Информация о документе

Цена 9100UZS
Размер 8.1MB
Покупки 0
Дата загрузки 22 Ноябрь 2025
Расширение pptx
Раздел Инфографика
Предмет История

Продавец

Sherzod Sultonov

Дата регистрации 10 Июнь 2025

1 Продаж

Jaloliddin Manguberdiyning harbiy yurishlari va harbiy san’ati, o‘rta davrda mo‘g‘ullar harbiy san’ati, o‘rta davrda Xorazmshohlar harbiy san’ati

Купить
MAVZU: JALOLIDDIN MANGUBERDIYNING HARBIY YURISHLARI VA HARBIY SAN’ATI, O‘RTA DAVRDA MO‘G‘ULLAR HARBIY SAN’ATI, O‘RTA DAVRDA XORAZMSHOHLAR HARBIY SAN’ATI. Reja: ■ 1. Jaloliddin Manguberdiyning harbiy yurishlari va harbiy san’ati ■ 2. O‘rta davrda mo‘g‘ullar harbiy san’ati, ■ 3. O‘rta davrda Xorazmshohlar harbiy san’ati. ■ Xulosa ■ Foydalanilgan adabiyotlar Jaloliddin Manguberdi mo‘g‘ullar, armanlar va gruzinlarga qarshi dushman kuchlarining ustunligiga qaramay, muvaffaqiyatli harbiy yurishlarni boshqargan iste’dodli sarkarda edi. Uning harbiy mahorati mudofaa va hujum operatsiyalarini o‘tkazish qobiliyati, shuningdek, Garni va Isfaxondagi kabi janglarda g‘alaba qozonish imkonini beradigan taktik zukkoligi bilan namoyon bo‘ldi.  Jaloliddin Nishopurga kelgandan soʻng bir oy davomida yaqin atrofdagi hokim va amirlarga chopar yuborib, qoʻshin toʻplash harakatida boʻladi. Ammo moʻgʻullar bundan xabar topib, uni ta’qib eta boshladilar. 1221-yil fevral oyida Jaloliddin nochor Gʻaznaga yoʻl oldi. Nasaviyning ma’lumotiga koʻra, ular yoʻl yoʻlakay Qandahor qamali bilan mashgʻul boʻlgan moʻgʻul qoʻshinini magʻlubiyatga uchratishadi. Jaloliddin Gʻaznaga 1221-yilda yetib keldi. Bu yerda xalajlar sardori Sayfiddin Agʻroq, Balx hokimi A’zam Malik, afgʻonlar rahnamosi Muzaffar Malik, qarluqlar boshligʻi Hasan– ularning har biri 30 minglik qoʻshin bilan Jaloliddin bayrogʻi ostida birlashdilar. ■ Harbiy kampaniyalar ■ Moʻgʻullarga qarshi kurash: Jaloliddin Manguberdi moʻgʻul bosqinchilariga oʻjar qarshilik koʻrsatib, Gʻarbiy Eronda ularga qarshi urush olib bordi. 1227- yilda Rey yaqinida moʻgʻul qoʻshinlarini yengib, oʻsha yili Isfaxon yaqinida ularni tor-mor qildi. ■ Zaqafqaziyadagi janglar: Jaloliddin armanlar va gruzinlarga qarshi urush olib bordi. Uning qoʻshini 1225-yilda Garni jangida gruzin-arman birlashgan qoʻshinlarini magʻlub etdi. 1226-yilda Gruziya poytaxti Tbilisini egallab, talon-taroj qildi. ■ Hind daryosidagi jang: 1221 yilda Jaloliddin Hind daryosi boʻyida moʻgʻullarga qarshi jang qilgan ■ Harbiy san'at ■ Taktik moslashuvchanlik: Jaloliddin ikki jabhada harbiy harakatlar olib borish qobiliyatini namoyish etdi, bu esa yuqori darajadagi taktik moslashuvchanlikni talab qildi. ■ Qattiqlik va matonat: Dushmanning kuchli kuchlariga qaramay, u o'ziga xos matonat ko'rsatib, ularni bir qator mag'lubiyatga uchratishga muvaffaq bo'ldi. ■ Etakchilik: Uning obro'-e'tibori va jasorati jangchilarini ilhomlantirdi, bu unga qiyin sharoitlarda qo'shinlarini boshqarishga imkon berdi. ■ XIII asrda Chingizxon va uning avlodlarining istilolari katta hududlarning bosib olinishiga, shaharlar va madaniy yodgorliklarning vayron bo‘lishiga olib keldi. Bosib olingan yerlarda Chig‘atoy ulusi, Oltin O‘rda, Xulogular davlatlari vujudga keldi. Imperiya tashkil topgan dastlabki yillarida qo`shin nafaqat saltanat sarhadlarini kengayish quroli, balki davlatni boshqarishning eng muhim mexanizmi sifatida ham xizmat qilgan. Qo`shinda qo‘llanilgan qat`iy tartib, temir intizom va puxta ishlangan strategik shart-sharoit XIII asrning o‘rtalaridayoq Dunaydan Yaponiya dengizigacha va Novgoroddan Kambodjagacha bo‘lgan ulkan hududlarni o‘z ichiga olgan eng yirik davlatga aylanish imkonini berdi. ■ Mo‘g‘ullarning harbiy sohadagi ustozlari xitanlar75 hisoblanadi. Xitoyda Liao imperiyasi tashkil topgan vaqtda uning tarkibiga kirgan xitanlar, turkutlar, uyg‘urlar, va xan xitoylari ta'sirida katta harbiy tajriba to`plashga muvaffaq bo`lganlar. Xitan qo‘shini faqat xitan qabilasi a`zolaridan iborat bo`lib, uning tarkibida saralangan qabila a`zolaridan iborat 100 000 kishigacha bo‘lgan qo‘riqchilar korpusi (ordo) mavjud edi. Keyinchalik qo`shinga bosib olingan xalqlarning askarlari qo‘shildi va ordo tarkibida professional og‘ir qurollangan otliqlar bo‘linmasi tashkil etildi. Xitan qo‘shini o‘nlik sanoq tizimi bo‘yicha tuzilgan bo`lib, eng kichik bo‘linma 5 kishilik otryad, undan keyin 10, 100 va 1000 nafar jangchi otryadlari bor edi. Dushmanni qo‘rqitish uchun xitanlar dushman lagerida vahima mish-mishlarini tarqatadigan maxsus josuslardan foydalanganlar. Janglar paytida Xitan qo‘shini ko‘chmanchilarga xos bo‘lgan barcha jangovar usullardan: kutilmagan hujumlar, soxta chekinishlar va pistirmalardan keng foydalanishgan ■ Xitanlar qamal amaliyotlarini mohirlik bilan o‘tkazganlar, ular janglar vaqtida asirlardan qamal ishlari va ommaviy hujumlari uchun keng foydalanishgan. Xitanlar qamal paytida qal'a atrofini qazib, dushman o‘qlari hujumlaridan himoyalanish uchun minora va darvozalari bo‘lgan dala qalʼalarini qurganlar. Xitan jangchilarining asosiy quroli kamon edi. Xitanlar kamondan tashqari nayza, ‘oq, qilich va to‘qmoqlardan ham foydalanganlar. Piyoda askarlar turli xil qurollar bilan qurollangan edi. Jangavor otlari ham zirh bilan himoyalangan ■ Mo`g`ullardan avvalroq, Xitoyning kuchli ta'siri ostida bo‘lgan Xitan harbiy an’anasi Qoraxitan (Qoraxiton) davlati va nayman qabilalari ittifoqining harbiy ishlarining rivojlanishiga sezilarli darajada katta ta'sir ko‘rsatdi. Qoraxitoy xonligida 18 yoshdan oshgan barcha erkaklar qo‘shinda xizmat qilishlari shart edi. Xonlik qo‘shini asosiy qismini piyoda askarlar qo`shini tashkil etgan. Yuqorida ta'kidlab o‘tilganidek, qo‘shin tuzishda mo‘g‘ullar qadimgi cho‘l ko‘chmanchilarining an'analariga amal qilganlar va ular ko‘chmanchi xalqlarning harbiy san'atini mukammallashtirishga muvaffaq bo‘lganlar. ■ 1153 yilda sodir bo’lgan o’g’uzlar isyoni bu sohada biroz turg’unlikka olib keldi. 1157 yilda Sulton Sanjar vafot etganlaridan so’ng to Xorazmshohlar 1197 yilda Iroq saljuqiylari davlatini tugatgunlarigacha bo’lgan davr ichida g’uriy va qoraxitoylarga qarshi olib borgan urushlari Xuroson va Xorazm shaharlarining moddiy jihatdan zarar ko’rishlariga sabab bo’ldi. Biroq, shunga qaramay, XII asrning ikkinchi yarmida ham ilm-fan va adabiyot rivojlandi. Xususan, Jaloliddin davriga qadar, ya’ni 1220 yilgachayoq Xorazmshohlar poytaxti Gurganj moddiy jihatdan nihoyatda gullab-yashnagani singari, ilm-fan va san’at markazi sifatida ham Xurosonning buyuk shaharlarini ancha ortda qoldirib ketdi. ■ Sulton Sanjarning poytaxti bo’lgani uchun gullab- yashnagan Marv Xorazmshohlar davrida ham o’z mavqeini saqlab qoldi. Biroq, mo’g’ul istilosi oqibatida bu shahar tanazzulga yuz tutib, orqada qoldi. Mo’g’ul istilosidan biroz oldin bu erdan chiqib ketgan Yoqut Hamaviy shaharda o’sha vaqtda o’nta kutubxona bo’lganligi to’g’risida yozgan edi. Jome masjidi kutubxonasida 12 ming jild kitob bo’lgan.  Xulosa: ■ Jaloliddin Manguberdi o‘rta asr Sharqining eng jasur, irodali va harbiy mahorati yuqori sarkardalaridan biri sifatida tarixda chuqur iz qoldirgan. Uning mo‘g‘ullar bosqiniga qarshi olib borgan harbiy yurishlari, ayniqsa, Parvon jangidagi g‘alabasi va Hind daryosidan ot ustida sakrab o‘tishi singari mislsiz jasorati o‘rta asr harbiy san’atining yorqin namunasidir. Jaloliddin qo‘shin tuzilishi, tezkorlik, qo‘shinning harakatlanishidagi moslashuvchanlik, hudud sharoitidan ustalik bilan foydalanish kabi jihatlar bo‘yicha yuksak mahorat ko‘rsatgan. ■ O‘rta davrda mo‘g‘ullar harbiy san’ati esa o‘zining intizomi, temirdek tartibi, razvedka tizimi, chaqmoqdek tez yuruvchi otliq qo‘shinlari va murakkab taktik hiylalari bilan butun dunyoda mashhur bo‘lgan. Mo‘g‘ullar jangda yuqori darajadagi harakatchanlik, markazlashtirilgan qo‘mondonlik, qat’iy intizom, sun’iy chekinish, o‘rab olish va kamondor otliqlarning ustunligi orqali ko‘plab davlatlarni zabt eta olgan. Foydalanilgan adabiyotlar ■ 1 .Mirzo Ulug‘bek. To‘rt ulus tarixi (Britaniya muzeyi (Angliya) qo‘lyozmasi. inv. № ADD 26190: Tarix-i arba’ ulus). – Toshkent: Cho‘lpon, 1993. ■ 2. Соловьёв С. М. Глава 2. От смерти Мстислава Торопецкого до опустошения Русита тарами (1228-1240) // История России с древнейших времён. Книга II ( тома 3—4) / отв. ред. Л. В. Черепнин. — М.: Издательство социальноэкономической литературы, 1960. — Т. ■ 3. — С. 147—148. 3. George Lane. Genghis Khan and Mongol Rule. Westport, CT: Greenwood, 2004. Print. p.31 4.http://www.vostlit.info/Texts/rus3/Polo/frametext4.htm 5.https://web.archive.org/web/20090907213633/http://www.nsu.ru/aw/ bookloa did-457 E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT

Jaloliddin Manguberdiyning harbiy yurishlari va harbiy san’ati, o‘rta davrda mo‘g‘ullar harbiy san’ati, o‘rta davrda Xorazmshohlar harbiy san’ati

Купить