Koreya Tevongun davrida - История - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	30000UZS
Размер	57.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	05 Март 2025
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	История

Продавец

G'ayrat Ziyayev

Дата регистрации 14 Февраль 2025

183 Продаж

Koreya Tevongun davrida

Купить

Koreya Tevongun davrida
Mundarija:
Kirish ………………………………………………………………………. 6
I.bob Koreya XIX asrning birinchi yarmida va tevongun davri
1.1 Koreya XIX asrning birinchi yarmida………………………………….. 8
1.2 Tevongun boshqaruvi…………………………………………………. 10
II.bob “Izolyatsiya” siyosati va ijtimoiy iqtisodiy xolat
2.1 “Izolyatsiya” siyosati va uning yakunlanishi…………………………..16
2.2 Koreya Tevongun davrida ijtimoiy iqtisodiy xolat…………………….26
Xulosa……………………………………………………………………...30
Foydalanilgan adabiyotlar………………………………………………… 32

Kirish
1800-yili van Chinjoning vafotidan keyin taxtga uning 11 yoshli o‘g‘li Sunjo
(1800-1834) o‘tiradi. Yana ikkita van (hukmdor) ham o‘smirlik yoshida taxtga
chiqqan bo‘lib, van Xonjon (1834-1849) 8 yoshida, van Chxoljon (1849-1863) esa
17 yoshda bo‘lgan. Mazkur hukmdorlarning barchasi andonlik Kimlar sulolasi
ayollariga uylanganliklari bois, 60 yildan ortiqroq vaqt davomida amalda
hokimiyat ulaming xotinlarining qarindoshlariga tegishli bo ‘lgan. Bu davr
mamlakatda poraxo‘rlikning kuchayishi, iqtisodiyotning pasayishi , dehqonlar
qo‘zg‘olonlari, xristianlik va umuman, hurfikrlikning taqib ostiga olinishi bilan
xarakterlanadi. Bu davrda Koreyada siyosiyhayot cheklangan bo‘lib, mamlakat
agrar, asosan, natural xo‘jalik va kustar (hunarmandchilik) ishlab chiqarishga
asoslangan edi.
Katla yer egalari soliqlardan ozod etilgan. XIX asr o‘rtalarida ular mamlakat
yer fondining 47 foizidan ko‘prog‘iga egalik qilganlar. Hatto, bu davrda yerlarning
bir qismi davlat ro ‘yxatiga ham kiritilmagan. Soliqlarni to‘lash, asosan, o‘ta
qashshoqlikda yashovchi dehqonlaming zimmasiga tushgan. Dehqonlarning bor -
yo ‘g ‘i 10 foizigina o‘zlarining yerlariga ega bo‘lganlar.
Qolganlari yerlarni ijaraga olib ishlaganlar yoki pomeshchiklarning yeridan
qullik sharoitida foydalanganlar. Asosiy soliqlarni to‘lash va majburiyatlarni
bajarish qashshoq dehqonlarning chekiga tushgan. XIX asrning birinchi yarmida
40 dan ortiq soliqlar bo‘lgan. XIX asrning birinchi yarmida Koreya doimiy
qiyinchiliklarni boshidan kechirgan. Suv toshqini (1814 va 1817-yillar), hosilsizlik
va ocharchilik (1809, 1814, 1815, 1832 yillar), epidemiya (1815, 1821-1822, 1833
yillarda) shular jumlasidandir. Natijada aholi soni kamaygan.
Ocharchilik va qashshoqlik tufayli dehqonlar ijara yerlarini tashlab tog‘larga
qochib ketishadi. Ular tog‘dagi changalzorlarni yoqib, u yerda kichik-kichik yer
maydonlari ochishadi. XIX asr o‘rtalarida Koreya yer fondining deyarli 1/3 qismi
tashlandiq holga kelib qoladi. Ko‘pchilik dehqonlar daydi hayot kechirib, natijada

chegaradosh mamlakatlarga ko‘chish ommaviy tus ola boshlaydi. Aynan bunday
vaziyatda Xon Gyonne "adolat" o‘rnatish uchun Pxyonan provinsiyasida yirik
dehqonlar qo‘zg‘oloni (1811 – 1812 yy.) ( Xamgyon, Chejulo oroli (1813- y.) va
Seulda (1813, 1815 yillarda) g‘alayonlar bo‘lib o‘tgan. Ayniqsa, van Chxoljonning
hukmronlik yillarida g‘alayonlar butun mamlakatni qamrab oldi. 1862-yili
mamlakatda 20 dan ortiq uyezdlarni qamrab olgan yirik qo ‘zg ‘olonlar bo ‘lgan.
Kurs ishi maqsadi: Koreya Tevongun davrida haqida ilmiy-metodik
tavsiyalar ishlab chiqish.
Kurs ishi ob ‘ekti: Koreya Tevongun davrida bilan tanishtirish jarayoni
Kurs ishi predmeti: Koreya Tevongun davrida bilan tanishtirish
ko‘nikmalari
Kurs ishining amaliy ahamiyati. Kurs ishi jarayonida ilgari surilgan
fikrlardan, yondashuvlardan hamda samaradorligini ta‘minlovchi Kurs ishi
natijalaridan pedagogik fanlar bo‘yicha ma‘ruzalar tayyorlash, qo‘llanmalar
yaratish, shuningdek metodik tavsiyanomalar yaratishda, ish tajribalarini
ommalashtirishda samarali foydalanishga xizmat qiladi.
Kurs ishining tarkibiy tuzilishi va hajmi: ish kirish, 2 bob, 4 bo‘lim,
umumiy xulosalar va tavsiyalar, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhatidan iborat.
I.bob. Koreya XIX asrning birinchi yarmida va tevongun davri

1.1.Koreya XIX asrning birinchi yarmida.
1864-yili taxtga 11 yoshli van Kojon o‘tiradi. Butun hokimiyat uning otasi
Li Xi In qo‘lida to‘plangan, tevongun (vanning otasi, lekin o ‘zi van bolmagan)
bo‘lgan. Mamlakatning qashshoqlik holatini anglagan Li Xi In bir qator islohotlar
o‘tkazgan. Aynan uning hukmronlik yillarida hokimiyat lavozimlaridan andonlik
Kimlar chetlatilib , viloyatlar to‘g‘ridan - to‘g‘ri markaziy hokimiyatga
bo‘ysunadigan bo ‘lgan.
Shuningdek, yanbanlarga soliq solindi, oliy tabaqa vakillarining imtiyozlari
cheklangan , o‘g‘rilik bilan qo‘lga tushgan amaldorlarni qatl etish tartibi
o‘rnatilgan, mamlakat hokimiyatiga nisbatan muxolifatda Bo‘lgan sovon
(muxolifat)laming ko‘pchiligiga chek qo‘yilgan, Sovonlar yerlarining aksariyat
qismi davlat tasarrufiga o‘tkazilib, qolganlaridan soliq undirildi. Armiya
boshqaruvi qaytadan tashkil etilib, qo‘shin yangi qurol-yarog‘lar bilan
ta‘minlandi, portlar barpo etildi , chegaradosh hududlarda harbiy manzilgohlar
qurildi. Barcha tabaqalar teng deb aytildi, davlat markaziy apparatiga ilgari
kamsitilgan , shimoliy va janubiy provinsiyalardan yanbanlar surib chiqarildi.
Nobilar imtihon topshirish huquqini qo‘lga kiritdi. Islohotlami koreys jamiyatining
turli qatlamlari qo‘llab - quvvatlagan, ammo tevongunning ba‘zi tadbirlari
noroziliklarga sabab bo ‘ladi. Xususan, 1866 - yilda pul islohoti o‘tkazilib,
hukumat eski pullarni 1:100 hajmda yangisiga almashtiradi.
3 yilga cho‘zilgan qayta tiklash ishlariga turli viloyatlardan minglab odamlar
safarbar qilinadi. Harbiy soliq miqdori oshirilishi va Seulga borish uchun alohida
boj to‘lovi o‘matilishi ham noroziliklarga sabab bo‘ladi. Iqtisodiyotning o‘ziga xos
yo‘li sifatida o‘ylab topilgan kumush idishlardan foydalanish , ipakdan kiyim-
kechak kiyishni taqiqlash to‘g‘risidagi qarorlar aslida aholining qashshoq qatlamini
tahqirlashning o‘ziga xos ko‘rinishi bo‘lgan. Sovonlaming yopilishi konfutsiy
guruhlari o ‘rtasida noroziliklarga sabab bo ‘ladi. Xalq noroziligi tonxak g‘oyasi
asoschisi Chxve Ch 1
e Uning 1864- yilda o‘ldirilishi bilan yakun topadi. Hukumat
1
Никитина М.И. Художественная культура Кореи. -М.: «Владос», 2001. -500с.

uni jamiyatga notinchlik olib kelayotganlikda aybladi va g‘oyasini hukumatga
qarshi ta‘limot deb e‘lon qilgan. Chxve Che Uning o‘ldirilishi, shuningdek ,
kambag‘allaming noroziliklari va qiynoqlar ommaviy qo‘zg‘olonlar (1864, 1868,
1869, 1870, 1871- yillardajning yangi oqimini boshlab berdi.
1.2.Tevongun boshqaruvi.
Hech qanday merosxo‘r qoldirmagan qirol Cheoljong vafotidan so‘ng, 1863-
yil noyabrda o ‘n ikki yoshli Li Ze Xvan taxtga ko‘tarildi va regent (Taevongun)
bo ‘lgan otasi Li Xa Yun shtatdagi barcha hokimiyatni qo‘lga kiritdi. .
Uzoqqa cho‘zilgan ichki inqiroz va G‘arbdan kelayotgan tashqi xavf
taevongunni zaiflashgan monarxiyani mustahkamlash yo‘lidan borishga undadi.
1960-yillar boshidagi dehqonlar qo zg olonlari Koreya zodagonlariniʻ ʻ
o zlarining ichki nizolarini vaqtincha unutishga va dehqonlarga qarshi kurashish
ʻ
uchun qirol hokimiyati atrofida to planishga majbur qildi.
ʻ Bu taevongunning
asosiy vazifalaridan biri edi. Bundan tashqari, u qirol hokimiyatini
mustahkamlashga, uning ijtimoiy qo llab-quvvatlashini kengaytirishga, uning
ʻ
atrofida barcha zodagonlarni birlashtirishga intildi. Taevongun noron (keksa
odamlar) partiyasining hukmronligiga chek qo‘ydi, ular eng muhim davlat
lavozimlarini o ‘zlarining yordamchilari bilan almashtirdilar va ochdilar.
davlat xizmatidan nafaqat boshqa zodagon guruhlarga, balki hatto nodevor
tabaqaning alohida vakillariga ham (savdogarlar, badavlat mayda yer egalari)
kirish. Bu vaqtga kelib, eng qudratli va qudratli zodagonlar uylarini yuksaltirishga
bag‘ishlangan Konfutsiyning "shon-sharaf ibodatxonalari" mamlakatda muhim
siyosiy va iqtisodiy kuchga aylandi. Shon-shuhrat ibodatxonalari dehqonlar
biriktirilgan keng erlarga ega bo‘lib, soliq immunitetiga ega bo‘lgan va feodal
separatizmining tayanchi bo‘lgan. Shon-shuhrat ibodatxonalarini cheklash va keyin
bekor qilish (500 dan ortiq ibodatxonalardan atigi 47 tasi qolgan) Koreyaning
sobiq qirollari davrida hal qiluvchi ta‘sirga ega bo ‘lgan kuchli zodagon
xonadonlarini biroz zaiflashtirdi, lekin, albatta, bu ishni tugatmadi. mamlakatning
siyosiy bo ‘linishi.

Ommaning xayrixohligini jalb qilish uchun Taevogun zodagonlar (yatban)
va oddiy odamlar o ‘rtasidagi farqni yo‘q qilishini e‘lon qildi. Faqat oddiy aholi
tomonidan to‘lanadigan harbiy soliqni barcha sinflar uchun majburiy bo‘lgan yangi
uy solig ‘i bilan almashtirish to‘g‘risida qonun qabul qilindi. Ammo ma ‘lum
bo‘lishicha, zodagonlar aslida soliqdan ozod qilingan, chunki davlat xizmatidagi
barcha shaxslar yangi soliqdan ozod qilingan. Aks holda, baland ovozda e‘lon
qilingan zodagonlar va oddiy odamlarning "tengligi" ikkinchisi uchun qora tufli
kiyishni taqiqlash kabi kichik cheklovlarni bekor qilishga qisqartirildi. Umuman
feodal ekspluatatsiyaga kelsak, xalqning har xil talonchiliklari va zulmi Taevongun
davrida nafaqat kamaygan, balki, aksincha, sezilarli darajada kuchaygan.
Yangi hukmronlik nufuzini oshirish uchun 1865 - yilda Tevongun 16 asrda
yapon istilosi paytida yonib ketgan Gyonbokgung 2
saroyini qayta tiklashga
kirishdi. Buning uchun uch yil davomida katta ishchi kuchi va resurslarni sarflash
kerak edi. Har kuni bir necha o ‘n minglab odamlar materiallarni sotib olish, ularni
tashish va saroyni qurish uchun majburiy mehnatga jalb qilingan. Tevongun
hukumati ulkan xarajatlarni qoplash uchun xalq uchun og‘ir bo‘lgan maxsus yer
solig‘ini joriy qildi va bundan tashqari, favqulodda yig‘imlarga murojaat
qildi. Ammo pul yetarli emas edi. Keyin hukumat nuqsonli tangalar chiqarishni va
davlat tangalarini sotishni boshladi.
Umuman olganda, tevongun choralari Koreyada davlat tuzumini
mustahkamlamadi, aksincha, iqtisodiy vayronagarchilikni kuchaytirdi va
mamlakatda norozilikni oshirdi.
Ayni paytda kapitalistik davlatlar Koreyaga bosimni kuchaytirdilar. Harbiy
eskadronlarning ekspeditsiyalari tizimli xususiyatga ega bo ‘lib, uning maqsadi
Koreya bozorini "ochish" edi. Xususan, 1866-yilda Fransiyaning yetti harbiy
kemasi Gangva oroliga kelib qo ‘ndi. U yerdan ular Koreya hukumatini teng
bo‘lmagan savdo kelishuvlari uchun bosim o‘tkazdilar. Ammo bu safar Tevongun
tomonidan yuborilgan koreys otishmalari bo‘linmalari frantsuzlarni oroldan
haydab chiqarishga muvaffaq bo ‘lishdi.
2
Никитина М.И. Художественная культура Кореи. -М.: «Владос», 2001. -500с.

Xuddi shu yillarda Koreyada Amerika agressiyasi boshlandi. 1866-yilda
amerikalik shxuner general Sherman Pxenyan hududiga kirdi. Jamoa qadimiy
qabrlarni talon-taroj qilishdi, ular mahalliy aholi tomonidan muqaddas qabriston
sifatida qabul qilindi. Oxir-oqibat, jamoa o‘ldirildi va shxuner yoqib
yuborildi. 1871-yilda AQSh hukumati Amerikaning Pekindagi vakili Lou va
admiral Rojers boshchiligidagi harbiy eskadroni Koreyaga vayron qilingan shxuner
uchun tovon to ‘lashni va Amerika savdosi uchun Koreya portlarini "ochish"
to‘g‘risida bitim tuzishni talab qilish uchun yubordi. . Biroq, bu safar amerikaliklar
qattiq qarshilikka duch kelishdi (Hangang daryosining og‘zida) va katta
yo‘qotishlarga duchor bo ‘lib, chekinishga majbur bo ‘lishdi.
Bu muvaffaqiyatlar Tevongun hukumatining mamlakatni "yopish" siyosatining
to‘g‘riligini tasdiqladi. Buning uchun harbiy tayyorgarlik yanada
kuchaytirildi. Minglab odamlar istehkomlar qurilishiga olib ketildi. Qurollar
(ayniqsa, to‘plar) ishlab chiqarish yangi xarajatlarni, binobarin, aholidan yangi
soliqlarni talab qildi.
Markaziy hukumatning talablari, shuningdek, mahalliy amaldorlar va yer
egalarining zulmi Tevongun davrida bir qator yangi xalq qo ‘zg ‘olonlarini keltirib
chiqardi. Eng kattasi 1864-yilda Punchengbu okrugi dehqonlarining qo zg oloni,ʻ ʻ
1869-yil bahorida Jollando provinsiyasida va 1871-yil bahorida Kyonsando
provinsiyasidagi tartibsizliklar bo ldi.Bundan tashqari, ommaviy qo zg olon ham
ʻ ʻ ʻ
bo ldi. chet eldagi dehqonlarning qo‘shni Manchuriya va Rossiyaning Amur
ʻ
viloyatiga.
Xalqning tobora kuchayib borayotgan g‘azabidan uzoq vaqtdan beri
siyosatdan noroziligini bildirgan feodal muxolifati foydalandi. Uzoqqa cho ‘zilgan
ichki inqiroz va G‘arbdan kelayotgan tashqi xavf tevongunni zaiflashgan
monarxiyani mustahkamlash yo ‘lidan borishga undadi.
1960-yillar boshidagi dehqonlar qo zg olonlari Koreya zodagonlarini
ʻ ʻ
o zlarining ichki nizolarini vaqtincha unutishga va dehqonlarga qarshi kurashish
ʻ
uchun qirol hokimiyati atrofida to planishga majbur qildi.
ʻ Bu taevongunning
asosiy vazifalaridan biri edi. Bundan tashqari, u qirol hokimiyatini

mustahkamlashga, uning ijtimoiy qo llab-quvvatlashini kengaytirishga, uningʻ
atrofida barcha zodagonlarni birlashtirishga intildi. Taevongun eng muhim davlat
lavozimlarini o‘z himoyachilari bilan almashtirgan "Noron" 3
(keksa odamlar)
zodagonlar partiyasining hukmronligiga chek qo ‘ydi va davlat xizmatidan nafaqat
boshqa zodagon guruhlarga, balki boshqa xalqlarning alohida vakillariga ham
kirish imkoniyatini ochib berdi. zodagonlar tabaqasi (savdogarlar, boy mayda yer
egalari).
Ko‘pchilikning hamdardligini qozonish uchun Tevogun zodagonlar va oddiy
odamlar o ‘rtasidagi farqni yo‘q qilishini e‘lon qildi. Faqat oddiy aholi tomonidan
to ‘lanadigan harbiy soliqni barcha sinflar uchun majburiy bo‘lgan yangi uy solig‘i
bilan almashtirish to ‘g ‘risida qonun qabul qilindi.
Yangi hukmronlik obro‘sini oshirish uchun 1865 - yilda Tevongun XVI
asrda Yaponiya bosqinchiligi paytida yonib ketgan Gyonbokgung saroyini qayta
tiklashni o‘z zimmasiga oldi. Buning uchun uch yil davomida katta ishchi kuchi va
resurslarni sarflash kerak edi. Har kuni bir necha o‘n minglab odamlar
materiallarni sotib olish, ularni tashish va saroyni qurish uchun majburiy mehnatga
jalb qilingan. Tevongun hukumati ulkan xarajatlarni qoplash uchun xalq uchun
og‘ir bo‘lgan maxsus yer solig ‘ini joriy qildi va bundan tashqari, favqulodda
yig‘imlarga murojaat qildi. Ammo pul yetarli emas edi. Keyin hukumat nuqsonli
tangalar chiqarishni va davlat lavozimlarini sotishni boshladi. Umuman olganda,
taevongun choralari Koreyada davlat tuzumini mustahkamlamadi, aksincha,
iqtisodiy vayronagarchilikni kuchaytirdi va mamlakatda norozilikni oshirdi.
Ayni paytda kapitalistik davlatlar Koreyaga bosimni kuchaytirdilar. Harbiy
eskadronlarning ekspeditsiyalari tizimli xususiyatga ega bo‘lib, uning maqsadi
Koreya bozorini "ochish" edi.
1871-yilda AQSh hukumati 1866-yilda koreyslar tomonidan yo‘q qilingan
shxuner uchun kompensatsiya to‘lashni talab qilish va Amerika savdosi uchun
Koreya portlarini "ochish" to‘g‘risida shartnoma tuzish uchun Koreyaga harbiy
3
Кузнецов Ю.Д., Новицкая Г.Б., Сырицын И.М. История Кореи. -М.:

eskadron yubordi. Biroq, bu safar amerikaliklar qattiq qarshilikka duch kelishdi va
katta yo ‘qotishlarga duchor bo ‘lib, chekinishga majbur bo ‘lishdi.
Bu muvaffaqiyatlar Tevongun hukumatining mamlakatni "yopish"
siyosatining to‘g‘riligini tasdiqladi. Buning uchun harbiy tayyorgarlik yanada
kuchaytirildi. Minglab odamlar istehkomlar qurilishiga olib ketildi. Qurollar
(ayniqsa, to‘plar) ishlab chiqarish yangi xarajatlarni, binobarin, aholidan yangi
soliqlarni talab qildi.
Markaziy hukumatning talablari, shuningdek, mahalliy amaldorlar va yer
egalarining zulmi Taevongun davrida bir qator yangi xalq qo‘zg ‘olonlarini keltirib
chiqardi. Xalqning tobora kuchayib borayotgan g‘azabi regent siyosatidan uzoq
vaqt noroziligini bildirgan feodal muxolifatidan foydalandi. 1874-yilda voyaga
yetgan qirol Tevongunni hukumatdan chetlatadi.
Yaponiya Koreyaning azaliy yopiqligiga hal qiluvchi zarba berdi. O z harbiyʻ
kemalarini Koreya hududiy suvlariga jo natib, yaponlar qirg oq qo riqlash xizmati
ʻ ʻ ʻ
bilan to qnashuvga sabab bo ldi va ikkita Koreya qal asini vayron qildi
ʻ ʻ ʼ
(1875). 1876- yil boshida yaponlarning o ‘zlari tomonidan sodir bo‘lgan voqea
uchun "qoniqish" talab qilib, imperator vakili sifatida Kuroda 4
boshchiligidagi
Yaponiya elchixonasi Koreyaga keldi. Aslida, bu elchixona emas, balki haqiqiy
dengiz ekspeditsiyasi edi. Kuroda ikkita harbiy kema va uchta askar transporti
hamrohlik qildi. Qurol bilan tahdid qilib, yaponlar "do‘stlik" shartnomasini
tuzishni taklif qilishdi. Seuldagi hukmron Ming guruhi Kurodaning talablarini
qabul qildi.
1876-yil 26-fevralda Gangva orolida Koreyaning tengsiz shartnomalari
seriyasining birinchisi imzolandi. Unda Koreyaning Yaponiya oldidagi bir qator
majburiyatlari bor edi. 1876- yil avgustda imzolangan savdo shartnomasi yapon
tovarlarini import bojlaridan ozod qildi va yapon pullarining Koreya bozorida
erkin aylanishiga ruxsat berildi. Mamlakatni Yaponiyaning keng iqtisodiy va
siyosiy ekspansiyasiga ochib bergan Kanxva shartnomasi Koreyaning yarim
mustamlakaga aylanishining boshlanishi edi. Shartnomada Koreya
4
Кузнецов Ю.Д., Новицкая Г.Б., Сырицын И.М. История Кореи. -М.:

mustaqilligining rasman tan olinishiga kelsak, Yaponiya faqat Koreyaning
syuzerinasi hisoblangan Xitoyning ta ‘sirini yo ‘q qilmoqchi edi.
Koreyaning boyligi, ayniqsa uning yer osti boyliklari boshqa
mustamlakachilarni, ayniqsa amerikaliklarni o ‘ziga tortdi. 1880-yilda AQSh
hukumati yana Koreya portlarini ochishni so ‘radi. Buning ortidan Angliya,
Fransiya, Rossiya va Italiyadan ham shunday talablar qo ‘yildi.
Amerika Qo‘shma Shtatlari yaponiyaliklar bilan birgalikda Koreyaga ikkinchi
tengsiz shartnoma tuzishga majbur qildi. 1883-1884 yillarda Koreya bilan shunga
o‘xshash shartnomalar. Angliya, Germaniya, Italiya va Rossiya, keyinroq Fransiya
va boshqa kapitalistik mamlakatlar tomonidan imzolangan.
Shunday qilib, 1882-1884-yillar davomida. chet el qurollari tahdidi ostida Koreya
tashqi dunyodan izolyatsiyasini butunlay tugatdi. Ammo aynan shu vaqtdan
boshlab Koreya xorijiy kapitalistik mamlakatlarning yarim mustamlakasiga aylana
boshladi.
II.bob. “Izolyatsiya” siyosati va ijtimoiy iqtisodiy xolat
2.1.“Izolyatsiya” siyosati va uning yakunlanishi.
O‘sha paytda Koreyada xristianlikni ommaviy ta‘qib qilish hali
boshlanmagan edi, chunki bu ta‘limotning mohiyati to ‘liq tushunilmagan va xitoy
tilida so‘zlashadigan yuqori tabaqa vakillari yangi G‘arb dini bilan tanishishni
nisbatan erkin davom ettirishlari mumkin edi.

Xristianlikka qiziqishning yangi o‘sishi XVIII asrning o‘rtalarida - ikkinchi
yarmida sodir bo ‘ldi. Yangi dinga e ‘tiborni asosan "Janubiy partiya"ga mansub va
Sirxak mafkuraviy oqimiga sodiq bo‘lgan yangban sinfi vakillari
ko‘rsatdilar . Ehtimol, bu tasodif emas edi. O ‘sha davrda Koreyada sodir bo‘lgan
ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy o‘zgarishlar, shuningdek, "partiyalar" kurashi
munosabati bilan hukmron elitaning bir qismi sodir bo‘layotgan o‘zgarishlarni
oqlashga yordam beradigan yangi ta‘limot, yangi din topishga harakat qildi.
jamiyatda va tub islohotlar zarurati.
Sirhakist Li Yik (1681-1763), "janubiy", xitoy tilidagi katta miqdordagi
katolik adabiyoti bilan tanishdi va o ‘z sharhlarida yangi dinni hurmat qilib,
Evropa xudosi va xudosi haqidagi g‘oyalarning "o‘xshashligini" ta‘kidladi.
Konfutsiyning Oliy imperatori [Osmon] Sanzhe (Xitoy Shang-di). Mashhur
“Koreya tarixining diqqatga sazovor joylari va izohlari” 5
(“ Tongsa ganmok”)
asarini tuzgan sirxakist tarixchi An Jongbok (1712-1791 ) katoliklik bilan ham
tanish edi . Biroq, Ahn Jongbok nasroniylikka ehtiyotkorlik bilan munosabatda
bo‘lib, ajdodlarga sig ‘inishdan majburiy voz kechish talabini qabul qilmadi.
1779 -yilda "janubiylar" guruhi: Kvon Chxolsin (? -1801), Kvon Ilsin (hayot yillari
noma‘lum; An Jongbokning kuyovi), Li Byok (1754-1786), mashhur
sirxakist .Chjon Yagyong (taxallusi Da-san; 1762-1836), uning ikki katta akasi -
Jeon Yak-Cheon (hayot yillari noma ‘lum) va Jeon Yak-Cheon (1760-1861) va
yana bir necha kishi, Seul yaqinida Chuosa buddist monastiri xristian dinini
o‘rganish uchun jamiyat tashkil qildi, u erda ular katolik matnlarini o ‘qidilar va bir
qator nazariy muammolarni muhokama qildilar, bu ko‘pincha katta bahs-
munozaralarga sabab bo ‘ldi. Har 7, 14, 21 va 28-kunlarida ular yakshanba kunlari
kabi mashaqqatli ish qilmasdan katolik matnlarini o ‘qishni o ‘tkazdilar. Eslatib
o‘tamiz, o‘sha paytda Koreyada yetti kunlik haftalar bo ‘lmagan. Taxminan bir
vaqtning o‘zida, Koreyaning janubida, Gyeongsang provinsiyasida, Li Ikning
shogirdi bo ‘lgan Xong Yuxan yashar edi, u nasroniylikka berilib ketgan, zohid
rohib hayotini boshqargan va Kvon Ilsin bilan xat yozgan. Ko‘p o ‘tmay, xristian o
5
Кузнецов Ю.Д., Новицкая Г.Б., Сырицын И.М. История Кореи. -М.:

‘quv guruhida yana bir kishi paydo bo ‘ldi, aka-uka Chong (Yakchen, Yakchon,
Yagyeon) Li Seunghun (1756-1801) singlisining eri. Li Seung Hun milliy
tayyorgarlik imtihonini muvaffaqiyatli topshirgan bo‘lsa ham, u davlat amaldori
sifatidagi faoliyatini tark etishga va o ‘zini butunlay xristianlikni o ‘rganishga bag
‘ishlashga qaror qildi.
1780-yillarning boshlarida Xristianlikni o ‘rganish jamiyatida bir qator hal
etilmagan savollar paydo bo‘ldi, ularga aniqlik kiritish uchun Xitoyga borib, u erda
katolik missionerlari bilan uchrashish kerak edi. Yaxshiyamki, Li Seung Xunning
otasi Li Dong Vuk boshqa Koreya elchixonasi bilan Xitoyga ketayotgan edi va
o‘g‘lini elchixona azolaridan biriga aylantira oldi. Li Seung Xun Pekinga 1783-yil
12-oyning 21-kunida keldi. Va 1784-yilning 2-oyida u koreyslar orasida birinchi
bo lib fransuz missioneri Lui de Grammon tomonidan suvga cho mib, Peter xochʻ ʻ
ismini oldi. Li Seung Xun 1784 yil 3 oyning 24-kuni Seulga qaytib keldi va o‘zi
bilan katta miqdordagi nasroniy adabiyotini olib keldi.
Xitoyga muvaffaqiyatli sayohat koreys nasroniylarining faoliyatiga yangi turtki
berdi. O ‘sha yili Li Seung Xunning o ‘zi uch kishini - Xristianlikni o ‘rganish
jamiyati a ‘zolarini suvga cho ‘mdirdi. 1784-yil qishda Seulda, Myongnedong
(zamonaviy Myondong) hududida, Kim Beomu uyida birinchi Koreya katolik
cherkovi tashkil etildi, unga "Janubiy partiya" tarafdori Li Byok rahbarlik qildi. Bir
yildan ortiq vaqt davomida imonlilar u erda "yakshanba" kunlarida yashirincha
yig‘ilib, ibodat qilishdi va suvga cho‘mishdi. 1785- yilning 3 oyida maxfiy
cherkov ma ‘lum bo ‘ldi va uning izdoshlari hibsga olindi. Kim Beomu aybdor deb
topilib, surgunga jo‘natildi va u erda qiynoqlardan vafot etdi. Biroq, qolganlari
olijanob yangbanning avlodi bo‘lib chiqqani uchun ozod qilindioilalar, ularning
xatti-harakatlarini "aldanish" deb tushuntiradilar. Shu tariqa koreys katolik
nasroniylarini ta‘qib qilish boshlandi, bu 1887-yilda missionerlik faoliyati erkinligi
to‘g‘risidagi bandni o‘z ichiga olgan Koreya-Frantsiya shartnomasining
imzolanishi bilan rasman yakunlandi.
Biroq, 1786 yilda Koreya katolik cherkovi Pekin katolik cherkovi namunasida o ‘z
faoliyatini qayta tikladi. Koreya cherkovini boshqargan Li Seunghun episkop

unvonini oldi va uning eng yaqin safdoshlari aka-uka Kvonlar - Chxolsin va Ilsin,
aka-uka Chon - Yakchen va Yakchon, shuningdek, yana bir qancha odamlar
"ruhoniy" bo ‘lishdi. Buning sababi, suveren Jeongjo (1776-1800), bir tomondan,
sudda tinchlantirish siyosatini olib borgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan, Koreya
katolik cherkovining birinchi ta ‘qibi paytida u "Janubiy partiya" ga hamdard
bo‘lgan. izdoshlari yangi koreys xristianlari edi.
Biroq, 1789-yilda, katolik adabiyotini chuqurroq o ‘rganib chiqqandan so‘ng,
Koreya katolik cherkovining faoliyati yana qisqa muddatga to ‘xtatildi. Buning
sabablaridan biri, shuningdek, nasroniylarning keyingi ta ‘qiblari cherkovning
an‘anaviy ajdodlar kultiga va u bilan bog ‘liq bo‘lgan peso ajdodlarining ruhlarini
boqish (yoki "ruhlarga qurbonlik") marosimiga bo ‘lgan munosabati edi. Koreyada
an ‘anaviy tarzda yiliga bir necha marta ijro etilgan.
Katolik cherkovi ajdodlarga sig ‘inishdan voz kechishga, maxsus qurbongohlarda
saqlanayotgan ajdodlar nomi yozilgan “ruh lavhalarini” yo‘q qilishga, shaxmat
marosimlarini o‘tkazmaslikka chaqirdi. Darhaqiqat, koreys konfutsiychiligining bir
qismiga aylangan an ‘anaviy g ‘oyalarga ko ‘ra, o ‘limdan keyin marhumning ruhi
qandaydir tarzda tiriklar olamida o ‘zini namoyon qilishi mumkin va ajdodlar ruhi
yovuz bo ‘lib qolmasligi uchun unga kerak. bir necha avlodlar uchun "ovqatlanish"
uchun. Xristianlik g ‘oyalariga ko ‘ra, o ‘limdan keyin ruh jannatga yoki do ‘zaxga
(yoki poklik) ketishi kerak. Shunday qilib, chesa marosimini
o‘tkazish nasroniylarning ruhning keyingi hayoti haqidagi kontseptsiyasini inkor
etishdir.
Koreyslar qishloq xo ‘jaligi siklida to ‘qilgan ko ‘plab yillik marosimlar bilan
bog‘liq bo ‘lgan keyingi hayot haqidagi an ‘anaviy tushunchalarni osongina tark
eta olmadilar. Biroq, 1791 yilda Yun Jichung (1759-1791), yangban asli, Jeong
Yagyongning uzoq qarindoshi, Kim Beomu uyidagi birinchi koreys katolik
cherkovining "parishionerlaridan" biri bo ‘lgan ayol avlodidan keyin. onasining o
‘limi, xotira lavhasini Bundan tashqari, uning xotinining ukasi Kvon Sang Yon
katolik marosimiga ko ‘ra, Yun Ji-Chunni onasini motam tutishida qo ‘llab-
quvvatlagan. Bu sudda ma ‘lum bo ‘ldi. Yun Chjichong ota-onasiga hurmatsizlik

qilganlikda ayblanib, hibsga olinib, qaynisi bilan birga qatl etilgan. Ota-onalarga
hurmatli munosabat (hyo)koreys jamiyatining tayanchlaridan biri bo ‘lgan va ko ‘p
jihatdan shunday bo ‘lib qolmoqda va “ehtiromsizlik” oxir-oqibat ijtimoiy tartibni
buzishi mumkin bo ‘lgan dahshatli jinoyatni anglatardi.
Shu nuqtai nazardan, koreyslar nasroniylikni hech qanday tarzda tan olmadilar va
qo ‘llab-quvvatlay olmadilar. Shu munosabat bilan suveren Jeongjo sudida qizg ‘in
munozara avj oldi, bu ko‘p yillar davomida to ‘xtamadi. "G‘arbiy Yangi
partiya" 6
(Sinsofa) tarafdorlari nasroniylikni so‘zsiz tan olishni talab qilishdi,
"Faxriylarning G ‘arbiy partiyasi" tarafdorlari esa tushunarsiz ta‘limotni
taqiqlashni talab qilishdi.
"Janubiy partiya" nasroniy izdoshlariga jiddiy bosim o ‘tkazmagan qirol
Jeongjoning o ‘limidan so ‘ng, kichik suveren Sunjo (1800-1834) taxtga o ‘tirilib,
haqiqiy hokimiyat qo ‘llarga o ‘tganida, nasroniylikka qarshi kayfiyat g‘alaba
qozondi. konservativ guruhning Dovager malikasi Jeongsun. Sunjo
hukmronligining birinchi yilida, 1801-yilda yangbanlar orasida katolik dindorlarini
faol qidirish boshlandi, ularni hibsga olish, qatl etish va surgun qilish
boshlandi. Qatag‘on davrida Li Seunghun (birinchi koreys suvga cho‘mgan), Kvon
Chxolsin (Xristianlikni o ‘rganish jamiyati asoschilaridan biri), Chon Yakchon
( Sirxakist Chong Yagyongning akasi), shuningdek, xitoylik ruhoniy Chjou . 1794-
yil oxiridan beri Koreyada missionerlik faoliyatini noqonuniy olib borgan Venmo
o ldirildi.G.ʻ
1801-yildagi vaziyat xristian yangban Xvan Sayonning (1775-1801), Chong
Yagyongning katta akasining kuyovi Pekinga frantsuz missionerlariga yuborilgan
maktubining ushlanishi tufayli sezilarli darajada keskinlashdi. Maktubda koreys
nasroniylarining ta ‘qiblari haqida so ‘z bordi. Topilgan maktub qatag‘on to‘lqinini
yanada kuchaytirdi. Xristianlar nafaqat axloq me‘yorlarini buzishda, balki
"mamlakatni sotishga" urinishda ham ayblangan. 1801-yilda jabrlangan
nasroniylar soni 300 kishidan oshdi.
6
Кузнецов Ю.Д., Новицкая Г.Б., Сырицын И.М. История Кореи. -М.:

1801-yil voqealari Pekindagi katolik missionerlarining diqqatini tortdi, ayniqsa 18-
asr oxiriga kelib Koreyada 10 000 dan ortiq dindorlar bor edi. Asta-sekin Koreya
katolik cherkovining Pekin yepiskopligidan ajralishi haqida savol tug‘ildi. 1816-
yilda Chong Yakchonning o‘g‘li Chon Hasan yana Pekinga borib, Koreya
yepiskopligini yaratishda yordam berishi kerak bo‘lgan missioner ruhoniylarni
yuborishni so ‘ragan xatni topshirdi. Koreyalik dindorlarning doimiy iltimoslari
natijasida 1831-yilda Vatikan Koreya yepiskopligini tashkil etishga qaror qildi va
1836-yilda uchta frantsuz ruhoniylari Mauban, Shastan va Amber otalari Koreyaga
yashirincha kelishdi.
1834-yilda sakkiz yoshli suveren Xong-jong taxtga ko‘tarildi. Mamlakatdagi
haqiqiy hokimiyat 1839-yilda nasroniylarni yana bir qonli ta‘qib qilishni boshlagan
qirolicha Sunvon guruhi tomonidan qo ‘lga kiritildi, buning natijasida uchta
frantsuz ruhoniylari va 100 dan ortiq dindorlar qatl etildi.
17-asr boshidan Koreya o z hududida xorijlik missionerlar faoliyatisiz, yakka o ziʻ ʻ
nasroniylikni qabul qildi. Xristianlik asosan hukmron tabaqa vakillari bilan
qiziqdi. Bu 17—18-asrlardagi ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy o zgarishlar, G arb
ʻ ʻ
madaniyati bilan aloqalar va hukmron elitaning bir qismining Koreya jamiyati
uchun zarur bo lgan davom etayotgan va kutilayotgan o zgarishlar uchun yangi
ʻ ʻ
g oyaviy va ma naviy asos topishga intilishi natijasi edi.
ʻ ʼ
18-asrning ikkinchi yarmida tez rivojlanayotgan Koreya katolik cherkovi jiddiy ta
‘qiblarga duchor bo ‘lmadi. XVIII asrda. qirol hokimiyati mamlakatda sodir
bo‘layotgan o ‘zgarishlarga moslashishga harakat qildi. 1746 yilda XV asrda qabul
qilingan "Kenguk taechzhon" ("Davlat boshqaruvining buyuk kodeksi") qonunlar
to ‘plami qayta ko ‘rib chiqildi . Uning yangi tahriri “Buyuk kodeksning
davomi” (“Soktaechjon”) deb nomlandi.1785 -yilda suveren Jeonchjo (1776-1800)
davrida qonunlar kodeksi yana qayta ko rib chiqilib, “Umumiy kodeks” nomi bilan
ʻ
nashr etildi. Buyuk Kodeks" (" Taejon tongpyeong"). Bu vaqtda,
garchi sirhakchilarning bir qismiqirol saroyiga muxolifatda bo‘lgan, boshqalar
qirol hokimiyatiga faol ta ‘sir o ‘tkazish imkoniyatiga ega bo‘lgan. Misol

uchun, Sirxakist An Jongbok (1712-1791), "Dongsa Ganmok" asarining
muallifi, bo ‘lajak Jeongjo qiroli valiahd shahzodaning o ‘qituvchisi edi.
Biroq, 19-asrning boshlarida jamiyatning an ‘anaviy konfutsiy asoslariga putur
etkazgan nasroniylikning ta‘qibi hukmron elita tomonidan G‘arbning hamma
narsadan voz kechishiga, hech qanday tub o ‘zgarishlarni istamasligiga olib
keldi. XIX asrning birinchi yarmida qirol hokimiyati. 17-asrda boshlangan
jarayonlarning tormozi bo lib, Koreya Sharqiy Osiyoda keng ko lamliʻ ʻ
mustamlakachilik manfaatlariga ega bo lgan G arb kuchlarining kuchayib
ʻ ʻ
borayotgan hujumiga dosh berolmay, uni o rab turgan Yaponiya va Xitoydan
ʻ
ancha zaiflashtirdi.
Mahalliy ma ‘muriyat ustidan amalda nazorat o‘rnatilmagan, ular
dehqonlardan rekvizitsiya sonini ixtiyoriy ravishda oshirib, ortiqchasini o‘zlari
uchun olganlar. Harbiy soliq ayniqsa, 19-asrning boshlarida kunpo , ya ‘ni "harbiy
[xarajatlar] uchun mato" deb nomlangan kanvas uchun juda og‘ir edi. Koreya
aholisining bir oz ko ‘payishi bilan, "[harbiy] majburiyatlarni tenglashtirish
to‘g‘risidagi qonun" joriy etilgan 1750-yilga nisbatan - kyunyeokpop,
ro‘yxatdagi ushbu soliqqa tortiladigan aholi soni 4 baravar ko‘paydi, bu shuni
ko‘rsatdi. bunday ro ‘yxatlarning uydirmaligi. Darhaqiqat, dastlab kunpo solig ‘ini
yig‘ish kerak edi faqat oiladagi kattalar erkaklar soniga qarab. Shu bilan birga,
soliqlar voyaga etmaganlar, ya ‘ni 16 yoshgacha bo ‘lganlar va vafot etgan, ammo
ro ‘yxatga olingan shaxslardan ham undirilgan. Agar dehqon ekspluatatsiya
bo‘yinturug‘iga dosh berolmay qishloqni tark etsa, qarindoshlari yoki hatto
qo‘shnilari unga soliq to‘lashlari shart edi. Bu vaqtda dehqonlarning qochib ketishi
ommaviy hodisaga aylandi.
Shu bilan birga, Konfutsiy g ‘oyalariga ko‘ra, xalqqa g ‘amxo ‘rlik qilishga majbur
bo ‘lgan qirol hokimiyati faol emas edi, bu esa xalqning adolatli g ‘azabini keltirib
chiqara olmadi. 1808 yilning birinchi oyida Hamgyong provinsiyasining Tanchon
va Pukchon grafliklarida dehqonlar bilan mahalliy ma‘muriyat o‘rtasida
to‘qnashuvlar bo ‘lib o ‘tdi.

1811 yilda 19-asrning birinchi yarmidagi eng yirik xalq qo zg oloni Pyonganʻ ʻ
provinsiyasida Xon Gyonn (1780-1812) boshchiligida ko tarildi.
ʻ Shimoliy Koreya
adabiyoti Xong Gyongne dehqonlardan kelgan deb nomlanadi va qo ‘zg ‘olonning
o‘zi "dehqon" deb ataladi. Mahalliy adabiyotlarda Xong Gyongnening ijtimoiy
mansubligi to ‘g ‘risida turli xil qarashlarning mavjudligi ta ‘kidlanadi va uning
kichik yangbanlardan yoki boy dehqonlardan bo‘lganligi foydasiga tanlov
qilinadi ("yerga boy"). Darhaqiqat, Hong Gyeongnae yoshligida jinsi darajasi
uchun "kichik" davlat imtihonini topshirishga harakat qilgan.("ilg ‘or er"), uning
o‘tishi byurokratik lavozim uchun "katta" imtihonlarda qatnashish huquqini berdi,
ammo muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Shunday qilib, u oddiy dehqon bo‘la
olmadi. Ayni paytda, ma ‘lumotnomada Xong Gyongne Namyangdan (Janubiy
Koreya) mashhur Xong oilasining avlodi bo‘lib, Koryo davriga oid ma ‘lumotlar
mavjud. Olijanob kelib chiqishi Xong Gyeongnega yangi sulola asoschisi rolini
talab qilish huquqini berdi.
Xon Gyong imtihonlardagi muvaffaqiyatsizligini Koreyaning shimoli-
g‘arbiy provinsiyalari aholisiga nisbatan adolatsiz siyosat bilan izohlashga moyil
edi. Bundan tashqari, 1811-yilda mamlakat favqulodda qurg ‘oqchilikka duchor
bo‘ldi. 7
Qurg ‘oqchilik oqibati odamlarning hayotini yanada og ‘irlashtirgan ozg‘in
yil bo‘lishidan tashqari, ayni paytda eski sulolaning hukmronligi tugaganidan
darak beruvchi “jannat alomati”dek edi. va Osmon yangi sulola o‘rnatish uchun
"ruxsat beradi". Kelajakdagi qo‘zg‘olonga rahbarlik qilishni niyat qilgan Xong
Gyongnaning eng yaqin do‘stlari orasida shimoli-g‘arbiy Koreya uchun yangi rolni
nazariyasini yaratgan Vu Gongchik (1776-1812) kabi professional geomanslar ham
bor edi. Nazariyaning asoslaridan biri qadimgi Joseon davlatining markazi
Koreyaning shimoli-g ‘arbiy qismida joylashganligi edi. Endi shtat markazi orqaga
"qaytish" kerak edi.
1811 yilda Pyongan viloyatining Koson okrugidagi Cheonnyeongsa ("Moviy
ajdaho monastiri") buddist monastirida Vu Gunchik bilan uchrashgandan so‘ng,
Xong Gyongne Li sulolasini ag‘darishdan iborat bo‘lgan qo‘zg‘olonni tayyorlay
7
Кузнецов Ю.Д., Новицкая Г.Б., Сырицын И.М. История Кореи. -М.:

boshladi. Koson okrugining Tabokdong shahrida (Teremgang daryosining og ‘zi)
Xong Gyongne Pyongan viloyatidagi sobiq dehqonlar - kon ishchilaridan qurolli
otryadlarni tashkil qila boshladi. Xon Gyonning eng yaqin yordamchilari orasida
"kichik" davlat imtihonini topshirib, chinsa darajasiga ega bo‘lgan va savdo bilan
shug‘ullangan Kim Chang-si, savdogar, mayda amaldorlar sinfidan bo‘lgan Li
Xichjo bor edi.
1811-yilning 10 oyida qo zg olonchilarning Tabokdongda bo lib o tganʻ ʻ ʻ ʻ
yig ilishida Xon Gyonn Tinchlashgan G arbning (Pxenso taevonsu)
ʻ ʻ bosh
qo mondoni etib tayinlandi ,
ʻ ya ni . ʼ Koreya shimoli-g‘arbidagi isyonchi qo ‘shinlar
va badavlat dehqonlardan bo ‘lgan Kim Sayon Bosh qo‘mondon
o‘rinbosari. Qo zg olonchi qo shinlar janubiy va shimolga bo lingan.
ʻ ʻ ʻ ʻ Tomoshaga
tayyorgarlik ko ‘rish chog ‘ida atrofdagi savdogarlar va boy dehqonlar Taboktonga
qurol-yarog ‘, asbob-uskunalar, oziq-ovqat yetkazib bergan.
1811-yil 12-oyning 18-kunida qo zg olonchilar Taboktonadan yo lga chiqib,
ʻ ʻ ʻ
Koson tumani markazini egalladilar. 20-kuni Teremgan daryosining yuqori
qismida joylashgan Pakchon qishlog i olindi.
ʻ Shimolga Amnokkan daryosi tomon
harakatlanishi kerak bo‘lgan Kim Sayon boshchiligidagi shimoliy armiya Jeonju
va Gvaksan graflik markazlarini egallab oldi. Shu bilan birga qo zg olonchilar
ʻ ʻ
davlat omborlari va omborlarini ochdilar, dehqonlarga g alla va pul
ʻ
tarqatdilar. Shuning uchun ularning ko‘plari isyonchilarga qo‘shildi. Xong
Gyeongne janubiy armiyaning boshida Pxenyanga, Kesonga, keyin esa Seulga ko
‘chib o ‘tishni rejalashtirgan. Biroq, 21-da u Pakchon yaqinidagi to‘qnashuvlarda
yaralangan, shuning uchun armiya Kosonga olib ketilishi kerak edi.
Bir necha kun ichida mahalliy aholining ko magi tufayli Pyongan viloyatining
ʻ
butun qirg oqbo yi hududi, Cheongchong daryosidan Amnokkang daryosigacha
ʻ ʻ
bo lgan hudud isyonchilar qo liga o tdi.
ʻ ʻ ʻ Bu mamlakatning strategik va iqtisodiy
jihatdan muhim qismi.Koreyani Xitoy bilan bog ‘laydigan quruqlikdagi savdo yo
‘lining chegara qismi edi.
12-oyning oxiriga kelib, qo‘zg ‘olonchilar qo ‘shinlarini Cheongchong daryosining
shimoliy qirg‘og‘ida, Anju shahrining ro‘parasida joylashgan Seongnim-dong

qishlog‘i yaqinida to‘plashdi va isyonchilar Koreya yarim oroliga chuqur kirib
borishlari mumkin edi. Biroq, o‘sha paytda hukumat qo‘shinlari allaqachon
Anchjuda edi, ular Cheongchong daryosidan o‘tib, 12-oyning 29-kunida
isyonchilar bilan jangga kirishdilar. Hukumat qo‘shinlarining yuqori kuchlari
isyonchilarni mag ‘lub etdi. 8
1812-yilning birinchi oyida isyonchilar qo‘lida
bo‘lgan deyarli barcha tuman markazlari hukumat qo‘shinlari tomonidan qaytarib
olindi. Faqat Jeonju shahrida qarshilik deyarli to‘rt oy davom etdi. 4-oyning 19-
kunida hukumat qo shinlari qo zg olonchilardan sakkiz baravar ko p bo libʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
shaharga bostirib kirib, barcha erkaklarni o ldirdi.
ʻ 13 ta jangda Xong Gyonning
o‘zi va uning eng yaqin yordamchilari halok bo‘ldinoby. Qo zg olon
ʻ ʻ
shafqatsizlarcha bostirildi. Vu Gongchik kabi qatl etilgan rahbarlarning boshlari
aholini qirol hokimiyatiga qarshi isyon ko ‘tarishdan qaytarish uchun Koreyaning
barcha sakkiz viloyati bo ‘ylab parad qilindi. Shu bilan birga, sud Pyongan viloyati
aholisining noroziligi adolatli ekanligini tushundi. Shuning uchun zudlik bilan pul
va guruch ayniqsa muhtojlarga tarqatildi va Pyongan viloyatidan kelgan odamlarga
yuqori lavozimlarni berish to ‘g ‘risida maxsus farmon chiqarildi.
Xon Gyongn boshchiligidagi xalq qo zg oloni Koreya tarixida alohida o rin
ʻ ʻ ʻ
tutadi. Shunisi e‘tiborga loyiqki, XVII-XVIII asrlardagi ijtimoiy-iqtisodiy
o‘zgarishlar jarayonida paydo bo‘lgan yangi koreys mulklari qo‘zg‘olonni
tayyorlashda va bevosita harbiy harakatlarda: boy dehqon er egalari, yollanma
konchilar, xususiy savdogarlar qatnashgan . Xitoy bilan savdoga
boy. Qo zg olonchilar yangi, “to g ri” sulola barpo etish to g risidagi an anaviy
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ʼ
talabni ilgari surgan bo lsalar ham, qo zg olonchilarning
ʻ ʻ ʻ
noroziligining obyektiv sabablaridan biri qirol saroyining eski siyosati bilan yangi
sulola o rtasidagi nomuvofiqlik edi.rivojlanayotgan tovar-pul iqtisodiyotining
ʻ
iqtisodiy realliklari. Dehqonlar qo‘zg‘olonga qo‘shilishdi va qo ‘llab-quvvatladilar,
yangi mulklar tomonidan uyushtirilgan va moliyaviy ta ‘minlangan. Shuning
uchun 1811-1812-yillardagi voqealarning o‘ziga xos xususiyatini aks
ettirish. ularni "dehqonlar qo ‘zg ‘oloni" yoki "dehqonlar urushi" emas, balki "xalq
8
Кузнецов Ю.Д., Новицкая Г.Б., Сырицын И.М. История Кореи. -М.:

qo‘zg‘oloni" deb atash to‘g‘riroq bo ‘ladi. Darhaqiqat, zamonaviy Janubiy Koreya
tarixshunosligida Xong Gyongnae boshchiligidagi qo‘zg‘olon ba‘zan "xalq
qarshiligi" (minjun hapzheng) deb ataladi .
2.2.Koreya Tevongun davrida ijtimoiy iqtisodiy xolat
Qirollik sudining qo ‘zg ‘olonchi Pyongan viloyatini tinchlantirish bo ‘yicha
vaqtinchalik choralari mahalliy ma ‘muriyat yoki markaziy hukumatning hech
qanday tub islohotlarida davom etmadi. Yerdagi qonunbuzarliklar davom etdi va
ko ‘plab dehqonlar o ‘z uylarini tashlab ketishdi. Shunday qilib, 1814- yilga kelib,
xuddi shu Pyongan viloyatida aholi qo‘zg‘olongacha bo ‘lgan soniga nisbatan
uchdan bir qismga kamaydi. 1833-yilda Seulda savdogarlar tomonidan don
narxining keskin oshishiga javoban aholi o ‘rtasida g ‘alayon ko ‘tarildi.
Bunday sharoitda 1834-yilda shoh Sungjoning nabirasi sakkiz yoshli suveren
Xonjong (1834-1849) taxtga o‘tirdi. (Sunjoning o g li, taxt vorisi, Sunjoʻ ʻ
hukmronligi davrida vafot etgan.) Gonjong hukmronligining dastlabki besh yilida
uning buvisi qirolicha Dowager Sunvon regent bo lgan.
ʻ Biroq 1839-yilda
nasroniylarning navbatdagi qirg‘inidan so‘ng eng oliy davlat lavozimi qirol
onasining qarindoshi Cho In Yong (1782-1850) qo‘liga o‘tadi. Keyin
mamlakatdagi barcha haqiqiy kuch Pungyanlik Cho oilasida
to‘plangan. O‘shandan beri qirollik qarindoshlarining ikki oilaviy guruhi o ‘rtasida
hokimiyat va ta ‘sir uchun kurash boshlandi, bu soliq yig ‘ish va mahalliy
boshqaruv tizimining qulashini yanada kuchaytirdi.
1846 -yilda oliy martabali saroy arbobi Cho Mangyongning (1776-1846) vafoti
Cho oilasining ta ‘sirini zaiflashtirdi va avvalgi hokimiyatni Andong Kim oilasiga
qaytardi. Biroq mamlakatdagi vaziyat yaxshilangani yo‘q. 1849-yilda imperator
Xonjon vafot etdi va taxtga merosxo‘r qolmadi. Qirolicha Dowager Sungvon o ‘z
qo‘lida hokimiyatni saqlab qolish uchun o‘sha vaqtga qadar Gangxva orolidagi
qishloqda yashagan va qishloq xo ‘jaligi bilan shug‘ullangan qirol Yeongjoning
avlodi bo ‘lgan Vonbumning uzoq qarindoshini taxtga o‘tirishni taklif qildi. 1850-
yilda u taxtga o‘tirildi va unga Cheoljeong (1849-1863) ma‘bad nomi berildi. Yosh
suveren allaqachon 19 yoshda bo‘lishiga qaramay, tegishli ta‘lim va

tayyorgarliksiz u hokimiyatni Andongdan Kim oilasiga topshirib, davlat ishlari
bilan to ‘liq shug ‘ullana olmadi. Keyinchalik bu oilaning mavqei ayniqsa
mustahkamlandi Andongning qizi Kim Mung-geun (1801-1863) yangi malika
bo‘ldi. Tarixiy adabiyotda ta‘kidlanganidek, aynan Cheoljong davrida davlat
boshqaruvi to‘liq tartibsizlik holatiga tushib qolgan, Li sulolasining oldingi
qirollarining ko ‘plab yutuqlari "changga aylangan".
19-asrning o rtalariga kelib Koreyada davlat hokimiyati nafaqat tovar-pulʻ
xo jaligining yangi voqeliklariga moslashibgina qolmay, balki an anaviy yer
ʻ ʼ
munosabatlarini ham tartibga sola oldi. Odamlar odatda "hukumatning uchta
[asosining] parchalanishi" - yer solig‘i, "harbiy xizmat o‘rniga to ‘lovlar" va g ‘alla
krediti tizimi haqida gapirishadi.
Xususan, o ‘sha davrda Koreya uchun o ‘ziga xos muammo bu dehqonlarga
bahorda yoki ozg ‘in yilda “qarz don” (vongok) berish tizimining barbod bo ‘lishi ,
so‘ngra “qaytariladigan don” (xvangok) ning qayta tiklanishi edi. kuzda yoki
yaxshi yilda xazina. Asrning o ‘rtalariga kelib, dehqonlarga har yili beriladigan
"ssuda" miqdori deyarli 5 baravar kamaydi! Agar 1807-yilda 9995500 don sharbati
chiqarilgan bo‘lsa, 1862-yilda atigi 2311690 sharbat chiqarildi. Shu bilan birga,
dehqonlardan yig‘ilgan "qaytariladigan don" 9
miqdori hisoblangan foizlar tufayli
nafaqat kamaymadi, balki ko‘paydi. Dehqonlarning noroziligi Li sulolasining
boshida hech qanday foiz olinmaganligi sababli kuchaydi.
Mahalliy amaldorlarning o‘zboshimchaliklari hech qanday tarzda
cheklanmagan. Masalan, Kyonsan provinsiyasining o‘ng tomonidagi quruqlik
qo‘shinlari boshlig‘i Baek Naksin dehqonlardan yiliga 2-3 marta soliq yig ‘ardi. Bu
haqda dehqonlar poytaxtga qayta-qayta murojaat qilishgan, ammo javob
olmagan. Keyin, 1862-yil 2-oyning 6-kunida vayron bo‘lgan yangbanlar Lyu (Yu)
Gechun, Li Geyeol, Li Myongyun bozor kuni bo‘lganidan foydalanib, dehqonlar
va mahalliy hokimiyatning harakatlaridan norozi bo‘lganlarning barchasini
chaqirib, noqonuniy rekvizitsiyalarga chek qo ‘yishni talab qilib xat yozishga qaror
qildilar. Biroz vaqt o‘tgach, 2-oyning 14-kunida, Paek Konni va Kim Mani
9
Кузнецов Ю.Д., Новицкая Г.Б., Сырицын И.М. История Кореи. -М.:

dehqonlari boshchiligidagi qishloqlarning dehqonlari va yog‘ochchilari Chin-chju
yaqinida joylashgan Toksan aholi punktidan chiqib ketishdi va 3000 ga yaqin
odamni yollashdi. atrofidagi 30 qishloqdan Chinjuga bordi. Shu tariqa 1862-yil
Chinju dehqon qo zg oloni boshlandi. Yo lda ular zolim amaldorlar va boy yerʻ ʻ ʻ
egalarining uylarini yoqib yubordilar. Chinju amaldorlari vahima ichida shaharni
tark etishdi. 2-oyning 18-kuni qo zg olonchilar shaharni egallab
ʻ ʻ
olishdi. Qo zg olon bir necha kun davom etdi va yaqin atrofdagi 23 ta volostni
ʻ ʻ
qamrab oldi. G‘azablangan dehqonlar uchta nafratlangan amaldorni
o‘ldirishdi, badavlat yer egalarining 120 dan ortiq uylarini yoqib yubordi. 23-
kunga kelib, ular o‘ng yarim provinsiyaning Kyongsan Baek Naksin harbiy
rahbarini topishga muvaffaq bo‘lishdi. Shuningdek, gubernator ham ularga xat
berib, suiste‘mollikni to‘xtatishga va‘da bering. Ijobiy javob olgach, isyonchilar
uylariga ketishdi. Baek Naksin va gubernator keyinchalik o‘z lavozimlaridan
chetlatildi. Yashirin inspektor Pak Kyusu (1807-1876) vaziyatni aniqlashtirish
uchun Chinjuga yuborildi. U mahalliy hokimiyatning aybini tan oldi, lekin ...
spektaklning 110 dan ortiq faol ishtirokchilarini hibsga olishni buyurdi, ulardan 13
nafari qatl etildi. Baek Naksin va gubernator keyinchalik o‘z lavozimlaridan
chetlatildi. Yashirin inspektor Pak Kyusu (1807-1876) vaziyatni aniqlashtirish
uchun Chinjuga yuborildi. U mahalliy hokimiyatning aybini tan oldi, lekin ...
spektaklning 110 dan ortiq faol ishtirokchilarini hibsga olishni buyurdi, ulardan 13
nafari qatl etildi. Baek Naksin va gubernator keyinchalik o ‘z lavozimlaridan
chetlatildi. Yashirin inspektor Pak Kyusu (1807-1876) vaziyatni aniqlashtirish
uchun Chinjuga yuborildi. U mahalliy hokimiyatning aybini tan oldi, lekin ...
spektaklning 110 dan ortiq faol ishtirokchilarini hibsga olishni buyurdi, ulardan 13
nafari qatl etildi.
1862 yilgi Chinju qo ‘zg ‘oloni yagona emas edi. 1862-yilning o sha 2-oyida, 4-
ʻ
kuni Kyonsan provinsiyasining Danson shahrida dehqonlar g alayonlari
ʻ
ko tarildi.
ʻ 1862-yilning 3—5-oyigacha janubiy uchta provinsiyaning o nlab ʻ
shaharlarida — Koreyaning non savatlari — Chungcheon, Jeolla va Gyonsangda

dehqonlar qo zg olonlari ko tarildi.ʻ ʻ ʻ Tarixiy adabiyotlarda bu yil butun Koreya
bo‘ylab 70 dan ortiq dehqonlar qo ‘zg ‘oloni qayd etilgani haqida bayonot mavjud.
Li sulolasining butun hukmronligi davrida shimoliy viloyatlarga qaraganda
ko‘proq e‘tiborga ega bo‘lgan janubiy qishloq xo ‘jaligi provinsiyalarida dehqonlar
o‘rtasida norozilikning faol namoyon bo‘lishi davlat boshqaruvi mexanizmi
qanchalik tartibsiz ekanligini va mamlakat va uning xalqi qanchalik og ‘ir ahvolda
ekanligini ko ‘rsatdi. ichida edi. Shu bilan birga, G‘arb davlatlari vakillari Koreya
uchun tobora ko‘proq tashvishlanib, Koreya uchun teng bo ‘lmagan savdo
aloqalarini o ‘rnatishga harakat qilishdi. Xristianlik tobora keng tarqalib bordi, endi
nafaqat yangbanlar, balki oddiy odamlar orasida ham.
Ana shunday og‘ir va mashaqqatli davrda davlatni saqlab qolishga, uni boshqa
kuchlar tajovuzidan himoya qilishga uringan inson hokimiyat tepasiga keldi.
Xulosa
Men xulosa qilib shuni aytishim mumkinki XVII asr va XVIII asrning birinchi
yarmida sud fraksiyalarining kurashi asosan "partiyalar" deb ataladiganlar
doirasida kechgan ekan. XVIII asr o‘rtalaridan boshlab. suveren Yonchjoning
(1724-1776) "yumshoqlik siyosati" natijasida sudda "tomonlar" o ‘rtasidagi
qarama-qarshilik avvalgi shiddatini yo‘qotdi. 19-asr boshlarida qirol Sungjo (1800-
1834) hokimiyatga kelishi bilan sudda “partiyalar” bilan bog liq bo lmagan oilaviy
ʻ ʻ
guruhlar ustun rol o ynay boshladi.
ʻ XIX asrning birinchi yarmida. qirol hokimiyati
Koreyada tovar-pul munosabatlarining rivojlanishiga xolisona hissa qo ‘shgan
mamlakatda ro‘y berayotgan o‘zgarishlarga mos ravishda o‘zini qayta tashkil eta
olmadi, balki o‘tgan asrga nisbatan bir qadam orqaga ham tashladi.

Qirol hokimiyatining zaiflashuvi va ijtimoiy taraqqiyotning yangi tendentsiyalari
o‘rtasidagi ziddiyat 19-asrning birinchi yarmidagi Koreya tarixining asosiy
mazmuniga aylandi.
1800-yilda, 6-oyda, 11 yoshli Sungjo hukmdori, oldingi qirol Jeongjoning
kanizagining o‘g‘li taxtga o‘tirdi va faqat 1800-yil boshida taxt vorisi etib
tayinlandi. Sungjo voyaga etmaganligi sababli, regenslik dovon malikasi Jeongsun
qo ‘liga o ‘tdi. Ko‘p o ‘tmay, Sungjoning bo ‘lajak rafiqasi - yuqori martabali Kim
Chjosunning (1756-1831) qizi tanlandi, u qirolicha Chongsunning uzoq qarindoshi
edi va uning qobiliyatlari tufayli suveren Chongjoning alohida ishonchiga sazovor
bo ‘ldi. Shundan so ‘ng Kim Josung hokimiyatni amalda o‘z qo‘liga o‘tkazib ,
Yeonan puvongun unvonini oldi . Shu tariqa janubi-sharqdagi Kyonsan
provinsiyasining Andong viloyatidan Kim oilasining o ‘nlab yillik boshqaruvi
boshlandi.
Qirolicha Chongsun va Kim oilasining haqiqiy hukmronligining birinchi to ‘liq yili
(1801) koreys nasroniylarining qattiq ta ‘qiblari bilan nishonlandi. Suveren Sungjo
taxtga o‘tirgandan keyin ham, 1804-yilda voyaga yetganidan keyin ham boshqaruv
masalalariga unchalik e ‘tibor bermadi. Bu Andong Kim oilasiga ko‘proq harakat
erkinligini berdi, ular faqat o‘z manfaatlarini ko‘zlaydi, ular taqdiri bilan emas,
balki faqat o‘z manfaatlarini ko‘zlaydi butun davlat. Ular hukmronligi davrida
Kyonsan viloyatiga nisbatan qulay siyosat yuritila boshlandi va shimoliy
viloyatlarga nisbatan zulm kuchaydi.

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. Васильев Л . С . История Востока . - М .: Высшая школа , 1998. -506 с .
2. Виллер Р.Ю. История нового времени. –М.: Республика, 1995. – 400 с.
3.Гориш А.Б. Зарубежный Дальний Восток. –Спб. 1997. -440с.
4. Григорьева Т.П. Японская художественная традиция. -М.: Школьная
Пресса, 1995. – 307с.
5. Громковская Л. Л. Внутренняя и внешняя полтика Японии в XV-XIX вв. -
М.: Интерпракс, 1998. -450с.
6. Дьяконов И.М. Пути истории. От древнего человека до наших дней. –М.:
Восточная литература, 1994. – 396 с.
7. Жуков Е.М. Политика Хидэёси в отношении крестьянства. Серия История
философии. -М.: Статистика, 1996. -380с.
8. Капустин Б.Г. Проблемы мирового общественного развития. -М.: УДН,
1991. -455с.
9. Кин. Д. Японцы открывают Европу. 1720-1830. -М.: Мысль, 1998. -489с.
10. Кузнецов Ю.Д., Новицкая Г.Б., Сырицын И.М. История Кореи. -М.:

Koreya Tevongun davrida

Купить