Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 718.5KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет История

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Jadidlar faoliyati mustaqillik yillarida yoritilishi

Купить
O‘BEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM ,FAN VA IN N OVATSIY A LAR VAZIRLIGI MIRZO ULUG‘BEK N OMIDAGI O‘ZBEKISTON MILIY UN IVERSITETI TARIX FAKULTETI KURS ISHI MA VZU: JADIDLAR FAOLIYATI MUSTAQILLIK YILLARIDA YORITILISHI QABUL QILDI BAJARDI Toshk ent -2025 MA VZU:J A DIDLA R FA OLIY A TI TA RIX IN IN G MUSTA QILLIK Y ILLA RIDA Y ORITILISHI MUN DA RIJ A : KIRISH… … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … . I.BOB.J A DIDLA RN IN G MA ORIF , MA DAN IY SOHA LA RDA GI ISLOHOTLA RIN I O‘RGA N ILISHI 1.1 Turkistondagi Usuli jadid maktablarining tadqiqotlarda aks etishi 1.2 Tadqiqotlarda jadid adabiyotilarining yoritilishi II.BOB. J ADIDCHILIKN IN G SIY OSIY HA RA KA TGA A Y LAN ISHIN I TA DQIQOTLA RDA Y ORITILISHI 2.1Jadid matbuotida siyosiy voqealarni yoritilishi 2.2.Tadqiqotlarda jadidlarning Turkiston muxtoriyati tuzishdagi o‘rnini o‘rganilishi III.X ULOSA … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … IV.FOY DA LAN ILGA N A DA BIY OTLA R… … … … … … … … … … … … .. 2 KIRISH “ Asrimiz boshlarida jadidlarning o‘ z hisobidan maktablar, kutubxonalar, qiroatxonalar, teatrlar, ro‘znomalar tashkil etganliklarini , darsliklar, qo‘llanmalar nashr qilganliklarini, ularni Turkiston bolalariga bepul tarqatganliklarini eslaylik 1 ISLOM KA RIMOV. XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida Turkiston ijtimoiy- siyosiy hayotida jadidichilik harakati keng quloch yoyib rivojlandi. «Jadid» so‘zi arabcha yangi usul degan ma’noni anglatadi. Jadidchilik harakati Turkistonda XIX asrning oxirida quruq madaniy-ma’rifiy harakatning, ya’ni eski maktablarning qiyin o‘qitish tizimiga nisbatan yengil tovuch usuliga asoslangan yangi uslub (metod) asosida o‘qitishga o‘tishdangina iborat emasdi, ayni chog‘da turk-islom huquqiy munosabatlarining millatga o‘rgatilishi, milliy-ma’rifiy, taraqqiyot va milliy istiqlol muammolarini ham o‘z ichiga olgan edi. Bu harakatning vujudga kelishida O‘rta va Yaqin Sharq mamlakatlarida keng quloch yoyib rivojlangan turli oqimlar va Turkiyadagi «Ittihodiy va taraqqiy», «Yosh turklar» harakatining ta’siri katta bo‘ldi. XX asrning boshlarida Turkistondagi ijtimoiy-siyosiy hamda demokratik harakat jarayoni asosan ikki yo‘nalishda rivojlanib borgan. Birinchi yo‘nalish chor Rossiyasiga qarshi kurashni turlicha g‘oya va yo‘nalishlarda olib borish maqsadida Rossiyaning o‘zida vujudga kelgan sotsial-demokratik kadetlar, eserlar va boshqa siyosiy partiyalarning vakillari edilar. Hali bu guruhlar vakillari hatto oktabr to‘ntarilishiga qadar ham o‘lkada siyosiy partiya o‘laroq uyushib shakllanmagan 1 И. Каримов. Юксак Маънавият-енгилмас куч .Т.:»Маънавият» ,2008, -Б. 45. 3 edilar. Chunki ular oz sonli va asosan kelgindi rusiy zabon millatlarning vakillaridan iborat bo‘lganlar. Mahalliy xalq bu siyosiy guruhlarning birortasiga ham ommaviy sur’atda ergashmagan, ularni qo‘llab- quvvatlamagan, bu guruhlarga a’zo bo‘lib kirmaganlar. Chunki, mahalliy xalq tili boshqa, dini, urf-odati boshqa bo’lgan rusiyzabon millatlarga yotsirab, begonasirab, ularni g‘ayridin-kofirlar deb, bosqinchi- mustamlakachilar deb qaraganlar. Bu siyosiy guruhlarning dastur maqsadlari, taktik kurash usullari mahalliy xalq g‘oyasi va saviyasidan yiroq bo‘lgan, ular bu dastur maqsadlar mohiyatini chuqur tushunib yetmaganlar va ularni qabul qilmaganlar. Mav zuning dolzarbligi: Turkistonda jadidchilik harakati katta ijtimoiy-siyosiy kuch sifatida maydonga chiqib borayotgan edi. Ma’lumki ,Yevropada bu davrdatexnika taraqqiyotini boshdan kechirib , jamiyatning keyingi davrlari uchun kengma’daniyati va turmushi uchun mustahkam poydevor yaratayotgan bir paytda yurtimiz mustamlaka holatiga tushib qolishi , mustamlaka milliy zulumning o‘rnatilishi o‘lka aholisi holatini yomonlashishiga olib keladi. Qoloqlik va jaholatni, o‘lka aholisining ayanchli ahvoli Turkistonning Yevropa va jahon sivilizatsiyasida orqada qolib ketgani , islom va shariat oyoq osti qilingani va og‘ir hayotdan qutulish , erk va ozodlikka erishish haqida o‘z zamonasining ilg‘or ziyoli qatlamlarda fikr-mulohazalar paydo bo‘la boshladi .Jadidlarning harakatlari g‘oya va fikrlarini , harakatlarini tahlill etish va taqiq etish tarixshunoslik fani uchun juda muhim ahamiyatga ega. Bundan tashqari mustaqil O‘zbekistonda ushbu davrni yoritishdagi yutuq va kamchiliklarni taqiqetish ham muhimdir. 4 Mav zuning maqsadi v a v azifalari: Ushbu kurs ishining maqsadi jadidlarning ijtimoiy-siyosiy hayotdagi faoliyati tarixining eng samarali va so‘ngi usullari yordamida ochib berish , bu davr siyosiy hayotiga nisbatan turli davrlarda yashab ijod qilgan tarixchilar ya’ni , XX asr ikkinchi yarmidan boshlab tarixchi- olimlar tomonidan amalga oshirilgan tadqiqotlar, mustaqillik yillarida amalga oshirilgan ishlar , shuningdek , xorij mamlakatlarida amalga oshirilgan ilmiy izlanishlar ular tomonidan olib bildirilgan fikr va mulohazalarini tatqiq etish va shu orqali tarixshunoslik fanini yanada rivojlanishiga hissa qo‘shishdan iboratdir. Jadidlar faoliyatining tarixshunosligini yoritib berishda biroz e’tibordan chetda qolgan muammolarni topish va tarixchilar e’tiboriga havola etish ishning asosiy maqsadlaridan biri hisoblanadi. Mavzuning vazifalari Turkistonda jadidlar faoliyatini qanday nuqtayi nazardan yoritilganligini o‘rganish , turli g‘oya va mafkuralarining tarix fani taraqqiyotiga ijobiy va salbiy ta’sirini o‘rganish , jadidlar faoliyati tarixini yortish ishlariga eng muhim darajada hissa qo‘shgan olimlarning tadqiqot ishlarini tahlil qilishdan iboratdir . Mav zuning t arixshunosligi : Jadidlar faoliyati tarixi ustida eng muhim Tadqiqotchilar qatoriga D. Alimova 2 , U. Dolimov 3 , B. Qosimov 4 , Sh. Rizayev, 5 2 Д.Алимова.» Жадидчилик феномени»-Тошкент. 2022-й 3 У.Долимов.»Туркистонда жаид маеаблари» Тошкент.Университет-2006. 4 Б.Косимов.»Миллий Уйгониш :Жасорат Фидоилик.» Тошкент Мвнавият-2002 5 Шуҳрат Ризаевнинг "Жадид драмаси" 1997-й. Тошкент, "Шарқ" 5 Izzat Sulton 6 , t. Ernazarov 7 , Tulak 8 , R.T. Shamsutdinov 9 , Q.Rajabov 10 A.Abduazizova 11 , S. A’zamxo’jayev 12 , G. Mahmudova 13 , Y.Abdullayev 14 , T. Ernazarov 15 kabi tarixchilarni kirgizshimiz mumkin . Kurs ishi oby ek t i: Tadqiqot obyektiga jadidlarning faoliyati tarixiga oid Sho’rolar davrida , mustaqil O’zbekistonda olib borilgan barcha tadqiqot ishlari. Kurs ishining t uzilishi : Kurs ishi kirish , ikki bob , to’rtta paragraph Xulosa va adabiyotlar ro’yxatidan iborat 6 Иззат Султон "Адабиёт назарияси " -1978-й , Тошкент, Укитувчи 7 Т.Эрназаров . "Туркистонда вақтли матбуот" 1959-й.Тошкент 8 Tulak." XX asr oʻzbek adabiyoti." –Andijon, 1993. 9 Шамсутдинов Р.Т. Туркистон мухторияти ва унинг тақдири 10 К Ражабов Туркистон Мухторияти вазирлари ҳамда Миллий Мажлис аъзолари ҳаёти ва тақдири. -Тошкент. 2021. 11 А. Абдиазизова Туркистон матбуотитарихи. - Тошкент: Академия, 2000. - Б 12 C.Аъзамхўжаев Туркистон мухторияти. Миллий демократик давлатчилик қурилиши тажрибаси. Тошкент. 2000. 13 G, Mahmudova Jadidizm va Turkistonda axloqiy-estetik fikr taraqqiyoti. -T.: Davr-press, 2006 14 Y.Abdllayev.”Eski maktablarda xat-savod o’ganish” T.O’qituvchi-1973 15 T.Ernazarov Turkistonda vaqtli matbuot (1870-1924-yillar). – Toshkent: O„zbekiston SSR davlat nashriyoti, 1959. 6 1 Bob. J adidlarning maorif , madaniy sohalaridagi islohot larining o’rganilishi 1.1. Turk ist onda usuli jadid mak t ablarining t adqiqot larda ak s et ishi Turkistonda usuli jadid maktablarining tadqiqotlarda aks etishi haqida so’z borganda, bu mavzu XIX asr oxiri va XX asr boshlaridagi jadidchilik harakatining eng muhim yo‘nalishlaridan biri sifatida ko‘riladi. Usuli jadid maktablari Turkistonning ijtimoiy, madaniy va siyosiy hayotida tub o‘zgarishlar keltirib chiqargan ta’lim islohotlari sifatida tadqiqotlarda keng yoritilgan . Tadqiqotlarda usuli jadid maktablari Turkistonda chor Rossiyasi mustamlakachiligi va mahalliy xalqlarning ma’rifiy orqada qolganligi sharoitida paydo bo‘lgan islohot sifatida talqin qilinadi. Bu maktablar Ismoilbek Gaspirali tomonidan Qrimda boshlangan “usuli jadid” (yangi usul) ta’lim tizimiga asoslanib, Turkistonda Mahmudxo‘ja Behbudiy, Munavvarqori Abdurashidxonov, Abdulla Avloniy kabi ziyolilar tomonidan rivojlantirildi. Tadqiqotchilar bu maktablarning maqsadi faqat ta’lim berish emas, balki milliy ongni uyg‘otish, vatanparvarlik va zamonaviy bilimlarni targ‘ib qilish ekanligini ta’kidlaydi.Izlanishlariga qaraydigan bo‘lsak usuli jadid maktablari eski usul maktablaridan farqli o‘laroq, zamonaviy pedagogik usullarni joriy etgani ta’kidlanadi. Masalan, “usuli savtiya” qo‘llanilgan, ona tilida ta’lim berishga e’tibor qaratilgan va tabiat, geografiya, matematika kabi dunyoviy fanlar o‘qitilgan. 7 U.Dolimovning taqiqoti 16 usuli jadid maktablarining ijtimoiy- madaniy ahamiyati va metodik-texnologik asoslarini o‘rganadi. Bunda Usuli jadid maktablarining xarakteri va ona tilda ta’lim berishning asoslari tahlil qilinadi. Ona tilida ta’lim berishning ahamiyati va uning xalq ta’limidagi o‘rni muhokama qilinadi. Usuli Jadid maktablarining shakllanishi eski usul maktablari va jadidlar tashkil etgan maktablar o‘rtasidagi ziddiyatlar farqlarning kelib chiqishi , hamda usuli qadamning usuli jadiddan orqada ekanligi , faqat diniy ilmlar bilan cheklanib qolganligi aytiladi . Yangi usul maktablarida diniy ilmlar bilan birga dunyoviy ilm ham o‘qitilayotganligini ham ham farqli jihatlaridan .Usuli Jadid maktablarining o‘lka bo'ylab keng quloch yoyishi haqida , dastlab Buxoro hududlarida , Xiva hududiga keyinchalik , Farg‘ona bo'ylab tarqalganligini ko‘rishimiz mumkin.Ona tilda usuli jadid asosida ta’lim berishning pedagogik texnologiyalari va falsafiy asoslari o‘rganiladi. Jadidlarning ta’lim tizimidagi islohotlarini o‘rganishga ixtisoslashgan tadqiqotchilardan R. Xoliqova.U jadidlar tomonidan tashkil etilgan yangi usul maktablarni ng O‘zbekiston da zamonaviy ta’lim tizimining asosini shakllantirganligini ilmiy asosda isbotladi. Uning tadqiqotlari jadidlarning yoshlar tarbiyasi va xalq savodxonligini oshirishdagi xizmatlariga bag‘ishlangan. Asarda 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida Markaziy Osiyoda, jadidchilik harakatining pedagogik metodlari, ona tilda ta’lim berishning asoslari va zamonaviy fanlarni o‘qitish usullari ilmiy tahlil qilinadi. Jadidchilar (Ismoilbek Gasprinskiy, 16 . U.Dolimov. «Turkiston jadid maktablari». Toshkent: Universitet-2006 8 Mahmudxo‘ja Behbudiy, Abdulla Avloniy kabi shaxslar) tomonidan ilgari surilgan usuli jadid maktablarining ta’limdagi o‘zgarishlari va ularning ijtimoiy-madaniy ta’siri o‘rganiladi. Shu bilan birga, asar usuli jadid metodlarining bugungi kunda ta’lim tizimida qo‘llanilishi va zamonaviy pedagogik amaliyotga moslashtirilishi masalalariga bag‘ishlanadi. Z. Abdurashidovning tadqiqoti 17 Turkistonda jadidchilik xarakatining shakllanishida Ismoil Gaspiralining roli ilmiy asosda tadqiq etadi . Ushbu tadqiqot XIX asr oxir - XX asr boshlaridagi ma’rifatparvarlik g’oyalari ,usuli jadid makatablari va Turkistondagi ijtimoiy -madaniy islohotlarning tarixiga bag’ishlanadi. Turkistonda “usuli jadid” maktablari tashkil etilishi va Ismoil Gasprinskiyning sayohatlari o‘rganiladi . Gasprinskining yangi ta’lim usuli -“usuli jadid” ning tashkil topishi, uning ma’naviy-ma’rifiy asoslari va Turkistondagi ilk qo‘llanishlari tahlil qilinadi. Gasprinskiyning ta’limdagi islohotlari milliy uyg‘onish va madaniy rivojlanishga xizmat qilmoqda edi . Jadid maktablarining tashkil topishi, ularning ta’lim tizimi, o‘quv dasturlari va mahalliy aholiga ta’siri ko‘rib chiqiladi. Bu maktablar zamonaviy bilim va milliy o‘zlikni mustahkamlashda muhim rol o‘ynagan. R. Shamsutdinov va B. Rasulovning tadqiqotlari 18 Turkistondagi ta’lim muassasalari - maktab va madrasalarning tarixiy taraqqiyotini ilmiy asosda yoritib beradi.Turkistondagi an’anaviy va zamonaviy ta’lim tizimlarining rivojlanish jarayoni ko‘rib chiqadi. Tadqiqotda madrasalarning tarixiy o‘rni, ularning ta’lim 17 Z.Abdurashidov “Ismoil Gaspirinskiy va Turkistonda jadidchilik”;Toshkent-2008 18 Р.Шамсудинов Б.Расулов «Туристон мактаб ва мадрасалари тарихи.-Андижон.Мерос.1994. 9 metodologiyasi va jamiyatdagi mavqeidan tortib, jadidchilik harakati doirasida shakllangan “usuli jadid” maktablarining tashkil topib ta’lim tizimigacha bo‘lgan o‘zgarishlarni batafsil tadqiq etadi. Mualliflar tadqiqotda Turkistondagi ta’lim muassasalarining tashkil topishi, ularning o‘quv dasturlari, pedagogic usullari va ma’naviy-ma’rifiy ahamiyatini ko‘p qirrali yoritadi. Bunda jadid ziyolilarining ta’lim sohasidagi islohotlari, ularning milliy uyg‘onish va madaniy rivojlanishga qo‘shgan hissasi alohida ta’kidlanadi. Abdullayevning Y . tadqiqotida 19 O‘zbekiston va Markaziy Osiyo ta’lim tarixida muhim o‘rin tutgan an’anaviy (usuli qadim) maktablarning xat-savod o‘rgatish metodlarini ilmiy asosda o‘rganadi. Asarda 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida faoliyat yuritgan eski maktablarning ta’lim tizimi, o‘quv jarayonining tashkil etilishi va xat- savod o‘rgatishning pedagogik usullari tahlil qilinadi. Muallif an’anaviy maktablarda qo‘llanilgan o‘qitish uslublari, diniy matnlar asosida o‘quv jarayonining tuzilishi, shuningdek, o‘qituvchi-shogird munosabatlari va ta’limning ijtimoiy kontekstini chuqur yoritadi.Tadqiqotda eski maktablarning o‘ziga xos xususiyatlari, masalan, o‘quv jarayonida Qur’on va boshqa diniy matnlardan foydalanish, xattotlik va imlo qoidalarini o‘rgatish, shuningdek, bolalarning xat-savodxonlik darajasini oshirishda qo‘llanilgan an’anaviy usullar tahlil qilinadi. Shu bilan birga, usuli qadim maktablarining cheklovlari, ya’ni zamonaviy fanlarning yo‘qligi, ta’limning faqat diniy doirada qolishi va o‘quv metodlarining bir xilligi kabi muammolar ham muhokama qilinadi. 1919 Y.Abdllayev.”Eski maktablarda xat-savod o’ganish” T.O’qituvchi-1973 10 Abdullayev o‘z tadqiqotida usuli qadim maktablarining ta’limdagi o‘rni va ularning jadidchilik harakati bilan taqqoslangan holda zamonaviy ta’lim tizimiga ta’sirini baholaydi. Asarda tarixiy hujjatlar, pedagogik adabiyotlar va o‘sha davr ta’lim amaliyotchilarining tajribalariga tayanib, xat-savod o‘rgatishning o‘ziga xos metodikasi va uning ijtimoiy- madaniy ahamiyati ochib beriladi. Xulosa o’rnida shuni aytish mumkinki Jadidlarning “usuli jadid” maktablari Turkistonda ma’rifatparvarlik va milliy uyg‘onishning muhim ramzi bo‘lgan. Ular zamonaviy ta’lim tizimini joriy qilish orqali aholining ma’naviy va intellektual rivojlanishiga xizmat qilgan. Tadqiqotlar ushbu maktablarning tarixiy ahamiyati, jadid ziyolilarining faoliyati va ularning kelajak avlodlarga ta’sirini ilmiy asosda tasdiqlaydi. 11 1.2.Tadqiqot larda jadid adabiy ot ining y orit ilishi Jadid adabiyoti yangi o’zbek adabiyotiga tamal toshini qo’ygan dastlabki davr sifatida muhim o’rin egallaydi . Ta’kidlash kerakki, bu davr o’zbek mumtoz va yangi o’zbek adabiyoti o’rtasida o’ziga xos ko’prik vazifasini o’tadi . Shu davrdan boshlab , adabiyotning ijodi yo’nalishlari, janrlar tizmi , badiiy tasvir prinsiplari yangilandi , mavzular olami boydi. Ushbu jarayonga xos xususiyatlarni , shakllanish va takomil bosqichlarini nazariy asosda fundamental tekshirish ilmiy ehtiyojga aylandi. Jadidchilik mohiyati jadid adabiyotining yuzaga kelishi , dastlabki namoyondalarining faoliyatini o’rgana boshladilar. Jadid adabiyoti XIX asr oxiri va XX asr boshida Turkiston va boshqa Markaziy Osiyo mintaqalarida yuzaga kelgan islohotparvar adabiy-mafkuraviy harakat sifatida o‘ziga xos o‘rin tutadi. Ushbu adabiyot milliy uyg‘onish, ma’rifatparvarlik va modernizatsiya g‘oyalarini targ‘ib qilgan bo‘lib, o‘zbek, qozoq, tatar va boshqa turkiy xalqlarning adabiy merosida muhim iz qoldirgan. Tadqiqotlarda jadid adabiyoti ko‘pincha ijtimoiy- siyosiy islohotlar, ma’naviy-ma’rifiy o‘zgarishlar va milliy o‘zlikni shakllantirish kontekstida tahlil qilinadi. Jadidchilik mohiyatini , jadid adabiyotining yuzaga kelishi , dastlabki namoyondalari faoliyatini o’rganishga kirishgan va ulkan hissa qo’shgan 12 adabiyotshunos olim B. Qosimovning tadqiqotlari 20 shu yo’nalishdagi ishlar uchun ilmiy hamda amaliy asos vazifasini o’taydi . Uning ilmiy faoliyati asosan jadid adabiyoti, o‘zbek adabiy tarixi bag‘ishlangan bo‘lib, bu sohalarda ko‘plab chuqur tadqiqotlar va nashrlar bilan e’tirof topgan. Qosimovning asosiy diqqati jadid adabiyotining ma’naviy-ma’rifiy g‘oyalari, uning ijtimoiy-siyosiy konteksti hamda adabiy merosning tarixiy rivojlanishiga qaratilgan. U “O‘zbek adabiyoti tarixi” (1967), “O‘zbek adabiyoti darsligi” (1999) kabi asarlarda jadidlarning ijodiy va mafkuraviy merosini tahlil qilib, ularga zamonaviy nazariy yondashuvlarni joriy etgan. U “Taraqqiy”, “Shu’ro-i Islom” kabi davriy nashrlarni o‘rganib, jadid adabiyotining manba asoslarini kengaytirgan. Shu bilan birga, u Abdulla Qodiriy, Mahmudxo‘ja Behbudiy kabi adiblarning asarlarini adabiy nuqtai nazaridan chuqur o‘rganib, ularning estetik va ijtimoiy ahamiyatini oshkor qilgan. Uning “O‘zbekiston tarixiy matnlar katalogi” (2002) kabi ishlari adabiyotshunoslikda yangi metodologik yondashuvlarni joriy etishda muhim o‘rin tutadi. Qosimovning ilmiy merosi o‘zbek adabiyotshunosligini boyitish, jadid adabiyotini global kontekstda o‘rganishga zamin yaratish va kelajak avlodlar uchun ilmiy asoslar qo‘yishda katta hissa qo‘shgan . Izzat Sultonning tadqiqotlari 21 o‘zbek adabiyotshunosligi sohasida muhim ilmiy manba hisoblanadi. Kitob adabiyot nazariyasining asosiy tamoyillari, tushunchalari va metodologik yondashuvlarini o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, o‘zbek 20 Б.Косимов.»Миллий Уйгониш :Жасорат Фидоилик.» Тошкент Мвнавият-2002 21 Иззат Султон "Адабиёт назарияси " -1978-й , Тошкент, Укитувчи 13 adabiyotining rivojlanish jarayonlarini ilmiy asosda tahlil qilishga xizmat qiladi. Muallif adabiyotning estetik, ijtimoiy va madaniy o‘rinini o‘rganishda marksistik adabiy nazariya tamoyillaridan kelib chiqib, adabiy ijodning shakllanishi va rivojlanishidagi asosiy omillarni ochib bergan. Izat Sulton o‘zbek adabiyotining milliy o‘ziga xosliklari ni ta’kidlab, undagi an’analar va zamona viy tendensiyalarning uyg‘unligini o‘rganadi. Kitobda nazariy materiallar ilmiy jihatdan tasniflangan bo‘lib, adabiyotshunoslikda qo‘llaniladigan metodlar (masalan, tarixiy-materialistik tahlil va estetik tahlil) bilan boyitilgan. Shu bilan birga, muallif o‘zbek adabiyotining klassik va sovet davri ijodkorligini taqqoslash orqali nazariy xulosalar chiqargan. Tulaqning ilmiy tadqiqotiga 22 keladigan bo’sak XX asr o‘zbek adabiyotining rivojlanish bosqichlarini ilmiy asosda tahlil qiluvchi muhim tadqiqotlardan biridir. Bu o‘zbek adabiyotining ushbu davrda shakllangan asosiy yo‘nalishlari, adabiy oqimlari va ijodiy xususiyatlarini o‘rganishga qaratilgan. Tadqiqotda jadid adabiyotidan tortib sovet davri va mustaqillik yillarigacha bo‘lgan adabiy jarayonlar keng yoritilgan. Muallif adabiy asarlarning ijtimoiy-siyosiy muhit bilan bogʻliqligi, milliy oʻzlik va maʼnaviy qadriyatlarning aks etishini tadqiq etadi. Tadqiqot oʻzbek adabiyotining janr jihatidan boyligi, poeziya, proza va dramaturgiya sohasidagi yutuqlarini koʻrsatadi. Jadid adabiyotida milliy til va oʻzlikni mustahkamlash, ijtimoiy-siyosiy islohotlarga chaqiriq kabi mavzular ustuvor boʻlgan. Jadidchilikdan 22 Tulak." XX asr oʻzbek adabiyoti." –Andijon, 1993. 14 mustaqillik davrigacha boʻlgan adabiy jarayonlar, muhim adiblarning ijodi va milliy adabiyotning tarixiy ahamiyati batafsil tahlil qilinadi. Yana bir tadqiqotchi olimlarda Sh. Rizevni ko’rish mumkin. Taqiqotida 23 O‘zbek adabiyotida jadidchilik harakati davridagi dramaturgiyaning shakllanishi va rivojlanishiga bag‘ishlangan muhim ilmiy-adabiy tadqiqotdir. Ushbu tadqiqot XX asr boshlaridagi o‘zbek jadid adiblarining dramaturgik ijodi, ularning ijtimoiy-ma’naviy islohotlarga qo‘shgan hissasi va teatr san’atining milliy adabiyotdagi o‘rnini ko‘p qirrali tahlil qiladi. Unda jadid dramaturgiyasining tarixiy-ijtimoiy konteksti, janr xususiyatlari, mavzu va g‘oyalari, shuningdek, uning o‘zbek madaniy uyg‘onishidagi ahamiyatini yoritishga xizmat qiladi. Jadid dramaturgiyasining asosiy namoyandalari – Hamza Hakimzoda Niyoziy, Abdulla Avloniy, Mahmudxo‘ja Behbudiy, Cho‘lpon va boshqalarning asarlari tadqiq qilinadi. Asar tarixiy-qiyosiy usulga asoslanib, jadid dramaturgiyasining o‘zbek adabiyoti va teatridagi o‘rnini aniqlaydi . Xulosa qilib aytganimizda Jadid matbuoti XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Turkistonda milliy uyg‘onish, ma’rifatparvarlik va ijtimoiy islohotlarning muhim vositasi bo‘lgan. Tadqiqotlarda jadid matbuotining tarixiy shakllanishi, uning ijtimoiy-madaniy roli, mazmun- mohiyati va milliy adabiyot, ta’lim, siyosiy fikrga ta’siri ko‘p qirrali o‘rganilgan. Jadid matbuoti Turkistonda milliy uyg‘onish va ma’rifatparvarlikning muhim quroli bo‘lgan. Tadqiqotlar uning ta’lim, adabiyot, ijtimoiy tanqid va milliy o‘zlikni rivojlantirishdagi ulkan ahamiyatini tasdiqlaydi. 23 Шуҳрат Ризаевнинг "Жадид драмаси" 1997-й. Тошкент, "Шарқ" 15 Jadid matbuotining merosi mustaqillik davridagi o‘zbek matbuoti va adabiyotiga muhim ta’sir ko‘rsatgan bo‘lib, bu mavzu adabiyotshunoslik, tarix va madaniyat tadqiqotlari uchun dolzarb bo‘lib qoladi. 16 II.BOB. J ADIDCHILIKN IN G SIY OSIY HA RA KA TGA A Y LAN ISHIN I TA DQIQOTLA RDA Y ORITILISHI 2.1 J adid mat buot ida siy osiy v oqealarni y orit ilishi Jadid matbuoti XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Turkistonda milliy uyg‘onish, ma’rifatparvarlik va ijtimoiy islohotlarning muhim vositasi sifatida xizmat qilgan. Ushbu matbuot jadidchilik harakatining asosiy platformasi bo‘lib, ta’lim, adabiyot, madaniyat va siyosiy ongni rivojlantirishda katta rol o‘ynagan. Jadid matbuotining yoritilishi tadqiqotlarda ko‘p qirrali o‘rganilib, uning tarixiy shakllanishi, mazmuni, ijtimoiy-madaniy ta’siri va milliy merosdagi o‘rni batafsil tahlil qilingan. XX asr boshlarida Turkistonda mahalliy jadid matbuoti paydo bo‘ldi. Tadqiqotlarda jadid matbuotining mazmuni ko‘p qirrali talqin qilinadi. Asosiy mavzular quyidagilardan iborat: ma’rifat va ta’lim, milliy o‘zlik va vatanparvarlik, ijtimoiy tanqid, adabiy-madaniy meros. Tadqiqotlar jadid matbuotining jamiyatdagi o‘rnini quyidagi jihatlar orqali yoritadi: moliyaviy muammolar, konservativ qarshilik. Jadid matbuoti o‘zbek milliy matbuoti va adabiyotining rivojlanishiga muhim asos yaratgan. Jadid matbuoti faoliyati bo’yicha tadqiqot olib borgan tarixshunos olimlardan B. Irzayev. Tadqiqotida XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Turkistondagi siyosiy-ijtimoiy o‘zgarishlarni jadid matbuoti orqali ilmiy asosda tadqiq etadi. Ushbu tadqiqot jadidchilik harakatining matbuot vositasida Turkistondagi milliy uyg‘onish, ma’rifatparvarlik va siyosiy jarayonlarga ta’sirini ko‘p qirrali yoritadi. Bunda jadid nashrlarining – “Tarjimon”, “Oyina”, “Turkiston viloyati gazetasi”, “Xurshid” va boshqa gazeta-jurnallarning siyosiy mavzularni yoritishi, ijtimoiy 17 tanqid va milliy ongni shakllantirishdagi roliga e’tibor qaratadi. Olim jadid matbuotining siyosiy-ijtimoiy muhitga ta’siri, aholi siyosiy ongini yuksaltirish va mustamlaka bosimiga qarshi fikriy kurashdagi ahamiyatini tahlil qilishni maqsad qilgan. Tadqiqot jadid ziyolilarining matbuot orqali siyosiy islohotlar, milliy istiqlol va ma’naviy yuksalish g‘oyalarini ilgari surganligini ko‘rsatadi. Bunda Ismoil G‘asprinskiy , Mahmudxo‘ ja Behbudiy, Abdulla Avloniy, Munavvarq ori Abdurashidxonov, Cho‘lpon, Fitrat kabi jadid ziyolilarining nashrlardagi faoliyati o‘rganiladi. Ilmiy tadqiqot tarixiy-qiyosiy usulga asoslanib, jadid matbuotining Turkistondagi siyosiy jarayonlarga ta’sirini o‘rganadi. A.Abduazizovaning tadqiqotiga keladigan bo’lsak, Turkistonda matbuotning paydo bo‘lishi, uning jadidchilik g‘oyalari bilan bog‘liqligi va milliy madaniyat, ta’lim, adabiyot hamda siyosiy jarayonlarga ta’sirini ilmiy asosda yoritishni maqsad qiladi. Unda 24 jadid matbuotining Rossiya imperiyasi mustamlakasi sharoitida milliy ongni shakllantirish, ma’rifatparvarlik va islohotchilik g‘oyalarini targ‘ib qilishdagi muhim vazifalari tahlil qilinadi. Asosiy tadqiqot obyekti – Turkistondagi jadid matbuoti, xususan, “Turkiston viloyati gazetasi” (1870–1917), “Tarjimon” (1883–1918), “Oyina” (1913–1915), “Xurshid” (1906–1908), “Taraqqiy” (1906) kabi nashrlardir. Muallif Ismoil G‘asprinskiy, Mahmudxo‘ja Behbudiy, Abdulla Avloniy, Munavvarqori Abdurashidxonov kabi jadid ziyolilarining matbuot faoliyatini o‘rganadi. Tadqiqotda matbuotning paydo bo‘lishi, jadid matbuotining 24 Абдиазизова А. Туркистон матбуотитарихи. - Тошкент: Академия, 2000. - Б. 18 asosiy nashrlari, matbuotning ijtimoiy-madaniy vazifalari, siyosiy jarayonlarga munosabati, qiyinchiliklar va cheklovlari o‘rganiladi. T. Ernazarovning tadqiqotiga 25 keladigan bo’lsak Turkistonda vaqtli matbuot va matbaa ishlarining vujudga kelishi va rivojlanishida tatar ma’rifatparvarlarining faoliyatini yoritishga harakat qiladi .Turkistonda XIX asr oxiri – XX asr boshlaridagi davriy matbuotning tarixiy shakllanishi, rivojlanishi va ijtimoiy-madaniy ahamiyatini ilmiy asosda tadqiq etadi. Unda jadidchilik harakati doirasida paydo bo‘lgan gazeta va jurnallarning milliy uyg‘onish, ma’rifatparvarlik, ta’lim, adabiyot va siyosiy ongni yuksaltirishdagi roliga bag‘ishlangan. Tadqiqot Turkiston matbuotining Rossiya imperiyasi mustamlakasi sharoitidagi faoliyati, asosiy nashrlari, muharrirlari va ularning jamiyatga ta’sirini ko‘p qirrali yoritadi. Jadid matbuotining asosiy nashrlari va mazmuni, matbuotning ta’siri va merosi o‘rganiladi. Bahrom Irzayev va Umrilla Ortiqov tomonidan yozilgan “Jadid matbuoti sahifalarida Turkistondagi siyosiy jarayonlar” nomli tadqiqot ishida XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Turkistondagi jadidchilik harakatining siyosiy-ijtimoiy jarayonlardagi rolini tadqiq qiladi. Unda jadid matbuotining milliy uyg‘onish, ma’rifatparvarlik va mustaqillik uchun kurashda asosiy vosita bo‘lganligini ko‘rsatadi. “Sho‘ro-yi Islomiyya”, “Ulug‘ Turkiston”, “El bayrog‘i” kabi nashrlar orqali mustamlaka bosimiga qarshi kurash, 1917 yildagi inqiloblar, muxtoriyat 25 Эрназаров Т. "Туркистонда вақтли матбуот" 1959-й.Тошкент 19 masalasi va milliy birlik g‘oyalari yoritilgan. Mualliflar 1917 yilda tashkil etilgan Turkiston Komiteti, “Sho‘ro-yi Islomiyya” partiyasi va “Turkiston O‘lka Markaziy musulmon sho‘rosi” kabi siyosiy tashkilotlarning faoliyatini tahlil qilib, Mahmudxo‘ja Behbudiy, Munavvar qori Abdurashidxonov, Mustafo Cho‘qayev kabi jadid ziyolilarining milliy istiqlol uchun kurashiga e’tibor beradi. “Ulug‘ Turkiston”da muxtoriyat va demokratiya, “El bayrog‘i”da esa Qo‘qonda e’lon qilingan Turkiston Muxtoriyatining tarixi keng yoritiladi. Xulosa o’rnida shuni aytish mumkinki Turkistonda vaqtli matbuot va matbaa ishlari vujudga kelishi va rivojlanishida tatar ma’rifatlarining faoliyati deyarli taqiq qilinmagan . Turkistonda tatar ziyolilari bilan hamkorlikda nashr qilgan gazetalarda jurnallarda o’lkada yuz berayotgan voqea- hodisalar bilan tanishtirilib borilishishi reja qilingan edi .Turkiston aholisini jaholatda olib chiqsh uchun , maktab madrasa larni isloh qilish , millatni ma’rifatli qilish g’oyalari ilgari surilar edi. 20 2.2.Tadqiqot larda jadidlarning Turk ist on muxt oriy at i t uzishdagi o‘rnini o‘rganilishi Jadidlarnin g Turkiston mustaqilligi ni tashkil etishdagi o‘rni tadqiqotlarda ko‘p qirrali o‘rganilgan. Ushbu tadqiqotlar Turkistonda XIX asr oxiri – XX asr boshlarida jadidchilik harakatining ma’rifiy, ijtimoiy-siyosiy va madaniy roliga e’tibor qaratib, ularning mustaqillik uchun kurashidagi faoliyatini tahlil qiladi. Tadqiqotlarda jadidlarning Turkiston mustaqilligini tashkil etishdagi asosiy sa’y-harakatlari, ularning siyosiy tashkilotlardagi ishtiroki, matbuot orqali milliy ongni uyg‘otishi va Rossiya mustamlaka bosimiga qarshi kurashi ko‘rsatilgan. Jadidlar avvalgi bosqichda ma’rifatparvarlik g‘oyalarini ilgari surib, “usuli jadid” maktablari orqali aholi savodxonligini oshirishga va milliy ongni uyg‘otishga intilgan. 1917 yil fevral inqilobidan so‘ng Rossiya imperiyasida podsho tuzumi ag‘darilgach, jadidlar ma’rifiy faoliyatdan siyosiy kurashga o‘tdi. Ular Turkistonga muxtoriyat olish masalasini ko‘tarib, milliy mustaqillik g‘oyalarini ilgari surdi. Ular ma’rifiy islohotlar orqali milliy ongni uyg‘otib, siyosiy tashkilotlar va matbuot vositasida mustaqillik uchun kurashgan. 1917 yilda Turkiston Muxtoriyatini e’lon qilish jadidlarning bu boradagi eng katta yutug‘i bo‘ldi. Ammo ichki nizolar, tashqi bosim va birlikning yo‘qligi ularning muvaffaqiyatsizligiga sabab bo‘ldi. R. Shamsutdin ovning tadqiqotiga 26 keladigan bo’lsak Turkiston Muxtoriyatining 1917–1918 yillardagi tarixi, jadidlarning undagi roli va uning barham topishiga olib kelgan omillarni ilmiy tahlil qiladi. Asarda 1917 -yil 27- 26 Шамсутдинов Р.Т. Туркистон мухторияти ва унинг тақдири 21 noyabrda Qo‘qonda e’lon qilingan Turkiston Muxtoriyatining tashkil topishi, uning muvaqqat xalq Sho‘rosi va muvaqqat hukumat tarkibi ko‘rsatilgan. Jadid ziyolilari – Mahmudx o‘ja Behbudiy, Munavvar qori Abdurashi dxonov, Mustafo Cho‘qayevlarning muxtoriyat g‘oyasini ilgari surishdagi faoliyati tadqiq etiladi. “Ulug‘ Turkiston”, “El bayrog‘i” kabi nashrlarda muxtoriyatni qo‘llab-quvvatlashga bag‘ishlangan maqolalar yoritilgan. Jumladan, 1917 yilda Turkiston Muxtoriyatini e’lon qilish jadidlarning bu boradagi eng katta yutug‘i bo‘ldi. Ammo ichki nizolar, tashqi bosim va birlikning yo‘qligi ularning muvaffaqiyatsizligiga sabab bo‘ldi. Muxtoriyatning qisqa umr ko‘rishiga sabab bo‘lgan omillar – ichki qarama-qarshiliklar, tashqi bosim, bolsheviklar tomonidan kuch bilan bostirilishi kabi holatlar yoritiladi . S. Azimxo’jayevning tadqiqotiga 27 keladigan bo’lsak unda Turkiston muxtoriyatining yuzaaga kelishidagi vaziyatlar ,XX asr boshlarida Turkistonda jadidlarning hurriyat mafkurasi va va uning rivojlamnishi , Turkistonda 1917-yi fevralidan so’nggi ijtimoiy-siyosiy o’zgarishlar va taraqqiyparvarlarning faollashuvi ,Turkiston muxtoriyati g’oyasining shakllanishi va undagi baxs munozaralar keltiriladi. Tadqiqotda Turkiston xalqlarining muxtoriyatchilik xarakatiga jalb etilishi , Turkiston o’lka musulmonlarining Sho’rosi tashkil etilishi siyosiy birlashishiga qo’yilgan qadam, muxtoriyatchilik kaytfiyatlarining kuchayib borishi va amaliy tayyorgarlik masalari yortiladi .Turkiston Muxtoriyati: ozodlik milliy davlatchilikning tiklanishi uchun kurashlari ; Muxtoriyat uchun talablarning 27 Аъзамхўжаев С. Туркистон мухторияти. Миллий демократик давлатчилик қурилиши тажрибаси. Тошкент. 2000. 22 taraqqiyparvarlar tomonida ishlab chiqilishi , jadidlar milliy demokratik g’oyalarining amaldagi ifodasi talqin etiladi .Turkistonda Sovet avtonomiyasining o’rnatilishi , yangi imperiya tuzumlarining keltirilishi haqida batafsil ma’lumot beradi. Q. Rajabovning tadqiqotlariga 28 qaralsa 1917-yil noyabrda tashkil qilingan Turkiston Muxtoriyati hukumati vazirlaring faoliyati va taqdiri aks ettirilgan.Unda davlat boshqaruv organlari -hukumat vazirlari va Mlliy Majlis a’zolarining xayoti hamda keyingi taqdiriga bag’ishlangan 1917–1918 yillarda Turkistonda tashkil etilgan mustaqil muxtor hukumat tuzilmasi, uning ijtimoiy-siyosiy asoslari, ishtirokchilarining faoliyati va ularga nisbatan Sovet hokimiyati davrida olib borilgan ta’qiblar chuqur tahlil etiladi. Muallif boy arxiv manbalari, shaxsiy hujjatlar va zamonasining guvohlarining yodnomalariga tayanadi. Kitob nafaqat tarixiy voqelikni tiklash, balki Turkiston musulmon ziyolilarining mustaqillik yo‘lidagi kurashini yoritishda muhim ilmiy manba hisoblanad. Xulosa qilib aytganda 1917–1918 yillarda Turkistonda tashkil etilgan mustaqil muxtor hukumat tuzilmasi, uning ijtimoiy- siyosiy asoslari, ishtirokchilarining faoliyati va ularga nisbatan Sovet hokimiyati davrida olib borilgan ta’qiblar chuqur tahlil etiladi. Muallif boy arxiv manbalari, shaxsiy hujjatlar va zamonasining guvohlarining yodnomalariga tayanadi. Kitob nafaqat tarixiy 28 Ражабов Қ. Туркистон Мухторияти вазирлари ҳамда Миллий Мажлис аъзолари ҳаёти ва тақдири. - Тошкент. 2021. 23 voqelikni tiklash, balki Turkiston musulmon ziyolilarining mustaqillik yo‘lidagi kurashini yoritishda muhim ilmiy manba hisoblanadi. 24 X ULOSA Mustaqillik yillarida jadidlar faoliyati yanada kengroq va chuqurroq o‘rganila boshladi. Ularning milliy uyg‘onish, ta’lim-tarbiya va madaniyat sohasidagi islohotlari tarixiy haqiqatga asoslangan holda qayta tiklandi. Jadidlarning o‘z zamonasida yuzaga kelgan muammolarga yechim topish uchun qilgan sa’y-harakatlari, milliy ong va mustaqillik g‘oyalarini ilgari surishdagi roli keng yoritildi. Bugungi kunda jadidlarning faoliyati mustaqil O‘zbekiston tarixshunosligida muhim o‘rin egallab, ularning merosi yosh avlodga milliy qadriyatlarni anglash va hurmat qilishda yo‘riqnoma vazifasini bajaradi. Shu tariqa, mustaqillik davrida jadidlar faoliyatining yoritilishi milliy tarixni tiklash va boyitishda katta ahamiyat kasb etadi.Jadidlar o‘zlari tashkil etgan matbuotda o‘z g‘oya-fikrlarini e’lon qilib, xalq orasida keng ma’rifatchilik ishlarini olib borib xalqni «har vaqt g‘aflat uyqusidan o‘yg‘otuvchi», «millat ongining ochqichi» ekanligini namoyon etib o‘lka aholisini hur fikralshga va katta siyosiy kurashga hozirlay oldi. Bu davrda «Erk», «Turon», «Maorif havaskorlari», «Taraq-qiyparvarlar», «O‘qituvchilar jamiyati» kabi uyushmalar paydo bo‘ldi. Munavvarqori aytganidek, «Ularning butun umidi Rossiyadagi inqilob jarayonida mahalliy aholini milliy, diniy cheklash va jabrlashdan ozod qilish, ularning haq-huquqlarini yevropaliklar bilan tenglashtirish, xilma-xil maktab va matbuot ishlari hamda turli-tuman jamiyatlar tashkil etishga keng imkoniyat yaratib berishga qaratilgan edi». Jadidchilik harakatining yetuk siymolaridan Samarqandda Mahmudxo‘ja Behbudiy, Toshkentda Munavvar Qori, Ubaydullaxo‘ja Asadullaxo‘jaev, Toshpo‘latbek Norbo‘tabekov, Abdulla Avloniy, 25 Buxoroda Fitrat, F. Xo‘jaev, Usmonxo‘ja, Abduvohid Burhonov, Sadriddin Ayniy, Qo‘qonda Ashurali Zohiriy, Obidjon Mahmudov, Hamza, Orenburgda Ahmad Boytur- sun, Miryoqub Dulat, Andijonda Abdulhamid Sulaymon o‘g‘li Cho‘lpon, Sa’dullaxo‘ja Tursunxo‘jaev, Xorazmda Polvon- niyoz hoji Yusupov, Bobooxun Salimovlar xalqqa ziyo tarqatishda, milliy matbuotni rivojlantirishda va milliy davlatchilik qurishda keng qamrovli faoliyat olib bordilar. Jadidlar bu davrda «ozodlik, tenglik va adolat» shiori ostida ishladilar. Ularning 1916 yil mardikorlikka olish voqeasiga munosabati g‘oyatda e’tiborga molikdir. Jadidlarning mardikorlarni qaytarishga urinishlari 1917 yil fevral inqilobi boshlanishi bilan to‘la amalga oshdi. Bu hodisa el orasida ularning obro‘sini ko‘tardi. Mazkur holat jadidlar ma’rifatparvarliqsan siyosiy kurashga allaqachon o‘tganliklarini bildirar edi. 1917 yildan jadidchilik harakati siyosiy tus ola boshlab, o‘lkada Turkiston Muxtoriyati hukumati tashkil etdi lekin bu davlat atigi 72 kun umr ko‘rgan bo‘lsa ham, chunki u erksevar xalqimizni milliy mustaqillik va istiqlol uchun kurashga da’vat etdi. Xusasan, 1918 yilning erta bahorida avval Farg‘ona vodiysida, so‘ngra butun Turkistonda qurolli qarshilik harakati boshlandi. Ammo, bu davrga kelib Turkiston Muxtoriyatini tor-mor etib, o‘lkada yakka hukmron bo‘lgan, qurol va zo‘ravonlikka tayangan bolsheviklar Toshkentda sovetcha andozadagi avtonomiya muxtoriyat)ni tashkil etishga kirishgan edilar. 26 Fodalanilgan adabiy ot lar ro’y xat i 1.Каримов.И. Юксак Маънавият-енгилмас куч .Т.:»Маънавият» ,2008, -Б. 2.Абдиазизова A. Туркистон матбуотитарихи. - Тошкент: Академия, 2000. 3. Алимова .д» Жадидчилик феномени»-Тошкент. 2022-й 4.Аъзамхўжаев С. Туркистон мухторияти. Миллий демократик давлатчилик қурилиши тажрибаси. Тошкент. 2000. 5.Долимов.»Туркистонда жаид маеаблари» Тошкент.Университет-2006 6.Эрназаров Т. "Туркистонда вақтли матбуот" 1959-й.Тошкент 7.Иззат Султон "Адабиёт назарияси " -1978-й , Тошкент, Укитувчи 8.Mahmudova G. Jadidizm va Turkistonda axloqiy-estetik fikr taraqqiyoti. -T.: Davr-press, 2006. 9. . Косимов.»Миллий Уйгониш :Жасорат Фидоилик.» Тошкент Мвнавият-2002 10.Ризаев .Ш "Жадид драмаси" 1997-й. Тошкент, "Шарқ" 11. « Ражабов Қ. Туркистон Мухторияти вазирлари ҳамда Миллий Мажлис аъзолари ҳаёти ва тақдири.» -Тошкент. 2021. 12.Tulak." XX asr oʻzbek adabiyoti." –Andijon, 1993.Y 13.Шамсутдинов Р.Т. Туркистон мухторияти ва унинг тақдири. Int ernet say t lari 1 .jadid uz.plaformasi 2. ziyouz.com. kutubxonasi 27

MUNDARIJA

KIRISH

I.BOB.JADIDLARNING MAORIF , MADANIY SOHALARDAGI ISLOHOTLARINI O‘RGANILISHI

1.1 Turkistondagi Usuli jadid maktablarining tadqiqotlarda aks etishi

1.2 Tadqiqotlarda jadid adabiyotilarining yoritilishi

II.BOB. JADIDCHILIKNING SIYOSIY HARAKATGA AYLANISHINI TADQIQOTLARDA YORITILISHI

2.1Jadid matbuotida siyosiy voqealarni yoritilishi

2.2.Tadqiqotlarda jadidlarning Turkiston muxtoriyati tuzishdagi o‘rnini o‘rganilishi

XULOSA

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

Купить