Korolinglar hukurmronligi davrida fransiya - История - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	64.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	История

Korolinglar hukurmronligi davrida fransiya

Купить

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA
INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI

SHAROF RASHIDOV NOMIDAGI SAMARQAND
DAVLAT UNIVERSITETI

Tarix fakulteti
Jahon tarixi kafedrasi
KU RS ISHI
Mavzu:_____________________________
______________________________________

Bajardi:_____-guruh talabasi
______________________________________________________
Ilmiy rahbar:___________________________________________

Samarqand-2024
1

Reja:
KIRISH.....................................................................................................................3
I.BOB. KAROLINGLAR IMPERIYASINING TASHKIL TOPISHI...............5
1.1. Franklar Karolinglar imperiyasining tashkil topishi...........................................5
1.2. Imperiyaning davlat tashkil etilishi....................................................................8
1.3. Franklar Karolinglar imperiyasining qonunchiligi...........................................11
II.BOB. FRANKLAR KAROLINGIYA IMPERIYASINING QULASHI......14
2.1 Franklar Karolingiya imperiyasining qulashi....................................................14
2.2. Karolinglar imperiyasining Verden bo'linishining oqibatlari...........................17
III.BOB. “ KOROLINGLAR HUKUMRONLIGI DAVRIDA” MAVZUSINI
O’TISHDA ZAMONAVIY PEDAGOGIK METODLARDAN.......................21
3.1. Baliq skeleti metodi..........................................................................................21
3.2. «Zigzag» metodi …………………………………………………………...…22
XULOSA................................................................................................................23
FOYDALANILGAN ADABIYOT.......................................................................26
2

KIRISH
G'arbiy Rim imperiyasi xarobalaridan paydo bo'lgan Franklar davlati o'rta
asrlarning birinchi Evropadagi eng yirik davlatlaridan biri edi. O'zining apogey
davrida u zamonaviy Frantsiya, Belgiya va Lyuksemburgning butun hududini,
shuningdek, Niderlandiya, Germaniya Federativ Respublikasi, Italiya va
Ispaniyaning bir qator mintaqalarini qamrab oldi.
Franklar davlati o z taraqqiyotida ikki asosiy davrni (5-asr oxiri — 7-asr vaʻ
8—9-asr o rtalari) boshidan kechirdi. Ushbu davrlarni ajratib turuvchi chegara
ʻ
nafaqat hukmron sulolalarning o'zgarishi bilan tavsiflanadi (merovinglar o'rniga
karolingiyaliklar kelgan). Bu franklar jamiyatini chuqur ijtimoiy-iqtisodiy va
siyosiy qayta qurishning yangi bosqichini boshlab berdi, bu davrda feodal
davlatning o zi ham asta-sekin senyor monarxiyasi shaklida shakllana boshladi.
ʻ
Ikkinchi davrda yirik feodal yer mulkchiligining vujudga kelishi, feodal
jamiyatining ikkita asosiy sinfi asosan yakunlandi: bir tomondan vassal rishtalari
bilan bog‘langan, ierarxik jihatdan tobe bo‘lgan yopiq feodallar sinfi va u
tomonidan ekspluatatsiya qilingan qaram dehqonlar, boshqa tomondan. Ilk feodal
davlatining nisbiy markazlashuvi feodal parchalanish bilan almashtiriladi.
Ushbu kurs ishi Franklar Karoling imperiyasi mavjudligining asosiy davrlari
- vujudga kelishi, gullab-yashnashi, qulashi; Karolinglar imperiyasining davlat
tashkil etilishi va qonunchiligining muhim ahamiyatiga e'tibor qaratiladi; Franklar
Karolingiya imperiyasining qulashi xarakterlanadi.
Ushbu kurs ishini yozishdan maqsad huquqshunoslikning dolzarb umumiy
nazariy masalalarini mustaqil ilmiy tadqiq etish malakalarini shakllantirishdan
iborat.
Bundan tashqari, kurs ishini yozish xorijiy mamlakatlarning davlat va huquq
tarixining tegishli bo'limlari , xususan, Franklar Karoling imperiyasi davlat va
huquq tarixining tegishli bo'limlaridagi materiallarni chuqurroq tushunishga
yordam beradi.
3

Bu kurs ishi nafaqat zamonaviy tanqidchilar tomonidan o‘rganilayotgani,
balki biz hamma narsa joyida bo‘lmagan mamlakatda yashayotganimiz uchun ham
bizning zamonamizda dolzarb bo‘lib, mamlakatimizda mavjud tizimning pastga
siljishining oldini olishimiz kerak.
Kurs ishini yozishda quyidagi vazifalar qo‘yildi: Karolinglar imperiyasi
qanday shakllanganligi, Buyuk Karlning faoliyati nimaga olib kelganligi,
imperiyaning davlat tashkil etilishi nimadan iborat bo‘lganligi, Karolinglar
imperiyasi qonunchiligini ochib berish va nima sabab bo‘lganligini ochib berish.
Franklar Karolingiya imperiyasining qulashi.
Ushbu kurs ishini yozish uchun xorijiy davlatlar davlati va huquqi tarixiga
oid darslik va antologiyalardan foydalanilgan.
4

I.BOB . KAROLINGLAR IMPERIYASINING TASHKIL TOPISHI
1.1. Franklar Karolinglar imperiyasining tashkil topishi
7-asr oxiridan boshlab. Franklar o'rtasida davlatning shakllanishi deyarli
yangidan boshlandi va u boshqa siyosiy yo'l tutdi, garchi qirol saroyi va qirol
ma'muriyatining o'rnatilgan apparati bu jarayon uchun shubhasiz tarixiy asos
yaratdi.
Franklar zodagonlarining turli tarmoqlari o rtasidagi uzoq davom etganʻ
kurashdan so ng mamlakat ustidan haqiqiy boshqaruv Avstriya merlari qo liga
ʻ ʻ
o tdi. 687 yilda
ʻ Geristallik mayordomo Pepin butun shartli birlashgan qirollikning
mayordomosi deb e'lon qilindi. Qirollikka tayinlangan shaxsning kuchi, aslida,
qirolga nisbatan mustaqil xususiyatga ega bo'ldi. Qirollik hokimi lavozimi
merosxo'r bo'lib qoldi va bu na qirollar, na zodagonlar tomonidan bahslashmadi. 7-
8-asrlar boshidan. yakka tartibdagi rahbarlik lavozimlarining merosxo'rligi
umuman davlat an'anasiga aylangan.
8-asr boshlariga kelib. Franklar podsholigi yerlarida yangi ijtimoiy
kuchlarning shakllanishi jarayoni yaqqol namoyon bo ldi. Bir tomondan, bular
ʻ
gallo-rimdan kelib chiqqan yirik er egalari va kamroq, germaniyaliklardir (ularning
mulklari asosan qirollik grantlari hisobidan shakllangan va immunitetlar bilan
himoyalangan). Boshqa tomondan, qullikka yoki yirik yer egalari himoyasiga
kirgan va Rim koloniyalariga o'xshash maqomga ega bo'lgan qaram
dehqonlarning, ozod qilinganlarning katta toifasi mavjud. Eng yirik yer egaliklari
katolik cherkovida to plangan bo lib, u qirollikda deyarli davlat-siyosiy rol o ynay
ʻ ʻ ʻ
boshladi. Yangi davlatning ob'ektiv vazifasi yangi ijtimoiy tuzilmani siyosiy
institutlar bilan bog'lashdan iborat edi - bunday aloqasiz hech qanday davlatchilik
qirol saroylari doirasidan tashqariga chiqmas edi.
5

Pitanning vorisi Charlz Martel (8-asrning birinchi yarmi) islohoti davrida
amalga oshirildi . Uning mohiyati shundan iborat ediki, podshohlardan (mohiyatan,
mayordomos) harbiy xizmatchi qatlamlarga berilgan yerlar to'liq va mustaqil emas,
balki shartli mulkka aylandi. Birinchi bunday mukofotlar - benefislar - umuman
olganda, 730-yillardan beri ma'lum. cherkov mulkida. Bu ham shunga mos
ravishda harbiy tashkilotni qayta tuzdi, bu ham ayniqsa zarur edi, chunki Franklar
monarxiyasi Ispaniyada arablar bilan, Sharqdagi isyonkor german qabilalari va
yarim davlatlari bilan, o'zining isyonkor magnatlari bilan faol urushlar olib bordi.
Qirol nomidan muhim er uchastkasi (lekin avtokratik bo'lish uchun etarli emas)
"benefidum" (benefidum) sifatida shikoyat qilindi. U benefitsiar muayyan
xizmatlarni - birinchi navbatda harbiy, balki ba'zi mahalliy ma'muriy funktsiyalarni
bajarishi sharti bilan umrbod foydalanishdan shikoyat qildi. Benefitsiar vafot etgan
taqdirda, mulk huquqi uning merosxo'riga xuddi shu shartlarda o'tkazilishi
mumkin; xizmat vazifalarini bajarmagan taqdirda, er qirol tomonidan olib
qo'yilishi yoki boshqa shaxsga berilishi mumkin edi. Ko'plab grantlar uchun erlar
qo'zg'olonchi magnatlardan tortib olindi va keyinchalik cherkov yerlarining qisman
sekulyarizatsiyasi amalga oshirildi.
Islohotning bevosita oqibatlari muhim edi. Uning sharofati bilan katta otliq
qo'shinni yaratish mumkin bo'ldi, ular keyinchalik urush olib borishda birinchi
o'ringa chiqdi - ritsarlik. Lekin bundan ham muhimi, monarxiya bilan imtiyozli va
erkin aholining asosiy qismi o‘rtasida yerga egalik ierarxiyasi – tor ma’noda
feodallikka asoslangan haqiqiy xizmat-siyosiy aloqa o‘rnatildi.
6

Karlning o'g'li va vorisi Pepin Short davrida davlat uchun yana bir muhim
siyosiy inqilob sodir bo'ldi. Cherkovning ko'magiga tayangan holda (u bilan
munosabatlar mayordomlar ilgari dunyoviy bo'lgan erlarga nominal mulkiy
huquqlarini tan olganidan keyin hal qilindi), Pepin Qisqichbaqa
merovingiyaliklarning oxirgisini taxtdan ag'dardi va o'zini Franklarning rasmiy
qiroli deb e'lon qildi. Bunday inqilobning g'oyaviy va huquqiy asosi Rim
papasining rasmiy javobi bilan qo'yilgan edi: "Tartib larzaga kelmasligi uchun
hokimiyatga ega bo'lmaganni shoh deb atagan ma'qul". "Barcha franklar
assambleyasi" va aslida zodagonlar yig'ilishi ("Mart dalalari" o'rniga 730 yildan
beri merlar tomonidan qayta tiklangan) saylovni tasdiqladi. Yangi monarxiyaga
o'ziga xos muqaddas xususiyat berish uchun Pepin maxsus moylash tartibi orqali
toj kiyildi (672 yilda hokimiyatni maxsus muborak moy - chrism bilan ramziy
moylash qadimgi yahudiylardan vestgotlar tomonidan qarzga olingan va undan
olingan. Franklar tomonidan). Qirol hokimiyatining yangi maqomi, yangi harbiy
tashkilot va ijtimoiy er tizimi, cherkov bilan maxsus huquqiy, mafkuraviy va
siyosiy aloqalar yangi Franklar Karolingiya monarxiyasining (751 - 987) asoslari
bo'lib , uning eng mashhur vakili Karl nomi bilan atalgan. Franklar Karolingiya
imperiyasining Verden shartnomasi
Buyuk Karl hukmronligi davrida (768 - 814) muvaffaqiyatli istilolar tufayli
saltanat hududi sezilarli darajada ko'paydi. Karolinglar egaliklari Yevropaning
katta qismini qamrab olgan: Markaziy Ispaniyadan Boltiq dengizigacha va
Shimoliy Fransiyadan Markaziy Italiya va Adriatik sohillarigacha; Poytaxt sifatida
Aaxen (zamonaviy Germaniya) tanlandi. Davlatning etnik-ijtimoiy birlikni qo'llab-
quvvatlamasdan bunday kengayishi, albatta, yagona davlat tuzilmasining
zaiflashishiga olib keldi. Yangi monarxiyaning tayanchi faqat kengayib borayotgan
vassal-xizmatkor munosabatlari va qirol saroyidan o'sib chiqqan yangi davlat
apparati bo'ldi. 800-yilda Rim cherkovining maxsus siyosiy bosimi (bu qirollikni
Yevropadagi gegemonlik da volarining quroliga aylantirishga harakat qilgan)ʼ
7

tufayli davlat imperiya deb e lon qilindi. Bu bilan alohida yerlarning davlatdagiʼ
maqomi va mustaqilligi sezilarli darajada qisqartirilishi kerak edi. 1
1
Artemov V.V. Jahon tarixi: Savol va javoblar. – M.: Delo, 2000. – 345 b.
8

1.2. Imperiyaning davlat tashkil etilishi
Yangi monarxiyani mustahkamlashning umumiy siyosiy jarayoni, tabiiyki,
sifat jihatidan yangi davlat tashkilotining shakllanishiga ta'sir ko'rsatdi. Bu
shakllanish yo'llari, birinchidan, qirol saroyining siyosiy va ma'muriy ta'sirini
qayta-qayta kuchaytirish, ikkinchidan, vahshiylarning dastlabki davlati uchun
muhim shakllantiruvchi elementlardan biri bo'lgan mahalliy o'zini o'zi
boshqarishning bosqichma-bosqich milliylashtirilishi edi. Cherkov va cherkov
institutlarining, shuningdek, siyosiy institutlarning Rim an'analarining ta'siri ham
katta edi. Qirollik (imperatorlik) hokimiyati o'ziga xos xususiyat va vakolatlarga
ega bo'ldi. Imperatorning kuchi va shaxsiyati cherkov tomonidan muqaddas
e'tirofga sazovor bo'ldi va shu bilan go'yo o'ziga xos ilohiy mazmunga ega bo'ldi.
Imperator hokimiyatidagi tafovutlar, frank qirollari o'zlarini Vizantiya
(Sharqiy Rim) imperatorlari bilan tenglashtirgandek tuyulgan, shunga o'xshash
vakolatlarni va shunga mos ravishda cherkovga nisbatan rolni qabul qilgan. Bu
"Xudoning moylangani, Rim imperiyasining hukmdori, Franklar va Lombardlar
qiroli" maxsus unvoni bilan ta'kidlangan. Imperator unvoni qirolning qonunchilik
huquqlarini inkor etib bo'lmaydigan qilib qo'ydi. Hokimiyatning muqaddas tabiati
qirollik hukumati g'oyasini kengaytirdi, hokimiyatning eng muhim masalalaridan
biri cherkovning holatiga g'amxo'rlik qilish va shu bilan birga cherkovni
monarxlarga ma'muriy bo'ysundirish edi; "Xudoning inoyati bilan" monarx sifatida
imperator davlatda jamoat tinchligini saqlash uchun maxsus huquqlarga ega bo'ldi.
Bu uni sudning so'zsiz boshlig'iga aylantirdi va qo'shimcha ravishda unga deyarli
cheksiz jazo kuchini berdi.
9

Nihoyat, nafaqat domen-benefitsiar huquqlari asosida, balki butun davlat
boshlig'i sifatida qirol qo'shin boshlig'i hisoblanib, davlatning istalgan yerlarida
qal'alar qurish huquqiga ega edi. Markaziy davlat apparati qirol saroyida to'plangan
holda qoldi . U o'sib bordi va unda ma'lum bir boshqaruv ixtisosligi boshlandi. Mer
lavozimi 8-asrda Pepin tomonidan bekor qilingan. Davlat ishlari, asosan, 8 saroy
mansabi o rtasida taqsimlangan: saroy ishlarini seneshal nazorat qilgan, grafʻ
palatin (yoki qirollik grafi) qirollik adliyasini boshqargan, marshal va konstebl
harbiy ishlarga mas ul bo lgan va armiyaga qo mondonlikni o z zimmasiga olgan.
ʼ ʻ ʻ ʻ
qirol, palata amiri qirol mulki va xazina, kansler diplomatik va milliy ishlar, qonun
hujjatlarini tayyorlash bilan shug‘ullangan.
Arxaplen, qirolning e'tirofchisi va saroy abboti hukumatda katta ahamiyatga
ega edi. Bundan tashqari, sof saroy boshqaruvining bir nechta ixtisoslashtirilgan
darajalari mavjud edi: stolnik, chashnik va menejerlar. Kansler Karoling
monarxiyasida alohida davlat rolini o'ynadi - harbiy ishlardan tashqari
hukumatning asosiy tarmoqlari asta-sekin unga o'tdi. U professional ishchilar,
ko'pincha ruhoniylar idorasini boshqargan; ular davlat hujjatlari va diplomatik
hujjatlarni tayyorladilar (franklar saroyida qo'llanilgan maxsus "Tiren yozuvlari" -
qadimgi stenogramma texnikasi haqida ma'lumotlar saqlanib qolgan).
Karolingiyaliklar davrida dvoryanlar yig'ilishlari franklar umumiy yig'ilishi
bilan aniqlana boshladi. Ular an'anaviy ravishda bahorda (lekin may oyida) va
kuzda o'tkazildi. Qirol o z saroyida yig ilishlar o tkazgan (Buyuk Karl davrida
ʻ ʻ ʻ
bunday majlislar 35 marta o tkazilgan). Odatda, qirol o'zining kapitulyar
ʻ
qonunlarini, shuningdek, katta er berish aktlarini yig'ilishlarning roziligiga
topshirdi. Muhokama 2-3 kun davom etdi. Ma'naviy va dunyoviy darajalar alohida
uchrashdi, lekin eng muhim masalalar birgalikda hal qilindi.
10

Bu graf mahalliy hokimiyatda asosiy shaxs bo'lib qoldi, ammo uning
maqomi va vakolatlari sezilarli darajada o'zgardi. Kont endi mahalliy jamoalarning
shartli rahbari emas, balki faqat qirol tomonidan tayinlangan shaxs edi. Eski okrug
okruglari vayron qilinib, ularning o rnida 600-700 ta yangi tumanlar tashkil etildi.ʻ
Graflarning vakolatlari kengayib, asosan hukumat miqyosida xarakter kasb etdi.
Ularni tayinlashning odatiy formulasi shunday edi: “Biz sizni o‘z yurisdiksiyangiz
va boshqaruvingizga ishonib topshirdik... toki siz adolatli adolatni ta’minlaysiz,
bevalar va yetimlarni himoya qilasiz, o‘g‘ri va qaroqchilarni jazolaysiz, toki
sizning rahbarligingizdagi xalq farovon bo‘lib, tinchlikdan bahramand bo‘lsin. har
yili xazinamizga to'lash kerak bo'lgan hamma narsani o'tkazamiz." Graf jarima
solish huquqiga ega edi (15 baravargacha), politsiya hokimiyatini amalga oshirdi
va qamoqda saqlash joylariga rahbarlik qildi. Okruglar sud va moliyaviy
vakolatlarga ega bo lgan yuzlablarga bo lingan; yuzga vikar yoki yuz yillik
ʻ ʻ
(yuzboshi) boshchilik qilgan.
Karolingiyaliklarning yangi ma'muriy instituti qirol elchilari (missi) edi.
Bular eng yuqori nazorat vakolatiga ega bo'lgan qirollik tayinlangan shaxslar edi.
Ularning asosiy vazifasi okrug ma'muriyatini nazorat qilish va qirolning ba'zi bir
maxsus, ko'pincha moliyaviy va harbiy buyruqlarini bajarish edi: "Bizning
missiyalarimiz kapikulyarlarimiz tomonidan farmon qilgan barcha narsalarni butun
xalq e'tiboriga etkazish uchun tayinlangan. va qarorlarimiz to'liq bajarilishini
ta'minlash uchun."
Elchilar ham oddiy (muntazam ravishda bir yilga tayinlangan) va favqulodda
(topshiriqlarni bajarish uchun) edilar. Har yili okruglarga bir ma naviy va bir
ʼ
dunyoviy elchi yuborilar edi. Bundan tashqari, qirollik domenida shunga o'xshash
vakillarga ega bo'lgan maxsus ma'muriyat mavjud edi.
11

moliyaviy tashkiloti allaqachon Rim an'analaridan uzoqlashgan va uning
manbalariga asoslangan edi. G azna daromadlari harbiy o ljalar, bosib olinganʻ ʻ
xalqlar va yerlardan olinadigan soliqlar (franklarning o zlari daxlsizlik huquqiga
ʻ
ega edi), tanga zarb qilishdan olinadigan daromadlar, adolatni amalga oshirishdan
(jarimalarning 1/3 qismi qirolga tushar edi), har xil turdagi to g ridan-to g ri va
ʻ ʻ ʻ ʻ
bilvosita soliqlardan iborat edi. Soliqlarning asosiy qismi cherkov yerlari, abbeylar
va monastirlarga tushdi.
Harbiy tashkilot erkin aholini (er egalarini) nazariy jihatdan universal
chaqiruvga asoslangan edi. Biroq, haqiqatda zarur bo'lgan minimal daromadga ega
bo'lganlar xizmat qilishlari kerak edi (qurol va boshqa materiallar shaxsiy
mablag'lar hisobidan ta'minlangan). Yuzlab odamlarning tashkil etilishi universal
vazifalarni o'ziga xos yollash bilan almashtirishga yordam berdi: yuzlab jangchilar
kerakli miqdordagi jangchilarni jalb qilishdi. Vassal munosabatlarining rivojlanishi
bilan vassallarning mijozlari harbiy vazifalar doirasiga jalb qilindi. Armiyani
qo'llab-quvvatlash uchun monastirlarga maxsus soliq o'rnatildi. Umuman olganda,
imperiya 35 minggacha otliq va 100 ming piyoda askardan iborat armiyaga ega
bo'lishi mumkin edi, ammo bunday massani to'plashning iloji yo'q edi; Kampaniya
odatda harbiy harakatlar joyiga yaqin yoki qirol hokimiyati uchun qulayroq bo'lgan
okruglardan amalga oshirilgan. 8-asrdan boshlab Qo'shinning asosiy kuchiga
aylangan og'ir va engil otliqlar paydo bo'ldi. Boshqaruv qirol saroyi va graflar
tomonidan amalga oshirilgan. 9-asr o'rtalarida. Bo'linmalar o'rtasidagi doimiy
aloqalarni mustahkamlash uchun hududiy qo'mondonliklar tashkil etildi.
12

Imperiya faqat umumiy siyosiy ma'noda birlikni ifodalagan. Haqiqatda u
turli sohalarga bo'linib ketdi, ularning har biri ozmi-ko'pmi o'ziga xos ma'muriy va
siyosiy an'analarni saqlab qoldi. 802 yildan boshlab imperiyaning tarixiy qismi
yirik cherkov okruglariga o xshash maxsus zonalarga bo lingan; Har bir bundayʻ ʻ
zonaning boshida graflar va boshqa hokimiyatlarni boshqaradigan maxsus davlat
elchilari (yuqori ma'naviy va dunyoviy darajalardan) iborat edi. Anneksiya
qilingan viloyatlar (Akvitaniya, Provans) sobiq qirolliklarga bo linib, ularning
ʻ
boshliqlari knyazlar unvonini va qisman avvalgi vakolatlarini saqlab qolgan.
Nihoyat, chekka hududlar (asosan sharqiy) juda boshqacha boshqarilgan; eng xosi
tayinlangan prefektlar orqali boshqaruv edi.
Cherkov hokimiyati davlat ishlarida katta rol o'ynagan va hozirgi ma'muriyat
- nafaqat cherkov yerlari va odamlaridan foydalangan, balki umumiy
yurisdiktsiyaga ega bo'lgan yepiskoplar harbiy tashkilot tarkibiga kirgan. 2
1.3. Franklar Karolinglar imperiyasining qonunchiligi
Davlat institutlarining kuchayishi va hokimiyatning jamiyat hayotiga ta'siri
qonunchilik rolining ortishi bilan birga bo'ldi. Birgina Buyuk Karl hukmronligi
davrida 200 ga yaqin kapitulariyalar chiqarildi - qirolning aholiga, amaldorlarga va
cherkovga qaratilgan aktlari (kapitulardan - bobdan, chunki kapitulariyalar bo'lim-
boblarga bo'lingan). Kapikulyarlarning asosiy sub'ektlari sud va ma'muriy ishlar,
ijtimoiy va hatto oilaviy munosabatlar, diniy va cherkov institutlari, xo'jalik
boshqaruvi va maktablarni tashkil etish edi. Kapitulyarlarning katta qismi axloqiy
tartib, imperiyada alohida munosabatlarni saqlash, "qirol tinchligi" va umumiy
o'zaro g'amxo'rlik masalalariga to'liq va hatto qisman bag'ishlangan; bu motivlar
davlatning dunyo uchun xristian monarxiyasini yaratish maqsadlarini e'lon qilishi
munosabati bilan ayniqsa muhim edi. Hokimiyat qonun va qonuniylikka rioya
qilishni davlat va cherkov boshqaruvining muhim vazifasi deb e'lon qildi.
2
Xorijiy mamlakatlar davlati va huquqi tarixi 2 jildda 1-jild. Qadimgi dunyo va o'rta asrlar. Darslik. 3-nashr, qayta
ko'rib chiqilgan . va qo shimcha: Norma, 2008. – 720 b.
ʻ
13

Bu motivlar, ayniqsa, 802 va 812-813 yillardagi Axen kapitulyarlarida
muhim edi. Adolat faqat amaldagi qonunlar yoki podshohning oliy hokimiyati
tomonidan boshqarilishi kerak: “Hech kim qasddan yoki hiyla-nayrang bilan
yozma haqiqatni buzishga va o'ziga nisbatan adolatni amalga oshirishga, beva
ayollarga zulm qilishga jur'at etmasin ..." Mahalliy hokimiyat va graflar majbur
edilar. shohlik qonunlarini bilish. Qabul qilingan qarorlarning to'g'riligi cherkov
boshqaruvida alohida rol o'ynashi kerak edi. Shu maqsadda barcha cherkov
xizmatchilariga "qonunlarni tushunadigan va adolatga sodiq bo'lgan" o'rinbosarlari
va yuzboshilari bo'lishi buyurildi, shunda ularning ishlari bilan muqaddas
cherkovning yutuqlari va obro'si oshadi.
Qonunchilikning muhim yo'nalishlaridan biri qirollik iqtisodiyotini tartibga
solish edi. 9-asr boshlarida yaratilgan “Kapitulario de villis” (kapitulario de villis)
aynan shu masalalarga bag ishlangan. Styuard uchun ko'plab ko'rsatmalar vaʻ
qoidalar qirollik foizlari va mulklardan daromad olishni ta'minlashga qaratilgan
("Biz o'z ehtiyojlarimizga xizmat qilishga qaror qilgan mulklarimiz boshqa
odamlarga emas, balki bizga to'liq xizmat qilishi uchun") va o'rnatilgan mulkni
saqlashga qaratilgan edi. qirol erlaridagi munosabatlar. Menejerlarga
bo'ysunadigan odamlarni o'z vassallari deb e'lon qilish taqiqlangan; belgilangan
xizmatni ko'rsatmalarga muvofiq qat'iy bajarishlari buyurildi. Kapitulyar
mulklardan natura shaklida yig'imlar va yig'imlar, qullar va qaramog'idagi aholi
mehnatidan foydalanish normalari va tartibini belgilab berdi.
14

Mahalliy hokimiyat organlarining o'zboshimchaliklarini kamaytirish va
graflar va episkoplarning ruxsatsiz harakatlarini cheklashga qaratilgan chora-
tadbirlar muhim o'rinni egalladi. Maxsus kapitulariya harbiy xizmatni o'tash
tartibini va uni boshqarishda suiiste'molliklarni tartibga solishga, "graf va suveren
elchilariga bo'ysunmaslik" ning oldini olishga bag'ishlangan. Shu bilan birga,
ko'plab qonunlar mahalliy hokimiyat organlariga sud ishlarida tobora ko'proq
vakolatlar berdi va an'anaviy huquqqa ilgari ma'lum bo'lmagan yangi jinoyatlar
uchun jazo choralarini kiritdi. Bu ko'pincha imperiyaning yangi bosib olingan
mintaqalari va qirol hokimiyatiga to'liq bo'ysunmagan hududlarida mahalliy
separatizmni bostirish istagi bilan bog'liq edi.
782 yildagi Sakson kapitulariyalari ayniqsa qattiqqo'llik bilan nishonlandi,
bu sakslar o'rtasida ommaviy yig'ilishlarni taqiqlash, o'z yurtlarida butparastlikni
qayta tiklashga urinishlari yoki qandaydir tarzda cherkovning ma'muriy va
moliyaviy vakolatlariga qarshilik ko'rsatishga urinishlari uchun ta'qib qilishni joriy
qildi; jinoyatchilar o'zboshimchalik bilan o'lim jazosiga hukm qilingan. 797 yilgi
Saksoniyaning takroriy kapitulariyasi sanktsiyalarni biroz yumshatdi, ammo
umumiy chiziq bir ma'noda aytildi.
O‘sha davr voqeligi bilan bog‘liq bo‘lgan kapitulariyalar ham qirol
hokimiyatining zodagonlar bilan o‘ziga xos munosabatlarini, xususan,
zodagonlarning faqat qirolga bo‘ysunish imtiyozini mustahkamladilar.
Qonunchilikning markazlashtiruvchi intilishlari imperiyaning kengayishi va Buyuk
Karl hukmronligining oxiriga kelib, ayniqsa zaiflashdi.
3
3
Xorijiy davlatlar davlati va huquqi tarixi 2 jild. T. 1 Qadimgi dunyo va o rta asrlar. Universitetlar uchun darslik ʻ
(tahr. Krasheninnikova N. A., Jidkov O. A.) Ed. 3-chi, qayta ko'rib chiqilgan, qo'shimcha - 720 s.
15

II.BOB. FRANKLAR KAROLINGIYA IMPERIYASINING QULASHI
2.1 Franklar Karolingiya imperiyasining qulashi
Karolinglar qirol hokimiyatining kuchayishi va markazlashgan
boshqaruvning ahamiyati ortib borishiga qaramay, imperiyaning davlat va siyosiy
birligi shartli edi. Buyuk Karlning o'limi va hokimiyat uning merosxo'rlariga o'tishi
bilan bu deyarli illyuziyaga aylandi. Imperiya yirik feodal magnatlarning
kuchayishiga imkon berdi, ular endi yagona davlatchilikka muhtoj emas edilar,
ayniqsa masihiylik vazifasini o'z zimmalariga olganlar. Faqat cherkov
episkoplarning muhim qismining pozitsiyalari alohida-alohida boshqacha
bo'lishiga qaramay, imperiya birligini saqlashni faol ravishda himoya qildi.
16

Karolingiyaliklarning domen an'analari ham butun davlatchilik
manfaatlariga zid edi. Hatto Buyuk Karl imperiyaning birligini yo'q qilishga tayyor
edi, 806 yilda u o'z merosxo'rlari o'rtasida hokimiyatni taqsimlash to'g'risida
maxsus kapitulyar chiqardi. Bu bo'linish nafaqat hududlarga, balki siyosiy
kuchlarga ham tegishli edi. Cherkov bosimi ostida Charlzning vorisi Lui taxtning
vorislik tartibini o'zgartirishga va siyosiy birlikni saqlashga majbur bo'ldi. 817 yil
kapitulyarligiga ko'ra, imperiyaning tarixiy qismi imperator qadr-qimmati bilan
birga primogeniture printsipiga ko'ra meros bo'lib o'tishi kerak edi - o'g'illardan
biri, qolganlari odatdagi qirollik unvonlarini va qolgan qismlari ustidan huquqlarni
oldilar. sobiq imperiya. Imperiyaning boshqa qirolliklar ustidan hukmronligi aslida
hukumatdan ko'ra ko'proq siyosiy va mafkuraviy sifatida ko'zda tutilgan. To'g'ri,
kapitulyar tez orada bekor qilindi. Va bir necha yillik siyosiy tortishuvlardan so'ng,
Charlzning o'g'illari 843 yilda Verdun shartnomasini tuzdilar . Unga ko'ra, Franklar
qirolligi siyosiy jihatdan taxminan teng uchta qismga bo'lingan (davlatning
bo'linishi oson bo'lmagan; 842 yilda risolani tayyorlash uchun yig'ilgan 120 nafar
maslahatchilar, bir zamondosh ta'kidlaganidek, "bu haqida aniq tasavvurga ega
emas edilar. umuman imperiyaning kattaligi"). Aka-ukalarning har biri Franklar
davlatining tarixiy hududining bir qismini oldi, keyin esa bo'linish asosan
o'rnatilgan qirolliklarga ko'ra ketdi: Charlz Frantsiya, Lui - Germaniya va Avstriya,
Lothair - Germaniya, Italiya va Provans erlarini oldi. Lothair, to'ng'ich o'g'li
sifatida, imperator unvonini saqlab qoldi - allaqachon sof nominal. Franklar
imperiyasining bo'linishi bilan milliy asosda yangi Evropa davlatlarining keyingi
shakllanishiga tarixiy asos qo'yildi.
Biroq, hatto paydo bo'lgan podshohliklar ham o'sha davrdagi davlat aloqalari
uchun juda katta edi, chunki ularning barchasi birinchi navbatda shaxsiy aloqalar
va vassalom munosabatlariga asoslangan edi. 9-asrning o'rtalarida allaqachon.
Taqir Karl birinchi navbatda aka-ukalari bilan, keyin yirik feodallar bilan
hokimiyat borasida qo shimcha bitimlar tuzishga majbur bo ldi. Asrning oxiridanʻ ʻ
boshlab qirol hokimiyatining saylov xarakteri tiklandi va nominal "umumiy
assambleya" qayta tiklandi, bu aslida faqat feodal zodagonlarining yig'ilishlari edi.
17

Qirollik taxtlari feodallarning alohida guruhlari o rtasidagi urug -aymoqʻ ʻ
kurashida qurol bo ldi. 920-yildan boshlab mustaqil avtonom grafliklar va
ʻ
gersogliklar vujudga kela boshladi, ular boshqaruvning an anaviy mustaqilligi
ʼ
asosida siyosiy mustaqillik e lon qildi. 10-asr o rtalarida yangi grafliklar va feodal
ʼ ʻ
urug lar orasida alohida o rin tutdi. Karolingiyaliklarning garov qarindoshi bo'lgan
ʻ ʻ
Parijlik Robert klani tomonidan sotib olingan. Bir necha o n yilliklar davom etgan
ʻ
o zaro nizolar, imperiyadagi tartibsizliklar va nemis qirollarining umumiy
ʻ
imperiya ishlariga faol aralashuvidan so ng barqarorlikka feodal dvoryanlarning
ʻ
kelajakdagi siyosiy tuzum bo yicha birgalikdagi kelishuvi bilangina erishildi.
ʻ
Karolinglarning oxirgisining toj kiyish marosimi ular knyazlar va ularning
boshlig'i franklar gersogi maslahatiga ko'ra hukmronlik qilish sharti bilan bo'lib
o'tdi. 987 yilda Lui V ning vafoti bilan Karolinglar sulolasi barham topdi.
Feodallar yig'ini Robertinlar oilasining vakili Gyugo Kapetni g'arbiy Frantsiya
erlarining yangi qiroli - imperiyaning asosiy vorisi sifatida tanladi.
18

Shunday qilib, bosqinchilik urushlari natijasida vujudga kelgan Buyuk Karl
imperiyasi antik va o rta asrlardagi boshqa shunga o xshash imperiyalar singariʻ ʻ
o zining iqtisodiy bazasiga ega bo lmagan va vaqtinchalik va zaif harbiy-ma muriy
ʻ ʻ ʼ
birlashmani ifodalagan. U Karolinglar imperiyasining etnik (qabilaviy) tarkibi
jihatidan ham, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi jihatidan ham nihoyatda xilma-xil edi.
4
Bir qator hududlarda qabilaviy xususiyatlar uzoq vaqtdan beri yo'q qilingan. Bu
hududlarni bosib olgan german qabilalari nafaqat lotin tilining provinsial
shevalarini, balki kech Rim imperiyasiga xos ijtimoiy tartiblarni ham qabul qilgan.
Unda vujudga kelgan feodal munosabatlarining embrionlari (yirik yer egaligi
mayda dehqonchilik, o zboshimchalik, koloniya va patrotsiniy bilan birgalikda)
ʻ
Karoling davlatining Akvitaniya, Septimaniya va Provans kabi hududlarida
feodalizmning tezroq rivojlanishiga yordam berdi. Reynning sharqiy hududlari
feodal munosabatlarining rivojlanish darajasi jihatidan ancha qoloq bo'lib chiqdi.
Bunday hududlar Bavariya, Saksoniya, Alemaniya, Tyuringiya va Friziya bo lib, u
ʻ
yerda feodalizmning rivojlanishi sust kechgan va ko p sonli qabila qoldiqlari
ʻ
saqlanib qolgan.
Nihoyat, Karolingiya imperiyasida roman va german unsurlari etnik jihatdan
aralashib ketgan hududlar mavjud edi. Mahalliy romano-gallar aholisi orasida
mavjud bo'lgan ijtimoiy-iqtisodiy tartiblarning begona german qabilalari (franklar
va burgundlar) o'rtasida mavjud bo'lgan ijtimoiy-iqtisodiy tartiblar bilan o'zaro
ta'siri feodalizmning eng klassik shakllarida rivojlanishiga olib keldi. Bu hududlar
imperiyaning xuddi Rim va german dunyolari, ya'ni Shimoliy-Sharqiy va Markaziy
Galliya, shuningdek, Burgundiya o'rtasidagi tutashuvda joylashgan qismlari edi.
4
Kosarev A.I. Davlat va huquqning umumiy tarixi: Darslik. - Yurisprudensiya, 2007
19

Buyuk Karl imperiyasida sof zo'ravonlik yo'li bilan birlashgan qabilalar va
millatlar o'rtasida iqtisodiy aloqalar mavjud emas edi. Shuning uchun ham tarixiy
taraqqiyot umuman imperiya chegaralarida emas, balki alohida millat va qabilalar
yoki ko‘pmi-ko‘p bog‘liq birikmalar doirasida davom etgan . Qurol kuchi bilan
zabt etilgan qabilalar va millatlarning bosqinchilar kuchidan xalos bo'lishga tabiiy
moyilligi, feodal mulklarida natural xo'jalikning bo'linmas hukmronligi, franklar
jamiyatining bir qator iqtisodiy jihatdan yopiq kichik olamlarga qulashi, uzluksiz.
mahalliy miqyosda yirik er egalari hokimiyatining o'sishi va markaziy
hukumatning kuchsizligi - bularning barchasi imperiyaning muqarrar siyosiy
qulashiga olib keldi.
Darhaqiqat, Buyuk Karl vafotidan so'ng (814) imperiya birinchi navbatda
uning merosxo'rlari orasida parchalanib ketdi, keyin esa uch qismga bo'lindi. Bu
parchalanish 843-yilda Buyuk Karlning nevaralari o rtasida tuzilgan Verdenʻ
shartnomasi bilan rasmiylashtirildi. Bu nevaralardan biri Karl Kal, Verden
shartnomasiga ko ra, Reynning g arbida joylashgan G arbiy Franklar davlatini
ʻ ʻ ʻ
(ya ni. , kelajak Frantsiya). Yana bir nabirasi Lui nemis Reynning sharqida -
ʼ
Sharqiy Franklar davlati (ya'ni kelajakdagi Germaniya) mulkini oldi. Va to'ng'ich
nabirasi Loteyr Reyn (kelajakdagi Lotaringiya) va Shimoliy Italiyaning chap
qirg'og'i bo'ylab er uchastkasini oldi.
2.2. Karolinglar imperiyasining Verden bo'linishining oqibatlari
Karolingiya imperiyasi, Karlning Rim imperatorlariga o'xshab qolish
istagiga qaramay, o'zining gullagan davrida Rim imperiyasi bilan ko'p
umumiyliklarga ega emas edi. Hududiy jihatdan u ancha kichik, harbiy va iqtisodiy
jihatdan zaifroq edi. Qolaversa, milliy tafovutlar davlatning qudratiga putur
yetkazdi. Karl istilolari davrida franklar ko'plab turli millat va qabilalarni o'zlariga
bo'ysundirdilar. Rimliklar mashhur "Bo'l va zabt et" tamoyiliga ko'ra hal qilgan
boshqaruv muammosini Charlz hech qanday tarzda hal qila olmadi yoki qila
olmadi.
20

Imperiyaning yangi bosib olingan chekkalarida, hatto Charlz tirikligida ham,
mahalliy aholi doimiy ravishda Franklar imperatori hukmronligidan qutulishga
harakat qilishdi. Boshqa tomondan, o'zlariga bo'ysunadigan hududlarni to'liq
nazorat qilgan graflar imperatorga nisbatan o'zlarini tobora mustaqil tutdilar. Faqat
harbiy kuchga tayangan imperiya paydo bo'lishga ulgurmagan va allaqachon
parchalana boshlagan edi.
Buyuk Karl 814 yilda vafot etdi va taxt uning o'g'li Lui taqvodorga o'tdi.
Biroq, 817 yilda allaqachon Luining uchta o'g'li - Charlz Taqir, Lui Nemis va
Loteyr - otalaridan imperiyani bo'lishlarini talab qilishdi. Lui, oilaviy janjalni
tinchlantirishga umid qilib, imperiyani o'g'illari o'rtasida taqsimladi. Biroq, u bu
orqali tinchlikka erisha olmadi. O'g'illari otalarini mag'lub etgan urush boshlandi.
5
Keyin Lui nemis va Kal Charlz Lothairning katta akasiga qarshi qo'shma harbiy
operatsiyalarni boshladilar.
843-yilda uch kishi nihoyat kelishuvga kelishdi. Verdun shahri Karolinglar
imperiyasining bo'linishi to'g'risidagi shartnoma imzolangan joyga aylandi. Aka-
ukalarning eng kattasi Loteyr imperator unvonini saqlab qoldi. Italiya, Burgundiya
va Lotaringiya uning mulkiga aylandi. Imperiyaning g arbiy hududlari (zamonaviyʻ
Fransiya hududi) Karl kalga, sharqiy yerlari esa nemis Luisiga o tgan. Bu yangi
ʻ
davlatlar tarkibida keyinchalik G'arbiy Yevropaning uchta asosiy davlati - italyan,
fransuz va nemis davlatlari tashkil topdi.
Bugungi kunda Verdun bo'linmasi ko'p millatli Evropaning zamonaviy
xaritasini hisobga olgan holda juda tabiiy va mantiqiy ko'rinadi. Biroq, sabab va
ta'sir bo'lingandan keyin o'rnini o'zgartirdi. Birodarlar Franklar imperiyasini ikkiga
bo'lishdi, eng muhimi, uning har bir qismining milliy birligi haqida qayg'urishdi.
Yangi qirolliklarda bo'linishdan oldin tashkil etilgan etnik jamoa ular uchun
ikkinchi darajali ahamiyatga ega edi. Uch podshoh hal qilishi kerak bo'lgan asosiy
muammo iqtisodiy masala edi. Ma'lumki, imperiyaning turli hududlari iqtisodiy
jihatdan notekis rivojlangan. Binobarin, yangi chegaralar chizishda asosiysi har bir
hukmdorga yerdan teng ulush berish edi.
5
Kashanina T.V. Davlat va huquqning kelib chiqishi. Darslik: Oliy ta’lim, 2008.
21

Frantsuz tarixchisi R.Dion G'arbiy Yevropa xristian olami (xususan,
Karolinglar davrida)ni qadimgi dunyodan ajratib turuvchi bir xususiyatni
payqagan. Markazi O'rta er dengizi bo'lgan yunon-rim antikligi "ekvatorga
parallel" asosiy savdo yo'llarini belgilab berdi, ya'ni. nisbatan izolyatsiya qilingan
iqlim zonalarida. Yangi Evropada Shimoliy va Janub o'rtasidagi "meridianlar
bo'ylab" savdo aloqalari tobora kuchayib bordi. Birinchisi tabiiy resurslarga,
ikkinchisi qishloq xo'jaligi mahsulotlariga boy edi. Shunga ko'ra, german
dunyosining eng yirik daryolari bilan bog'langan yangi savdo yo'llari shakllandi.
Iqtisodiy sabablarga ko'ra bo'linish milliy davlatlarning shakllanishiga olib keldi,
ular uzoq vaqt davomida G'arbiy Evropaning siyosiy va iqtisodiy hayotida etakchi
rol o'ynadi.
Verden bo'linishidan so'ng, Karolingiya imperiyasi deyarli mavjud bo'lishni
to'xtatdi. Karolinglar sulolasining kuchi faqat G'arbiy Franklar qirolligiga, bo'lajak
Frantsiyaga tarqaldi. Imperator unvoni o'z egasiga hech qanday haqiqiy kuch
bermadi va 10-asrga kelib u butunlay yo'qoldi. Yangi vujudga kelgan davlatlar
darhol o'ta og'ir siyosiy vaziyatga tushib qoldilar. Yangi bosqinchilar ilgari qudratli
imperiya chegaralariga har tomondan yaqinlashdilar. Birinchi navbatda arablar
hujumni kuchaytirdilar. Materikda Buyuk Karlni mag'lub eta olmagach, ular
barcha kuchlarini Karolingiya harbiy kuchi an'anaviy ravishda kichik bo'lgan joyga
- dengizga yo'naltirdilar.
22

Charlz hech qachon flotga katta ahamiyat bermagan, ayniqsa uning
mulklarining dengiz chegaralari asosiy erlardan juda uzoqda edi. Hatto Frank
flotining Vizantiyaga qarshi kurashdagi muvaffaqiyatsizliklari ham imperatorni
dengiz armadasini yaratish haqida g'amxo'rlik qilishga majburlamadi - unga
shunchaki kerak emas edi. Xulosa qilib aytganda, arablar uchun imperator
vafotidan deyarli darhol Italiyaning janubiy chegaralariga hujum qilish qiyin emas
edi. 827 yilda Sarasen arablari Sitsiliyaga tushib, deyarli barchasini bosib oldilar.
Sitsiliya Apennin yarim oroliga deyarli to'sqinliksiz bostirib kirishlari mumkin
bo'lgan bazaga aylandi . Bir marta Sitsiliya arablari hatto Rimni egallab, talon-taroj
qilishga muvaffaq bo'lishdi. Biroq, ular nisbatan uzoq vaqt davomida faqat
Sitsiliyada o'rin egallashga muvaffaq bo'lishdi. Saracens uchun yana bir tayanch
O'rta er dengizining frantsuz qirg'og'i bo'lib, chuqur yerlarga yo'l ochdi.
Xuddi shunday holat Franklar davlatining shimoliy dengiz chegaralarida
ham yuzaga keldi. Skandinaviya yarim orolida yashagan nemis qabilalari -
"shimoldan kelgan odamlar", normanlar - unumdor va boy materik erlarini kashf
etdilar. Dastlab, normanlar faqat dengiz talon-tarojiga tayangan, keyin esa qirg'oq
bo'yidagi aholi punktlariga bostirib kirishgan. Tez orada Normanlar barcha materik
shtatlari uchun asosiy xavfga aylandi. O'zlarini qirg'oq bilan cheklamay, ular
Evropaning materik qismiga jasur reydlar uyushtirdilar. 860-yilda Normandlar
Shimoliy Italiyaga etib kelishdi va keyinchalik Sitsiliyani arablardan tortib olishdi,
bu yerda ularning mustaqil qirolligi ancha vaqtdan beri mavjud bo lib, o ta noyobʻ ʻ
madaniy merosni, arab va norman madaniyatlarining uyg unligini qoldirdi.
ʻ
Yirtqich reydlarning nisbatan qisqa tarixidan so'ng, normanlar asta-sekin
qit'aga ko'chib o'tishni boshladilar. Dastlab faqat yangi reydlar uchun "tayanch"
bo'lib xizmat qilgan aholi punktlari to'liq huquqli shaharlarga aylandi. Va tez orada
Normanlar siyosiy harakatlarga o'tdilar. Ayniqsa, 9-10-asrlarda daniyaliklar
faollashdi. Ular anglo-sakson yerlarining katta qismini o'ziga bo'ysundirib, ingliz
qirollarini katta o'lpon to'lashga majbur qildilar.
23

Daniyaliklar franklar hududiga ham bostirib kirdilar. Ba'zan to'g'ridan-to'g'ri
kuch bilan, ba'zan majburlash bilan harakat qilib, ular G'arbiy Franklar qirolligiga
tegishli bo'lgan bir qancha hududlarni o'z ixtiyoriga oldilar. Ularning asosiy turar
joyi Frantsiya shimolidagi mintaqa - Normandiya bo'lib, u erdan 1066 yilda
Norman gertsogi Uilyam armiyasi Angliyaga hujum qilgan.
Sobiq Karolingiya imperiyasi chegaralarini urgan uchinchi jiddiy baxtsizlik
vengerlar (magyarlar) - Hunlar bilan bog'liq bo'lgan turkiy ko'chmanchi qabilalar
edi. Yengil va tezkor venger otliqlari franklarning og‘ir ritsar otliq qo‘shinlaridan
ko‘p jihatdan ustun edi va kamonni o‘zlashtirishda vengerlarga teng keladigani
yo‘q edi. Bir asr oldin Buyuk Karl avarlarni quvib chiqargan Sharqiy Yevropa
erlarida mustahkam o‘rnashib olgan vengerlar ellik yil davomida G‘arbga bostirib
kirishdi, bu esa yevropaliklarga unutilib ketganday bo‘lgan dahshatli davrlarni
eslatdi. Karolinglar vengerlarga qarshi tura olmadilar. Faqat 10-asr o rtalaridaʻ
Germaniya qiroli va bo lajak imperator Otto I magyar qo shinini mag lub etib,
ʻ ʻ ʻ
G arbiy Yevropadagi vahshiylar bosqinlari tarixiga chek qo ydi.
ʻ ʻ 6
6
Krasheninnikova N.A., Jidkova O.A.. Xorijiy mamlakatlar davlati va huquqi tarixi. 1-qism. - M.: PRIOR.
24

III.BOB. “ KOROLINGLAR HUKUMRONLIGI DAVRIDA” MAVZUSINI
O’TISHDA ZAMONAVIY PEDAGOGIK METODLARDAN
3.1. Baliq skeleti metodi
Muammoni qo`yish va hal qilishning mazkur modeli bir qator muammolarni
ta’riflash va yechib ko`rishga imkon beradi.
Strategiya:
1. Bir varaq oq qog`ozda (vatman yoki A-3 varag`i ) baliq skeleti chiziladi
( boshi, kemirchagi, qovurg`alari ) .
2. YUqoridagi « suyagi g a » muammo ifodalanishi, pastidagi ga esa - ushbu
muammo mavjudligini (yoki uni hal qilish yo`lllari, o`qituvchi o`z oldiga
qo`ygan maqsadga qarab) isbotlovchi faktlar yozib qo`yiladi.
3. To`ldirilgan sxemaning taqdimoti.
25

3.2. «Zigzag» metodi
Sinf o`quvchilari 7ta guruhga bo`linadilar va guruhlar nomlanadi.
Guruhlarda yangi mavzu mohiyatini yorituvchi matn qismlarga ajratiladi va
ajratilgan qismlar mazmuni bilan tanishib chiqish vazifasi guruhlarga topshiriladi.
O`quvchilar matnlarni diqqat bilan o`rganadilar va gapirib beradilar. Vaqtni tejash
maqsadida guruh a’zolari orasidan liderlar belgilanadi va qayd etilgan vazifa ular
tomonidan bajariladi. Liderlarning fikrlari guruh a’zolari tomonidan to`ldirilishi
mumkin. Barcha guruhlarning o`quvchilari o`zlariga topshirilgan matn mazmuni
xususida so`zlab berganlaridan so`ng, matnlar guruhlararo almashtirilib, avvalgi
faoliyat takrorlanadi. Guruhlarga bir necha matnlar taqdim etiladi. SHu tarzda
barcha matnlar mazmuni guruhlar tomonidan o`rganib chiqilgach o`quvchilar
o`tilgan mavzu bo`yicha asosiy tushunchalarni ajratadilar, ularning o`zaro mantiqiy
bog`liqligini aniqlaydilar, yuzaga kelgan g`oyalar asosida mavzuga oid sxema
ishlab chiqiladi. So`ngra o`zlashtirilgan bilimlar asosida o`quvchilarning o`zlariga
shunday sxemalarni ishlab chiqish vazifasi topshiriladi.
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
26

XULOSA
7-asr oxiridan boshlab. Franklar o'rtasida davlatning shakllanishi deyarli
yangidan boshlandi va u boshqacha siyosiy yo'l tutdi. Franklar zodagonlarining
turli tarmoqlari o rtasidagi uzoq davom etgan kurashdan so ng mamlakat ustidanʻ ʻ
haqiqiy boshqaruv Avstriya merlari qo liga o tdi.
ʻ ʻ
Yangi davlatning ob'ektiv vazifasi yangi ijtimoiy tuzilmani siyosiy institutlar
bilan bog'lashdan iborat edi - bunday aloqasiz hech qanday davlatchilik qirol
saroylari doirasidan tashqariga chiqmas edi.
Bunday tarixiy vazifani hal qilish Pitanning vorisi Charlz Martel (8-asrning
birinchi yarmi) islohoti davrida amalga oshirildi. Uning mohiyati shundan iborat
ediki, podshohlardan (mohiyatan, mayordomos) harbiy xizmatchi qatlamlarga
berilgan yerlar to'liq va mustaqil emas, balki shartli mulkka aylandi. Bu ham
shunga mos ravishda harbiy tashkilotni qayta tuzdi, bu ham ayniqsa zarur edi,
chunki Franklar monarxiyasi Ispaniyada arablar bilan, Sharqdagi isyonkor german
qabilalari va yarim davlatlari bilan, o'zining isyonkor magnatlari bilan faol urushlar
olib bordi.
Islohotning bevosita oqibatlari muhim edi. Uning sharofati bilan katta otliq
qo'shinni yaratish mumkin bo'ldi, ular keyinchalik urush olib borishda birinchi
o'ringa chiqdi - ritsarlik. Lekin bundan ham muhimi, monarxiya bilan imtiyozli va
erkin aholining asosiy qismi o‘rtasida yerga egalik ierarxiyasi – tor ma’noda
feodallikka asoslangan haqiqiy xizmat-siyosiy aloqa o‘rnatildi.
Karlning o'g'li va vorisi Pepin Short davrida davlat uchun yana bir muhim
siyosiy inqilob sodir bo'ldi. Cherkovning ko'magi bilan Pepin Qisqichbaqa
merovingiyaliklarning oxirgisini taxtdan ag'dardi va o'zini Franklar rasmiy qiroli
deb e'lon qildi. Yangi monarxiyaga o'ziga xos muqaddas belgi berish uchun, Pepin
maxsus moylash tartibi orqali toj kiyildi. Qirol hokimiyatining yangi maqomi,
yangi harbiy tashkilot va ijtimoiy er tizimi, cherkov bilan alohida huquqiy,
mafkuraviy va siyosiy munosabatlar uning eng mashhur vakili Karl nomi bilan
atalgan yangi Franklar Karoling monarxiyasining (751 - 987) asoslariga aylandi.
28

Buyuk Karl hukmronligi davrida (768 - 814) muvaffaqiyatli bosqinlar tufayli
qirollik hududi sezilarli darajada ko'paydi. Karolinglar egaliklari Yevropaning
katta qismini qamrab olgan: Markaziy Ispaniyadan Boltiq dengizigacha va
Shimoliy Fransiyadan Markaziy Italiya va Adriatik sohillarigacha; Poytaxt sifatida
Aaxen (zamonaviy Germaniya) tanlandi. Davlatning etnik-ijtimoiy birlikni qo'llab-
quvvatlamasdan bu qadar kengayishi yagona davlat tuzilishining zaiflashishiga
olib keldi. Yangi monarxiyaning tayanchi faqat kengayib borayotgan vassal-
xizmatkor munosabatlari va qirol saroyidan o'sib chiqqan yangi davlat apparati
bo'ldi. 800-yilda Rim cherkovining maxsus siyosiy bosimi (bu qirollikni
Yevropadagi gegemonlik da volarining quroliga aylantirishga harakat qilgan)ʼ
tufayli davlat imperiya deb e lon qilindi.
ʼ
Yangi monarxiyani mustahkamlashning umumiy siyosiy jarayoni, tabiiyki,
sifat jihatidan yangi davlat tashkilotining shakllanishiga ta'sir ko'rsatdi. Bu
shakllanish yo'llari, birinchidan, qirol saroyining siyosiy va ma'muriy ta'sirini
qayta-qayta kuchaytirish, ikkinchidan, vahshiylarning dastlabki davlati uchun
muhim shakllantiruvchi elementlardan biri bo'lgan mahalliy o'zini o'zi
boshqarishning bosqichma-bosqich milliylashtirilishi edi. Cherkov va cherkov
institutlarining, shuningdek, siyosiy institutlarning Rim an'analarining ta'siri ham
katta edi.
Qirollik (imperatorlik) hokimiyati o'ziga xos xususiyat va vakolatlarga ega
bo'ldi. Imperatorning kuchi va shaxsiyati cherkov tomonidan muqaddas e'tirofga
sazovor bo'ldi va shu bilan go'yo o'ziga xos ilohiy mazmunga ega bo'ldi.
Biroq, imperiya faqat umumiy siyosiy ma'noda birlikni ifodalagan.
Haqiqatda u turli sohalarga bo'linib ketdi, ularning har biri ozmi-ko'pmi o'ziga xos
ma'muriy va siyosiy an'analarni saqlab qoldi.
29

Karolinglar qirol hokimiyatining kuchayishi va markazlashgan
boshqaruvning ahamiyati ortib borishiga qaramay, imperiyaning davlat va siyosiy
birligi shartli edi. Buyuk Karlning o'limi va hokimiyat uning merosxo'rlariga o'tishi
bilan bu deyarli illyuziyaga aylandi. Imperiya yirik feodal magnatlarning
kuchayishiga imkon berdi, ular endi yagona davlatchilikka muhtoj emas edilar,
ayniqsa masihiylik vazifasini o'z zimmalariga olganlar. Faqat cherkov
episkoplarning muhim qismining pozitsiyalari alohida-alohida boshqacha
bo'lishiga qaramay, imperiya birligini saqlashni faol ravishda himoya qildi.
Bir necha yillik siyosiy tortishuvlardan so'ng, Karlning o'g'illari 843 yilda
Verden shartnomasini tuzdilar. Unga ko'ra, Franklar qirolligi siyosiy jihatdan
taxminan teng uchta qismga bo'lingan. Aka-ukalarning har biri Franklar
davlatining tarixiy hududining bir qismini oldi, so'ngra bo'linish asosan o'rnatilgan
qirolliklar orasida davom etdi.
Biroq, hatto paydo bo'lgan podshohliklar ham o'sha davrdagi davlat aloqalari
uchun juda katta edi, chunki ularning barchasi birinchi navbatda shaxsiy aloqalar
va vassalom munosabatlariga asoslangan edi. 9-asrning o'rtalarida allaqachon.
Taqir Karl birinchi navbatda aka-ukalari bilan, keyin yirik feodallar bilan
hokimiyat borasida qo shimcha bitimlar tuzishga majbur bo ldi. Karolinglarʻ ʻ
imperiyasining yemirilishi bilan (9-asr o rtalari) german qabilalarining tarixiy
ʻ
hududlarida mustaqil Sharqiy Franklar davlati tashkil topdi. Qirollik tarkibiga
asosan nemislar yashaydigan yerlar kirdi. O'rta asrlarda bunday etnik birlik
kamdan-kam uchraydi.
30

FOYDALANILGAN ADABIYOT
1. Artemov V.V. Jahon tarixi: Savol va javoblar. – M.: Delo, 2000. – 345 b.
2. Botir K.I. Davlat va huquqning umumiy tarixi bo'yicha o'quvchi. T. 2:
Yurist, 2006. – 520.
3. Bongard-Levin G.M., Antonova K.A. Kotovskiy G.G. Hindiston tarixi. - M.:
Mysl, 1999. – 500 b.
4. Vashchenko A.V., Davidyan G.M., Krasheninnikova N.A. va boshqalar:
Davlat va huquq tarixi: Umumiy va maxsus kurslar uchun o'quv dasturlari
(Tomsinov V.A. tomonidan tahrirlangan ) . - 120 s.
5. Vinogradov P.G. Huquqshunoslik tarixi. Tarixchilar va huquqshunoslar
uchun kurs. - M.: Mysl, 2002. – 480 b.
6. Vladimirov B. N. Davlat va huquqning umumiy tarixi. – M.: Mysl, 1996. –
500 b.
7. Justinian's Digests T 7. Yarim jild 1. Kitoblar XLV-XLVII; Yarim jild 2.
XLVIII-L kitoblari 2 ta kitobda. Nashriyot: Nizom, 2005. – 1116 b.
8. Xorijiy davlatlar davlati va huquqi tarixi 2 jild. T. 1 Qadimgi dunyo va o rta ʻ
asrlar. Universitetlar uchun darslik (tahr. Krasheninnikova N. A., Jidkov O. A.) Ed.
3-chi, qayta ko'rib chiqilgan, qo'shimcha - 720 s.
9. Xorijiy mamlakatlar davlati va huquqi tarixi 2 jildda 1-jild. Qadimgi dunyo
va o'rta asrlar. Darslik. 3-nashr, qayta ko'rib chiqilgan . va qo shimcha: Norma,
ʻ
2008. – 720 b.
10. Kashanina T.V. Davlat va huquqning kelib chiqishi. Darslik: Oliy ta’lim,
2008. – 358 b.
11. Kolyanov V.I. Manu qonunlari. - M.: Yurist, 2002. – 560 b.
12. Korostovtsev M.A., Kaunelsona I.S., Kuzishchina V.I. Qadimgi Sharq tarixi
bo'yicha o'quvchi. 2 qismda. - M.: PRIOR, 2005. – 500 b.
13. Kosarev A.I. Davlat va huquqning umumiy tarixi: Darslik. -
Yurisprudensiya, 2007. - 504 b.
31

14. Krasheninnikova N.A., Jidkova O.A.. Xorijiy mamlakatlar davlati va huquqi
tarixi. 1-qism. - M.: PRIOR, 2005. – 500 b.
15. Krasheninnikova N.A. Xorijiy davlatlarning davlat va huquq tarixi.
Qo'llanma. - M.: PRIOR, 2003. – 500 b.
16. Krasheninnikova N.A. Hindu huquqi, tarixi va zamonaviyligi. - M.: PRIOR,
1988. – 500 b.
17. Krasheninnikova N.A. Sharq huquqi tarixi. - M.: PRIOR, 2003. – 460 b.
18. Kudinov O.A. Xorijiy davlatlarning davlat va huquq tarixi. Ma'ruza kursi.
Eksa-89. – 2006. – 304 b.
19. Lazarev V.V. Jahon davlat va huquq tarixi: Darslik. - M.: Yurist, 1996. –
500 b.
20. Omelchenko O.A. Davlat va huquqning umumiy tarixi 2 jildda 1-jild darslik,
4-nashr, qo'shimcha, Eksmo, 2006. – 592 b.
21. Perzashkevich O.V., Proxorova A.A. "Qadimgi Sharq mamlakatlari". - M.:
PRIOR, 2002. – 489 b.
22. Reshetnikov F.M. Dunyo davlatlarining huquqiy tizimlari: ma'lumotnoma. -
M.: Mysl, 2003. – 499 b.
23. Saidov A.X. Jahon qiyosiy huquqi va huquqiy geografiyasi. - M.: Mysl,
1993. – 400 b.
24. Sizikov M.I. Davlat va huquq tarixi. Xronologiya. - Sankt-Peterburg: Ta'lim,
2000. - 477 p.
25. Sorokin P.A. Inson. Sivilizatsiya. Jamiyat. - M.: PRIOR, 2002. – 500 b.
26. Xroponyuk V.N. Jahon davlat va huquq tarixi: Oliy o'quv yurtlari uchun
darslik. - M.: PRIOR, 2003. – 530 b.
27. Chernilovskiy Z.M. Davlat va huquqning umumiy tarixi bo'yicha o'quvchi:
Darslik. - M: Gardarika firmasi, 2002. – 600 b.
Allbest.ru saytida e'lon qilingan
Allbest.ru saytida e'lon qilingan
32

Korolinglar hukurmronligi davrida fransiya

Купить