Lazerlarning yaratilish tarixi. Lazerlarning tuzilishi - История - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	64.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Рефераты
Предмет	История

Lazerlarning yaratilish tarixi. Lazerlarning tuzilishi

Купить

REJA:
1. Lazerlarning yaratilish tarixi.
2. Lazerlarning tuzilishi.
3. Lazerlarning harbiy maqsadlarda qo’llanilishi.
4. Tibbiyotda lazerlardan foydalanish.
5. foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.
Lazer (inglizcha Light amplification by Stimulated Emission of Radiaton,
majburiy nurlanish natijasida yorug’likning kuchayishi ) – koggerent yorug’lik
oqimini vujudga keltirishda kvant mexanikasi effektidan foydalanuvchi qurilma.
Lazer nuri uzluksiz doimiy amplitudali yoki impulsli bo’lishi mumkin. Va
ekstremal yuqori quvvatga ega. Ko’pgina qurilmalarda lazerdan boshqa manba
orqali nurlanishni kuchaytirgich sifatida foydalaniladi. Kuchaytirilgan signal
boshlang’ich signal bilan to’lqin uzunligi, fazasi va qutblanishi bilan mos keladi.
Bu optic qurilmalarda juda muhum hisoblanadi. Yorug’likning oddiy manbalari
nurni turli yo’nalishlarda keng diapason bo’ylab sochadi. Bundan tashqari lazer
bo’lmagan manbalarning nurlanishi odatda muqim qutblanishga ega bo’lmaydi.
Aksincha lazer nurlanishi monoxromatik va koggerent bo’lib, doimiy to’lqin
uzunligi va aniq fazaga shuningdek ma’lum qutblanishga ega. Boshqa tomondan
lazerlarning ba’zi turlari, masalan ranglantirilgan aralashmali lazerlar yoki yarim
xromatik qattiq jismli lazerlar chastotalarning bir qancha to’plamini keng spectral
diapazonda boshqara oladi. Lazerlar fanning ikki sohasi kvant mexanikasi va
termodinamika hamkorligida yaratilgan. Lekin lazerlarning ko’pchilik turlari
xatolar va urinishlar orqali yaratigan. Dastlabki lazer 1960 yilda Teodor Mayman
tomonidan Malibudagi Hyuz kompaniyasining tadqiqotlar labaratoriyasida
yaratilgan. Mayman o’z ixtirosida 694 nanometr to’lqin uzunligida qizil nurlanish
beruvchi rubindan yasalgan sterjendan foydalandi. Deyarli u bilan bir vaqtda
eronlik fizik Ali Yovon gazli lazerni namoyish qildi. Keyinroq u o’z ixtirosi uchun
Albert Eynshteyn nomidagi mukofotga sazovor bo’ldi. Lazer ishlashining asosiy
mohiyati ishlovchi qismning uyg’otishi natijasida elektronlarning ko’chishi bilan

bog’liq. Ishlovchi qism optic rezonatorga o’rnatiladi. Majburiy nurlantiruvchi
mexanizm yordamida to’lqinlar aylanishi natijasida uning energiyasi eksponensial
ravishda ortib boradi.
Lazer odatda uch asosiy qismdan tshkil topadi:
 Energiya manbai;
 Ishlovchi qism;
 Oynalar sistemasi (optik rezonator)
..Quvvat manbai tizimga energiya beradi. Bu elektr razryadlovchi, impulsli lampa,
botiq lampa, boshqa lazer, kimyoviy reaksiya va hatto portlovchi modda ham
bo’lishi mumkin. Foydalanilayotgan quvvat tizimi turi ishlovchi qism bilan
bevosita bog’liq. Masalan geliy neonli lazerlarda geliy neon gaz aralashmasidagi
elektr razryadlardan, neod bilan lgirlangan alyumin ititriyli lazerlarda ksenon
impulsli lampaning jamlangan nurlaridan, eksimer lazerlarda kimyoviy reaksiya
energiyasidan foydalaniladi.
Ishlovchi qism – lazer nurlanishi to’lqin uzunligi va boshqa xususiyatlarini
belgilovchi asosiy omil. Lazer qurish mumkin bo’lgan yuzlab hatto minglab ishchi
qismlar mavjud. Ishlovchi qism qo’zg’atuvchiga qaratib o’rnatiladi. Bundan
ko’zlangan maqsad fotonlarning majburiy nurlanishiga olib keladigan electron
ko’chishi inversiyasi effektiga erishishdir.
Lazerlarda asosan quyidagi ishchi qismlar qo’llaniladi:
 Suyuqlik, masalan bo’yoqlarga asosan yaratilgan lazerlarda rodamin
yoki kumarin, methanol etanol, etilenglikol.
 Gazlar, masalan karbonat angidrid, argon, krypton, yoki geliy neon
lazerlaridagidek aralashmalar.
 Qattiq jismlar, kristall yoki oynadagidek. Yaxlit modda odatda xrom,
neodim, erbiy yoki titan ionlari bilan legirlanadi. Ko’p qo’llaniladigan
kristallar: alyuminiy itteriyli granat, litiy itteriyli ftorid, sapfir va
silikat oyna. Eng keng tarqalgan variant: titan- sapfir, xrom – sapfir
(shuningdek rubin ham), xrom bilan legirlangan stronsiy litiy
alyuminiy ftorid, neodimli oyna.

 Qattiq jismli lazerlar odatda impulsli lampa yoki boshqa lazer bilan
ta’minlanadi.
Yarim o’tgazgichlar. Energetic pog’onalar bo’yicha elektronlarning ko’chishini
nurlanish bilan boshqarish mumkin bo’lgan moddalar. Yarim o’tgazgichli lazerlar
juda ixcham, elektr manbaidan quvvat oladi. Bu ularning kompakt disk o’quvchi
qurilmalar kabi maishiy texnikalarda ham qo’llash imkonini beradi.
Optic resonator ikki oynadan iborat bo’lib, lazer ishchi qismi atrofi bo’ylab
joylashgan bo’ladi. Ishchi qismning majburiy nurlanishi oynalarda akslanadi va
yanada kuchayadi. To’lqin tashariga chiqqunicha ko’p bora akslanaishi mumkin.
Murakkab lazerlarda resonator sifatida to’rt va undan ortiq oyna qo’llanishi
mumkin. Bunday oynalarning sifatli tarzda tayyorlanishi va to’g’ri o’rnatilishi
yaratilayotgan lazer tizimining sifatini belgilovchi omil hisoblanadi.
Shuningdek, lazer tizimida turli effect olish maqsadida qo’shimcha
qurilmalardan masalan aylanuvchi oyna, modulyator, filtr va yutuvchilardan
foydalaniladi. Ularning qo’llanishi lazer nurining xususiyatlarini o’zgartiradi,
masalan impulslar yoki to’lqin uzunligini.
Geliy – neonli lazer markazda charaqlab turgan nur aslida lazer nuri emas,
balki elektr razryad bo’lib xuddi neon lampalaridagi kabi nurlanishni yuzaga
keltiradi. Elektronlar ko’chishi bundan tashqari mazer larga ham asos qilib olingan.
Mazerlar ham lazerlarga o’xshsash bo’lib, faqat mikroto’lqinli diapazonda
ishlaydi. Birinchi mazerlar 1953-1954 yillarda Basov va
Proxorov tomonidan shunungdek ulardan mustaqil ravishda amerikalik olim Tauns
va uning hamkasblari tomonidan yaratilgan. Basov va Proxorovning ikkitadan
ortiq energetic darajada faoliyat ko’rsatuvchi kvant generatorlaridan farqli o’laroq
Taunsning mazeri doimiy rejimda ishlay olmasdi. 1964 yilda Basov, Proxorov va
Tauns “Kvant elektronikasi sohasidagi mazer va lazerlarga asoslangan
generatorlarni yaratishga imkon beruvchi izlanishlari uchun” Nobel mukofotiga
sazovor bo’ldilar. Lazer nuri quvvati juda yuqori bo’lib po’lat va boshqa metallarni
kesishi mumkin. Lazer nurini kichik bir nuqtaga yig’ib bo’lsada difraksiya tufayli
u hamisha noldan farqli bo’lgan o’lchamga ega bo’ladi. Boshqa tomondan

fokuslashtirilgan lazer nuri o’lchami boshqa yo’l bilan hosil qilingan nur
o’lchamidan albatta kichik bo’ladi. Masalan geliy neonli lazerning nuri yerdan
oyga tushirilganda 1,5 kilometrlik radiusda yoyiladi. Albatta, ba’zi lazerlar ayniqsa
yarim o’tkazgichlilari kichik o’lcham evaziga yoyiluvchan nur taratadi, ammo bu
muammoni linzalarni qo’llash orqali hal etish mumkin. Lazerlar yaratilgan
dastlabki vaqtlardayoq ularni qo’llanish sohasini o’zi topuvchi qurilmalar deb
atashgan. Darhaqiqat lazerlar ko’z nuqsonlarini tuzatish sohasidan tortib transport
vositalarini boshqarishgacha, fazoviy parvozlardan tortib termoyadro sintezigacha
bo’lgan sohalarni qamrab oldi.lazer XX asrning eng muhim ixtirolaridan biri bo’lib
qoldi. Fan va sanoatda lazerlarning keng miqyosda qo’llanilishi ularning ajoyib
xususiyati – kogerentligi monoxromatikligi va nurlanish quvvatining yuqori
darajada yassiligi bilan bevosita bog’liq.
Misol uchun lazer nurining koggerentligi uni ko’rish spektrida bir necha yuz
nanometrli difraksion oraliq o’lchamida bir nuqtaga yig’ish imkonini beradi. Bu
lazerli yozuvchi qurilmalarga gigabaytlarda o’lchanuvchi ma’lumotlarni optic
disklarda saqlash imkonini beradi. Yaxshi jamlangan nur qiyin eruvchan metallarni
kesish ,eritish, xatto bug’lantirib yuborish uchun kifoya qiladi. Masalan legirlangan
neodli alyuminiy itteriyga asoslangan lazer ikkilanga chastotada 532 nanometr
uzunlikdagi to’lqinda ishlaydi va bor yo’g’I 10 Watt quvvat bilan bir qancha
kvadrat santimetrlaga bir qancha megawatt energiyani yo’naltirishga xizmat
qiladi. Aslida, albatta, nurni difraksiya masofasida yig’ish mushkul. Xavfsizlik
choralari. Xatto kamquvvatli lazerlar ham (bir qancha millivatt quvvatli) ko’rish
uchun xavfli bo’lishi mumkin. Ko’z gavhari lazer nuri tushishidan ko’rish
xususiyatini qisman yoki to’liq yo’qotishi mumkin. Buning uchun nurning ko’zga
bir necha soniya tushishi kifoya qiladi.
Lazerlar xavfsizligiga ko’ra to’rt guruhga ajratiladi. Birinchisi xavfsiz
bo’lib, eng xavflisi to’rtinchisi hisoblanadi. Uning hatto tarqalgan nuri ham ko’z
yoki terining kuyishiga olib kelishi mumkin. Birinchi guruhga mansub lazerlar
yoki lazerli sistemalar ruhsat teilgan yuqori nurlanish me’yoridan ortiq bo’lmagan
quvvatga ega. Birinchi guruhga mansub lazer yoki lazer sistemalari inson ko’ziga

zarar keltirish xususiyatiga ega emas. Kamquvvatli lazerlar ikkinchi guruhga
mansub bo’lib, ma’lum vaqt davomida lazer nurining o’ziga tikilib turilganda
inson ko’ziga zarar keltirishi mumkin. Uchinchi guruhga mansub lazerlar va
lazerli tizimlar ularga agar qurollanmagan ko’z bilan qisqa vaqt davomida qaralsa
ko’zga zarar qilmaydi, lekin durbin yoki teleskop orqali qaralsa zarar keltirishi
mumkin. Uchinchi guruhning yana bir turi mavjud bo’lib bu turga mansub lazerlar
bevosita nurga qaraganda yoki unining oynadagi aksiga tikilganda ko’zga ziyon
keltiradi. To’rtinchi guruhga mansub lazerlar va lazer tizimlari yuqori quvvatli
bo’lib inson ko’ziga nazar tushganda qisqa impulslar orqali, shuningdek, oyna
orqli tushgan aksi Va tarqalishdagi aksi orqali zarar bo’lishi mumkin. Gazli
lazerlar: geliy neonli lazerlar (543nm, 632,8nm, 1,15nm, 3,39nm) argonli lazerlar
(458nm, 488nm yoki 514,5nm) karbonat angidrid asosidagi lazerlar (9,6nm, va
10,6) sanoatda metallrni kesish va payvandlashda foydalaniladi, 100 kW quvvatga
ega. Uglerod osidlariga asoslangan lzerlar. Qo’shimcha sovutishni talab qiladi. 500
kvt quvvatga ega. Ultrabinafsha nur beruvchi lazerlar mikrosxemalar ishlab
chiqarish va ko’z nuqsonlarini davolashda ishlatiladi. Qattiq jismli lazerlar: rubinli
lazerlar (694nm), aleksandritli lazerlar (755nm) impulsli diodlarga asoslangan
lazerlar (810nm), Nd; YAg (1064nm); Ho: YAG (2090nm); Er: YAG (2940nm)
tibbiyotda qo’llaniladi. Neodiy bilan legirlangan alyuminiy ittriyli lazerlar
metllarni va qattiq materiallarni aniq kesish, payvandlash va markirovkalashda
ishlatiladi. tibbiyotda qo’llaniladi. Neodiy bilan legirlangan alyuminiy ittriyli
lazerlar metllarni va qattiq materiallarni aniq kesish, payvandlash va
markirovkalashda ishlatiladi. itterbiy bilan legirlangan kristalli lazerlar Yb: YAG,
Yb: KGW, Yb: KYW; Yb: SYS, Yb: BOYS, Yb: CaF2 yoki itterbiylik shisha
tolaga asoslangan lazerlar. Odatda 1020- 1050 nm diapazonda ishlaydi; kvant
kamchiligining pastliiga ko’ra eng samarali; itterbiy bilan legirlangan tolali lazerlar
o’zining eng yoqori darajali quvvati bilan qattiq jismli lazerlar orasida ajralib
turadi. Erbiy bilan legirlangan alyumin itteriyli lazerlar (1645nm), tuliy bilan
legirlangan alyumin itteriyli lazerlar (2015nm), golmiy bilan legirlangan alyumin
itteriyli lazerlar (2096nm), titan sapfirli lazerlar. Spektroskopiada yuqori qisqa

impulslarni generatsiyalashda foydalaniladigan infraqizil nurli lazer. Erbiyli oyna
asosida yaratilgan lazerlar, maxsus optic toladan tayyorlanib aloqaning optic
tarmoqlarida kuchaytirgich sifatida foydalaniladi. Mikrochipli lazerlar. Ixcham
integrallangan qattiq jismli lazerlar yqori darajali yorqinlikdagi lazerli
ko’rsatkichlarda keng miqyosda foydalaniladi. Yarim o’tkazgichli lazer diodlar.
Eng keng tarqalgan lazer turlari lazerli ko’rsatkichlar, lazerli printerlarda
foydalaniladi, telekommunikatsiyalarda va optic axborot tashuvchilarda
qo’llaniladi. Quvvatli lazerli diodlar zamonaviy qattiq jismli Lazerlarni yig’ishda
ishlatiladi. tashqi rezonatorli lazerlar yuqori energiyali impulslarni hosil qilishda
ishlatiladi. Bo’yoqlar asosidagi lazerlar. Etil spirit yoki etilenglikol dan foydalanib
yaratilgan. Qo’yilgan topshiriqqa ko’ra bu favqulodda qisqa spektrli uzluksiz
nurlanish ham, ultra qisqa impulslar ham bo’lishi mumkin. Bu impulslarda
to’plangan yuqori energiya izlanayotgan namunada dog’ shaklida yig’ilishi
mumkin. To’lqinning o’lchamlaridan kelib chiqqan holda chiziqli bo’lmagan optic
effektlarni beradi. Lazer nurlari qutblanishini boshqarish esa o’rganilayotgan
jarayonlarni koggerent nazorat qilishga imkon beradi. Oyga uchish vaqtida
uchuvchili va uchuvchisiz apparatlar tomonidan oy yuzasiga burchakli
akslantirgichlar o’rnatilgan. Yerdan teleskop yordamida maxsus jamlangan nurni
oyga yuborishdi va oyga borib qaytish vaqtini o’lchashdi. Yorug’lik tezligiga
asoslangan holda oygacha bo’lgan masofa aniq o’lchandi. Bugungi kunda oy
orbitasi o’lchamlari bir necha santimetrgacha aniqlikda o’lchangan. Lazerlarning
ba’zi turlari piko va femto sekundlarda o’lchanadigan qisqa yorug’lik nurlari
chiqarishi mumkin. Bunday impulslardan kimyoviy reaksiyalar o’tkazish va ularni
taxlil qilishda foydalanish mumkin. Yuqori darajali impulslardan kimyoviy
reaksiyalarni vaqt bo’yicha nazorat qilishga imkon beradi. Bu qisqa yashovchi
birikmalrni aniqlshda qo’l keladi. Impulsning qutblanishi manipulyatsiyasi
kimyoviy reaksiya yo’nalishini bir qancha variantlardan eng maqbulini tanlab
olshga imkon beradi. Bunday uslubdan biokimyoda oqsillarni o’rganishda
foydalaniladi. Lazerli sovutish. Lazerli sovutish bo’yicha dastlabki tajribalar ion
tuzoqlarida ionlar bilan o’tkazilgan. Ionlar tuzoq doirasida elektr maydon va

magnit maydon yordamida ushlanib turdi. Bu ionlar lazer nurlari bilan yoritilib
fotonlar bilan bog’liqligi tufayli har bir zarbdan so’ng energiyasini yo’qota bordi.
Bu effect juda past temperaturaga erishish maqsadida qo’llaniladi. Keyinroq
lazerlar takomillashuvi jarayonida bugungi kunda keng miqyosda qo’llanilayotgan
nisbatan afzalroq bo’lgan qattiq jismlarni sovutishning antistoks usuli kabi yangi
usullar topildi. Bu uslub atomlarning asosiy electron vaziyatidan uyg’onishiga
emas, balki bu vaziyatning tebranish darajasiga asoslanadi. Keyinroq atom
nursizlangan shaklda uyg’ongan holatga o’tadi va qo’zg’algan electron darajadan
asosiy vaziyatga o’tayotganda foton chiqaradi (bu foton dastlabki fotonga nisbatan
yuqori energiyaga ega bo’ladi). Atom fonon yutadi va holat yana takrorlanadi.
Kristallarni azot va geliy harorati darajasigacha sovuta oladigan tizimlar
allaqachon yaratilgan. Sovutishning bu uslubi fazoviy qurilmalarni yaratishda
ananaviy sovutish uslublarini qollab bo’lmaydi bu vaziyatda sovutishning yuqorida
aytib o’tilgan uslubidan foydalanish mumkin. Lazerli masofa o’lchagich. Lazerli
masofa o’lchagich – impulsli lazer va nurlanish detektoridan iborat bo’lgan
qurilma. Yorug’lik tezligi ahamiyatini anglagan holda nurning akslantiruvchigacha
borib qaytishga ketgan vaqtni o’lchagan holda lazer bilan akslantiruvchi ob’yekt
oralig’idagi masofani aniqlash mumkin. Mo’ljalgacha bo’lgan masofani aniqlash
usulidan qurollarni masalan tank quvurini ko’rishda foydalanish mumkin.
Lazerlardan boshqa harbiy maqsadlarda – nishonga olishning harbiy tizimlarida
foydalanish mumkin. Bunday tizimlar o’zida kam quvvatli lazerlarni namoyon
qiladi. Ular samolyotlardan uchirilgan raketa yoki aqlli bombalarni yo’naltirishga
mo’ljallangan. Samolyotdan uchirilgan raketa lazer nuri ortidan avtomatik tarzda
yo’nalishini o’zgartira oladi, bu orqali esa mo’ljalga aniq tekkizish imkoniyati
ortadi. Lazer nurlantirgich samolyotning o’zida ham, yerda ham bo’lishi mumkin.
Lazer yo’naltirgich qurilmalarida odatda infraqizil nurli lazerlardan foydalaniladi.
Bundan ko’zlangan maqsad unining faoliyatini dushman kuzatuvidan yashirishdir.
Ko’pchilik lazerlardan harbiy maqsadlarda foydalanish deganda birinchi navbatda
piyodalar, tanklar va hatto samolyotlarni yo’q qilishga mo’ljallangan lazerlarni
hayolga keltiradi. Amalda esa bunday g’oyalar jiddiy muammolarga uchraydi.

Zamonaviy lazer texnologiyalarida insonga jarohat yetkazishi mumkin bo’lgan
qurolni yaratish imkoniyati yo’q. Chunki u juda qo’pol ko’rinishga ega bo’ladi va
uni bir kishi olib yura olmaydi. Tanklarni ishdan chiqaruvchi lazerlarni ham
yaratish juda mushkul.chunki ulr past darajadagi tebranishlarga hamsezuvchan
bo’lib keng miqyosda qo’llanishda noqulayliklar tug’diradi.faqatgin dushman
ko’zini ko’r qilib qo’yadigan lazerlar yaratish imkoniyati mavjud bo’lib, bunga
kam quvvatli lazerlar bilan ham erishish mumkin. Shunga yarasha ular ixcham
bo’ladi. Hozirgi kunda urush olib borishning xalqaro qoidalariga muvofiq urushda
lazer qurilmalaridan foydalanish ta’qiqlangan. Ba’zi istisno holatlarda dushman
merganing ko’zini ko’r qilishda va yashirin o’t ochish nuqtasini aniqlashda
lazerlardan foydalanishga ruxsat etiladi.
Sanoat lazerlari paydo bo’lishi bilan jarroxlikda yangi davr boshlandi. Bu borada
metallarni lazerda qayta ishlash sohasi mutahassislarining yajribalari qo’l keldi.
Ko’zning kochib ketgan shoh pardasini lazer yordamida eritib yopishtirish
nuqtaviy aloqa payvandi hisoblanadi. Lazer skalpel avtogen keskich hisoblanadi.
Suyaklarni payvandlash – alangalantirish orqali zich payvandlashdir. Muskul
to’qimalarini birlashtirish ham payvandlash vositasida amalgam oshiriladi. Lazer
nurlanishi qandaydir ta’sir ko’rsatishi uchun to’qima uni yutishi lozim. Tibbiyotda
eng ko’p qo’llaniladigan lazer karbonat angidridli lazerdir. Boshqa lazerlar
monoxromatikdir. Ular isitadi, parchalaydi yoki ba’zi bir alohida xususiyarga ega
bo’lgan to’qimalarni payvandlaydi. Misol uchun argon lazerining nuri shaffof
dag’al jismdan erkin tarzda o’tib o’zining energiyasini hujayraga beradi va qizil
rangga yaqin rang bilan boyaydi. Karbonat angidridli lazer ko’p hollarda qo’l
keladi. Masalan turli rangdagi to’qimalarni bir biriga payvandlash yoki bir biridan
ajratishda. Ammo bunda boshqa muammo yuzaga keladi. Qon va limfa bilan to’la
to’qimalar ko’p suvni o’zida tutib turadi, lazer nurlanishi energiyasi esa suvli
sharoitda o’z kuchini yo’qotadi.
Lazer energiyasini oshirish mumkin. Lekin bu to’qimalarning kuyishiga olib
kelishi mumkin. Jarroxlik lazerlari yaratuvchilari bunday noqulayliklardan
qochishlari lozim bu esa uskuna narxini keskin oshirib yuboradi. Metal

payvandlash mutaxassislariga azaldan ma’lumki ingichka metall qatlamlarini
kesishda ular bir- biriga zich turishi kerak, nuqtaviy tutashtiruvchi payvandda esa
payvandlanayotgan metallarning mustahkam bo’lishi uchun qo’shimcha bosim
zarur. Jarrohlikda bu uslub professor Skobelkin tomonidan qo’llangan. Skobelkin
va uning hamksblari to’qimalarni payvandlashda ularni ma’lum bosim ostida
ushlash taklifini bildirdilar. Bu qonni siqish imkonini berardi. Yangi uslubni
qo’llash uchun anchagina yangi uskunalr yaratishga to’gri keldi. Ulardan bugungi
kunda oshqozon ichak jarrohligida, o’pka, jigar ustida bajariladigan jarroxlik
amallarida keng foydalanilmoqda.

Foydalanilgan manbalar:
1. D.Sh. Shodiyev, N.Sh Turdiyev. Fizika 9, T.: “Ma’naviyat” 2002.
2. O.I.Ahmadjonov, R.B.Bekjonov, Sh.M. Kamolxo’jayev, H.A.
Rizayev Fizika (abituryentlar uchun), T.: “O’qituvchi” 1992.
3. O.F. Kabardin Fizikadan spravochnik materiallar, T.: “O’qituvchi”
1992.
4. Internet ensiklopediya: Wikipedia.

Lazerlarning yaratilish tarixi. Lazerlarning tuzilishi

Купить