Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 513.1KB
Покупки 0
Дата загрузки 27 Август 2025
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет Физика

Продавец

Bohodir Jalolov

Классик механиканинг физикавий асослари. Илгариланма ва айланма харакат кинематикаси

Купить
МЕХАНИКА ______ ______Классик механиканинг физикавий асослари. Илгариланма ва айланма харакат кинематикаси01 01 01 0202020202 Маъруза режаси • Физика фани. • Техниканинг ривожланиши ва мутахассис кадрларнинг шаклланишида физика фанининг аҳамияти. • Физика курсининг тузилиши ва мақсади. • Механикавий ҳаракат. • Физикавий моделлар: моддий нуқта, абсолют қаттиқ жисм. Фазо ва вақт. • Моддий нуқта кинематикаси. • Нуқтанинг айлана бўйлаб ҳаракати. • Эгри чизиқли ҳаракатда тезлик ва тезланиш. • Нормал ва тангенциал тезланишлар. • Айланма ҳаракатнинг кинематикаси. • Бурчакли тезлик ва бурчакли тезланиш. • Ҳаракатнинг чизиқли ва бурчакли тавсифлари боғланиши. 03 ФИЗИКА фани – табиат ҳодисаларининг оддий ва умумий қонуниятларини, моддалар тузилиши ва хусусиятларини, уларнинг ҳаракати қонуниятларини ўргатувчи фандир.0D2D2E 010F 1C 1E 1A 07 25 Физика фанининг амалий аҳамияти ФИЗИКАЭЛЕКТРО- ТЕХНИКА РАДИО- ЭЛЕКТРОНИКА Машина ва механизмлар назарияси Қуёш энергетикасиТЕЛЕКОММУНИКАЦИЯ ВА РАДИОАЛОҚАЭНЕРГЕТИКАНАНОТЕХНОЛОГИЯ микроэлектроника0D 0D 26 12 33 26 01 03 150401 19 10 38 3A 12 3E 33 26 24 19 ФИЗИКА КУРСИНИНГ АСОСИЙ ВАЗИФАЛАРИ Келажакда муҳандислик масалаларини ечишга ёрдам берувчи, физиканинг барча соҳаларига тегишли аниқ масалаларни ечиш усуллари ва кўникмаларини ўзлаштириш Илмий фикрлашни, хусусан, турли физикавий тушунча ва қонунларнинг қўлланилиш чегараларини тўғри тушинишни шакллантиришБўлажак муҳандисларнинг техникага тегишли маълумотлар оқимида йўналиш олишларига имкон берувчи ва физика принципларидан ўзларининг ихтисослик соҳаларида фойдаланиш имкониятларини таъминловчи назарий тайёрланиш асосларини яратиш 0D 2F 0F 01 0D 2D 04 0C 2A 16 42 0F 05 12 Механика – механик ҳаракат ва жисмларнинг ўзаро таъсир қонуниятларини ўрганиш билан шуғулланувчи физиканинг бўлимидир. • Кинематика – жисмлар ҳаракати қонуниятларини, ҳаракатнинг келиб чиқиш сабабларини эътиборга олмай, ўрганади. • Динамика – жисмлар ҳаракати қонуниятларини, ҳаракатнинг келиб чиқиш сабабларини билган ҳолда, ўрганади. • Статика – жисмлар тизими, тўпламининг мувозанат ҳолати қонунларини ўрганади.08 03 0130 25 18 01 2F 01 1C 16 01 37 01 1C 1C 01 40 01 1C Илгариланма ҳаракат – бу шундай ҳаракатки, унда ҳаракат қилаётган жисм билан мустаҳкам боғланган исталган тўғри чизиқ бошланғич ҳолатига нисбатан параллеллигини сақлаб қолади.010101 190814 01 Тебранма ҳаракатлар01 12 Айлана бўйлаб ҳаракат01 291F1704 Классик механика, тезлиги ёруғликнинг вакуумдаги тезлигидан (с~3·10 8 м/с) сезиларли равишда кичик тезликка эга бўлган (v << с) макроскопик жисмларнинг ҳаракати қонунларини ўрганади.2F 39 43 49 01 0E0C 19 1E Ёруғлик тезлигига яқин ёки тенг тезликларга эга бўлган микроскопик жисмлар ҳаракати қонунларини махсус нисбийлик назариясига асосланган релятивистик механика ўрганади. Бу механика А.Эйнштейннинг 1905-1914 йилларда яратган нисбийлик назариясига асосланган. 4E 1A 0A0C 10 090A 01 25 2A 1F 040B Квант механикаси микроскопик жисмларнинг (молекулалар, алоҳида атомлар, элементар заррачалар) ҳаракатларини, атом ва молекулалар тузилиши ва хусусиятларини ифодалайди. 1900 йилда, М.Планк иссиқлик нурланиши энергияси тўғрисида илмий маъруза қилганидан сўнг, квант механикасига асосланган квант физикаси ташкил топган деб ҳисобланади. 2F 01 0A0C0B19170406 041A 1C 1A 0C 0C 0C 1909 1A04 01 классик механиканинг нисбий жойлашиши0E17040B 0A ХБТ ( SI , Système International d’Unités ) — халқаро бирликлар тизими ХБТнинг асосий бирликлари: Узунлик бирлиги – метр ёруғликнинг вакуумда 1/299 792 458 с вақт интервалида босиб ўтган йўлидир Масса бирлиги – килограмм килограммнинг халқаро прототипи массасига тенг бўлган масса бирлигидир360143 1C1D 21 01 1C 4B 01 Вақт бирлиги – секунд 133 - цезий атомининг асосий ҳолатидаги иккита ўта нозик энергетик сатҳлари орасидаги ўтишга тегишли 9 192 631 770 нурланиш даврларига тенг бўлган вақтга айтилади. Электр токи кучи бирлиги – ампер 1 метрли ўтказгичнинг ҳар бир қисмида 2.10 -7 Ньютон таъсир кучи ҳосил қиладиган, вакуумда 1 метр оралиқда жойлашган, ҳисобга олмайдиган даражада кичик кўндаланг кесим юзасига эга бўлган, чексиз узунликдаги тўғри чизиқли параллел жойлашган ўтказгичлардан ўтаётган ўзгармас ток кучига айтилади. Термодинамик температура - Кельвин сувнинг учлик нуқтаси термодинамик температурасининг 1/273,16 қисмига тенг бўлган температура бирлигига айтилади. Модда миқдори – моль , 0.012 килограмм массали 12 – углерод атомидаги структурали элементлар сонига тенг бўлган тизимнинг модда миқдорига айтилади. Структурали элементлар атомлар, молекулалар, ионлар, электронлар ва бошқа заррачалардан иборат бўлиши мумкин. Ёруғлик кучи – Кандела манбанинг берилган йўналишида, 540.10 12 Гц частотали, 1/683 Вт/стерадиан ёруғлик энергетик кучига эга бўлган монохроматик нурланиш чиқарадиган ёруғлик кучига айтилади. Физикавий фазо: • уч ўлчамли – жисмларнинг ҳолати учта координаталар билан тўла аниқланади. • изотроп – фазонинг барча йўналишлар бўйича хусусиятлари бир хил ва ўзгармас ҳисобланади. • бир ўлчамли - фазонинг барча нуқталаридаги хусусиятлари бир хил ҳисобланади. Вақт: • Бир ўлчамли – вақт ўқида ўтиш йўналиши келтирилади. • Бир жинсли – вақт ўқининг барча нуқталарида вақт хусусияти бирхил ҳисобланади. 0D 3E04 Саноқ тизими Жисмларнинг фазодаги вазиятини аниқлашга имкон берадиган, қўзғалмас жисм билан боғланган координаталар тизими фазовий саноқ тизими деб аталади. 40041016 01 54 0C 22 4C0111 07 1B Декарт координата тизими Танлаб олинган фазовий саноқ тизимидаги ҳар бир нуқтанинг ўрнини учта х, у , z координаталар орқали ифодалаш мумкин. Координата бошидан М нуқтагача йўналтирилган кесма радиус - вектор деб аталади 2 ) радиус вектор 1 ) координаталар r  z x y M Z X Y z y x , , r 37 0E 01 12 0B 10 1B 01 0D 2101 4D 01 0E 0C 2F 10 0E 09 1B 04 55 4B 01 02 4B 01 моддий нуқтанинг координаталари радиус-вектор билан аниқланади Радиус - векторнинг координаталари х, у, z ўқлардаги проекцияларидан иборат яъни: i, j, k – бирлик векторлар, r  r r  zk  xi  yj  M Z X Y xi yj    k z j y i x r        2222 zyxr  1    k j i  2 2 2 r = r = x + y + z 01 19 04 01 33 0E 1B 25 0C 2D4505054E 054F 01 15 05 Моделлаштириш – физикавий моделларни фикран тузиш . Тажрибада изланаётган тизим аниқ масаланинг муҳим аҳамиятга ва энг зарур хусусиятларга эга бўлган моделлар орқали алмаштирилиб, атайлаб соддалаштирилади. Масалан: абсолют қаттиқ жисм, моддий нуқта, идеал газ ва бошқалар. Абсолют қаттиқ жисм – ҳар қандай шароитда деформацияланмайдиган жисмдир.03 0130 0F 05 01 12 19 22 0B 0101 0101 03 0C 0101 01 29 01 1B Моддий нуқта деб, маълум массага эга бўлган, ўлчами ўрганиладиган масофаларга нисбатан жуда кичик бўлган жисмга айтилади. Ойнинг геометрик ўлчамлари Ергача бўлган масофага нисбатан жуда кичик бўлгани учун Ойни моддий нуқта деб ҳисоблаш мумкин 03 19 19 01 01 34 25 22 100C 0E 07 19 1C0C Қуёш атрофида айланаётган Ерни моддий нуқта деб ҳисоблаш мумкин01 38 1C Тезлик модули вақт ўтиши билан ўзгармас қолса, бу ҳаракат текис ҳаракат деб аталади. ТЕЗЛИК КЎЧИШconst v    t v t v dt v vdt s 2         1 2 1 2 1 t t t t t 01 12 1C 1A 1B Нотекис ҳаракатда нуқтанинг t1 - t2 вақт оралигида босиб ўтган йўли S қуйидаги интеграл билан ифодаланадиИсталган тенг вақт ораликларида жисм ҳар хил кўчса, бу ҳаракат нотекис ҳаракат деб аталади. Агарда вақт ўтиши билан тезлик модули ошиб борса, у ҳолда ҳаракат тезланувчан ҳаракат деб аталади, тезлик модули камайган ҳолда - секинланувчан деб аталади.v(t)dt s   2 1 t t 2D 22 02 1B 01 Текис тезланувчан ҳаракатда жисмнинг тезлиги исталган тенг вақт ораликларида бир хил ўзгаради. Халқаро бирликлар тизимида тезланиш 1м/с 2 билан ўлчанади.t t a       v v v     0 Ҳаракатнинг кинематик тенгламаси моддий нуқта ҳаракати қонунини ва координаталар ёки r радиус векторнинг t вақтга боғлиқ функционал боғланишини ифодалайди. ( ) ( ) ( ) ( ) x x t y y t и ли r r t z z t       2B 01 10 390E0C 25 01 20 01 0F Ҳаракат траекторияси – бу танланган саноқ тизимига нисбатан ҳаракатланаётган жисмнинг чизган чизиғидир. 0r  A Z X Y r  r   S  B2B Кўчиш вектори - бу эгри чизиқли траекторияда ҳаракатланаётган моддий нуқта ҳолатлари радиус - векторининг вақтга боғлиқ кўчишидир. r       kzjyixtrtrrrr     0 0 2F Моддий нуқтанинг тезлиги - бу нуқта ҳаракати траекториясига уринма бўйлаб йўналган, модули босиб ўтилган йўлдан вақт бўйича олинган хосилага тенг бўлган вектор катталикдир. У ҳаракатнинг жадаллигини ва берилган вақт моментидаги йўналишини белгилайди. 1 t 2 t O   1 t  v   2 t  v ср  v 1 r  2 r  r  01 03161B 1A 01 01 35 19 1A 01 3B 1F - кўчиш векторини кўчиш содир бўлган вақт оралигига нисбати билан белгиланади ва радиус – векторнинг вақт бўйича ўзгариш жадаллигини тавсифлайди.Ҳаракатнинг ўртача тезлиги t r      v01 35 16 30 1A0415 2B04 25 01 Оний тезлик - бу ўртача тезликнинг,  t вақтни нолга интилишида, олган чегаравий қиймати ва радиус - вектор дан вақт бўйича олинган ҳосилага тенг катталикдир: Оний тезлик йўналиши ҳаракатланаётган моддий нуқта траекториясига уринма бўйлаб йўналган. бу ерданdt ds  v dt v ds   34 0101 01 35 06 20 01 27 16 01 01 01 34 1A 01 22 Оний тезлик вектори жисм ҳаракати бўйича траекториянинг берилган нуқтасига ўтказилган уринмага йўналган, расмда v1 тезлик вектори А нуқтада, v2 тезлик вектори В нуқтада келтирилган. Ўртача тезлик вектори ҳам Δr кўчиш векторига ўхшаш йўналган ( А ва В нуқталарни бирлаштирувчи тўғри чиғиқ бўйлаб) .1 t 2 t O   1 t  v   2 t  v ср  v 1 r  2 r  r  01 34 01 1A 1F 51 01 52 01 51 01 15 4B 01 56 1A 53 0E 1F 52 01 05 10 22 Босиб ўтилган S йўлнинг t вақтга боғлиқ графиги t вақт моментида v ( t ) тезлик вектори S ( t ) эгри чизиқ уринмасига йўналган бўлади. t ўқ билан уринманинг хосил қилган бурчаги қуйидагига тенгt dS  S dt   tg dt dS2A16 01 1C 1F25 2005 15041E1A14 01 20 15 51 43 20 4B 1A 1C 43 20 4B 270C 22 01 2005 25 13 1E Босиб ўтилган йўл чизмасининг геометрик маъноси Нуқтанинг босиб ўтган йўл узунлиги кузатилаётган t вақт оралигида нуқта траекториясининг барча қисмлари узунликларининг йиғиндисига тенгдир. Йўл узунлиги вақтнинг скаляр функциясидир. Босиб ўтилган йўл v = v ( t ) эгри чизиқнинг t 1 дан t 2 вақт интервали билан чегараланган юзасини белгилайди.v(t)dt s   2 1 t t t 1t v 2t 2A160B 19 01 24071E1A 22 01 07080710 01 20 1504 16 22 1F0C2C 4125 0F 010101 01 01 2A 51 59 51 43 20 4B 3A 20 30 05 1B 20 32 15 0C 23 Агарда ҳаракат бирнеча йўналишларда содир бўлса, тезлик векторини декарт координата тизими ўқлари бўйича ташкил этувчиларга ажратиш мумкин. Йўналишлар бўйича тезликнинг ташкил этувчилари тегишли координаталарнинг вақт бўйича биринчи хосилалари билан аниқланади. Умумий тезлик модули Пифагор теоремаси ёрдамида аниқланади. k v j v i v v z y x        2 z 2 y 2 x v v v v       x y z dx dy v , v , dt dt dz v dt 01 29 1F 1A 0E 22 04 01 41 1A 1A 15 13 04 3B 520C 04 Тезланиш – тезлик ўзгариши жадаллигини кўрсатувчи катталикдир. Ўртача тезланиш – Δt вақт оралагида  v оний тезликнинг ўзгаришини кўрсатувчи катталикдир. Оний тезланиш ёки берилган вақт моментидаги тезланиш – бу ўртача тезланишнинг нуқтадаги чегаравий қийматидир.t a    v   r dt r d dt d t a t               2 2 0 Δ Δ lim v v v Тезланиш векторини декарт координата тизими ўқлари бўйича ташкил этувчиларга ажратиш мумкин. Йўналишлар бўйича тезланиш ташкил этувчилари тегишли координаталардан вақт бўйича олинган иккинчи хосилалар ёки тегишли тезликлардан олинган биринчи хосилалар билан аниқланади. Тўла тезланиш модули2 2 2 2 2 2 x y z a a i a j a k k d y d x d z i j k dt dt dt                                                            y x z dv dv dv i j dt dt dt 2 2 2 2 2 2 , , , , x y z x y z d y d x d z a a a dt dt dt a a a       y x z dv dv dv dt dt dt 2 z 2 y 2 x a a a a    01 03 0C 14 07 1C 0D07 0C 0E 1F 0E 14 03 Тезланишни иккита ташкил этувчиларнинг геометрик йиғиндиси кўринишида тасаввур этиш мумкин: - - тангенциал ташкил этувчиси – траекториянинг уринмасига йўналган бўлиб тезлик йўналишига мос келади ва тезликни миқдор жиҳатидан ўзгариши ҳисобига пайдо бўлади. - - нормал ташкил этувчиси – траектория эгрилиги марказига йўналган бўлиб марказга интилма тезланиш ҳисобланади ва тезликнинг йўналиши ўзгариши ҳисобига пайдо бўлади. a  n a  n a a a       2 2  a a a n   Тезланишнинг тангенциал ва нормал ташкил этувчиларини ҳисобга олган ҳолда ҳаракатни классификациялаш01 0B 150E Айланма ҳаракатнинг кинематикаси Айланма ҳаракатни ифодалашда R и  қутб координаталаридан фойдаланиш қулайдир. Бу ерда R — радиус — қутбдан моддий нуқтагача бўлган масофадир,  — қутб бурчаги (бурилиш бурчаги). d  - элементар бурилишлар ,  - псевдовекторлар S   R  291F17 29 0C 54 010114 05 04 0F 0F 1E 54 0153 09 0153 19 22 14 53 04 43 05 2A14 01 4505 06 01 42 Бурилиш бурчаги Бурчакли кўчиш - айланаётган нуқтанинг босиб ўтган ёй узунлиги  S ни, R радиусга нисбати билан ўлчанадиган физикавий катталикдир. — модули бурилиш бурчагига тенг бўлган, йўналиши ўнг парманинг илгариланма ҳаракати йўналишига мос тушадиган вектор катталикдир. d     R S Δ Δ       рад  2A 2A 01 3506 1C 10 54 01 0F0C 53 19 2510 19 01 Бурчакли тезлик - бурчакдан вақт бўйича олинган биринчи хосилага тенг вектор катталикдир Бурчакли тезланиш - бурчакли тезликдан вақт бўйича олинган биринчи хосилага тенг веектор катталикдир2 2 d d dt dt                                2 рад с           , , град рад c с c          d dt         2A 3B05 22 1A 2A 05 3B 22 220C06  вектор айланиш ўқи бўйлаб  бурчак тезлик вектори ўсиши томон йўналган : • тезланувчан айланишда  вектор  вектор йўналишига мос тушади ; • секинланувчан айланишда бурчакли тезланиш вектори  вектор йўналишига тескари йўналгандир. Бурчакли тезланиш0518 01 15 15 05 01 25 01 1A 18 05 01 15 05 15 1A 01 0B 15 01 15 2A Чизиқли тезлик Нуқтанинг чизиқли тезлиги бурчақ тезлик ва траектория радиуси билан қуйидаги ўзаро нисбат орқали боғланган Чизиқли тезлик ифодасини вектор кўринишда қуйидаги вектор кўпайтма кўринишда ёзиш мумкин: Чизиқли тезлик модули0 0 0 lim lim lim t t t s R R R t t t                     v , R                       v sin v    R 57 24 06 57 15 57 Текис айланма ҳаракат Агар бурчак тезлик  ўзгармас бўлса, айлана бўйлаб ҳаракат текис айланма ҳаракат деб аталади. Бир марта тўлиқ айланишга кетган давр Т айланиш даври деб ҳисобланади демак текис айланма ҳаракатда тезланиш ва бурчакли тезликнинг боғланиши 2 2 T T         d const dt     t     2 2 n a R R      v v 0 a   12 01 2915 01 1C 120A0F 01 1A 50 01 1C0C 01 1B 1A 1A 22162C Текис тезланувчан айланма ҳаракат Бурчакли тезланиш ва бурчакли тезлик Бурчакли кўчиш Нормал ва тангенциал тезланишлар Бурчакли ва чизиқли катталикларнинг ўзаро боғлиқлигиconst   0 t      0 0 0 2 0 0 0 0 0 ( ) 2                             t t t d dt d t dt t tdt tdt t 2 2 2 2 ; n R a R R R      v   ; d R d d a R R dt dt dt         v 2 2 2 1 1 1 t t t t t t d s dt Rdt R R dt           v12 ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР 1. Савельев И. В. Курс физики. М.: Наука 1989 т. 1 2. Савельев И. В. Курс физики. М.: Наука 1989 т. 2 3. Савельев И. В. Курс физики. М.: Наука 1989 т. 3 4. Трофимова Т. И. Курс физики. М.: Высшая школа, 1985 г. 5. Абдурахманов К.П., Эгамов У. Физика курси , 2011 й. 6. Детлаф А.А., Яворский Б.М. Курс физики. М.: Высшая школа, 1989 г. 7. Епифанов Г.И. Физика твердого тела. М. Высшая школа, 1977. 8. Огурцов Н.А. Курс лекций по физике, Харьков,2007. 9. Колмаков Ю.Н. Курс лекций по физике, Тула, 2002. 10. Оплачко Т.М.,Турсунметов К,А. Физика, Ташкент, 2007.0D Таълим сайтлари ва Интернет ресурслари 1. fizika.uz – талабалар ва физика ўқитувчилари учун сайт. 2. neutrino.ucoz.ru- ТАТУ Физика кафедраси доценти О.Э.Тигайнинг шахсий сайти. 3. fizik.ru - ТАТУ Физика кафедраси катта ўқитувчиси В.С.Хамидовнинг шахсий сайти. 4. estudy.uz- ТАТУ талабалари учун физикадан масофавий таълим тизими. 5. Yenka.com. 6. http://phet.colorado.edu/ 7. http://www.falstad.com/mathphysics.html 8. http://www.quantumatomica.co.uk/download.htm 9. http://school-collection.edu.ru12
Купить
  • Похожие документы

  • Yorug‘lik bosimi
  • Davolashda qo‘llaniladigan tezlatgichlar va ularning turlari
  • Lazerlarning amaliyotdagi qo`llanish sohalari
  • Optik sistemalarning aberratsiyasini o‘rganish
  • Gamma nurlanishlarning modda bilan o‘zaro ta’sirlashuvini o‘rganish

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha