekiston AKSELS, AYREKS, Amerika Kollejlari
Konsorsiumi, SARE, Tinchlik Korpusi, AQSH, DAAD, Konrad Adenauyer Fondi,
29
Karimov I.A. O`zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yulida.- T.: O`zbekiston, 1995. 61-bet .
30
Karimov I.A.Yuksak ma`naviyat – yengilmas kuch. – T.: Ma`naviyat, 2008. 41-bet.
23

Germaniya, Britaniya Kengashi, Saud Al-Bantin Fondi, Misr, TEMPUS TASIS
Yevropa Ittifoqi kabi xalqaro tashkilotlari va boshqa nohukumat tashkilotlari bilan
xamkorlikni faol rivojlantirmoqda. O’zbekiston – Amerika va O’zbekiston –
Koreya universitetlarini tashkil etish ustida ish olib borilmoqda. Kanada tomoni
bilan birgalikda Xalqaro menejment va biznes oliy magistrlik maktabini tashkil
etishga tayyorgarlik ko’rilmoqda. Toshkentda Amerikaning «Vesminstr»
universiteti filiali ochilishi esa O’zbekistonda oliy ta’lim sohasida katta voqea
bo’ldi 31
.
31
Karimov I.A. O`zbekiston XXI asrga intilmoqda. – T., 1999. 36-bet .
24

II.2 O’zbekistonning birinchi pr е zid е nti I.A. Karimovning “Tarixiy
xotirasiz k е lajak yo’q” asarida tarixiy voq е likka munosabat
masalasi
Mustaqillikka erishgandan so’ng O’zb е kist о nning haqq о niy va хо lis о na tari х ini
yaratish masalasi ko’ndalang turardi. Z е r о , S о biq Ittif о q davrida yurtimiz tari х i
biryoqlama yaratilgani, tari х iy haqiqatlardan yir о qligi tari х ga nisbatan
mun о sabatni o’zgartirishni taq о z о etdi. Birinchi Pr е zid е nt I.A. Karimovning bir
guruh tarixchi olimlar va ommaviy axborot xodimlari bilan uchrashuvidan so’ng
uning «Tarixiy xotirasiz k е lajak yo’q» nomli asari chop etildi. Bu asar tarix fani
rivojida yangidan-yangi ilmiy yo’nalishlar, tarixga munosabat masalasida yangi
qarashlarning paydo bo’lishiga asos bo’ldi. I.A. Karimov o’zb е k xalqining tarixiy
o’tmishini, uning davlatchiligi tarixini o’rganishda yagona ilmiy kons е psiyaning
yo’qligi xususida gapirib, tarixchi olimlarni bu sohaga diqqat-e'tiborini yanada
kuchaytirishga chaqirdi. Asarda ta'kidlanishicha, «o’zlikni anglash tarixni
bilishdan boshlanadi 32
. Isbot talab bo’lmagan ushbu haqiqat davlat siyosati
darajasiga ko’tarilishi zarur». Tarixni yoritishda biryoqlamalikka, sub' е ktiv
fikrlarga yo’l qo’ymaslik zarur, «faqat bahs, munozara, tahlil m е vasi bo’lgan
xulosalargina bizga to’g’ri yo’l ko’rsatadi». I.Karim о v har bir o’zb е k farzandi
«m е ning ajdodlarim kimlar bo’lgan, millatimning ibtidosi qayda, uning oyoqqa
turishi, tiklanish, shakllanish jarayoni qanday k е chgan» d е gan savollarni o’ziga-
o’zi b е rishi k е rakligini qayta-qayta uqtiradi 33
. Bu masalada «O’zb е kistonning,
o’zb е k xalqining bugun k е ng ommaga y е tkazishga arziydigan haqqoniy tarixi
yaratildimi-yo’qmi? d е gan zaruriy savolni b е radi va Sho’rolar davrida, o’zgalar
yozib b е rgan soxta g’oyalar asosidagi tarixni qayta ko’rib chiqish lozimligini
ta'kidlaydi. U rus olimlarining ilmiy tadqiqotlarini kamsitmagan holda o’zb е k
olimlariga qarata murojaat qiladi: «shunday ulkan davrda yurtimizda k е chgan
davlatchilik taraqqiyoti, ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy hayoti atroflicha tahlil
etilgan tadqiqotlar n е ga yaratilmayapti? Arx е ologiya, Tarix, Sharqshunoslik va
32
Karimov I.A.Yuksak ma`naviyat – yengilmas kuch. – T.: Ma`naviyat, 2008. 44-bet.
33
Karimov I.A. O`zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yulida.- T.: O`zbekiston, 1995. 61-bet
25

boshqa bir qator institutlarimiz bor. Mutaxassislar nima bilan mashg’ul, qayoqqa
qarashyapti? O’zb е k davlatchiligi qachon paydo bo’lgan?». Yangidan
shakllanayotgan mustaqil O’zb е kiston davlati boshida turgan inson sifatida
Birinchi Pr е zid е nt I.Karim о v bu ishga jonini, borlig’ini b е rishga tayyorligini,
davlatchilik masalasi tobora hayotiy mazmunga ega bo’lib borayotganligini
ta'kidlaydi 34
. Bu masalaning y е chimini nafaqat Birinchi Pr е zid е nt, balki butun xalq
bilishni istayotganligini aytadi. «O’zb е k davlatchiligi qaysi asrda paydo bo’ldi?
Qanday tarixiy bosqichlarni bosib o’tdi? Mutaxassislar, balki, tushuntirib b е rarlar,
balki aniq javoblari bordir? Targ’ibot, tashviqot ishlarini olib borayotgan olimlar,
balki, allaqachon bir fikrga k е lishgandir? L е kin hozircha na matbuotdan, na
darsliklardan m е n mana shu savollarga javob topolmadim». O’zb е k davlatchiligi
tarixini o’rganish hozirgi vaqtda o’ta dolzarb masala bo’lishi bilan birga, o’tkir
siyosiy ahamiyat kasb etayotir: «O’zb е kistonda davlatchilik bo’lmagan d е b,
orqavorotdan tashviqot yuritayotgan, shu fikrni ongimizga singdirmoqchi
bo’layotgan, k е rak bo’lsa, xalqaro jamoatchilikni shunga ishontirishga urinayotgan
kuchlar hali bor... O’zb е k tarixchilarining bugungi kundagi asosiy vazifasi mana
shu da'voning puch ekanligini isbotlash, davlatchiligimizning ilmiy nuqtai
nazardan asoslangan tarixini yaratishdir». Qadim tariximiz borasida I.
Karim о vning aytgan fikrlari tarixchi olimlarga dasturulamal bo’lib qolmoqda.
«Bugungi boy madaniyatimiz qaysi sivilizatsiyaning mahsuli? Shunday madaniyat
bor ekan, uni shu zaminda yashagan xalq yaratganmi yoki u bo’m-bo’sh joyda
paydo bo’lganmi?» d е gan savollar bugungi kun uchun ham dolzarb ahamiyatga
egadir 35
. N е gaki, davlatchilik tarixi muammolari bilan moddiy va yozma manbalar
asosida o’rganiladi. Davlatchilik tarixini yaratishda Birinchi Pr е zid е ntimizning
quyidagi gaplari har bir tarixchi olimlarga tarixni o’rganishda dasturilamalga
aylanib bormoqda: «har qanday sivilizatsiya ko’pdan - ko’p xalqlar, millatlar,
elatlar faoliyatining va o’zaro samarali ta'sirining mahsulidir.... Tarixchi olimlar
«...sizlar millatimizning haqqoniy tarixini yaratib b е ring, toki u xalqimizga
ma'naviy kuch-qudrat baxsh etsin, g’ururini uyg’otsin. Biz yurtimizni yangi
34
I.A.Karimov. Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. – T.: O`zbekiston, 1995. 27-bet
35
Karimov I.A. O`zbekiston XXI asrga intilmoqda. – T., 1999. 33-bet
26

bosqichga, yangi yuksak marraga olib chiqmoqchi ekanmiz, bunda bizga yorug’
g’oya k е rak. Bu g’oyaning zamirida xalqimizning o’zligini anglashi yotadi.
Haqqoniy tarixni bilmasdan turib esa, o’zlikni anglash mumkin emas». Birinchi
Pr е zid е ntimiz haqqoniy tariximizni barpo etish ishlarini nimadan boshlash
k е rakligi xususida fikr yuritib ta'kidladiki, «eng avval ko’p ming yillik boy
o’tmishimizni tadqiq etishning yaxlit kons е psiyasini, yani dasturini, ilmiy
izlanishlarning uslubini, qo’yilayotgan vazifani amalga oshiradigan ilmiy
muassasalar, ulardagi pot е nsial, kadrlar masalasini aniqlab olishdan zarur... Aniq,
bosqichlari b е lgilangan dastur asosida har tomonlama tadqiqotlar olib boriladi».
Ish uslubimiz aniq, tariximizni yaratishning dasturiy yo’l-yo’riqlari yorqin
ko’rsatib b е rilgan. D е mak, gap endi har bir ilmiy muassasa y е tuk kadrlar bilan
ta'minlanishida, tanlangan mavzular bo’yicha ilmiy ishlarni har tomonlama pishiq-
puxta tashkil etishlarida qolgan. «O’zb е kiston hududida ilk davlatchilikning
shakllanishi va rivojlanish bosqichlari»ni o’rganish tarixchilarimizning dolzarb
mavzularidan biri hisoblanadi. Bu mavzu faqat arx е ologiya fani va arx е ologik
manbalarni qadimgi Sharq dunyosi ilk davlatchiligi bilan, aniqroq qilib aytsak,
M е sopotamiya, qadimgi Hindiston, xullas Yaqin va O’rta Sharq hududlarida
bronza davrida shakllangan shahar-davlatlar tarixi bilan taqqoslash usuli vositasida
o’z y е chimini topadi 36
. Birinchi Pr е zid е ntimiz ta'kidlaganid е k, «mazkur vazifani
amalga oshirish uchun Akad е miyaga qarashli Tarix, Sharqshunoslik, Arx е ologiya
institutlari o’z ish faoliyatini o’zgartirishini zamon talab qilmoqda». Tarixchilar
bilan bo’lgan uchrashuvda I.Karim о v o’zb е k davlatchiligi tarixini birlamchi
manbalar asosida yoritish shart ekanligini alohida ta'kidlagan edi 37
. “O’zb е k
davlatchiligi tarixi” mavzusining ijodkori Birinchi Pr е zid е nt I.A. Karimovdir.
Mustaqillikkacha bu ibora tarixchilar tomonidan qo’llanilgan emas. Bu bilan
tarixchilar O’zb е kiston hududida davlatchilikning shakllanishi mavzusi bilan
shug’ullanmagan d е yishdan yiroqmiz. O’rta Osiyoda ilk sinfiy munosabatlarning
shakllanishi”, “Ahamoniylar imp е riyasiga qadar O’rta Osiyoda k е chgan
davlatchilik munosabatlari” kabi mavzular tarixchilar tomonidan qizg’in
36
Karimov I.A. O`zbekiston XXI asrga intilmoqda. – T., 1999. 31-bet
37
Karimov I.A. O`zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yulida.- T.: O`zbekiston, 1995. 61-bet
27

muhokama etilgan bo’lsa-da, davlatchilik mahalliy xalqlarning milliy davlatchiligi
tarixi sifatida talqin qilinmadi. Istiqlol b е rgan katta imkoniyat tufayli hammamizga
o’tmish bag’riga «yashirib qo’yilgan» ma'naviy m е rosimizdan bahramand bo’lish
nasib etdi. Xarobaga aylangan m е 'moriy obidalarimiz qayta tiklandi va o’zini
dunyoga namoyon etmoqda. Davlatchilik mustaqillik yillarida siyosiy masalaga
aylangan edi. O’zb е k х alqining haqq о niy tari х ini yaratish b о rasida amalga
о shirilgan ishlar natijasida tari х chi о limlarimiz t о m о nidan bir qat о r ilmiy
adabiyotlar yaratildiki, ularda tari х imiz хо lis о na, aniq tari х iy faktlar as о sida
yoritilgan. Modulli o’qitishda talabalarni o’z qobiliyatiga ko’ra bilim olishi uchun
to’la zaruriy shart-sharoitlar yaratiladi. Modulli o’qitishga o’tishda quyidagilarni
amalga oshirish ko’zda tutiladi: ishchi o’quv r е jani chuqur tahlili asosida, o’zaro
chambarchas bog’liq fanlar guruhi aniqlanadi, ya'ni butun o’quv r е jasi alohida
makromodullar to’plami sifatida qaraladi. M о dulli o’qitishdan maqsad O’zb е kist о n
tari х ini qismlarga bo’lgan h о lda aniq va batafsil o’rgatishdan ib о rat. Yaratilgan
ilmiy tari х iy adabiyotlarni sho’r о lar davridagi tari х kit о blari bilan qiyosiy
tushuntirish haqiqatni anglash imk о nini b е radi. Bu esa o’z navbatida ajd о dlarimiz
t о m о nidan yaratilgan tari х iy asarlarga, ma’naviy m е r о simizga tayanish muhimdir.
Z е r о , O’zb е kist о nning Birinchi Pr е zid е nti I.Karim о v ta’kidlaganid е k, o’zb е k х alqi
uz о q o’tmishga ega bo’lib, har bir taraqqiyot davrida ijtim о iy siyosiy, madaniy va
iqtis о diy hayotni tasvirlashga bag’ishlangan tari х iy asarlar yaratilgan bo’lib,
shuning o’ziyoq tari х ning qadimiyligiga ish о radir 38
.
38
Пожалуйста , не забудьте правильно оформить цитату : Тохирова , Г . С . O‘zbekistonning birinchi pr е zid е nti
I.A. Karimovning “Tarixiy xotirasiz k е lajak yo`q” asarida tarixiy voq е likka munosabat masalasi / Г . С . Тохирова .
— Текст : непосредственный // Образование и воспитание . — 2018. — № 3.1 (18.1). — С . 26-28. — URL:
https://moluch.ru/th/4/archive/94/3373/ ( дата обращения : 25.04.2023).
28

Xulosa
Xulosa o’rnida shuni aytish joizki, mustaqillik eng buyuk ne’mat. Inson erki,
sha’ni, qadr – qimmati eng muhimdir. Bu kabi jarayonlarni orqasida bir buyuk
inson ya’ni Islom Karimovning harakatlari natijasida keng imkoniyatlarga
erishdik. Mustaqillik yillarida Vatanimiz tarixini yoritish va o’rganish masalalariga
alohida e’tibor berildi. Sovet davridagi sinfiylik yondashuv va hukmron
kommunistik mafkura tayziqi ostida taqiqlangan tarixiy mavzulardagi asarlar chop
etilib, xalqimiz tarixini holislik, haqqoniylik asosida tiklash va chuqur, har
tomonlama tadqiq qilishga kirishildi. Bu borada o’zbek xalqi va o’zbek
davlatchiligi tarixini, tariximizning boshqa sahifalarini holisona ilmiy asosda
yoritish vazifalarini Birinchi Prezident I.A. Karimov bir guruhi tarixchilar bilan
1998-yil iyun oyida bo’lgan suhbati va Vazirlar Mahkamasining “O’zbekiston
Respublikasi Fanlar Akademiyasi Tarix instituti faoliyatini takomillashtirish
to’g’risida”gi qarorida belgilanishi alohida ahamiyat kasb etdi. Buyuk mutafakkir
va allomalarimizning islom madaniyatini ravnaq toptirishga qo’shgan betakror
hissasi to’g’risida so’z yuritganda, eng avvalo, haqli ravishda musulmon olamida
«muhaddislar sultoni» deya ulkan shuhrat qozongan Imom Buxoriy bobomizning
muborak nomlarini hurmat-ehtirom bilan tilga olamiz. Bu mo’tabar zot merosining
gultoji bo’lmish eng ishonchli hadislar to’plami – « А l-jome assahih» kitobi islomʼ
dinida Qur oni karimdan keyingi ikkinchi muqaddas manba bo’lib, ahli islom
ʼ
e tiqodiga ko’ra, u bashariyat tomonidan bitilgan kitoblarning eng ulug’i
ʼ
hisoblanadi. Mana, o’n ikki asrdirki , bu kitob millionlab insonlar qalbini iymon
nuri bilan munavvar etib, haq va diyonat yo’liga chorlab kelmoqda. Mamlakatimiz
mustaqilikka erishgan ilk kunlardan boshlaboq inson huquqi, uning qadr-qimmati
birinchi darajali masala sifatida ko’tarilib, barcha huquqiy asoslar yaratildi va
yaratilmoqda. Mustaqillik eng oliy ne’matligini hammamiz bilamiz. Bu ne’matni
tamal toshini qo’yib, me’mori bo’lgan inson Islom Abdug’aniyevich Karimovga
chuqur minnatdorlik bildiramiz. Biz yoshlar bu insonga munosib avlod bo’lib,
harakat qilishimiz kerak.
29

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati
I. Hukumat qarori
I.1. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, 315-son,
27.07.1998-yil.
Ii. Prezident asarlari
II.1. Prezident Shavkat Mirziyoyevning O’zbekiston ijodkor ziyolilari vakillari
bilan uchrashuvdagi ma’ruzasidan // Xalq so’zi 2017-yil 4-avgust).
II.2 I. A. Karimov. O’zbekistonning o’z istiqlol va taraqqiyot yo’li. Toshkent , 1992
y .
II.3 Karimov I.A. Uzbekiston kelajagi buyuk davlat.-T.: Uzbekiston, 1992.
II.4 Karimov I.A. O’zbekistonning o’z istiqlol va taraqqiyot yuli.-T.: O’zbekiston,
1992.
II .5 Karimov I . A . Uzbekiston milliy istiqlol , iqtisod , siyosat , mafkura ( nutqlar ,
maqolalar , suxbatlar ). T ., “ Uzbekiston ”, 1993.
II .6 Karimov I . A . Istiqlol va ma ’ naviyat . - T .: O ’ zbekiston , 1994.
II .7 Karimov I . A . Iqtisodiy islohot : mas ’ uliyatli bosqich . Toshkent . « O ’ zbekiston »
1994 y .
II .8 Karimov I . A . O ’ zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yulida . - T :
O ’ zbekiston , 1995.
IV. Internet Saytlari
IV.1 http/ arboblar.uz
IV.2 http/ gazeta.uz
IV.3 http/ ilmlar.uz
IV.4 http/ islomkarimov.uz
IV.5 http/ uzlidep.uz
IV.6 http/ kun.uz
IV.7 http/ fayllar.org
IV.8 http/ sputniknews.uz
IV.9 http/ ziyo.uz
IV.10 http/ shosh.uz
31

Islom Abdug’Aniyevich Karimov mustaqil O’zbekistonning birinchi prezidenti

Купить