IX-XII asr O‘zbekiston hududida sulolalar boshqaruvi - История - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	43.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	История

IX-XII asr O‘zbekiston hududida sulolalar boshqaruvi

Купить

IX-XII asr O‘zbekiston hududida sulolalar boshqaruvi
Reja
1. Siyosiy tarixga oid tadqiqotlar
2. Iqtisodiy va madaniy tarix masalalaring yoritilishi

Istiqlol yillarida mamlakatimiz tarixchilari tomonidan o‘tmish voqeligi, unda
kechgan turli jarayonlarni holis ravishda o‘rganish, tahlil etish natijasida ko‘plab
ahamiyatga molik tadqiqotlar amalga oshirildi, tarixning ochilmagan saxifalari
o‘rganildi, bir yoqlama talqin etilgan masalalarga tegishli oydinlik va aniqliklar
kiritildi. Shu bilan bir qatorda hali tarixchi olimlar oldida Vatan tarixining ko‘plab
tadqiq etilishi lozim bo‘lgan masalalari ham borki, ular orasida o‘rta asrlar,
xususan I X—XII asrlarda hukmronlik qilgan sulolalar tarixi ham alohida o‘rin
egallaydi. Mamlakatimiz davlatchiligi tarixida bu holni G‘aznaviylar sulolasi
misolida ham keltirish mumkin.
Sobiq sovet davri tarixshunosligida G‘aznaviylar, xusu san mazkur davlatning
eng yorqin namoyandasi Mahmud G‘aznaviy tug‘risida umumiy hamda bir
yoqlama salbiy qarash ustunlik qilgan. Darslik va adabiyotlarda Mahmud
G’aznaviyni asosan «ta- lonchi», «zo‘ravon hukmdor» deb ko‘rsatish odat tusiga
kirgan.
Mustaqillik yillariga kelib ushbu masala mohiyatini ilmiy jihatdan zamonaviy
talqin etish boshlandi. Bu borada ilmiy-publitsistik xarakterdagi Mahkam
Andijoniyning maqolasini misol qilib keltirish mumkin. Ushbu maqola garchi shu
yo‘nalishdagi ilk chiqish bo‘lsa-da, lekin unda ko‘proq publitsistik xarakter
ustunlik qilgan haG’da masala mohiyatining tarixi iliq, xolislik jihatlari ancha sust
aks etganligini ta’kidlash lozim. 1
Mazkur jihatlar ilmiy asosda, tarixiy manbalarga
to‘laqonli tayangan holda yozilgan Azamat Ziyoning monografiyasida o‘z aksini
topgan bo‘lib, masalaning dolzarblik jihatlariga katta e’tibor berilgan. 2
Mavzuning manbashunosligiga to‘xtalganda Mahmud Faznaviy Faznaviylar
tarixi aksariyat Abulfazl Bayhaqiyning «Tarixi Ma’sudiy» asaridagina o‘z aksini
ko‘proq topganligini ta’kidlash joiz.
Shu bilan birgalikda Nizomulmulkning «Siyosatnoma», Nizomiy Aruziy
Samarqandiyning «Chaxor maqola» va boshqalarda Mahmud Faznaviy va u barpo
etgan davlat xususida tegishli ma’lumotlar uchraydi.
Mahmudning otasi Sabuqtegin asli Sirdaryo bo‘ylarida yasha gan barsxon
turkiy qabilasiga mansub bo‘lib, yoshligida asir olinib, so‘ngra qul qilib sotilgan

edi. Somoniylar davlatidagi turkiy askarlar qo‘shinida xizmat qilgan Sabuqtegin
977 yildan boshlab Fazna va uning atroflarini Somoniylar noibi sifatida
boshqaradi. Bu vaqtga kelib Somoniylar sulolasi inqirozga yuz tutgan bo‘lib,
Sabuqtegin rasman noib bo‘lsa-da, o‘zini mustaqil hokimlardek tutardi. Shijoatkor
sarkarda Sabuqtegin aynan Somoniylar amiri Nux II (976-997 y.)ning
dushmanlariga qarshi kurashda yordam berib, «Nosiriddin ad-davla» (Davlat va
din ximoyachisi) o‘g‘li Mahmud esa «Sayf ad-Davla» (Davlat shamshiri) degan
sharafli nomlarga sazovor bo‘lishadi.
Sabuqteginning ta’siri mamlakat ichida tez orada shu qadar kuchayib ketdiki,
uning qarshisida Nuh II taxtda rasman o‘tirgan, aslida zaif hukmdorga aylanib
qoldi.
Nuh II ning vafotidan so‘ng Somoniylar hokimiyat tepasiga uning o‘g‘li
Mansur II ibn Nuh (997-999) keldi. Tarixchi Abul fazl Bayxaqiy «Tarixi
Ma’sudiy» asarida bu xususda shunday yozadi: «Abul Xoris Mansur ibn Nux
go‘zal chehrali, so‘zamol, jasur, ammo serjahl yigit edi. Hamma undan qo‘rqib-
qaqshab turardi. U davlat ishini mohirona boshqara boshladi». Tez orada, Nishopur
hokimi Begtuzun bilan Balx noibi Maxmud G‘aznaviy orasida Nishopurga egalik
xususida nizo chiqdi. Mahmud katta o‘g‘il sifatida Faznaga qonuniy voris
hisoblanishiga qaramasdan, qarigan Sabuqtegin o‘limi oldidan kichik o‘g‘li
Ismoilni o‘z o‘rniga tayinlaydi. 997 yili otasi vafot etgach, Ismoil hokimlik
lavozimida yetti oygina o‘tirdi. Zodagon va harbiylarning qullab-quvvatlashi bilan
998 yili Mahmud G‘aznaviy hokimiyatni egalladi. Natijada, uning 30 yildan ziyod
(998-1030) davom etgan uzoq va barqaror hukmronlik davri boshlandi.
Somoniylarga xizmati singan, Mansurning dushmanlariga qarshi ancha kuch
sarflagan Mahmud uchun bu o‘ziga xos adolatsizlik edi. Chunki Nishopurga egalik
qilishni Mahmud aynan o‘ziga tegishli deb hisoblardi. Mansur ikkala hokimni
yarashtirish maqsadida Marvga yo‘l oladi. Mansur bilan Mahmudning
uchrashishidan hayiqqan Begtuzun va amir Foik xiyonatkorona tarzda Mansurning
ko‘zini ko‘r qilib, Buxoroga jo‘natishdi. Shundan so‘ng Buxoro taxtiga 999 yili
Mansurning ukasi Abdulmalik II egalik kiladi. Bundan g‘azablangan Mahmud

Xurosonga qo‘shin tortadi va uni butkul Somoniylar davlatidan ajratib oldi.
Oradan ko‘p o‘tmay Somoniylar davlati Qoraxoniylar sulolasi qo‘liga o‘tib, oxirgi
amir ham zindonband qilinadi. Shunday voqealarga boy 999 yili Bag‘dod xalifasi
al-Qodirbillox Mahmud Faznaviyga «Yaminud-davla va aminul-milla»
(Musulmon davlatining o‘ng qo‘li va millatning omonligi) degan faxriy unvon va
Xuroson hokimligiga yorliq, bayroq va nog‘ora yuboradi. O‘z navbatida, Mahmud
G‘aznaviy ham Abbosiylar xalifasini rasman tan olib, uni payg‘ambar avlodi
sifatida qadrlaydi. Bu esa Mahmud G‘aznaviy davlatining to‘liq mustaqilligidan
darak berar edi. 1001 yildagi Qoraxoniylar xoni Nasr Eloqxon bilan o‘zaro
kelishuviga binoan Amudaryo chegara sarxad qilib belgilandi. 1002 yili esa
Mahmud Eronning Seyiston viloyatini qo‘lga kiritadi. Ta’kidlash joizki, Seyiston
musulmon olamining boshqarishi murakkab bo‘lgan turli xavfli oqim va
yo‘nalishlar makoni edi.
Ayni paytda, sunniy musulmonlar hamda Bag‘dod xalifasiga xavf
tug‘diradigan maskan edi, desak ham mubolag‘a bo‘lmaydi. Seyistonning sobiq
hukmdori Xalif ibn Ahmad taxtga da’vogar o‘g‘li Toxirni o‘z qo‘li bilan
o‘ldirilishini Mahmud G‘aznaviy katta jinoyat, musulmonlikka xilof harakat, deb
baholaydi. 1006-1008 yillarda Qoraxoniy Qodirxon Mahmud G‘aznaviy
yo‘qligidan foydalanib, Xurosonga yurish qiladi. Bunday hol ikki bor takrorlanib,
Mahmud har ikkala holatda ham Qodirxon qo‘shinlarini tor-mor keltiradi va
Xurosondan haydab chiqaradi. 1010-1011 yillarda Fyp viloyatiga yurish qilib,
uning hokimi ibn Suriyni asir oladi. Keyin G‘archistonni (Marv va Hirot
oralig‘idagi xudud) egallab, podshoh Sharrni ham bandi qiladi. 1015 yilda esa
hozirgi Afg‘onistonning chekka tog‘li hududi Hamovandni bosib oladi. 1002-1026
yillar mobaynida Mahmud G‘aznaviy Hindistonga 17 marotaba yurish qiladi.
Shubhasiz, bu yurishlarda sulton ko‘plab boyliklarni qo‘lga kiritadi, o‘nlab shahar-
kishloqlarni vayron qiladi. Birgina 1019 yilgi yurishda 350 ta fil, 57 mingta asir,
behisob boyliklarni o‘lja sifa tida qo‘lga kiritgan.
Mahmud Faznaviy Xorazmshoh Ma’mun ibn Ma’munni (1009- 1017 y.)
o‘ziga kuyov qilib olib, tez orada ta’sirini Xorazmga ham o‘tkazish taraddudiga

tushadi. Bu vaqtga kelib, Xorazm yuksak dexqonchilik madaniyatiga erishgan,
musulmon dunyosida ilm-fan markazi, yuksak salohiyatli olimlar yurti sifatida
ham dong taratgan edi. Xorazm Ma’mun akademiyasida esa, o‘nlab ulug‘ olim lar,
jumladan, Abu Rayxon Beruniy va Abu Ali ibn Sino kabi allomalar samarali ijod
qilishgan.
Avvaliga G‘aznaviy elchisi, keyin Sulton Mahmudning o‘zi Ma’munni
siquvga olib, undan qaramlikni talab qila boshlaydi. Bir tarafdan Mahmud
G‘aznaviy, boshqa tarafdan atrofdagi a’yonlari hamda zodagonlar tomonidan qattiq
qistovga olingan Xorazmshoh, 1017 yil bahorida saroy fitnasi qurboniga aylanadi.
Natijada, Mahmud bu voqealikni bahona qilib katta qo‘shin bilan kelib, Hazorasp
yonidagi jangda Xorazm qo‘shinini mag‘lubiyatga uchratadi. Xorazmdan ko‘plab
boyliklar bilan birga, fan va madaniyat arboblari ham G‘aznaga ko‘chirib
keltiriladi. Ular orasida ulu g‘ olim Abu Ray h on Beruniy h am bor e di. Xorazmga
esa sultonning sobi q bosh h ojibi Oltintosh no i b et i b tayinlandi.
Q oraxoniylarning o‘ zaro tafovutlaridan foydalangan Ma h mud G‘ aznaviy
1024 yili Amudaryo b o‘ ylariga yurish qilib Q obadiyon, Xuttalon va bosh q a
chegaradosh viloyatlarni o‘z davlati tarkibiga kiritadi. XI asr tarixchisi Gard i z i y
« Zaynul ax bor» asarida Ma h mud G‘ aznaviy bilan Tam g‘ achxon Q odir
Q oraxoni y ning yuzma-yuz uchrashuvi h a qid a h ikoya q iladi. Uchra shu v 1025 yili
Samar q and janubidagi bir joyda b o‘ lib o‘ tadi . Sh un dan s o‘ ng Sulton
Movarounna h r ishlariga yanada k o‘ pro q aralasha boshladi.
Shia maz h abidagi Buva h iylar sulolasi h ukmronligiga chek qo‘ ygan sulton
Ma h mud G‘ aznaviy 1029 yili Ray va Jilobni h am o‘ z mulkiga qo‘ shib oladi.
Natijada, Ma h mud G‘ aznaviy musulmon shar q idagi eng yirik va q udratli davlat
so h ibiga aylanadi. Al- batta. Ma h mud G‘ aznaviy o‘ z davrining farzandi b o‘ lib,
murakkab va ziddiyatli vaziyatlar, q arama- q arshi l iklarga boy b o‘ lmish o‘ rta
asrlarda h ukmdorlik q ilgan. Bu h ol uning barcha sa’y- h arakatlari, ichki va tash q i
siyosatida ya qq ol namoyon b o‘ lgan.
G‘ aznaviylarning mash h ur sultoni X asr oxirlari, XI asr boshlarida O‘ rta
Sharkda yuzaga kelgan siyosiy, ijtimoiy, ma’naviy-diniy a h volni ta h lil etishga

h arakat q iladi. Shu davrda musul mon olamida turli diniy o q im va maz ha blar, h ar
x il y o‘ nalishlar ha rakati kuchayib ketdi. Ular orasida ixtiloflar, diniy a y irmachilik
kayfiyatidagi karmatlar va ayn iq sa, shialikning o‘ ta s o‘ l o q imi ismoiliylik
k o‘ rinishida xavfli edi. Mazkur o q imlar tinch ha yotga rax n a solar, o‘ zaro qo‘ r q uv
va va h imani kuchaytirib, k o‘ plab begunox kishilarga zarar yetkazar edi.
An’anaviy sunniy o q imiga q arshi turli diniy guruxlar k o‘ pro q H indiston bilan
chegaradosh chekka viloyatlarda o‘ z faoliyatlarini kuchaytirib yuboradilar.
Jumladan, M o‘ lton ( h ozirgi Pokiston h ududi) h okimi Abul Futu h Dovud ibn Nasr
yangi maz h abga asos solib, o‘ z a h olisini unga da’vat eta boshlaydi. Pay g‘ ambar
y o‘ li sunniylikning x a nafiya maz h abiga sodi q b o‘ lgan Sulton Ma h mud G‘ aznaviy
shu o q imlarga q arshi ayovsiz kurash olib boradi. Shub h asiz, uning H indistonni
talon-taroj q ilishini bu bilan o q lab b o‘ lmaydi, albatta. Ammo, sabablarni h am
k o‘ zdan q ochirmaslik kerak. O‘ z davri farzandi b o‘ lmish sul ton diniy fitnalarga
q arshi kurashda Ba g‘ dod xalifasi farmonlari. Imom A’zam Abu Xanifa k o‘ rsatgan
y o‘ l, shariat q onun- q oidalariga tayanar edi.
Misol uchun, aynan karmatlar 929 yili Makkada talonchilik uyu sht iri b ,
Kabada g i mu q addas tosh « H ajar ul Asvad»ni olib ketishadi. Tosh fa q at 20 yildan
keyingina joyiga qa ytariladn. Abu Ray h on Beruniy «Osor ul Bo q iya» asarida
karmatlar boshch i si Abu Toxir Sulaymon tomonidan Makkada amalga oshirilgan
g‘ ayriinsoniy h arakatlarni nadomat bilan ta’kidlab o‘ tadi.
Eronning Daylam viloyatida qo‘ nim topgan ismoiliylar esa o‘ zlaricha,
noma q bul deb h isoblangan shaxslarni jismonan yo‘q q ilishar, o‘ z faoliyatlarida
islom dini q onun- q oidalarini taftish q ilib, an’anaviylikka q arshi chi qi shar , terror va
daxsha t uy g‘ otishni asosiy q urollariga aylantirib olgan edilar. Qo‘rq ib savdo
karvonlari bu yerlarni chetlab o‘ tar, k o‘ zga k o‘ ringan arboblar,ulamo va bosh q a
shaxslar o‘ z jonlari uchun qatt i q qa y g‘ urishar edi. Chunki, ismoiliy josuslari
kutilmagan fitnalar bilan ularni «ovlash»ni keng y o‘ lga qo‘ yishgan edi. Ba g‘ dodda
yuz yildan ziyod siyosiy h ukmronlikni qo‘ lga olgan Buva h iylar (945-1055)
xalifalikning diniy-ma’naviy h ayotiga katta talofat yetkazganlar. Ba g‘ dod sha h rini
zabt etgan Buva h iylar h ukmdori Muizziddavla (945-967) masjid devorlariga

choryorlarni h a q ora t lovchi shiorlar yozdirishga buyru q berib, turli mazx a blarni bir-
biriga q arshi qo‘ yadi. Bu fikr-mulo h azalarga k o‘ ra shuni aytish mumkinki,
musulmon xal ql ari h ayot va faoliyatida ma’naviyat va tinch-totuv h ayot
kechirishiga karmatchilik, ismoiliylik va bosh q alar katta xavf tu g‘ dirar, shu bois
h am Sulton Ma h mud G‘ aznaviy ularga q arshi kurashishni o‘ zining bosh g‘ oyasiga
aylantirgan edi. Rayning buvaxiy h ukmdori Majdud-davla Rustam (997-1029)
yoshligi sababli davlat ishlarini uning onasi malika Sayida olib borgan. U bilan
b o‘ lgan yozishmalardan s o‘ ng Ma h mud ayol h ukmdor ustiga yurish q ilishni o‘ ziga
ep k o‘ rmadi. Sayyida h ayotlik cho g‘ ida biron marotaba h am Rayga tazyi q
o‘ tkazilmagan. Tarixchi ibn al-Asir bergan ma’lumotiga k o‘ ra, onasi vafot etgan,
Rustam ismoiliylardan k o‘ p aziyat chekadi. Natijada, o‘ zi Sulton Ma h muddan
yordam s o‘ rab, murojaat q ildi. 1029 yil Ray egallangach. Su l ton qo‘ lga kiritilgan
uljaning katta q ismini Ba g‘ dod xalifasiga j o‘ natadi va bu boylik asosan q urilish -
obodonchilnk ishlariga y o‘ naltiriladi. Bu xususda mash h ur tarixch i Abulfazl
Bayxa q iy, ibn al-Asir, Gardiziy va bosh q alar turl i ma’lumo t larni yozib
q oldirishgan. Ma h mud Faznaviy Hin dis t on va bosh qa yurtlardan olib kelingan
o‘ ljalarni k o‘ p h ollarda obodonchilik h amda q urilish ishlariga sarflagan. Jumladan,
u G‘ aznada ilk dav lat madrasasi , mash h ur jom’e masjidi, ulkan suv 'gugoni va
yana necha-necha inshootlar barpo ettiradi. G‘ azna tez orada Sh a r q ning eng g o‘ zal
va obod sha h arlaridan biriga aylanadi. Beruniy G‘ azna h a q ida gapirganda, bu
sha h arda h ashamatli saroylar. Madrasa va bozorlar k o‘ pligini q ayd etadi.
Sulton Balx va Nishopurda h am bir q ancha q urilishlarni amalga oshirgan.
Shuningdek, Sulton ilm-fan madaniyat arboblariga h am h omiylik q ilgan.
Beruniyning eng sara asarlari G‘ aznada dunyoga kelgan. U Sulton bilan k o‘ pgina
yurishlarda ishtirok etgan. XI asr muallifi Aruziy Samarkand iy «Cha h or ma q ola»
asarida Beruniy bilan Sulton o‘ rtasida ancha ili q munosabat b o‘ lganligini
ta’kidlaydi. Abulfazl Bay h a q iyning mash h ur «Tarixiy Ma’sudiy»sida, garchi
Sulton bilan Beru niyning munosabatlari h amisha h am silli q kechmaganligi q ayd
etilsa-da, lekin Sultonning buyuk olimga xayri h oxlik bilan q araganini e’tirof etadi.
Beruniy Ma h mud Faznaviy vafotidan (1030) keyin h am G‘ aznada to umrining

oxirigacha, 1048 yilga q adar yashab q oladi. U G‘ aznada rasadxona ochib,
sho gir dlariga dar s , beradi, unumli ijod q iladi. Ma h mud G‘ aznaviy otasi Sabu qt egin
yozib q o l dirgan, «Ma’naviy ulu g‘ vorlik bamisoli alanga va shamol. Bularning
h arakat va parvoz xususiyati bor. Maishat esa, q iya yerdagi qum uyumiga o‘ xshash
uning tubanlikka surilish xosiyati bor», degan nasixatiga k o‘ ra, ilm-fan soxasiga
h am ka tt a e’tibor bilan q aragan.
Shunisi di qq atga sazovorki, Sulton 1019 yili musulmon olamida ilk davlat
madrasasini ochib, unga noyob qo‘ lyozmalarni t o‘ platgan.
Aslida Abul Q osim ismli fors shoiriga Firdavsiy taxallusini bergan h am
Ma h mud G‘ aznaviy h isoblanadi. Sulton avval Firdavsiyga ijobiy munosabatda
b o‘ lgan. Lekin, shoir ijodi uchun munosib h a q olmaganligini rukach q ilib, berilgan
60 000 kumush dirxamni bir necha kishiga b o‘ lib tar q atishi or q ali h urmatsizlik
k o‘ rsatgach, Sulton bundan q atti q g‘ azablanadi va uni o‘ lim ga h ukm q iladi. Ammo
Firdavsiyning tavba-tazzarusidan keyin k o‘ng li yumshab, h ukmni bekor q iladi va
sha h ardan chi q ib keti shni buyuradi. Shoir Tusga y o‘ l oladi. Saldan keyin Sultonni
h ajv ti g‘ iga olgan baytlar yoza boshlaydi. Bu esa, Ma h mud G‘ aznaviy nomining
keyinchalik h am Firdavsiy ijodida salbiy o ha ngda tilga olinishiga zamin
h ozirlaydi. Umuman olganda, bosh q a forsiyzabon shoirlar masalan, Abulxasan
Farruxiy, Abdulmajid Sanoiy va bo shq alar Sulton saroyida samarali ijod q ilganlar.
Ma h mud G‘ aznaviy buyuk olim Abu Ali ibn Sinoning h am o‘ z saroyida
xizmat q ilishini hoxlagan. O‘ z va q tida Xorazmsho h Ma’mundan esa bosh q a
olimlar q atorida uni G‘ aznaga yuborishini talab q ilgan. Shu bo is , Gurganjga Ibn
Ali Mikol boshli q elchilarni h am maxsus j o‘ natgan edi. Lekin, Masixiy va Ibn Sino
Sulton Ma h mud G‘ aznaviy saroyida xizmat qi lishni istamay, Xorazmdan
q ochishga q aror q ilishadi. Maxmud Gaznaviy ibn Sinoni uz saroyiga jalb etishga
k o‘ p urindi, h atto uning siymosini q o g‘ ozga 40 nusxada k o‘ chirtirib, q anday q ilib
b o‘ lmasin, uni topib keltirishga farmon beradi. Ta’kidlash jo i z-ki, Ibn Sino va
Sulton orasidagi munosabatlar chi g al xususiyatga eta b o‘ lib, h ali yechimini
kutayotgan masalalar q atoriga kiradi.

Sulton Ma h mud G‘ aznaviy davlatning ustuni edi. Uning vafotidan s o‘ ng
o‘g‘ li Ma’sud (1030-1041 y.) shuxrat po g‘ onasini Salju q iylarga topshirishga
majbur b o‘ ldi. Sulton Mavdudning (1041-1050 yy.) G‘ aznaviylar shuxratini
q aytarish uchun sa’y- h arakatlari deyarli besamar tugadi. Tez orada G‘ aznaviylar
davlati qo‘ li ostida Shar q iy Af g‘ oniston va Shimoliy H indistonning bir q ismi
q oldi,xolos. G‘ uriylar h ukmdori G‘ iyosidsin Mu h ammad 1186 yili oxirgi sulton
Xisrav Malikni Panjobda o‘ ldirib, butkul G‘ aznaviylar sulolasiga xotima beradi.
G‘ aznaviylar O‘ rta Shar q h ududida ya go na geosiyosiy maydonni
birlashtirishga muvaffak buldilar, shuningdek ular xukmronligi davrida ma’naviy
h ayotga taz y i q soluvchi kuchlarga nisbatan chek qo‘ yi l di, ilm-fan, adabiyot,
sha h arsozlik q urilishida ma’lum tara qq iyot yuz berdi.
Ma h mud G‘ aznaviy X a s rnnng birinchi choragida musulmon shar q i siyosat
maydonida kat t a o‘ rin tu t gan buyuk sarkarda va yirik davlat arbobi sifatida tarixda
nom q o l dirdi. Har bir tarixiy shax s kabi uning faoliyati h am ziddiyatli va q arama-
q arshiliklardan h oli b o‘ lmagan. Ayni q sa, bu h ol uning b utu n h ukmronlik davrining
asosiy mo h iyatini tashkil etgan. Ushbu ma q olada mazkur davlat arbobi shaxsi va
davriga ba h oli q udrat nazar soldik, xolos. O‘ ylaymizki, bu haq da h ali k o‘ plab
munoza- ra, fikr-mulo h azalar davom etib, shar q shunos olimlarimiz yanada k o‘ plab
izla nish lar olib borib, tarixiy o‘ tmishimiz xususida tegili tad q i q otlarni amalga
oshiradilar.

A dabiyotlar:
1. Ўзбекистон тарихи фанида инновa ц иялар.Т. -2012.
2. Ўзбекистон халқлари тарихи..1-қисм. Ўқув қўланма / Масъул муҳаррир
А. Асқаров-Т.1992.
3. Ўзбекистоннинг янги тарихи. 1, 2,3-китоблар. - Т.: Шарқ, 2000.
4. Ўзбекистон тарихи (1917-1991-йилар) Биринчи ва иккинчи китоблар/
масъул муҳаррир Қ.Ражабов.Т.;-“Ўзбекистон”-2019
5. O‘zbekiston tarixi. Oliy o‘quv yurtlarining tarix fakulteti talabalari uchun
darslik / Mas’ul muharrir A.S.Sagdullayev. – T., 2019.
6. Ўзбекистон тарихи. Ўқув қўланма / Масъул муҳаррир А.С.Сагдулаев-
Т.1997.
7. Ўзбекистон давлатчилиги тарихи очерклари / Масъул муҳаррир
Д.Алимова-Т.,2001
8. Азамат Зиё. Ўзбек давлатчилиги тарихи . Т.,2000
9. Эшов Б.Ж. Ўзбекистон давлатчилиги тарихи. Ўқув қўланма. – Т.:
Маърифат, 2009.
10. Эшов Б. Ўзбекистон давлатчилиги ва бошқаруви тарихи- Т.:2012
11. Эшов Б., Одилов А. Ўзбекистон тарихи. 1-жилд. Энг қадимги даврдан
XIX аср ўрталаригача. Дарслик. – Т., 2014.
12. Shamsutdinov R , Karimov Sh , Xoshimov S. . Vatan tarixi 1 ,2,3 -kitob. O’quv
qo’llanma-T.”Sharq”-2016

IX-XII asr O‘zbekiston hududida sulolalar boshqaruvi

Купить