Jahon transporti geografiyasi - Jismoniy tarbiya - Slaydlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi	3000UZS
Hajmi	3.9MB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	07 Noyabr 2026
Kengaytma	pptx
Bo'lim	Slaydlar
Fan	Jismoniy tarbiya

Jahon transporti geografiyasi

Sotib olish

Jahon transporti geografiyasi

•
Ma’lumki, transport iqtisodiyotning muhim tarmog‘i bo‘lib,
ishlabchiqarish va aholining yuklarga ehtiyojlarini o‘z vaqtida
muttasil ta’minlab turadi. Shu bilan birga u davlatlararo
mahsulot va xizmatlar almashinuvini ta’minlab, xalqaro
iqtisodiy aloqalarning amalga oshirilishida asos bo‘lib xizmat
qiladi. Transport tizimini haqli ravishda jahon iqtisodiyotining
«qontomiri» deb ham nomlashadi. FTI transportning
yanada rivojlanishiga, uning yangi turlari paydo bo‘lishiga
sababchi bo‘ldi. Transport tarmoqlari rivojlanishi davlatlarning
ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanganlik darajasi, maydoni,
hududining o‘zlashtirilganligi kabi omillar bilan bog‘liq.

•
Tez rivojlanib borayotgan jahon transporti murakkab va
o‘ziga xos tarmoqlar tizimini tashkil etadi. Ular quruqlik
(temiryo‘l, avtomobil va quvur), suv (dengiz va daryo) hamda
havo transporti tarmoqlariga bo‘linadi.Avtomobil transporti
keng tarqalgan transport turi hisoblanib, u XX asrda keng
rivojlandi. Mazkur transport turida «eshikdan-eshikkacha»
olib borib qo‘yish imkoniyatining mavjudligi uning eng
ommabop transport turiga aylanishiga sababchi bo‘ldi.
Avtomobil yo‘llarning jahon bo‘yicha umumiy uzunligi 28
mln. km dan ortiq bo‘lib, mazkur ko‘rsatkichga ko‘ra
AQSH, Hindiston, Xitoy, Braziliya, Rossiya kabi davlatlar
yetak chilik qiladi. Ma’lumotlarga ko‘ra, jahon
davlatlaridagi avtomobillarning umumiy soni 1 mlrd.dan
ortiq bo‘lib, ularning katta qismi rivojlangan davlatlar
hissasiga to‘g‘ri keladi.

•
Temir yo‘l transporti sanoat inqilobi davrida
paydo bo‘lgan, FTI yutuqlari natijasida
zamonaviy ko‘rinishga ega bo‘lgan quruqlik
transport tarmog‘iga aylandi. Katta miqdordagi
sanoat va qishloq xo‘jaligi yuklarini uzoq
masofalarga yetkazib berish xususiyatiga ega
ekanligi bilan ajralib turadi. Temir yo‘llar
umumiy uzunligi jahonda, taxminan, 1,2 mln. km
bo‘lib, AQSH, Xitoy, Rossiya, Hindiston, Kanada
davlatlari bu borada peshqadam hisoblanadi.

•
Quvur transporti suyuq, gazsimon ko‘rinishdagi yuklarni uzoq masofaga
yetkazib berishga mo‘ljallangan transport tarmog‘i hisoblanadi. Unda,
asosan, tabiiy gaz, neft va neft mahsulotlarini tashish jarayoni
amalga oshiriladi. U tannarxning pastligi, yuklarni bir maromda
kerakli manzilga yetkazib bera olish imkonining borligi hamda
atrof-muhitga salbiy ta’sirning pastligi bilan ajralib turadi. Gaz va neft
quvurlarining umumiy uzunligi 2 mln. km ga yaqin bo‘lib, ularning
asosiy qismi neft-gaz qazib oluvchi davlatlar hududiga to‘g‘ri keladi.
Neft quvurlari uzunligi bo‘yicha AQSH, Rossiya, Kanada, Xitoy, Saudiya
Arabistoni, gaz quvurlari uzunligi bo‘yicha esa AQSH, Rossiya, Kanada,
Germaniya, Fransiya kabi davlatlar yetakchilik qiladi.

•
Suv transporti – transportning tabiiy (daryolar,
ko‘llar, dengizlar, okeanlar) va sun’iy suv
yo‘llari (kanallar, suv omborlari) orqali
yuklar va yo‘lovchilar tashiydigan turi
hisoblanadi. U dengiz va daryo transporti
turlarini o‘z tarkibiga birlashtiradi.

•
Dengiz transporti xalqaro savdoning deyarli
80 % ini amalga oshiradi. Dengiz yo‘llari
orqali, asosan, katta miqdordagi suyuq,
quruq, sochma ko‘rinishdagi yuklar tashiladi.
Dengiz transportida yuk tashuv ishlari dengiz
savdo floti tomonidan amalga oshiriladi.
Yuk tashish hajmiga ko‘ra Panama,
Liberiya, Marshall orollari, Gretsiya kabi
davlatlarning flotlari yetakchilik qiladi.

•
Asosiy dengiz yo‘llari turli mahsulotlarni ishlab
chiqaruvchi va ularni iste’mol qiluvchi davlatlar
o‘rtasida tashkil qilingan. Odatda, Afrika, Lotin
Amerikasi, Osiyo, Avstraliyadan turli sanoat va
qishloq xo‘jalik xomashyolari Yevropa, Yaponiya,
Koreya Respublikasi, Shimoliy Amerika
mamlakatlariga, ulardan esa aholi va xo‘jalik uchun
turli iste’mol mahsulotlari dunyoning barcha
hududlariga yetkazib beriladi. Dengiz transportida
umumiy yuk tashish hajmining 60 % i Atlantika okeani
hissasiga to‘g‘ri keladi. Dengiz transport vositalariga
xizmat ko‘rsatuvchi 2 mingdan ortiq portlar mavjud
bo‘lib, Shanxay, Singapur, Rotterdam portlari ular
orasida yuk qabul qilish hajmiga ko‘ra yetakchilik
qiladi

•
Dengiz transporti rivojiga xalqaro
kanallar va dengiz bo‘g‘izlari katta
ta’sir ko‘rsatadi. Xalqaro kanallar
orasida Suvaysh va Panama
kanallarining ahamiyati juda katta.
Ular qit’alar orasidagi masofalarning
qisqarishiga imkoniyat beradi.
Dengiz bo‘g‘izlari orasida eng ko‘p
kemalarni o‘tkazadiganlari La-Mansh,
Eresunn (Zond), Gibraltar, Xormuz,
Malakka, Bosfor bo‘g‘izlaridir.

•
Ichki suv transporti daryo, ko‘llar hamda
kanallar yordamida davlatlarning ichki
hududlariga yuk va yo‘lovchi tashishni amalga
oshiradi. Daryo va ko‘l transporti yo‘llarining
uzunligiga ko‘ra jahonda Rossiya, Xitoy, AQSH,
Braziliya, Kanada yetakchilik qiladi. Ichki suv
transportidan foydalanishda yirik daryo, ko‘l
hamda kanallarning ahamiyati katta. Bunday
daryolar qatoriga Amazonka, Missisipi, Dunay,
Volga, Yanszi, Kongo va boshqalar kiradi. Ular
bilan bir qatorda kemalar qatnovida
Qirg‘oqbo‘yi (AQSH), Buyuk (Xitoy), Volga-
Boltiq (Rossiya), Reyn-Mayn-Dunay (Germaniya)
kanallaridan foydalaniladi.

•
Havo transporti yo‘lovchilar, pochta va boshqa turli yuklarni
tezlik bilan tashiydigan jahondagi eng tez va qimmat
transport tarmog‘i hisoblanadi. Jahon bo‘yicha havo
transportida yo‘lovchi tashish miqdori yildan yilga ortib
bormoqda. Hozirgi kunda jahon yo‘lovchi tashish miqdorining
20% ga yaqini ushbu transport tarmog‘iga to‘g‘ri kelmoqda.
Xalqaro aloqalar so‘nggi davrlarda, ayniqsa, Yevropa bilan
Shimoliy Amerika davlatlari o‘rtasida faol kechmoqda. Hisob-
kitoblarga ko‘ra, Atlantika okeani ustida bir vaqtning o‘zida
yuzdan ortiq havo laynerlari har ikki tomonga qarab
harakatda bo‘ladi. Mazkur transport tarmog‘ining rivojlanishida
aeroportlarning o‘rni juda katta. Yo‘lovchilarni qabul qilish
miqdoriga ko‘ra Atlanta (AQSH), Pekin (Xitoy), Dubay (BAA)
aeroportlari peshqadam hisoblanadi.

Jahon transporti geografiyasi

Sotib olish