IX-XII ásirlerde júz bergen Mádeniy Oyanıw - Ullı ulamalarımızdıń úlesi - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	8.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	12 Декабрь 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	История

IX-XII ásirlerde júz bergen Mádeniy Oyanıw - Ullı ulamalarımızdıń úlesi

Купить

IX-XII ásirlerde júz bergen Mádeniy Oyanıw: Ullı ulamalarımızdıń úlesi • Mádeniy oyanıwdıń sebepleri hám shártleri • Abu Nasr al-Forobiy hám oniń dóretiwshilik xizmeti • Abu Rayxan Beruniy hám oniń ilimiy jetiskenlikleri • Abu Ali ibn Sino (Avicenna) - Ullı oyshıl hám táwip • Áliysher Nawayı - Ullı Sahibi-qaran • Falsafa hám logikanıń rawajlanıwı • IX-XII ásirlerde júz bergen Mádeniy oyanıwda Musılman Shiģis ulamalarınıń úlesi • Mádeniy miyras hám oniń Jáhán Civilizaciyasına tásiri • Juwmaq hám Milliy Ózlikti ańlawda Ullı ulamalarımızdıń ornı • Paydalanılgan ádebiyatlar:

IX-XII ásirlerde júz bergen Mádeniy Oyanıw: Ullı ulamalarımızdıń úlesi IX-XII ásirler Orta Aziyada, ásirese, Xorezm, Buxara hám Samarqand sıyaqlı qalalarda teńsiz mádeniy oyanıw dáwiri bolǵan. Bul dáwirde ilim, ádebiyat hám kórkem ónerdiń gúllep-jasnawı baqlandı. Ullı oyshıllarımız, sonıń ishinde, filosofiya hám logika tarawında úlken jetiskenliklerge erisken Abu Nasr al- Forobiy, kóp qırlı ilimiy jumısı menen belgili Abu Rayxan Beruniy, medicina hám filosofiya tarawındaǵı biytákirar úlesleri menen belgili bolǵan Abu Ali ibn Sino (Avicenna) hám de ádebiyat hám mámleketlik ǵayratker sıpatında dańqqa erisken Áliysher Nawayı sıyaqlı ullı insanlar usı dáwir Olardıń ilimiy hám kórkem miyrası jáhán civilizaciyasına úlken tásir kórsetip, búgingi kúnge shekem óz áhmietin joǵaltpagan. Ullı oyshılla

Mádeniy oyanıwdıń sebepleri hám shártleri Siyasiy turaqlılıq hám húkimdarlardıń qáwenderligi IX-XII ásirlerdegi mádeniy oyanıwdıń áhmiyetli faktorı siyasiy turaqlılıq hám húkimdarlardıń ilim hám mádeniyattıń rawajlanıwına bolǵan úlken itibarı edi. Samaniyler, Qaraxaniyler hám Xorezmshahlar dáwirinde Orta Aziyada salıstırmalı tınısh hám turaqlı dáwir húkim súrdi. Bul dáwirde húkimdarlar ilim hám mádeniyattıń rawajlanıwına úlken qarjılar ajırattı, ullı alımlardı saraylarına mirát etti hám olardıń izertlewlerin qollap-quwatladı. Mısalı, Samarqandtaǵı ullı kitapxana hám medreselerdiń qurılısı hám rawajlanıwında Ámir Temur hám onıń áwladları úlken rol oynadı. Olardıń qáwenderligi sebepli kóplegen qoljazbalar jaratıldı hám saqlanıp qaldı. Xalıqaralıq Sawda hám Mádeniyatlararalıq baylanıslar Orta

Mádeniy oyanıw (yaki mádeniyattıń oyanıwı) - bul tariyxiy process bolip, qanday da bir jámiyettiń ekonomikalıq, siyasiy, ilimiy hám ruwxiy tarawlarda rawajlanıwın kórsetedi. Mádeniy oyanıwdıń sebepleri hám sharayatları hár qıylı sociallıq, mádeniy hám ekonomikalıq faktorlarǵa baylanıslı bolıwı múmkin. Tómende mádeniy oyanıwdıń tiykarģı sebepleri hám sharayatların kórip shigamız: Sebepleri Ekonomikalıq ósiw: Mádeniy oyanıw ushın ekonomikalıq rawajlanıw zárúr. Bul jámiyettiń resurslardan nátiyjeli paydalanıwı, jańa óndiris texnologiyaların engiziw, sawdanıń ósiwi hám usı sıyaqlı faktorlardan kelip shıǵadı. Ekonomikalıq ósiw ruwxıy hám mádeniy tarawlarda da jańalıqlar jaratıwǵa túrtki boladı. Ilim hám texnologiyanıń rawajlanıwı: Jana ilimiy ashılıwlar hám texnologiyalardıń rawajlanıwı mádeniy

Abu Nasr al-Forobiy hám oniń dóretiwshilik xizmeti Falsafa hám logikanıń sútinigi Abu Nasr al-Forobiy (870-950) - Orta Aziya Mádeniy Oyanıw dáwiriniń ayqın wákili bolıp, filosofiya, logika hám siyasattanıw tarawlarına úlken úles qosqan. Onıń "Falsafa kitabı" shıǵarması Aristotel filosofiyasın tereń talqılap, óziniń siyrek ushırasatuǵın pikirlerin qosqan. Farabiydiń logikalıq jumısları, ásirese, silogistlik logikanıń rawajlanıwında áhmiyetli rol oynadı hám keyingi áwlad filosoflarına úlken tásir kórsetti. Onıń "Ideal mámleket" haqqındaǵı shıǵarmaları bolsa zamanagóy siyasattanıw ushın da óz áhmietin saqlap kelmekte. Filosofiya Shiģarmaları hám ilimiy jetiskenlikleri Farabiydiń "Falsafa kitabı"nan basqa, "Siyasatqa baylanıslı qısqa jazıw," "Musiqa ilimi,&#

Abu Rayxan Beruniy hám oniń ilimiy jetiskenlikleri Geografiya Abu Rayxan Beruniy (973-1048) geografiya tarawında Jerdiń diametri hám kólemin anıq esaplaw usılların islep shıqtı. Onıń "Tahdid al- aflok" ("Juldızlar klassifikaciyası") shıǵarması astronomiya hám geografiyanıń quramalı máselelerine baǵıshlanǵan bolıp, onda ol óziniń keń kólemli baqlawları hám esaplawlarınıń nátiyjelerin usınadı. Beruniydiń bul esap- sanaqları óz dáwiri ushin joqarı anıqlıqqa iye bolıp, keyingi áwlad ilimpazlarına úlken tásir kórsetti. Tarix Beruniydiń "Hindlerdi úyreniw" shıǵarması tek hind mádeniyatın emes, al onıń túrli tarawlarındaǵı ilimiy jetiskenliklerin de tereń talqılaydı. Ol hind matematikası, astronomiyası hám medicinasin úyrengen hám bul tarawlardaǵı jańa bilimlerdi ózbek xal

Abu Ali ibn Sino (Avicenna) - Ullı oyshıl hám táwip 1 Falsafa hám Medicinanıń Ustuni Abu Ali ibn Sino (980-1037) - orta ásirlerdiń eń ullı oyshıllarınan biri, filosofiya, medicina, astronomiya, matematika hám basqa pánlerdiń kóplegen tarawlarına úlken úles qosqan alım. Onıń filosofiyalıq kózqarasları Aristotel filosofiyasına tiykarlangan bolıp, óz dáwiri ushın jana hám tereń pikirlerdi óz ishine algan. 2 Medicinanıń jetiskenlikleri Ibn Sino "Tib nizamları" ("Al-Qonun fıt-Tib") shıǵarmasın jazǵan bolıp, bul shıǵarma 600 jıldan aslam waqıt dawamında medicinanıń tiykarǵı sabaqlıqlarınan biri bolıp kelgen. Shıǵarmada insan denesiniń dúzilisi, keselliklerdiń kelip shıǵıwı, diagnozı hám emlew usılları tolıq bayan etilgen. Onıń anatomiya, fiziologiya hám farmakologiya boyınsha bil

Áliysher Nawayı - Ullı Sahibi-qaran 1 Pacha hám shayır Alisher Nawayı (1441-1501) Xorezmniń belgili shańaraǵında tuwilgan ullı shayır, jazıwshı, mámleketlik ǵayratker hám oyshıl bolıp, Ámir Temurdıń áwladı Xusayn Bayqara sarayında joqarı dárejege erisken. Onıń turmısı pachalıq sawlat hám dóretiwshiliktiń únlesligi menen ajıralıp turadı. 2 Ádebiy dóretiwshilik Onıń "Xamsa"sı ("Xamsasi Nawayı") - bes ullı dástan ("Hayrat ul-abror," "Farhad hám Shirin," "Layli hám Majnun," "Sab'ai sayyar" hám "Saddi Iskandariy") dan ibarat bolıp, ózbek ádebiyatınıń eń joqarı shoqqılarınan biri esaplanadı. "Hayrat ul-abror" shıǵarmasında bolsa Nawayınıń tereń ruwxıy dúnyası hám turmıs filosofiyası sáwlelengen. Onıń qosıqları hár qıylı janrlard

Falsafa hám logikanıń rawajlanıwı Falsafa IX-XII ásirlerde musılman áleminde filosofiya tarawında tereń pikir júrgiziw hám pikirlewler keń tarqalgan. Abu Nasr al-Forobiydiń siyasiy filosofiyası hám jámiyet modeli haqqındaǵı shıǵarmaları, sonday- aq, onıń logika hám metafizikaga qosqan úlesi usı dáwirdiń áhmiyetli jetiskenliklerinen esaplanadı. Logika Logika hám ilimiy izertlewler tarawında Abu Nasr al-Forobiy hám Ibn Sino sıyaqlı alımlar áhmiyetli oylap tabıwlar islegen. Al-Forobiydiń logika boyınsha shigarmaları Aristotel pikirlerin rawajlandırgan bolsa, Ibn Sina (Avicenna) logikanı medicina hám tábiyiy pánlerge qollanıp, jana ilimiy usıllardı jaratıwga úles qostı. Abu Rayxan Beruniydiń logika hám empirikalıq izertlewlerine bolǵan qatnası da ayrıqsha atan ótiwge ılayıq. Falsafa hám Din Bu

Falsafa hám Logikanıń rawajlanıwı adamzattıń pikirlew tariyxınıń ajıralmas bólimleri bolıp, olar bir-birine óz ara tásir etken hám kóp jaģınan bir-birin rawajlandırgan. Falsafa hám logika óz ara baylanıslı bolıp, filosofiya dúnyanı, insandı hám onıń ómirin túsiniwge qaratılgan ilimiy hám pikirlew tarawi bolsa, logika - bul haqıyqattı anıqlaw hám duris pikirlew qaǵıydaları menen shuģillanıwshı ilimiy sistema. Olardıń rawajlanıw tariyxı hár qıylı dáwirlerde áhmiyetli qádemler menen bayıttı. Tómende filosofiya hám logikanıń rawajlanıwına baylanıslı tiykargı basqıshlar hám kózqaraslardı kórip shıǵamız. 1. Antik Dáwir filosofiyası hám logikası.Antik grek filosofiyası hám logikası, ásirese, Aristoteldiń jumısları menen belgili. Aristotel (M. Avv. 384-322) logikanı birinshi ret sistemalastırdı há

IX-XII ásirlerde júz bergen Mádeniy oyanıwda Musılman Shiģis ulamalarınıń úlesi 1 Ilim tarawındaǵı jetiskenlikler Abu Rayxan Beruniydiń astronomiya, geodeziya hám mineralogiyaga qosqan úlken úlesin, Abu Ali ibn Sinoniń (Avicenna) medicina hám filosofiya tarawındaǵı tereń izertlewlerin, sonday- aq, matematika hám algebranıń rawajlanıwına qosqan úleslerin mısal etip keltiriw múmkin. 2 Mádeniy baylıqlardıń gúllep-jasnawı Áliysher Nawayınıń ádebiyattaǵı sheksiz úlesi, atap aytqanda, túrkiy tillerdiń rawajlanıwına qosqan úlesi, usı dáwirdiń mádeniy rawajlanıwınıń ayqın úlgisi bolıp tabıladı. Arxitektura, muzika hám basqa kórkem óner túrlerinde de jana usıllar hám dástúrler payda boldı. 3 Bilimlendiriw sistemasın jetilistiriw Medreseler hám kitapxanalardıń rawajlanıwı, bilim alıwǵa bolǵan qızıǵı

Mádeniy miyras hám oniń Jáhán Civilizaciyasına tásiri Mádeniy miyras - bul áwladtan-áwladqa ótken, tariyxiy hám mádeniy áhmiyetke iye bolgan elementler, dástúrler, qádiriyatlar, kórkem óner dóretpeleri, til, arxitektura, ádebiyat hám basqa kóplegen mádeniy esteliklerden ibarat. Mádeniy miyras jámietlerdiń ózine tánligin saqlap qalıw, tariyxıy estelikti tiklew hám keleshek áwladlarǵa jetkeriw ushın úlken áhmietke ie. Jáhán civilizaciyasına tásiri bolsa bul miyrastıń pútkil dúnya mádeniyatı, ilim, kórkem óner, filosofiya hám jámietlik turmısqa qanshelli úlken tásir kórsetkenin bildiredi. 1. Mádeniy miyrastıń túrleri Mádeniy miyras eki tiykarģı túrge bólinedi: Materiallıq mádeniy miyras: Buģan tariyxıy estelikler, arxitekturalıq estelikler, kórkem óner dóretpeleri, kitaplar, áyyemgi qagazlar,

2. Mádeniy miyrastıń Jáhán Civilizaciyasına tásiri Mádeniy miyrastıń dúnyada óz-ara baylanıslar hám birge islesiwdi rawajlandırıwdaǵı ornı oǵada úlken. Olardıń civilizaciyalarga tásiri tómendegi táreplerde kórinedi: a) Tariyxiy Estelik hám Identifikaciya.Mádeniy miyras xalıqlar hám milletlerdiń óz tariyxın eslep qalıwına, ózligin anıqlawına járdem beredi. Tariyxıy estelikler hám dástúrler arqalı ótmishtegi jetiskenlikler hám mashqalalardı tallaw, jámietlerge óz tariyxıy dáreklerinen sabaq alıw imkaniyatın jaratadı. Mısalı, Mısırdıń piramidaları, Qıtay diywalı yamasa Greciyanıń Parfenon ibadatxanası sıyaqlı estelikler ótmishtegi civilizaciyalardıń joqarı mádeniy jetiskenliklerin kórsetedi. b) Mádeniy almasıw hám integraciya.Mádeniy miyrastıń tariyxı basqa xalıqlar menen bolǵan mádeniy almas

Juwmaq hám Milliy Ózlikti ańlawda Ullı ulamalarımızdıń ornı IX-XII ásirlerdegi Mádeniy Oyanıw dáwiri tek ǵana bay mádeniy miyras emes, al Ábiw Nasır al-Forobiy, Ábiw Rayxan Beruniy, Ibn Sina hám Áliysher Nawayı sıyaqlı ullı oyshıllarımızdıń sheksiz úlesi menen de xarakterlenedi. Máselen, al- Farabiydiń siyasiy filosofiyası hám sociallıq teoriyaları keyingi áwlad oyshıllarına kúshli tásir kórsetti. Falsafa hám logikanıń rawajlanıwı uzaq tariyxıy processti óz ishine aladı. Hárbir dáwir óziniń bilim alıw usılların, dúnyaqarasın hám logikalıq sistemaların jarattı. Áyyemgi grek filosoflarınan baslap, orta ásirler, Jańa dáwir hám zamanagóy filosofiyaǵa shekem, logika hám filosofiyanıń rawajlanıwı insanga dúnyanı túsiniw hám bilimdi sistemalastırıwda turaqlı járdem beredi. jáhán ádebiyatınıń eń b

• Paydalanılgan ádebiyatlar: • Ibn sina. "Qonun fi t-tibb." • Farabiy. "Fazilatsiz shahar." • Ilim hám filosofiya: bul dáwirde avicenna (ibn sina), al-farabiy, al-xorezmiy, al-biruni sıyaqlı ullı oyshıllar ilim, medicina, matematika, astronomiya, geografiya, filosofiya hám basqa tarawlarda ilimiy miyras qaldırdı. • Til hám ádebiyat: IX ásirden baslap arab tili hám ádebiyatı jáne de rawajlanıp, oni jazıw hám ilimiy tallaw tarawındaǵı islenbeler úlken áhmiyetke iye boldı. Bul dáwirde arab ádebiyatınıń rawajlanıwı hám jana shigarmalar jaratıldı. • Medicina, matematika hám astronomiya: al-kindi, al-raziy hám ibn Rushd sıyaqlı alımlar ilim tarawlarında úlken ashılıwlarga eristi. Al-Khwarizmi algebra hám esaplaw sistemalarınıń tiykarın salıwshılarınan biri bolıp, onıń jumısları p

Купить