Jadid ma’rifatparvarlarning o’lka ijtimoiy-ma’naviy hayotida tutgan o’rni - Tarix - Infografika

Dokument ma'lumotlari

Narxi	9000UZS
Hajmi	3.6MB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	22 Noyabr 2025
Kengaytma	pptx
Bo'lim	Infografika
Fan	Tarix

Sotuvchi

Sherzod Sultonov

Ro'yxatga olish sanasi 10 Iyun 2025

2 Sotish

Jadid ma’rifatparvarlarning o’lka ijtimoiy-ma’naviy hayotida tutgan o’rni

Sotib olish

J adid
ma’rifat parv arlarning
o’lk a ijt imoiy -ma’nav iy
hay ot ida t ut gan o’rni .


1. Jadid ma’rifatparvarlarning o’lka ijtimoiy
hayotida tutgan o’rni

2. Jadidlarning ma’naviy hayoti va ularning
ko’rgan qiyinchiliklari

3. Jadid ma’rifatparvarlarning o’lka ijtimoiy-
ma’naviy hayotida tutgan o’rni Reja:


Jadidlar o’z milliy dasturlarida tarbiya masalalariga
keng o’rin beradi. O’zlari ochgan yangi usul jadid
maktablarida ham o’quvchilar tarbiyasiga alohida
e’tibor qaratishgan. Jadidlar maktabni tarbiya
maskani deb hisoblashgan. Tarbiya inson dunyoga
kelgan kunidan to umrining oxirigacha davom
etadiga uzluksiz jarayondir. Jadidlar tom ma’noda
ma’naviy, ma’rifiy tarbiya g’oyasining
targ’ibotchilaridir. Ularning asarlarida ilgari
surilgan ta’lim-tarbiyaga oid fikrlar milliy
ma’naviyatimizning rivojlanishida qimmatli
manbalar sanaladi. Jadidlar asarlari bugungi kun
yoshlari uchun ibrat maktabi desak adashmaymiz..


Taniqli jadid marifatparvari, birinchi o’zbek pedagogi
Abdulla Avloniyning tarbiyaga bergan ta’rifi jadidchilik
faoliyatida tarbiya masalalari nechog’liq yuksak o’rin
tutganidan dalolat beradi “ Alhosil tarbiya biz uchun yo hayot
yo mamot,yo najot yo halokat, yo saodat yo falokat
masalasidir”. Tarbiya masalasi bugungi kunda ham
dolzarb masala hisoblanadi. Jadidchilar orasida A.Avloniy o’z
faoliyati davomida tarbiya masalariga juda keng o’rin ajratadi.
Avloniy
o’zi yaratgan asarlarda ta’lim bilan bir qatorda tarbiyaga ham
alohida e’tibor qaratish lozimligini ta’kidlaydi. Uning “ Turkiy
guliston yoxud Axloq” asari aynan tarbiya masalalariga
bag’ishlangan. A. Avloniy tarbiya doirasini keng ma’noda
tushunadi, uni faqat axloq bilan chegaralab qo’ymaydi, balki
tarbiya vatanga sadoqat, el-yurtga hurmat kabi insoniy
fazilatni ham o’zida mujassamlashtiradi, degan g’oyani ilgari
suradi. .


“ Tarbiyaning zamoni” bo’limida tarbiyani yoshlikdan berish
zarurligini, bu ishga hammani, ota-ona, muallim, hukumat va
boshqalarning kirishishi kerakligini ta’kidlaydi. Avloniy
bolalarda axloqiy xislatlarning tarkib topishida ijtimoiy muhit,
oilaviy sharoit va atofidagi kishilar muhim omil bo’lib xizmat
qilishini aytib o’tadi. Shuningdek, Avloniy tarbiya masalasida
so’z yuritib, “ Agar bir kishi yoshligida nafsi buzilib,
tarbiyasiz, axloqsiz bo’lib o’sdimi, bunday kishilardan yaxshilik
kutmoq, yerda turib yulduzlarga qo’l uzatmak kabidir” ,-deydi. .


“ Turkiy guliston yoxud axloq” asari axloqiy, ta’limiy va
tarbiyaviy asardir. Avloniyning fikricha, “Tarbiya
xususiy ish emas, milliy, ijtimoiy ishdir. Har bir
xalqning taraqqiy qilishi, davlatlarning qudratli
bo’lishi avlodlar tarbiyasiga ko’p jihatdan bog’liq”.
Jadidlarning yana bir yorqin vakili Abdurauf Fitrat
xalqni ma’rifatli qilishda ta’lim-tarbiya masalari juda
muhim deb hisoblagan. Fitrat o’z asarlarida
Buxorodagi barcha maktablarni keltirib o’tadi, ammo
ta’lim-tarbiya berish axloqiy sifatlarni
shakllantirishda hech qanday ahamiyati
qolmaganini aytib o’tgan . Fitrat maktabni tarbiya
o’chog’i deb hisoblagan, maktabni jamiyat hayotini
rivojini ta’minlovchi asosiy manbalardan biri
ekanligini ta’kidlagan..


Maktab bolalarga tarbiya berib, jamiyatdagi
buzuqliklar, o’g’irlik, razolatni yo’qotishi lozim deb
biladi. Fitrat darsliklarida ko’plab hikoyalar keltiradi,
bu hikoyalarda axloqiy tarbiya berishga va turli
axloqiy xislatlarni singdirishga harakat qiladi. Fitrat
inson shaxsini tarbiyalash uchun kurashgan mohir
pedagogdir. U millatparvarlik va vatanparvarlik
haqidagi qadriyatlarga

tayanib, shunday ta’limot yaratdiki, bu ta’limot
bugungi kunimizda vat anparvarlik mafkurasini
yaratish va yoshlarni vatanni, millatni sevishga
o’rgatishda muhim qo’llanma bo’la oladi. Fitrat vatan,
vatanparvarlik va insonparvarlikni eng yuksak
axloqiy xislat deb bilib, kishilarni uni asrashga,
unga sidqidildan xizmat qilishga chaqiradi..


Reja:

1. Qayta qurishning asosiy jihatlari va
ahamiyati

2. Qayta qurish bo’lgan yillarda O’zbekistonda
bo’lgan vaziyat

3. Qayta qurish yillarida O’zbekistondagi
ijtimoiy-siyosiy vaziyatQay t a qurish y illarida O’zbek ist ondagi
ijt imoiy -siy osiy v aziy at


О‘ zbekistonda Qayta qurish davri rangtasviri (1980-
1990 yiilar) mustaqillikka erishgunga qadar
boshidan kechirgan voqealar har bir soha uchun
unutilmas tarix bo‘lib qoldi. Jumladan, 1980-yillar
o‘rtalaridan boshlangan “qayta qurish” davri
madaniyat sohasini ham qamrab oldi. Mamlakat
siyosiy rahbariyatining madaniyat sohasini “qayta
qurish” aslida ma’naviy jabhada ma’muriy-
buyruqvozlik tizimi, rivojlanishining ekstensiv yo‘li
yaroqsiz bo‘lib qolganidan darak edi. Ushbu yillarda
qo‘lga kiritilgan yutuq va kamchiliklari ham
san’atshunoslar nuqtai nazaridan chetda qolgani
yo‘q. Bu mulohazalarning barchasi bugungi badiiy
hayotda o‘z yechimini kutayotgan jihatlaridan biridir..


Shunga ko‘ra, mavjud kartinalardagi badiiylik
masalalari, uslubiy yo‘nalishlari, hamda ijodiy
jarayonini tadqiq etish, o‘ziga xos ijodiy an’analarni
rangtasvir asarlari talqinida o‘rganish dolzarb
masaladir. 1980- yillarning o‘rtalariga kelib, o‘zbek
rassomlarining asarlarida fundamental o‘zgarishlarga
olib keldi. Bir rassomning shaxsiy uslubi o‘zgarishi
ko‘pincha sub’ektiv sabablarga ko‘ra sodir bo‘ldi.
Uslubni o‘zgartirishga ta’sir etuvchi san’at asari bu
rassomga ijodiy safarlar bilan to‘qnashuvlarga duch
kelishi mumkinligini anglatdi. Biroq, san’atda tektonik
o‘zgarish faqat bir rassomga emas, balki butun avlodga
yoki ustalarning muhim guruhiga ta’sir qildi, faqat
ma’lum tarihiy o‘zgarish emas balki inqilobiy zarba ham
ta’sir etdi. .


Sovet hududida qayta qurish, so‘ngra erkinlikning tarqalishi yoki oldindan
belgilanishi va nihoyat, mustaqillikka erishish O‘zbekistonning
rasmiyatchiligida muhim semantik o‘zgarishlar va uslubiy metamorfozalar
uchun muhim omil bo‘ldi. 1980-yillarning oxirida, qayta qurish siyosati
natijasida, Sovet san’atida ijtimoiy tanqidning yangi tendensiyasi paydo
bo‘ldi. Bu hodisaning markazida.


Ijtimoiy masalalar doirasida qolib, o‘zbek
rassomchiligi o‘zlarining taxminiy vektorini –
ijobiydan keskin salbiy o‘zgarishiga olib keldi. Garchi,
bu hodisaning mavjudligi qisqa muddatda chuqur
mafkuraviy birdamlikni emas balki refleksion uslubni
keltirib chiqardi. XX asrning 1980-1990 yillarida
O‘zbekiston rangtasviri o‘ziga xos shakllanish yo‘lini
bosib o‘tdi. 1970-yillar san’atida deyarli barcha
respublika ijodkorlari asarlarida shaxsiy konsepsiya
va turli madaniyatlar sintezining ifodasi mavjud.
Rangtasvirda 1970-yillar rassomlari qatoriga
B.Jalolov, J.Umarbekov, E.Tulepbaev, K.Orasnepesov
kabi rassomlarni kiritishimiz mumkin. Katta regional
mashtabda bu davr G‘arb va Sharq madaniyati
sintezini o‘zida mujassamlashtirgan..


B.Jalolovning “Musiqaning tug‘ilishi” nomli asaridagi ona
va bola tasvirlangan fragment kompozitsion echimi
jihatdan Leonardo da Vinchining «Madonna Benua»
asarini eslatsa, “Yevropaning o‘g‘irlanishi” nomli asar
undan keskin farq qilib, o‘zida kubistik echimni ifoda
etgan. “Niqoblar bilan raqs” nomli asar portretlarida esa
sharq miniatyurasiga xos bo‘lgan ayol obrazlarini
ko‘rishimiz mumkin. Ko‘rib turganimizdek rassom
ijodida yuqorida aytib o‘tilgan formatsiyalashgan sintez
mavjud. XIX-XX asrda Yevropa va rus rassomlari orasida
o‘z ijodini Sharq an’analari bilan bog‘lagan ijodkorlar
faoliyati o‘z o‘rnida o‘zbek rassomlarining ijodiga ta’sir
ko‘rsatgan. Bunda Sharq badiiy g‘oyalari g‘arb
rangtasviri kesimida namoyon bo‘ladi. P.Kuznetsov ana
shunday rassomlar qatoriga kiritish mumkin. Mazkur
rassomning ijodi J.Umarbekov va V.Axunov asarlariga o‘z
ta’sirini ko‘rsatgan. Y.


1. Jo‘rayev M. “O‘zbekistonning yangi tarixi” 2-
kitob. O‘zbekiston Sovet mustamlakachiligi
davrida. – Toshkent- 2000

2. Маньковская Н. Б. Эстетика
постмодернизма. - СПб.: Алетейя, 2000.

3. Хакимов А. Новая живопи Узбекистана.
Ташкент, 2015 й.

4. Ахмедова Н. Живопис s ентральной Азии XX
века: Традици, самобытность,
диалог.Ташкент 2004. Foy dalanilgana adabiy ot lar


.E’t iboringiz uchun rahmat

Jadid ma’rifatparvarlarning o’lka ijtimoiy-ma’naviy hayotida tutgan o’rni

Sotib olish