Markaziy Osiyo Sovet davri Migratsion jarayonlarida - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	История

Markaziy Osiyo Sovet davri Migratsion jarayonlarida

Купить

MAVZU:
MARKAZIY OSIYO SOVET DAVRI MIGRATSION
JARAYONLARIDA.


Sobiq ittifoq davrida amalga oshirilgan milliy siyosat va uning oqibatlari togrisida turli fikrlar
bildirilgan bolsada, bugungi kunda turli millatga mansub fuqarolar hayotida sodir bolayotgan
manaviy uygonish va madaniy yuksalish jarayonini togri va chuqur tushunish uchun anna shu davr
milliy siyosatining ayrim jihatlariga toxtalish joizdir.

Garchi SSSR Konstitutsiyasida milliy tillarda talim olish hamda milliy madaniyatlarni rivojlantirish
uchun sharoit yaratish, milliy ozlikni saqlab qolish bilan bogliq bolgan, umumetirof etilgan qoidalar

oz aksini topgan bolsa-da, aslida u deklaratsiya tarzida elon qilingan va faqat qogozdagina qolib
ketgan edi. Amaliyot esa, «millatlarning yaqin kelajakda qoshilib ketishi» hamda «yagona sovet
xalqi»ning shakllanishi

haqidagi nazariyaga boysundirilgan edi. Ana shu goya tasiri ostida milliy til va milliy madaniyatlarga
bepisandlik bilan qarash hukmronlik qilgani holda, milliy manfaatlarni himoya qilgan ilgor fikrli
shaxslarga qarshi «millatchilik» niqobi ostida ayovsiz kurash olib borildi. Lekin, tadqiqot jarayonida
bazi manbalarda takidlangan «sovet davrida milliy masala na amaliy va na nazariy jihatdan 1923-
1987 yillar oraligida, yani 64 yil davomida biron marta ham yo davlat hokimiyati tomonidan, yoki
kommunistik partiya tomonidan muhokama qilingani yoq», - degan malumotlarni ham uchratish
mumkin. Ammo, hujjatlarning tahlili, buning aksi olaroq, «millatchilik» bilan bogliq masalalar KPSS
qarorlari, chegaralanishni doimiy ravishda tilga olinganini koʻrsatadi.

KPSS MK ning "Millatchilik" qarorlari davrlari: 1-Bosqich xususida:
Birinchi davr 1925-1943 yillarni oz ichiga olib, bu davrdagi 11 ta qaror va rezolyusiyalarda
ruhoniylar, boylar quloqlar, mayda burjua unsurlari, ziyolilarning «millatchilik» yolidagi
harakatlariga qarshi kurashlar haqida malumotlar mavjud4. Masalan, VKP(b) Markaziy
Komitetining 1929 yil 25 maydagi «Ozbekiston partiya tashkiloti faoliyati haqida»gi
qarorida savdogarlar, boylar, ruhoniylar va ularga yordam berayotgan millatchi
ziyolilarning sotsializm qurilishiga qattiq qarshilik korsatayotgani takidlanib, millatchilik
mafkurasi, buyuk ozbekchilik shovinizmiga qarshi kurash dolzarb bolib turgani qayd
etilgan.
Mazkur yillarda qabul qilingan qarorlar amaliy hayotda oziningmudhish aks sadosini
topdi. Jumladan, 1937-1938 yillarda markaziy hukumatning jazo organlari va uning
respublikadagi «nazoratchilari» tomonidan Ozbekistondagi yirik «millatchi» guruhlarning
fosh etilib, qatagon qilinishi bunga yaqqol misol bola oladi. Akmal Ikromov va Fayzulla
Xojaev boshchiligidagi «Burjua-millatchilik aksilinqilobiy tashkiloti markazi», Abdurauf
Qoriev rahbarligidagi «Musulmon ruhoniylarning millatchi-isyonchilar tashkiloti»,
«Aksilinqilobiy ong troskiychi josuslar tashkiloti markazi»ning «fosh etilishi» buning
dalilidir. Aslida esa, bunday tashkilotlar bolmaganligi, ular sovetlar tomonidan oylab
topilgan tashkilotlar bolib, sovet hokimiyati va kommunistik partiyaning niqoblanib
yonaltirilgan milliy siyosatining natijasi ekanligi bugun barchaga malum.

Jamiyat hayotida sovet tartibotining XX asrning 30-yillariga kelib mustahkamlanishi hamda
shaxsga siginishning kuchayib borishi natijasida sovet davlatida mamuriy-buyruqbozlik tizimi
tugal tarzda shakllandi.
Mustabid sovet tuzumining shakllanishiga avvalo, xalq ustidan olib borilgan ommaviy
zoravonlikni kuchaytirish evaziga erishildi. Totalitar
tartibot insonparvarlik va demokratik tamoyillarni poymol etdi, xalqlarning milliy
manfaatlarini himoya qiluvchi mustaqil fikrga ega bolgan har bir shaxsni taqib etib, ommaviy
qatagonlar uyushtirib, millionlab insonlarni qirib tashlash siyosatini olib bordi.__ Stalincha
qatagonlik siyosati kelajak avlod tarbiyachilari bolgan maorif sohasi vakillarini ham chetda
qoldirmadi, aksincha ular fojeali taqdirga duchor qilinib, qatagonlik tolqiniga giriftor etildi.
Mazkur soha mutaxassislarining fikricha, 1933 yildan boshlangan oqituvchilar ortasidagi
qatagonlar ham turli uydirmalar ostida olib borilgan bolib, ular ozbek xalqini «ilgor rus
madaniyati»dan ajratib qoyishga urinish, yoshlarni millatchilik ogusi bilan zaharlashda
ayblanganlar. Bir tomondan, rus tilining ozbek sinflarida oqitilishiga tosqinlik qilish va shu yol
bilan rus adabiyotini birinchi manbalar orqali
organishga imkon bermaslik, ikkinchi tomondan, rus klassiklari asarlarining ozbek tiliga
tarjima qilinishini paysalga solishdek ayblar
qoyilgan. 1936-1940 yillar mobaynida respublika boyicha 5758 nafar davlat va jamoat arbobi,
olim, yozuvchi, jurnalist va oqituvchilar yuqorida
keltirilgan ayblovlar ostida qamoqqa olinib, ulardan 4811 nafari otib
tashlangan.

SSSR Oliy Sovetining 1941 yil 28 avgustdagi
«Volgaboyi rayonlarida istiqomat qiluvchi
nemislarni kochirish togrisida»gi farmonida
mazkur xalqlar orasida «on minglab diversantlar
va josuslar bor bolib, Germaniyaning ishorasi
bilan Volgaboyi rayonlarida qoporuvchilik
ishlarini olib borishi mumkinligi» togrisida qayd
etilgan edi. 1941 yilning sentyabr-oktyabr
oylarida mamlakatning boshqa rayonlaridagi
nemislar ham deportatsiya qilindi. Shunday
qilib, aytish lozimki, mamlakatdagi nemis
aholisini kochirish sovet nemislarining okkupant
va diversantlar bilan hamkorligining oldini olish
choralari sifatida amalga oshirildi. Bu shafqatsiz
chora ayni vaqtda fashistlar Germaniyasi bilan
urush kayfiyatida bolgan barcha davlatlarda
keng qollanildi.

Qaror topgan stalinizm davridagi qatagonlik siyosati nafaqat shaxslar, sinflar yoki ijtimoiy guruhlarga qarshi,
balki butun-butun xalqlarga qarshi ham yonaltirilgan, natijada ular uzoq muddatli surgun
azoblariga, muhtojlik va kulfatlarga giriftor qilingan.
1930-1950 yillarda amalga oshirilgan xalqlarni ommaviy ravishda majburan kochirish qatagonlik siyosatining
tarkibiy qismiga aylangan. 1930-50 yillarda koreyslar, polyaklar, nemislar, kurdlar, mesxetiya turklari,
hamshallar, chechenlar, ingushlar, balqarlar, qorachoylar, Qrim tatarlari, bolgarlar, qalmiqlar, greklar, pontiya
greklari hamda osha vaqtda SSSRda yashab turgan koplab chet el fuqarolari Ozbekistonga kochirilgan.
Ozbekiston ham Sibir, Qozogiston va boshqa Orta Osiyo respublikalari qatorida zorlik bilan etnik ozchilikni
joylashtirish hududiga aylantirilgan.
Mazkur xalqlarning bir guruhi jumladan, chegararayonlarida yashagan koreyslar, polyaklar, kurdlar, mesxetiya
turklari, hamshallar va boshqalar «chegara xavfsizligini taminlash» maqsadida, ikkinchi guruhi esa, yani
Shimoliy Kavkaz, Qrim xalqlari va boshqalar hukumat dushmani sifatida ayblanib kochirilgan. Arxiv
malumotlarida «1937 yilning 10 noyabrigacha Ozbekiston SSRda Uzoq Sharq olkasidan kochirilgan 16307
koreys oilasi 74500 kishi joylashtirilganligi» qayd etilgan. Uzoq Sharq olkasidan koreys aholisining
kochirilishiga SSSR bilan Yaponiya ortasidagi munosabatlarning keskinlashuvi asosiy sabab bolgan. Chunki,
bu davrda Koreya yarimorolining bir qismi Yaponiya tomonidan bosib olingan bolib, bu yerdagi koreys aholisi
bilan Uzoq Sharq olkasidagi koreyslarning etnik kelib chiqishi bir edi. Shu sababdan mustabid sovet davlati
1937 yil 21 avgustda qabul qilgan Uzoq Sharq olkasi chegara rayonlaridan koreys aholisini kochirish
togrisida”gi qaroriga binoan 170 ming koreyslar Orta Osiyo va Qozogiston hududiga majburan kochirib olib
kelingan edi.

1930-50 yillarda hokimiyat tomonidan zorlab kochirilgan xalqlar joylashtirilgan hududlarda ogir
ijtimoiy-iqtisodiy vaziyat vujudga kelgan edi. Faqat Ozbekiston misolida olinadigan bolsa,
respublika ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan kop miqdordagi maxsus kochirilganlarni qabul qilishga
tayyor bolmasa-da, ozbek xalqi majburan kochirilgan
xalqlarga nisbatan markaziy hukumatning munosabatidan qatiy nazar ularga ozining milliy
mehmondostligini, bagrikengligini korsatdi.
Ularni uy-joy, ish bilan imkon darajada taminladi, ularga maishiy xizmat, madaniy ochoqlar
yaratdi, bolalarining oqishi, talim olishi uchun
maktablar qurib berdi.
Niqoblangan shaklda olib borilgan totalitarizm siyosati yuzadan qaraganda qandaydir alohida
millat va elatlarni kamsitishga hamda xalqlarni majburiy ravishda aralashtirib yuborishga
qaratilmagan. Biroq, bu siyosatning negizida oz ifodasini topgan jamiyatni yangilash, birinchi
navbatda, sovet davlatining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash maqsadida olib borilgan
sanoatlashtirish siyosati, aholining sharqiy rayonlarga kuchli migratsiyasi sozsiz ravishda
xalqlarning aralashuv jarayonlariga, millatlararo farqlarni tugatishga va umumiy «sotsialistik
madaniyat»ning vujudga kelishiga imkoniyat tugdirar edi. Bundan tashqari, qishloq xojaligini
kollektivlashtirishda mahalliy xususiyatlarni, milliy rayonlardagi aholining ananalarini hisobga
olmaslik, kolxozlashtirishda asosan zoravonlik usullarining ishlatilishi ham milliy muhitga tasir
etgan.

Milliy munosabatlardagi 1930-yillarning oxirlarida yuz bergan salbiy ozgarishlar ichki va
tashqi siyosiy vaziyatdagi umumiy ozgarishlar bilan togridan-togri bogliq edi. Shu
munosabat bilan kommunistlarning goyaviy qarashlari ham birmuncha ozgardi. Chunki,
sotsializm qurishni asosiy
maqsad qilib qoyilishining ozi sovetlar tizimining iqtisodiy, madaniy qoloqligini namoyon
qilar edi. Shuningdek, sotsializmga nisbatan kapitalistik davlatlarning adovatli munosabati
natijasida jadallik bilan olib borilgan sanoatdagi industrlashtirish va qishloq xojaligidagi
kollektivlashtirish siyosati davlat boshqaruv tizimini mustahkamlash va kuchaytirishning,
mehnat samaradorligini oshirishning asosiy omili deb hisoblandi. Bunda mamlakat
iqtisodiy va madaniy imkoniyatlarining quvvatsizligi kuchlarning bir joyga toplanishi va
mustahkamlanishi,
qatiy tartib va tashkilotchilik hisobiga qoplanishi nazarda tutildi. Eng muhim vazifalardan
biri «sotsializmning qurilishiga» qarshi bolgan yoki qarshi bolishi mumkin bolgan yot
unsurlardan jamiyatni tozalash deb hisoblandi.
30-yillardagi murakkab ichki va tashqi vaziyatda totalitar tartibotga asoslangan tuzum
vakillari jamiyatni haddan tashqari mustahkamlash maqsadida oz hokimiyatining hamma
oshkora va pinhona dushmanlarini «sinfiy kurashning yanada kuchayishi» haqidagi qoida
asosida yoq qilishga kirishdi. Milliy rayonlarga bolgan munosabatda «sinfiy kurashning
kuchayishi» haqidagi qoida milliy «ogmachilikka» qarshi kurash bilan uygun tarzda olib
borildi.

1930-yillarning ikkinchi yarmida, xususan, 1935-
1937 yillarda sobiq ittifoqning chegara rayonlarini
«shubhali unsurlardan tozalash» otkazilib, bu
rayonlarda yashovchi sobiq SSSR bilan «dushmanlik»
munosabatida bolgan davlatlarga tegishli millatlar -
polyaklar, finlar,
koreyslar va boshqalar mamlakat ichkarisiga
kochirildi. Shu tariqa, davlat
uchun muhim bolgan hayotiy masalalardan biri
davlatning cheka olkalarini urushga tayyorlash
masalasi oziga xos tarzda hal etildi.
Umuman olganda, urushdan oldingi davrda
mamlakatdagi ommaviy kochirishlarning asosiy
sabablaridan biri hukumatning davlatni
mustahkamlash, jamiyatni jipslashtirish, oldindan
ochiq hamda yashirin tarzdagi dushmanlardan
qutilishga bolgan intilishi bilan bogliq edi.

Stalin davrida migratsiyon
jarayonlar:
Volgaboʻyi nemislarining
koʻchirilish jarayoni. Boltiqboʻyi,Polsha Eston
Latishlarning koʻchirilish
jarayoni. Sibir,Yoyiq Ural, Kavkazorti
aholising koʻchirilish jarayoni.

Iosif Stalin farzandlari bilan.
Moskva 1937-yil, 24-Sentyabr.

I.Stalin va V.I.Lenin
SSSR. KPSS MK yigʻilishidan oldin,Moskva,1929.

Markaziy Osiyo Sovet davri Migratsion jarayonlarida

Купить

Похожие документы
Lyudovik XI asr diplomatiyasi
Marufatchilik adabiyoti xviii-xix asr garb va sharq marufatchiligi
Mayyalar kalendaridagi davriylik
Maleniziya xalxlari tarixiy antropologiyasi
Manbashunoslik va tarixshunoslik