Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 3.2MB
Покупки 0
Дата загрузки 15 Апрель 2026
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет Основы культурологии

Продавец

Bohodir Jalolov

Islom dini paydo bo'lgan ijtimoiy-iqtisodiy shart-sharoitlar. Muhammad payg'ambar hayotlari

Купить
ISLOM DINI PAYDO BO'LGAN IJTIMOIY-IQTISODIY SHART- SHAROITLAR. MUHAMMAD PAYG'AMBAR HAYOTLARI ISLOM DINI PAYDO BO’LISHI Islom (arabcha: ُ\u0002م \u0004لَا ْس ِ ْلْإ \u0004\u0002\u0002ا , al-’Islām — „bo ysunish“, „itoat etish“) ʻ — jahonda keng tarqalgan uch dindan (xristianlik va budaviylik bilan bir qatorda) biri. Islom diniga e tiqod ʼ qiluvchilar arabcha „muslim“ („sadoqatli“; ko pligi ʻ „muslimun“) deb ataladi. „Muslim“, „muslimun“ so zining ʻ boshqa xalqlar orasida o zgacha talaffuz etish (masalan, ʻ forslarda — musalmon, o zbeklarda — musulmon, qirg iz va ʻ ʻ qozoqlarda — musulmon, Ukraina va Rossiyada — basurman) natijasida bu dinga e tiqod qiluvchilar turli nom bilan ataladi. ʼ Lekin bularning ichida hozir musulmon iborasi keng tarqalgan. Jahonda dunyo aholising 24,9 foizi, ya ni 1,1—1,8 milliard kishi ʼ Islomga e tiqod qiladi.[3] Musulmonlarning 2/3 qismidan ʼ ko prog i Osiyoda yashaydi va bu qit a aholisining 20 % idan ʻ ʻ ʼ ortiqrog ini tashkil etadi. Qariyb 30 % musulmonlar Afrikaga ʻ to g ri keladi (qit a aholisining deyarli yarmi). Dunyoda ʻ ʻ ʼ musulmon jamoalari mavjud bo lgan 120 dan ortiq mamlakatdan ʻ 40 dan ziyodida musulmonlar aholining ko pchiligini tashkil qiladi ʻ — Shimoliy Afrika, G arbiy Osiyoning barcha mamlakatlarida ʻ (Kipr, Livan, Isroil mustasno), Senegal, Gambiya, Niger, Somali, Afg oniston, Pokiston, Bangladesh, Indoneziya va boshqa ba zi ʻ ʼ mamlakatlarda aholining 80 % dan ortig i musulmonlardir; bir ʻ qancha mamlakatlarda musulmonlar aholining yarmidan 80 % igacha tashkil qiladi (Gvineya, Mali, Malayziya va Nigeriyada qariyb yarmi, ba zi bir mamlakatlar ʼ (Gvineya-Bisau, Kamerun, Burkina-faso, Syerra-Leone va boshqa)da musulmonlar ozchilikni tashkil qilsa ham, ta sir ʼ doirasi kuchli. Musulmonlarning soni jihatdan eng yirik davlatlar — Indoneziya, Hindiston, Pokiston va Bangladesh; musulmonlarning anchasi Markaziy Osiyo mamlakatlari, Xitoy, Tailand, Efiopiya, Tanzaniya, Kiprda, Yevropaning ayrim mamlakatlari (Bosniya va Gersegovina, Albaniya, Buyuk Britaniya, GFR, Fransiya va boshqa), Shimoliy va Janubiy Amerika qit asi mamlakatlari (AQSH, Kanada, Argentina, ʼ Braziliya, Gayana, Surinam, Trinidad va Tobago)da, Avstraliyada, Fiji orollarida yashaydi. Islom 7-asrda Hijoz (G arbiy Arabiston)da paydo bo ldi. ʻ ʻ Uning asoschisi xususida Islom manbalariga asoslangan diniy an anada u ilohiy hodisa, insonlarni to g ri yo lga ʼ ʻ ʻ ʻ solish uchun Alloh taolo tomonidan yuborilgan oxirgi ta limot deb hisoblanadi. Islom talqinida dastlab yahudiy va ʼ xristianlar ham aynan musulmonlar e tiqod qilgan xudoga ʼ ishonganlar. Shu xudo, ya ni Alloh odamlarga ʼ payg ambarlar va elchilar yuborgan. Ammo insonlar ʻ payg ambarlar ta limotini buzganlar. Shuning uchun Alloh ʻ ʼ insonlarga oxirgi rasul etib Muhammadni tanladi, unga o zining kalomi — Qur on nozil qildi. ʻ ʼ Muhammad oldin o z hamshaharlarini, so ng barcha ʻ ʻ arablarni ko plab qabila xudolariga sig inishdan voz ʻ ʻ kechish va yagona xudo — Allohga e tiqod qilish, solih ʼ hayot kechirish, u dunyoda jannatga tushish uchun bu dunyoda ezgu ishlar qilishga da vat etdi. Qur onga ʼ ʼ ko ra, arablar va yahudiylarning umumiy bobokaloni ʻ Ibrohim Allohga birinchi bo lib imon keltirgan. Demak, ʻ Islom batamom yangi e tiqod emas, balki Ibrohim ga ʼ nozil bo lgan dinidir. ʻ Muhammadga, 40 yoshida (milodiy 610-yil) vahiy (ilohiy ko rsatma) kelishni boshladi. Ammo, bir necha nufuzli ʻ yaqin qarindoshlarini hisobga olmaganda, Makkaning ko pchilik aholisi, ayniqsa, quraysh qabilasining zodagonlari ʻ uning targ ibotlariga ochiqdan-ochiq qarshi chiqdilar. ʻ Muhammadni yolg onchiga chiqarib juda katta zulm ʻ ko rsatildi. Dastlab bir guruh musulmonlar Habashistonga ʻ hijrat qilishdi, Yasribdagi banu Avs va banu Xazraj qabilalarining vakillari 622-yimda musulmon jamoasini o ziga qabul qilish, Muhammadni payg ambar va Allohni ʻ ʻ yagona deb tan olishdi. Hijrat nomini olgan bu voqea Islom tarixida burilish yasadi. Ko chib o tgan kishilar muhojirlar (ko chib kelganlar), ʻ ʻ ʻ Madinada Islomni qabul qilganlar ansorlar (tarafdorlar) deb ataldilar. Madina va Makka o rtasida boshlangan kurash 8 ʻ yil davom etdi (qarang Badr jangi, Uxud jangi, Xandaq jangi va boshqa). 628-yilda Makka zodagonlari Muhammad bilan kelishishga majbur bo ldilar (qarang Hudaybiya sulhi). 630- ʻ yilda musulmonlar qo shini hech qanday qarshiliksiz ʻ Makkaga kirib bordi. Makka aholisi yoppasiga Islom dinini qabul qildi va Muhammadni Allohning elchisi deb e tirof ʼ etdi. Ana shundan boshlab Makka Islom dini markaziga, Ka ba musulmonlarning muqaddas ziyoratgohiga aylangan. ʼ Muhammad vafot etgan 632-yilda Arabiston yarim oroli to la birlashtirilgan, uning aksariyat aholisi Islom dinini ʻ qabul qilgan edi. Arabistonning siyosiy, iqtisodiy, etnik va madaniy jihatlardan birlashishida Islom dini muhim omil bo lib xizmat qildi. ʻ Muhammad vafotidan so ng, Abu Bakr, Umar ibn Xattob, ʻ Usmon Ibn Affon va Ali ibn Abu Tolib payg ambarning ʻ o rinbosari (xalifa) sifatida hukmronlik qildilar. Ular va ʻ ulardan keyingi xalifalar 7-8 asrlarda Iroq, Falastin, Suriya, Eron, Movarounnahr, Misr, Shimoliy Afrika, Pireney yarim oroli, Shimoliy Hindistonni fath qilishdi. Bir asrdan kamroq vaqt davomida Shimoliy Xitoydan Ispaniyagacha, Kavkazortidan Hind okeanigacha bo lgan katta ʻ hududni zabt etdilar va Islom dinini yoydilar (qarang Arab xalifaligi). Islomning muqaddas kitobi Qur ondir. Musulmonchilikda bu ʼ kitobning butun mazmuni Allohning vahiy qilgan dalolati deb tushuniladi. Islomning aqidalari, e tiqod talablari, huquqiy va ʼ axloqiy me yorlari, cheklash va ta qiqlari Qur on bilan birga ʼ ʼ ʼ uning tafsirlarida, hadis to plamlari va shariat qo llanmalarida, ʻ ʻ shuningdek, 8-12-asrlarda vujudga kelgan ilohiyot adabiyotlarida o z ifodasini topgan. ʻ Islomning asosiy aqidasi — „Allohdan boshqa iloh yo q ʻ va Muhammad uning rasuli“. Islom ilohiyotining ilk shakli — kalom bo lib, 8-asrda Arab xalifaligida vujudga ʻ kelgan. Mutakallimlar Islom dini aqidalarini ishlab chiqqanlar. Islom dini 5 „asos“ yoki „ustun“ (arkon ad-din al- islomiy)ga ega: 1) Kalimai shahodat; 2) Namoz o qish; ʻ 3) Ro za tutish; ʻ 4) Zakot berish; 5) imkoniyat topilsa haj qilish. Shulardan birinchisi imon va qolganlari ibodat deb e tirof etilgan. ʼ Imon 7 aqidani — Allohga, uning farishtalariga, muqaddas kitoblariga, payg ambarlariga, oxirat kuniga, taqdir (yaxshilik va ʻ yomonlik Allohning irodasi bilan bo lishi)ga va o lgandan keyin ʻ ʻ tirilishga ishonishni o z ichiga oladi. Islomda ro za hayiti, ʻ ʻ qurbonlik va qurbon hayiti, aqiqa, mavlid kabi o ziga xos diniy ʻ marosim va bayramlar tarkib topgan. Bundan tashqari, mahalliy xalqlarda Islomgacha mavjud bo lgan urf-odatlar, jumladan, fol ʻ ochirish, dam soldirish, aziz-avliyolarga, muqaddas joylarga sig inish ham Islom marosimchiligiga moslashib ketgan. Bu narsa, ʻ ayniqsa, Markaziy Osiyo musulmonlari orasida hali hanuz saqlanib qolgan. Aslida, Islom aqidasiga ko ra joylarga sig inish, ʻ ʻ shaxslarga sig inish, fol ochish va fol ochdirish, harom ʻ qilingan, ya ni Alloh taolodan o zgasidan ko mak ʼ ʻ ʻ so rash ta qiqlangan. ʻ ʼ Islomda ilk davrdan paydo bo lgan eng birinchi yirik ʻ muammo — oliy hokimiyatni egallashga payg ambardan ʻ keyin kim haqliroq, degan masala bo ldi. Ali tarafdorlari ʻ „shia“ nomini olib, Islomda birinchi bo linishni boshlab ʻ berdilar. Uchinchi xalifa Usmon aynan shu bo linishning ʻ qurboni sifatida jon taslim qildi. Ikki taraf — sunniylik va shialik o rtasidagi kurash asnosida ʻ xorijiylar deb atalgan uchinchi yo nalish ham paydo bo ldi. ʻ ʻ Ammo Islom tarixi uzra sunniylik (90 %dan ziyod) asosiy yo nalish bo lib keldi. O rta asrlarda hukmronlik qilgan ʻ ʻ ʻ abbosiylar, saljuqiylar, ayyubiylar, mamluklar, usmonli turklar, temuriylar sulolalari sunniylikda edilar. Hozirgi kunda ham sunniylar musulmonlarning mutlaq ko pchiligi ʻ (93 %)ni tashkil etadi. Birdan-bir davlat — Eronda shialik rasmiy diniy yo nalish sifatida qabul qilingan. Iroq, Livan, ʻ Shimoliy Yaman, Ozarbayjon va Afg onistonda shialarning ʻ yirik jamoalari mavjud. Ummon va Shimoliy Afrikada xorijiylarning ba zi toifalari saqlanib qolgan. ʼ Musulmon huquqshunosligi — fiqhda 4 sunniy (hanafiylik, shofi iylik, molikiylik, hanbaliylik) va 1 shia (jafariylik) ʼ mazhablari shakllangan. Mazhablar diniy firqalardan farq qiladi. Firqalar, asosan, geografik va iqlimiy omillar hamda Islomni qabul qilgan xalqlarning oldingi madaniyati, an analari va diniy ʼ tasavvurlari ta sirida vujudga kelgan. Ularning aksariyati shia ʼ yo nalishiga mansub bo lib, eng yiriklari — imomiylar, ʻ ʻ ismoiliylar va zaydiylardir. Islomda ilk davrlardan shariat (barcha to la rioya qilinishi kerak bo lgan qonunchilik) bilan ʻ ʻ tariqat (faqat ayrimlar Alloh xayrixohligiga muyassar bo lishi ʻ mumkinligi) yonma-yon rivojlanib kelgan. Tariqat asoschilari — murshidlarning „valine mati“ asrlar osha hozirgi avlodgacha ʼ yetib keladi, degan tushuncha bor. slomning rivojlanishiga Movarounnahrda yetishib chiqqan allomalar katta hissa qo shdi. Imom Buxoriy kitob holiga keltirgan hadislar ʻ to plami — „Al-Jomi as-Sahih“ Islom dinida Qur oni karimdan keyingi ʻ ʼ ʼ ikkinchi manba hisoblanadi. Buxoriy va uning safdoshlari Islom ilohiyotining barcha yo nalishlari bo yicha muhim tadqiqotlar qildilar. ʻ ʻ Jumladan, Islom nazariyotchiligida yuqori baholanadigan „Ilal ashshariat va Xatm ul-Asliyot“ risolasini ta lif etgan Hakim Termiziy, ʼ Islom huquqshunosligini o rganishning asosiy qo llanmasi hisoblangan ʻ ʻ „Hidoya“ning muallifi Burhoniddin Marg inoniy, Islom aqidasi asoslarini ʻ muayyan tartibga solgan, kalom ilmida maktab yaratgan Imom Moturidiy (qarang Moturidiylik), buyuk faqih Abu Lays Samarqandiy, musulmon dunyosining eng e zozli muxaddislari
Купить
  • Похожие документы

  • Ma’naviy hayotdagi o‘zgarishlar, madaniy taraqqiyot muammolari
  • Zardushtiylik dini ta’limoti
  • Sunna. Hadis turlari. Muhaddislar. Al jome as-sahih
  • Islom dini qadriyatlari
  • Diniy ekstrimizm mazmuni va paydo bo’lish omillari

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha