Milliy folklorning ingliz tiliga tarjimasi va qiyosiy tahlili - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	61.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

Milliy folklorning ingliz tiliga tarjimasi va qiyosiy tahlili

Купить

MUNDARIJA KIRISH ………………………………………………………………………. . . 3 1

I BOB. O‘ZBEK FOLKLORI NAMUNALARINING INGLIZ TILIGA TARJIMALARI VA ULARNING O‘RGANILISHI 1.1. O‘zbek folklori namunalarining ingliz tiliga tarjimalariga asos bo‘lgan omillar ………………………………………………………………………………8 1.2. O‘zbek folklori muammolari inglizzabon tilshunoslar talqinida ……………19 II BOB. O‘ZBEK XALQ ERTAKLARI TARJIMASIDA MILLIY KOLORITNING IFODALANISHI 2.1. Xalq og‘zaki ijodi namunalari tarjimasining lisoniy va uslubiy jihatlari ……27 2.2. Bevosita va bilvosita tarjimada milliy – badiiy xususiyatlarning aks ettirilishi ………………………………………………………………………...…35 XULOSA …………………………………………………………………………47 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR …………………………………………49 KIRISH Mavzuning dolzarbligi. Millat ma’naviyati va madaniyatining xorijda tanilishida tarjimaning o‘rni beqiyosdir. Muhtaram Prezidentimiz Sh. Mirziyoyev ta’k

Sharq va G‘arb adabiy-badiiy munosabatlari, jumladan, adabiy hamkorligi, adabiy ta’sir va aksta’sir, tarjima va uning adabiy hamkorlikdagi o‘rni va mavqei masalalari ko‘p vaqtdan buyon ko‘plab ilmiy tadqiqotlar mavzui bo‘lib kelmoqda. Bu munosabatlar millatlar orasidagi ma’naviy aloqaning rivojlanishiga zamin yaratadi. Jumladan, N.Konradning «Vostok i Zapad» 2 , F.Sulaymonovaning «Sharq va G‘arb» 3 , N.Komilovning «Tafakkur karvonlari» 4 singari kitoblari bu qiziqishning samarasi bo‘ldi. O‘tgan asrning so‘nggi yillariga kelib turkiy xalqlarning og‘zaki badiiy ijodi Yevropa mamlakatlari olimlarining diqqatini o‘ziga jalb eta boshladi desak mubolag‘a bo‘lmaydi. Turkiy xalqlarning qadimdan shakllanib qolgan urf-odatlari, an’analari, adabiy ijodi G‘arb olimlari tomonidan keng tadqiq etila bosh

og‘zaki nasridan ingliz tiliga anchagina namunalarning tarjima qilingani, ammo ularning g‘oyaviy-estetik saviyasi hozirgacha tahlil etilmay va umumlashtirilmay kelinayotgani tadqiqotimizning dolzarbligini belgilaydi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi . O‘zbek folklori namunalarining xorijiy tillarga tarjimalarini o‘rganish bo‘yicha o‘zbek olimlari qator ilmiy tadqiqotlar yaratdi. Jumladan, Q. Rafiqovning «Xorijiy adabiyotshunoslikda o‘zbek adabiyoti», B. Shamsiyevaning «Xorijiy adabiyotshunoslikda o‘zbek folklori masalalari» kabi ishlar shular jumlasidandir 5 . Q. Rafiqovning ishida o‘zbek adabiyotining xorijda tarqalishi xususida teran fikr yuritilgan. Ta’kidlash joizki, shulardan faqat B.Shamsiyevaning tadqiqoti o‘zbek folklorining ingliz tiliga qilingan tarjimalariga bevosita bag‘ishlan

- o‘zbek xalk ertaklari va latifalarining inglizchaga tarjimalarining asliyatga muqobillik darajasini aniqlashning nazariy va amaliy muammolarini tahlil etish, bunda: a) taglama tarjimalar; b) ilmiy maqsadni ko‘zlab amalga oshirilgan tarjimalar; v) badiiy tarjimalar oldiga qo‘yilgan vazifalarni muayyanlashtirish; - folklor asarlari tarjimasida u yoki bu asarning janriy tabiatiga xos xususiyatlarni aks ettirish holati va uning estetik mohiyatini oydinlashtirish; - o‘zbekchadan inglizchaga tarjima jarayonida kelib chiqadigan muammolar va ularning yechimlarini tahlil qilish asnosida mutarjimlar mahoratiga xos qirralarni tadqiq qilish; - o‘zbek folklori namunalarini inglizchaga tarjima qilish jarayonida milliy koloritni ifodalashga xos xususiyatlarni o‘rganish va ilmiy umumlashtirish va shunin

xalk og‘zaki ijodi namunalarini o‘rgangan folklorshunos olimlar ishlarining qiyosiy-tipologik tahlili. 2. Folklorning epik janrlari bo‘lmish ertak, latifalar, shuningdek, ayrim hollarda afsonalar tarjimasi, ularda milliylikka xos xususiyatlarni saqlab qolishning asosiy shartlari. 3 . O‘zbek folkloridagi ertak va latifalarning inglizcha tarjimalarining muqobillik darajasi tahlil etish. 4. O‘zbek xalq ertak va latifalarining tarjima matnini asliyatga yaqinlashtirish imkoniyatlari, yo‘llarini tadqiq qilish, folklor tarjimonlarining badiiy mahorati bilan bog‘liq uslubiy belgilarning ko‘rsatib berilishi. Ishning ilmiy yangiligi . Mazkur bitiruv malakaviy ishda o‘zbek xalq ertaklari va latifalaridan ingliz tiliga qilingan vositali va bevosita tarjimalarning tarixi, umumnazariy va xususiy jihatla

Mazkur bitiruv malakaviy ish Kirish, ikki bob, Xulosa va Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. I BOB. O‘ZBEK FOLKLORI NAMUNALARINING INGLIZ TILIGA TARJIMALARI VA ULARNING O‘RGANILISHI 1.1. O‘zbek folklori namunalarining ingliz tiliga tarjimalariga asos bo‘lgan omillar O‘zbek folklorining epik janrlari sirasiga kiruvchi ertak va latifalar tarjimalarining salmog‘i katta. Mana shu tarjimalarning qiyosiy-tipologik tahlilini keltirish, bevosita va bilvosita tarjimalardagi ma’no-mazmun, milliylik xususiyatlarining saqlanishini o‘rganish lozim. Zero, o‘zbek xalq og‘zaki ijodiyoti 7

boy janriy tarkibi, qadimiyligi va an’anaviyligi, murakkab tadrijiy taraqqiyotni yo‘lini bosib o‘tganligi bilan uzoq davrlardan beri dunyo ahlining e’tiborini o‘ziga jalb etmokda. Jumladan, buni o‘zbek folklorining chet ellarda o‘rganilishi, xorijlik tadqiqotchilar tomonidan yozib olinib, tarjima qilingani va qilinayotgani misolida asoslash mumkin. Xalqimiz milliy mafkurasi va ruhiyatini o‘zida poetik jihatdan aks ettirgan folklor namunalari chukur g‘oyaviyligi va badiiyligi bilan e’tiborga molik. Ularda ajdodlarimizning asrlar osha qilgan orzu-havasi, intilishlari, erk va ozodlik uchun kurashi, bu yo‘ldagi alam va iztiroblari, xarakter-xususiyati, o‘ziga xos an’analari, ijodkorlik va bunyodkorlik salohiyati milliy mentalitetimizni ifoda etuvchi muhim belgilar sifatida ko‘zga tashlanib tur

ishlar bilan www.folklore.com saytining Uzbek Folklore qismida tanishish mumkin. Jumladan, mustaqillikdan keyingi davrda u «Alpomish» dostonining o‘rganilishi haqidagi qator maqolalar bilan tanishib, ularning mualliflari bilan hamkorlikda ilmiy tarjimalar ustida ish olib bordi va «Alpomish»ning qayta tug‘ilishi» maqolasini e’lon qildi. Bu maqolada mustaqillikdan oldingi va keyingi davrlarda «Alpomish» dostoniga bo‘lgan munosabat tarixi o‘rganib chiqilgan. Yuqorida keltirilgan dalillar o‘zbek folklorini xorijiy tillarga o‘girish va ularni tadqiq etish sohasida ma’lum natijalarga erishilganini ko‘rsatadi. Binobarin, shu natijalarning yutuq va kamchiliklarini aniqlash va umumlashtirish zaruriyati sezilmoqda. Shu zaruriyatdan kelib chiqib, bu jarayonning rivojiga xos tadrijiy xususiyatlarini o

B.Shamsiyeva va X.Ro‘zimboyevlarning tadkiqotlari katta qiziqish uyg‘otadi. B.Shamsiyevani ingliz adabiyotshunosligida o‘zbek folklorini o‘rganish masalalari qiziqtirgan bo‘lsa, X.Ro‘zimboyev Xorazm folklorining xorijda o‘rganilish tarixiga e’tibor qaratdi. Har ikkala nomzodlik dissertatsiyasi o‘z oldiga qo‘ygan maqsadning yaqinligi bilan emas, balki o‘zbek folklorini xorijda o‘rganish tarixini umumlashtirishi bilan e’tiborli 8 . Folklorshunosligimizda o‘zbek xalq maqollarining ingliz tiliga o‘girilishi hamda o‘zbek va ingliz maqollarining qiyosiy-tipologik xususiyatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan D.Raximboyeva va G.Karimovalarning tadqiqotlari ham muhim ahamiyat kasb etadi. Negaki ularda ilk bor o‘zbek folklorining eng ommaviy va mustaqil janri – xalq maqollarining ingliz tiliga tarjima

Tarjimaning qanchalik mukammal bo‘lib o‘quvchilar e’tiborini o‘ziga qaratishda, birinchidan, tarjimonning mahorati, asliyat muallifi fikrini, asar mazmun-mohiyatni tushuncha olganligi o‘sha xalq tilini, madaniyatini chuqur o‘rganganligi; ikkinchidan, muayyan asarni boshqa tildan ona tiliga o‘girishda tarjima usullaridan to‘g‘ri foydalana olganligi; uchinchidan, tarjimonda nutq madaniyatining ustunligi, lisoniy me’yorga rioya qilinganligi, o‘z ona tili leksik birliklari rang-barangligi, so‘z boyligi muhim o‘rin tutishi shubhasiz. Hozirgi davr tarjima dunyo tillarining jadal taraqqiy etishi natijasida sezilarli darajada murakkablashib, ma’lum ma’noda qiyinchiliklarni ham keltirib chiqarishi bilan birga o‘quvchining asar g‘oyasi va mavzusi, mazmun-mohiyatini anglab olishga bir muncha yengilli

taqqoslash va o‘zbek xalq og‘zaki ijodining ingliz tiliga qilingan ayrim tarjimalarini asliyat bilan taqqoslab o‘rganishdan iborat. O‘zbek folklori namunalari tarjimasining G‘arbda amalga oshirilishi yuzasidan qirqqa yaqin manbani aniqlashga muvaffaq bo‘ldik. Ularning aksariyati Angliya, Amerika va Germaniyada nashrdan chiqqan 11 . Tarjimalarning boshlang‘ich manbai nemis turkshunoslari izlanishlari hosilasidir. Zero tarjimaning katta qismini ertak, latifa, afsona singari og‘zaki nasr va lof kabi xalq dramasi namunalari tashkil qilgan. O‘zbek adabiyoti jahondagi eng qadimiy adabiyotlardan biri hisoblanadi. “O‘zbek mumtoz adabiyoti namunalari”ning 2003 yilda nashr etilgan birinchi jildi (tuzuvchilar – professorlar Nasimxon Rahmon va Hamidulla Boltaboyev) so‘zboshisida o‘zbek adabiyotining

O‘zbek adabiyoti namunalarining ingliz tiliga qilingan ilk tarjimalari, tabiiyki, Alisher Navoiy nomi bilan bog‘liq. Buyuk mutafakkirning “Lison ut- tayr” dostoni YE.Fitsjerald tomonidan inglizchaga tarjima qilinib, 1899 yilda AQShnng Boston shahrida nashr etilgan edi. Xuddi shu asarning nasriy bayoni kanadalik tarjimon Garri Dik tomonidan o‘zbek tarjimashunos olimi N.Qambarov hamkorligida ingliz tiliga o‘grildi. “Muhokamat ul-lug‘atayn” risolasi Robert Deveruks tarjimasida 1966 yilda AQShda kitob holida bosilib chiqqan bo‘lsa, buyuk shoirning “Sab’ai sayyor” dostoni amerikalik professor V.Firman tomonidan inglizchaga tarjima qilindi. 1988 yilda O‘zbekiston “Vatan” jamiyati Alisher Navoiy hikmatlarini Margaret Bettlinning inglizcha tarjimasida lotin alifbosida chop etga

Chindan ham, ushbu nodir avtobiografik asarda Sohibqiron siymosi, sajiyasi, ruhiyati, tabiati, boy shaxsiyati, insoniyligi, to‘laqonli obrazi yorqin ko‘rinib turadi. Uni adabiyotimizda Sohibqiron siymosi namoyon bo‘lgan dastlabki asar deyish mumkin. Adabiyotimizni boyitgan, yurtimizni dunyoga tanitgan “Temur tuzuklari” XVIII asrdayoq ingliz olimlarining diqqatini o‘ziga tortgan edi. Ingliz sharqshunos olimi Mayor Devi Hindistonda xizmatda bo‘lgan vaqtida “Temur tuzuklari”ning Abu Tolib al-Husayniy tomonidan forschaga qilingan tarjimasi bilan tanishadi va Buyuk Britaniyaga qaytgach, asarni ingliz tiliga o‘girib, uni Jozef Vayt degan olim tayyorlagan forscha matni bilan bir muqovada 1783 yilda Oksfordda nashr etadi. Ushbu nashr “Temur tuzuklari”ning dunyo bo‘ylab tarqalishida

“Boburnoma” ingliz tilida: “Bobur esdaliklari” degan sarlavha bilan ikki jild hajmida Londondagi “Luzak End Ko” nashriyotida 1922 yilda bosilib chiqadi. Ushbu tarjima keyingi yillarda yana uch (Yangi Dehlida – 1970, noshirlar Nirmal D.Jeyn bilan S.K.Mehra; Pokistonda – 2002, noshir – Niyoz Ahmad; Hindistonda – 2006, noshir – Dilip Xeyro) nashr etildi. “Boburnoma”ning uchinchi marotaba tarjima qilinishi 1993 yilda ro‘y berdi. AQShning Harvard universitetida yiliga bir marta chiqadigan “Turkiy tadqiqotlar jurnali”ning 18 sonida “Zaxiriddin Muhammad Bobur Mirzo. “Boburnoma” nomida asliyat nusxasi, forscha tarjimasi va U.Takeston tomonidan amalga oshirilgan inglizcha tarjimasi birgalikda chop qilindi. Oradan uch yil o‘tib, ya’ni, 1996 yilda mazkur tarjima ikkinchi marta turli miniaty

Dilbarxon Ahmedova o‘z maqolasida, U.Takestonning tarjimasi hozirgi ingliz tiliga o‘girilganligi bilan ham diqqatga sazovordir, degan fikrni bildiradi. Bunga qo‘shilish kerak. Shuningdek, tarjimonning nashrga Bobur hayotining xronologiyasi, qisqacha diniy-siyosiy terminlar lug‘ati hamda bibliografiyasini ilova qilgani haqida yozadi. 1958 yilda Moskvada ingliz tilida “Uzbek poetry” (“O‘zbek she’riyati”) nomida ko‘p asrli o‘zbek she’riyatining muxtasar antalogiyasi nashr etildi. Nazarimizda, bu nashr antologiya sifatida inglizchaga tarjima yo‘sinidagi ilk qadamdir. Kitobga o‘n to‘rtta o‘zbek shoiri (3 shoir mumtoz adabiyot, 11 shoir zamonaviy she’riyat vakillaridan)ning ijodidan namunalar kiritilgan edi. Kitob adabiyotshunos olim Izzat Sultonning “A few words on Uzbek poetry” (“O‘z

Kitob tuzuvchilari ingliz kitobxonini zamonaviy o‘zbek she’riyatining atoqli namoyandalari ijodi bilan kengroq tanishtirishni o‘z oldilariga maqsad qilib qo‘yishgan. Tarjima uchun, asosan, shoirlarimizning ma’lum va mashhur she’rlari tanlab olingan. She’rlarni V.Iyevleva, D.Rotenberg, O.Moiseyenko singari tarjimonlar ingliz tiliga o‘girganlar. Ushbu antologiya ingliz o‘quvchisiga o‘zbek she’riyatining olis yo‘llari haqida yaxshigina tasavvur berishi bilan qadrlidir. Amerikalik turkshunos olima, tarjimon, Vashington universiteti professori Ilza Sirtautas butun dunyoda o‘zbek adabiyotini, tilini, madaniyatini targ‘ib etibgina qolmay, balki adabiyotimiz namunalarini nemis va ingliz tillariga tarjima qilish bilan ham shug‘ullanib keladi. Olimaning 1980 yilda Visbaden shahrida nashr

“Shiroq” (Mirkarim Osim), “Ot”, “Sarob” (Said Ahmad), “Qo‘llar” (Saida Zunnunova), “Soat”, “Dutor” (O‘lmas Umarbekov), “Surat” (O‘tkir Hoshimov), “Baliq ovi” (Qamchibek Kenja) kabi va boshqa hikoyalarni jamlagan. O‘zbekiston xalq yozuvchisi Muhammad Alining “O‘z-o‘zingni anglab yet” essesi amerikalik olim Hasan Paksoy tomonidan inglizchaga o‘girildi va, dastavval, AQShda chiqadigan “Aacar bulletin” jurnalida e’lon qilindi. Shuningdek, muallifning Sohibqiron Amir Temur tavalludining 660 yilligi munosabati bilan yozilgan “Amir Temur haqida so‘z” (“Some words about Amir Temur”) nomli maqolasi Vashingtonda chiqadigan “Sentral Eysha monitor” (“Markaziy Osiyo ko‘zgusi”) jurnalida J. Nasafiy tarjimasida nashr etildi. O‘zbek adabiyoti namunalarining ingliz tiliga tarjima qilinishiga na

G‘arbda turkiy folklorga munosabat ikki yo‘nalishda olib borilmokda. Ularning biri – folklor namunalarini ilmiy va badiiy maqsadlarda tarjima kilish va ularga taalluqli muammolarni ilmiy-nazariy o‘rganish bo‘lsa, ikkinchisi – o‘zbek folklorshunoslari karashlarini chet el folklorshunoslari karashlari bilan taqqoslash va o‘zbek xalq ogzaki ijodining inglizchaga kilingan ayrim tarjimalariii asliyat bilan taqqoslab o‘rganishdan iborat. Ilk sayyoh va tarjimon Herman Vamberidan boshlangan bu jarayon ayni paytgacha davom etib, nemis turkshunos olimasi Ilza Sirtautas xonim tarjimalari bilan yanada boyib kelmoqda. O‘zbek folklori namunalarining xorijda keng tarqalishi va o‘rganilishiga nemis turkshunos olimlari o‘zlarining beqiyos hissalarini qo‘shgan. Bu borada Herman Vamberi, Anna Strong, er-xoti

Siberia and Central Asia» kitobida o‘zbek folklori namunalaridan «Alpomish», «Qambar botir», «Qirk qiz» kabilarning qisqacha mazmuni berilgan. Lekin bu kitob o‘zbek folklorining chukur vatanparvarlik g‘oyalarini o‘zida mujassamlantira olmagan. Unda keltirilgan folklor namunalarining ingliz tilidagi mazmuni qisqa bo‘lib, bu asarning asosiy g‘oyasini berishda ojizlik qiladi 13 . Professor Hasan Paksoy o‘zining doktorlik dissertatsiyasi asosida «Alpamysh»: Central Asian Identity under the Russian Rule» («Alpomish»: Markaziy Osiyoning o‘zligi rus hukmi ostida») kitobini 1989 yili AQShda nashrdan chiqardi. Hasan Paksoy bu dostonni xalq tarixi va madaniyati bilan bog‘lab o‘rgangan birinchi xorijiy olimlardan hisoblanadi. O‘zbek folklorining xorijda tarqalishida o‘zining tengsiz hissasini qo‘shga

xalq epik asarlarini tarjima qilishdagi lisoniy va uslubiy qulayliklar va noqulayliklar, ertaklarning ingliz tiliga bevosita va bilvosita tarjimalarida milliylikning aks ettirilishi xususida fikr-mulohazalar bugungi kunda ham o‘z dolzarbligi saqlab qolgan. O‘zbek folkloridan hozirgacha qilingan tarjimalar turli davrlarda xilma-xil talab va extiyojlar asosida amalga oshirilgan. Bu ha q da ishimizning oldingi bobida batafsil to‘xtab o‘tildi. Shu narsa aniklandiki, o‘zbek folklori namunalarining hozirgacha amalga oshirilgan inglizcha tarjimalarining nisbatan ko‘pchiligi bevosita badiiy maqsad bilan emas, ilmiy yoki metodik niyatda ado etilgan. Shuning uchun bu tarjimalarning badiiyati masalasiga jiddiy talab bilan yondashish to‘g‘ri bo‘lmaydi. Hatto, buni amalga oshirilgan tarjimalar xam yaqq

sanalib, ularning ma’lum bir qismi ingliz tiliga tarjima qilingan va, eng muhimi, chuqur o‘rganilgan. Latifalarning ilk tarjimalari tahlilining asosi qilib amerialiy tadqiqotchi va tarjimon Idris Shoh (Idries Shah, 1924–1996) ning Londonda 1974 yilda chop etilgan “The Pleasantries of the Incredible Mulla Nasrudin” kitobi olingan 14 . Shu bilan birga Merilin Petersenning “Treasury of Uzbek Legends and Lore” to‘plamiga kiritilgan Nasriddin afandi haqidagi qator latifalar tarjimasini ham tahlil qilindi 15 . Ma’lumki, Nasriddin Afandi obrazi turkiy xalqlarning barchasida mavjud bo‘lib, u xalq obrazi hisoblanadi. Jumladan, turklar, ozarbayjonlar, arablar Nasriddin Afandini o‘zlarining Xalq og‘zaki ijodi qahramoni deb hisoblaydilar. Ijodkor xalq o‘z qahramonini yaratishda uzoq davrlar osha, turl

keltiruvchi eng asosiy bo‘g‘in ekanini ta’kidlab, «Motivlar birlashib, syujet halqasini yuzaga keltiradi», – deydi 15 . U motivlarni syujetning eng kichik bir bo‘linmas bo‘lagi sifatida tahlil etadi. V.Propp va B.Putilovlar esa A.N.Veselovskiyning qarashlarini rivojlantirib, motivlarning hamisha o‘zgaruvchan ekanligiga, ular syujetning kichik bir bo‘lagi bo‘lgan holatda uning o‘zi ham bo‘laklardan, qismlardan tashkil topishiga e’tibor qaratadilar. «Motiv syujetning mag‘zidir», deydi B.Putilov 16 . Bu o‘rinda olim motivlarning tabiiy evolyutsion jarayonini nazarda tutadi. Syujetning yuzaga kelishi motiv bilan chambarchas bog‘liq ekan, motiv birlamchi ekanligiga hech shak-shubha yo‘q. Eng muhimi esa har bir motivning syujet halqasida qanday o‘rin tutishini, qanday mazmun va mohiyat kashf eti

folklorshunoslikdagi muhim Ma’lumki, epik asar syujeti albatta biror badiiy makon va zamonda kechar ekan, bu harakat, shubhasiz, motivlar harakati orqali amalga oshiriladi. Bizning maqsadimiz esa ana shu motivlar, xususan, tush motivining epik asardagi o‘rni, boshqa motivlar bilan munosabati, voqelikni yuzaga keltirishdagi tadrijiy rivojini tahlil etishdan iborat. Zero, tush va tush motivi epik asarlarda muhim o‘rin tutadi. O‘zbek folklorida, xususan, xalq ertak va dostonlarida tushning muayyan asar tarkibida tutgan o‘rni, badiiy-estetik vazifasi va boshqa jihatlarini tadqiq etish uchun, avvalo, tush motivi mavjud bo‘lgan asarlarni jamlab olib, ularni o‘zaro muqoyasa qilib, ma’lum yetakchi xossalariga ko‘ra tasniflab, so‘ngra turli _________________________ 17 Веселовский А.Н. Историческая

jihatlar yaqqol ko‘zga tashlanadi. Bu o‘rinda tush motivining syujet tizimidagi vazifasi, ya’ni syujetdagi boshqa halqalarning tush motiviga qay darajada bog‘langanligi, aksincha, tush motivining, o‘z navbatida, bu motivlarga qanchalik aloqadorligi masalasiga e’tibor qaratish zarur bo‘ladi 19 . Syujet o‘zagini tashkil etuvchi namunalar xususida fikr yuritganimizda, ertaklar nisbatan kam sonli bo‘lsa-da, ularda tush voqea asosini tashkil etuvchi tayanch – o‘zak motiv vazifasini bajarishi bilan ajralib turadi. «Musofirbek» (varianti «Sotilgan tush»), «Xosiyatli tush», «Sirli tush», «Ibratli tush», «Davlatmirza», «Xon bilan kambag‘al», «Qiron aka», «Malikai Birmisqol» kabi ertaklarni ayni guruhga kiritish mumkin 20 . 19 Жирмунский В.М., Зарифов. Х. Узбекский героический эпос. – М.: Наука, 194

II. BOB. O‘ZBEK XALQ ERTAK VA LATIFALARI TARJIMASIDA MILLIY KOLORITNING IFODALANISHI 2.1. X alq og‘zaki ijodi namunalari tarjimasining lisoniy va uslubiy ji h atlari Folklor asarlari tarjimalarida so‘zni so‘z bilan emas, obrazni obraz bilan almashtirish yaxshi samara beradi. Masalan, ‘ sandali ’ , ‘ paranji ’ , ’ sandiq ’ razlarini tarjimada faqat so‘z bilan berish kifoya emas. Balki ularning obraz darajasidagi estetik vazifasini ham ko‘rsatib berishga to‘g‘ri keladi. Chunki, sandiq xalqimiz turmushiga xos milliy realiya ekanligidan tashqari, ertaklarimizda uchraydigan an’anaviy ramziy-badiiy timsollardan biri hamdir. Hatto u sexrli-fantastik ertaklarda ko‘pincha g‘aroyib narsa sifatida aks ettiriladi. “Zumrad va Qimmat” ertagi bunga yorqin misol bo‘la oladi. Tarjimada so‘zlarning miqdorig

Aniqlanishicha, oltmishga yaqin o‘zbek xalk ertagi ingliz tiliga bevosita va vositachi til orqali o‘girilgan. “Zumrad va Qimmat”, “Kenja botir”, “Ota vasiyati”, “Hunarmand xotin”, “Egri va To‘g‘ri”, “Ur, to‘qmoq” kabi ertaklar shular sirasiga kiradi. Ular XIX asrdanoq xorijiy tillarga tarjima qilina boshlandi. T.Ikromov, M.Muxamedova, YE.Sinelshikov, M.Petersen va boshqa turkshunoslar o‘zbek milliy merosining bu janri dunyo bo‘ylab keng tarqalishiga sababchi bo‘ldi. O‘zbek folklorida bolalar o‘yinlari alohida o‘rin tutadi. Chunki bolalar hayotini o‘yinlarsiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Shuning uchun bolalar folklorida kattalarning jajjilar uchun yoki bolalarning bevosita o‘z ijodkorligi bilan yaratgan o‘yinlari keng o‘rin egallaydi. Ayniqsa, hayvonlar nomi bilan bog‘liq o‘yinlar ko‘pchilikni

bolalarga bor imkoniyatlarni keragida ishga sola bilish lozimligini uqtirish vazifasini o‘taydi. O‘zbek bolalarining “G‘ozlarim” o‘yini ingliz tiliga ham tarjima qilingan. Jumladan, Tinchlik Korpusi Ko‘ngillisi Merilin Petersenning 2000 yilda nashr qilingan “Treasury of Uzbek Legends and Lore” (“O‘zbek xalq og‘zaki ijodi va afsonalari xazinasi”) kitobida “Buri va Gozlar” (Wolf and Geese” o‘yini mazmuni shunday keltirilgan: 1. A group of children will represent a goose and her goslings. 2. One child will be chosen to be a wolf. 21 Сафарова Н.О. Ўзбек болалар ўйин фольклорининг жанрий табиати, генезиси ва бадиий хусусиятлари. – Филол. фан. номзоди. дисс. автореф. – Т., 2004. – Б.23. 3. The goose will be separated by a large space, and she will call her goslings to come home. Ko‘rinyaptiki, t

Aslida o‘zbek tilida bu o‘yinning shartlari bu tartibda raqamlab keltirilmagan. Faqatgina o‘yin jarayonida 10-12 bola qatnashishi mumkinligi, ulardan biri ona g‘oz, ikkinchisi bo‘ri, qolgani g‘oz bolalari obrazini bajarishi aytiladi. O‘yin shartiga ko‘ra “g‘oz bolalari” ona g‘ozdan 10-15 metr nariroqda saf tortib, qo‘llarini qanot misol silkitib turishadi. Ularga qarata ona g‘oz shunday murojaat qiladi: Ona g‘oz: G‘ozlarim! G‘oz bolalari: G‘og‘-g‘og‘-g‘og‘! Ona g‘oz: Kelinglar! G‘oz bolalari: Qo‘rqamiz! 22 Petersen Marilyn. Treasury of Uzbek Legends and Lore.- Toshkent: Qatortol-Kamolot, 2000. – Р .147. Ona g‘oz: Nimadan? G‘oz bolalari: Bo‘ridan. Ona g‘oz: Bo‘ri qayerda? G‘oz bolalari: O‘rmonda. Ona g‘oz: Uchib-uchib kelinglar! “G‘oz bolalari” rolini ijro etayotgan bolakaylar qo‘llarini

Umuman aytganda, tarjima bilan asl variant o‘zaro qiyoslansa, ularning bir- biridan misralarni takror keltirish, qo‘shimcha so‘zlar qo‘shish evaziga farq qilishi kuzatiladi. Merilin Petersen kitobida shu mazmuniy turkumga mansub yana bir o‘yin – “Khoroz, Khoroz” yoki “Cock, Cock” tarjimasi ham keltirilgan. Bu o‘yinga daxldor qo‘shiq matni mavjud emas. Shuning uchun faqat uning shartlari nasriy ko‘rinishda bayon etilgan. Xuddi avvalgidek, uning shartlari ham raqamlar asosida berilgan. Jumladan, 1. Two or more boys can participate in this game. 2. Divide into two teams. 3. Draw a circle on the ground. 4. One member from each team must stand in the circle on one leg with their hands behind them. 5. When they are in this position, they will begin a competition by striking each other with their

sohasida yangi jarayonni boshlab berdilar. Bu silsilaga Karl Rayxl, Ilza Sirtautas, Yakob Taubelarning tarjimalarini kiritish mumkin. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bu ishlarda o‘zbek xalqiga xos milliy xususiyat va realiyalar, milliy-ma’naviy kadriyatlar to‘liq o‘z ifodasini topgan 25 . Turkiy xalqlar folklorining xorijda tarqalishida o‘zining samarali hissasini qo‘shgan nemis folklorshunos olimi Karl Rayxl 1980-1989 yillardagi izlanishlari asosida "Uzbek Epic Poetry: Traditions and Poetic Diction" (1989, «Uzbek epik she’riyati: an’analar va badiiy uslub») tadkiqotini e’lon kildi. 1989 yilda nemis turkshunos olimi, uzbek folklori bo‘yicha nemis tilidagi qator ilmiy va badiiy 23 Petersen Marilyn. Treasury of Uzbek Legends and Lore.- Toshkent: Qatortol-Kamolot, 2000. – Р .149. 24

Apart from these central traditions I will touch upon a number of traditions on the western and eastern fringes of what used to be called Western and Eastern Turkestan, i.e. on the epic poetry of the Turkmens, Azerbaijanians, and Turks of Turkey to the west and southwest of Central Asia proper and on the epic poetry of the Altaians and Tuvinians further East» 26 . («Kitobning asosida «markaziy an’analar» atamasini qo‘yganman. «Markaziy an’analar» deganda turkiy xalqlar xisoblanmish o‘zbeklarning (va uyg‘urlarning), kozoklar, turklar, korakalpoklar va kirgizlarning og‘zaki ijodi namunalari bo‘lmish eposlarni nazarda tutganman. Bu ___________________ 26 R ei hl Karl . Turki c Oral Epi c Poet ry: Tradi t i ons. Form s. Poet i c S t ruct ure. Garl and Publ i shi ng.i nc. New York & London.,. 1

namunalaridan tarkib topganligi, bu lug‘at ko‘pgina xorijlik olimlar e’tiborini tortganligi va uning ba’zi kismlari S.Brokkelmann tomonidan 1923-24 yillarda ingliz tiliga o‘girilganligi hakida fikr yuritgan. Yuqoridagi fikrlardan kelib chiqib shuni aytish mumkinki, Karl Rayxl turkiy xalklar folklorniy o‘rganishga va uni ingliz va nemis tillariga tarjima qilishda rag‘bat ko‘rsatdi. Uning tarjimadagi hissasini quyidagilarda ko‘rish mumkin: Birinchidan, turkiy xalqlar folklorining she’r, qo‘shiq, doston kabi turli janrlarini ingliz va nemis tiliga tarjima qilib, xorij o‘quvchilariga yetkazdi. Ikkinchidan, asliyatdan qilingan tarjimalarda milliy xususiyatlarni saqlab koldi va ular orkali turkiy xalklar tili, madaniyati orasidagi o‘xshashlik hamda tafovutlarni tarjima tilida izoxlab berdi. Uchi

2.2. Bevosita va bilvosita tarjimada milliy –badiiy xususiyatlarning aks ettirilishi Darvoqe, tarjimaning asosiy maqsadi mavjud badiiy asarni boshqa tilda kayta yaratishdan iborat. Bunda boshqa tilga xos badiiy vositalarni tarjimon o‘z tilida yangitdan yaratadi. Shu ma’noda folklor asarining xalqona ruhi o‘zgarib, chinakam ijod namunasi yuzaga keladi. Ma’lumki, folklorda ko‘pchilikning his- tuyg‘u, ichki kechinmasi, orzu-intilishi ifoda etilgan bo‘ladi. U tarjima asariga aylantirilgach, unda individual shaxsning dunyokarashi aks etmasdan iloji yo‘q. Demak, folklor asari tarjima jarayonida o‘ziga xos quyidagi xususiyatlarini yo‘qotishi kuzatiladi: 1. Og‘zaki yaratilgan folklor asari tarjima qilinishi natijasida yozma ijod mahsuliga aylanadi; 2. Tarjima tilida u o‘z an’anaviyligini og‘zakili

saqlanishi lozim. Lekin u, baribir, davr maxsuliga aylanishi tabiiy. Buni ular tarjimasi jarayonida shu davr ahli tushunadigan so‘zlar orqali berishda kuzatish ____ 27. Саломов Ғ. Таржима назариясига кириш. Қў лланма. – Т . : Ўқитувчи, 1978. – Б. 24 . mumkin. Masalan, folklor asarida ko‘llanayottan, lekin xozirgi davr kishisi uchun noaniq bo‘lgan qadimiy narsa nomi yoki tushuncha o‘rnida zamonaviy narsa nomi keltirilishi mumkin. O‘zbek xalk ertaklarining inglizcha tarjimalaridagi milliylik ifodasining yuzaga chikishiga xalakit beruvchi cheklanishlar kuyidagilardan iborat: 1. Tarjimonlarning har doim ham milliy xos so‘zlarni anglayvermasligi. Masalan, “Hunarmand xotin” ertagining inglizcha tarjimasida tarjimon milliy xos so‘zlar tarjimasida ba’zi kamchiliklarga yo‘l ko‘ygan. Bu esa, o‘z-o‘z

inglizchada «bulon, sho‘rva» ma’nolarini ifodalovchi «broth» so‘zi bilan tarjima qilgan. Asliyatda «atala»ning ozginaligi ta’kidlansa-da, tarjimon bunga e’tibor __________ 28. Tales from the Silk Road. – UNESCO, 2004. - p. 27 bermagan, holbuki, bu detallarning barchasi bir bo‘lib qashshoqlik tushunchasining ijtimoiy mohiyatini ochishga xizmat qiladi. Boz ustiga, atala milliy taom hisoblanib, qovurilgan un va suvni, so‘zishdan oldin esa keragicha tuxum ko‘shib qaynatish orqali tayyorlanadi. Bu so‘z ham transliteratsion usulda izohlanganda maqsadga muvofik bo‘lar edi. Shuningdek, ertakda ajratib ko‘rsatilgan «tarashaday qotgan yostiq», «labi uchgan qozon», «qop-qora qumg‘on», «qadoqlangan kosa» kabi so‘z birikmalari xonadonda istiqomat qiluvchi shaxsning, ya’ni o‘tinchi Saidning naqadar noch

seni zindonda saqlab, keyin teringga somon tiqayin, toki bu ish boshqa qizlarga ibrat bo‘lsin, bundan keyin hech kim otasiga qarshi chiqmasin», –deydi. _____ 29 . Husnobod. – Т.:, Ўкитувчи, 1989. «Sochi uzun, aqli kalta» iborasini tarjimon “You shameless creature” tarzida o‘girganki, bu o‘zbekchada «uyatsiz mavjudot» yoxud «uyatsiz banda» ma’nolarini beradi. Aslida, «Sochi uzun, aqli kalta» iborasi ayollarga nisbatan ishlatilib, bu orqali erkaklar ularni yerga urib, o‘zlaridan aql va bilim saviyasi jihatidan qanchalik past turishlarini pisanda kiladi. O‘tmishda erkakning ayolga munosabatini ifodalovchi bu iborani tarjimon so‘zma-so‘z tarjima qilishi va unga izoh berishi kerak edi, shundagina endilikda uning tarixga aylangan ma’no- mazmuni tarjimada o‘z aniq aksini topgan bo‘lar edi. 4. Ert

ko‘llanganidan tashkari, Qorashohning fidoyiligini tahqirlovchi istexzoli ma’no kasb etgan. Shu sababli «salandar» so‘zi transliteratsion yo‘l bilan ifodalanib, keyin unga izoh berilsa, maqbul yo‘l tutilgan bo‘lardi. 5. Tarjimada milliy koloritning saqlanishi har bir millat ijodining rang- barangligi va boyligi kafolatidir 30 . Ertak qahramonlarining nomini ifodalab bergan atoqli otlarning tarjimada transliteratsion usulda so‘zma-so‘z izohlab berilganligi. Tarjima tiliga qovushmagan so‘z va iboralarga, odatda, satr ostida izoh berish talab etiladi. Masalan, «Qilich botir» ertagidagi bosh qahramonlar (Qilich botir va Oqbilak) ning nomi tarjimada quyidagi izohlar bilan berilgan: « Qili ch - a sword, batir - a hero, an athlete, Akbilak - «white wrists», i.e. of noble ancestry, Kara shah - bla

_________ 31. Ўзбек тилининг изоҳли луғати. - М.: Русский язык, 1981. 1 т., - Б. 182; 2 т. - Б. 544. 32. Гачечиладзе Г. Художественный перевод и литературные взаимосвязи. – М.: Советский писатель, 1980. – С. 101. bajo keltirishni buyurdi”. Shuningdek, matn mazmuni xam tarjimada o‘zgarib ketgan. «O‘zbek tilining izohli lug‘ati»da munshiy tarixiy so‘z sifatida saroyda yozuv ishlarini olib boradigan kotib deb tushuntirilgan 33 . Tarjimada bu ish vazirga «yuklatilgan». Vazir esa podshoh va xonlar saroyida munshiyga nisbatan oliy mansab egasi bo‘lgan. Bu ikki amalni ifodalovchi so‘zlar, aslida, millat tarixiga xos so‘zlardir. Tarjimada munshiyning vazifasi vazirning vazifasi bilan aralashib ketishi ertak mazmuniga putur yetkazgan. Chunki «vazir» so‘zini ingliz o‘kuvchisi biladi, uning qanaqa am

35. Ўзбек тилининг изоҳли луғати. 1 том. – Б . 481 . boyning xizmatkorlari orasida uch kun o‘tmasdanoq tanilishi, podshohning qizini shatranjda uch kunda yengishi ham uch raqamining o‘zbek xalq og‘zaki ijodidagi o‘rnini ko‘rsatib beradi. Aynan shu raqam takrori o‘z mohiyati bilan tasvirning ta’sirini oshirib borgan, ertak syujeti voqealariga davomiylik bag‘ishlagan hamda unga sarguzashtlik xususiyatini singdirgan. «Uch» raqami bilan bunday ifodalar tarjimaga aynan ko‘chirilgan. Natijada ertakda takror va tasvir unsurlari saqlab qolingan. «Hunarmand yigit» ertagida an’anaviy «uch» raqamidan tashqari «yetti» raqamidan ham keng foydalanilgan: «Mamat quduqqa tushib ketgach, uning ostida kasal yotgan devga duch keladi. Dev yetti yildan buyon kasal, hushsiz yotgan bo‘lib, u yetti kunda Mamat cha

37. Умаров А. Юксак санъат йўлида. – Т.: Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1990. – Б. 67 orasida yetti raqami bilan bog‘liq aqida ham mavjud bo‘lib, «yetti – ketdi» ko‘rinishidagi bu aqidaga, asosan, yettidan o‘tsa, har qanday kasal tuzaladi yoki aksincha, deb qaraladi. «Hunarli yigit» ertagida ana shu aqida nazarda tutilgan va undagi, yetti yil kasal yotgan devning yetti kunda tuzalishi raqamning xuddi shu «sexrli xususiyati» bilan bog‘liq.Xullas, folklor asarlaridagi shevaga xos so‘zlar, turg‘un iboralar, idiomatik birliklar, urf-odat va rasm-rusumlarga, diniy qarashlarga xos tushunchalar, an’anaviy motivlar va obrazlar tizimi uning milliyligini belgilaydi.Latifalarning ingliz tilidagi tarjimalarida janr xususiyatlari va milliy yumoristik ruhni qayta yaratish tarjima amali

Nasriddin Afandi latifalari xuddi shu jihatlarni hazil-mutoyiba shaklida, kulgili qilib aks ettirib, xalq dilining o‘ziga xos ko‘zgusiga aylangan. Nasriddin Afandining odamlardagi ikkiyuzlamachilik va boylikparastlik kabi illatlardan kulishini ifodalovchi «Y e , to‘nim» latifasi ingliz tiliga «The Food of the Cloak» degan sarlavha bilan o‘girilgan. Qiyoslang: Nasriddin to‘yga eski kiyim- boshda boradi va bir chetda bee’tibor qolib ketadi. U achchig‘i chiqib, uyiga kelib, yangi kiyimini kiyib to‘yga qaytib keladi. To‘y egalari Afandini izzat-ikrom bilan to‘rga o‘tqizadilar va oldiga turli noz-ne’matlardan keltirib qo‘yadilar. Shunda Afandi ustidagi to‘niga: - Bu noz-ne’matlardan ye, to‘nim, e!, - deydi. Hayron qolgan to‘y egalari undan buning sababini so‘raganlarida esa: - Modomiki, butun h

bormaydi. Undagi sarlavha latifadan kelib chiqadigan ma’noni to‘liq ifodalaydi va o‘quvchi asarda aks etgan kinoyani sarlavhadayoq gushunib olishi mumkin. Bu latifa M.Petersen to‘plamida «Eat, Robe, Eat» - «YE, to‘nim, ye» sarlavhasi ostida o‘girilgan. Bunda mutarjim Idris Shoh kabi balandparvoz so‘z va iboralar bilan emas, oddiy so‘zlashuv uslubida tarjimani amalga oshirib, shu orkali matndagi tabiiylikni saqlab qolishga erishgan. Yana bir latifa «Narigi eshikdan» deb ataladi. Unda Afandi xotiniga uyiga bemahalda mehmon kelganini aytadi. Xotini esa uyda hech narsa yo‘qligini, shu sababli mehmon kuta olmasligini bildiradi. Shunda Afandi xotinidan ko‘chada turgan mehmon oldiga chiqib, unga Afandi yo‘q deyishini buyuradi. Xotindan bu gapni eshitgan mehmon Afandini hozirgina ko‘rganini va u u

xotiniga: «Hamma gavgo mening choponim ustida ekan, choponni olishdi-yu g‘avg‘o bosildi», — deydi. Inglizcha tarjimada chopon so‘zi o‘rniga «blanket» - «odeyal» so‘zidan foydalanilgan va bu milliy ruhning bir qadar buzilishiga olib kelgan. O‘zbeklarda chopon alohida o‘ringa ega. O‘zbek chopondek qulay kiyim turganda ko‘chaga hech qachon odeyalga o‘ranib chiqmaydi va uni bu so‘z bilan ifodalash tarjima ma’nosiga jiddiy putur yetkazgan. Shu sabab ham «chopon» so‘zining o‘zini ishlatib, keyin uni izohlash orqali tarjimada ham latifadagi ham kulgini, ham milliy ohorini saqlab qolishga erishish mumkin edi. Yana bir latifa «The Burglars», ya’ni «O‘g‘rilar» sarlavhasi ostida o‘girilgan. Asliyatda «Sendan xijolat bo‘lib» deya nomlangan bu latifa – Afandining uyiga tushgan o‘g‘rilar haqida. Afandi

«Hey!» he exclaimed. «What are you doing in this trunk?» «I am hiding,» answered Afandi. «From whom?» asked the burglar. «From shame. It’s a shame for me that you couldn’t find anything in my house»27. Asliyatda Afandi sandiq ichida yashiringan bo‘lsa, Idris Shoh tarjimasida esa oshxona shkafi ichiga bekinib oladi. Millat tarixida sandiq buyumlarni saqlaydigan, asraydigan jihoz sifatida uyga ko‘yiladi va har qanday qimmatbaho matoh ham unda saqlanadi. Asliyatda o‘g‘rining umid bilan sandiq ochishida ana shu jihat nazarda tutilgan. Chunki o‘g‘ri sandiq hech qachon quruq bo‘lmasligiga ishonadi. Idris Shoh tarjimasidagi shkaf esa latifa ma’nosiga mos tushmagan, chunki u o‘zbek turmushiga xos emas. Natijada milliylik buzilgan. Holbuki, bu so‘zni M. Petersen kabi inglizcha muqobili bilan ham if

Bitiruv malakaviy ish so‘ngida quyidagi xulosalarni chiqarish mumkin: Birinchidan, o‘zbek xalq nasri namunalari misolida milliy koloritning tarjimalarda berilish konuniyatlar, tarjimon mahoratiga xos individual belgilarni tadkiq qilish, shuningdek, o‘zbek-ingliz folklorga oid munosabatlarni hamda ikkala xalq madaniy-ma’naviy hamkorligi tarixini o‘rganish mumkin. Ikkinchidan, o‘zbek folklori turkiy folklorning bir qismi sifatida Angliya, Germaniya, AQSH, Avstraliya kabi mamlakatlarda bir muncha tanildi. O‘zbek xalqi milliy madaniyati, urf-odatlari, turmush tarzi, og‘zaki ijodi, e’tiqodiy karashlari haqidagi asarlar xorij adabiyotida, ayniqsa, inglizzabon mamlakatlar adabiyotida XIX asrning ikkinchi yarmidan e’tiboran paydo bo‘ldi. O‘zbek folklorining faqat nemis tiliga emas, balki ingliz ti

yakqol ko‘rinadi. Biroq o‘zbek tili frazeologik birliklarga, tasviriy ifodalar va maqollarga boyligi tufayli bu jihatdan tarjimonlarni qiyin ahvolga solib ko‘ygan. To‘rtinchidan, xalq og‘zaki ijodi asaridagi timsollar va personajlar tavsifining tarjimada aniq aks etishi xorijlik o‘quvchining ular haqidagi tasavvurini kengaytiradi hamda millat vakillarining o‘ziga xos an’analari, turmush tarzi, urf- odatlari, ma’naviy-axloqiy, madaniy, e’tiqodiy karashlari, kiyim-kechaklari, taomlari, yashash muhiti bilan yaqindan tanishtiradi. Xususan, xalqimizga xos mehmondo‘stlik, bag‘rikenglik va saxovatpeshalik, mehnatsevarlik, sabr- bardoshlilik fazilatlari aks ettirilgan epik namunalarni tarjima qilishga alohida e’tibor qaratilgan bo‘lsa ajab emas. Shuningdek, o‘zbek xalq ertaklari inglizcha tarjimal

1. SH. Mirziyov. Ibrat maktabi ochilishidaga nutqi, 2018 yil 2. Abduazizov S.S. O‘zbek folklorining ingliz tilga tarjimasi xususida // Filologiya masalalari, 1-son. Toshkent, 2007. – B.203 – 205. 3. Abduazizov A.A. Sharq xalqi ijodi G‘arb nazarida // O‘zbekiston adabiyoti va san’ati, 18 may, 1990. 4. Abdurahimov T.N. O‘zbek xalq ertaklarining ingliz tiliga o‘girilishida milliy realiyalar tarjimasi muammosi // Adabiyot va tarjima to‘plami. – T.: Zarqalam, 2006. – B. 95 – 96. 5. Ashurova L.K. Karl Rayxl va turkiy xalqlar folklori // Adabiyotshunoslik va badiiy tarjima muammolari. – Buxoro, 2011. – B. 32–35. 6. Bakirova V.SH. Tarjimada frazeologik birliklarni qayta yaratish muammolari // O‘zbek tili va adabiyoti – Toshkent, 2008. 3-son. – B.72 – 74. 7. Jalolov J.J. Chet tili o‘qitish metodika

16. Rahimov H.R. O‘zbek afsonalari Merilin Petersen tarjimasida// Buxoro universiteti ilmiy axborotlari – Buxoro, 2009. 3-son. – B.44 – 47. 17. Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining frazeologik lug‘ati. T., O‘qituvchi, 2002. 18. Rahmatullayev Sh. Frazeologik birliklarning asosiy ma’no turlari. T., Fan, 1999. 19. Rahimbayeva D. Sravnitelnaya tipologiya uzbekskix narodnix poslovits. Diss. … kand. fil. nauk. - Tashkent, 2002. 20. Ro‘zimboyev X. Xorazm folklorining xorijda o‘rganilishi tarixidn. Fil. fan. nom. diss. – Toshkent, 1996. 21. Salimova A.E. O‘zbek xalq ertaklarining ingliz tiliga tarjimasi xususida // Ijodkor yoshlar va fan-texnika taraqqiyoti. Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi. – Buxoro, 2007. – B.194 – 196. 22. Sulaymonova F. Sharq va G‘arb. – T.: O‘zbekiston, 1997. 23. Tosheva O

29. Ergasheva Z.T. Afandi latifalarining ingliz tiliga tarjimasi xususida // Germanistika va romanistikaning O‘zbekistonda taraqqiyoti hamda kelajagi. Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi. – Buxoro, 2008. – B. 22 –223. 30. Yusupova H.O‘. «Ota vasiyati» ertagining inglizcha tarjimasida milliylikning ifodasi // Buxoro universiteti ilmiy axborotlari – Buxoro, 2006. 3-son. – B.49 – 53. 31. Yusupova H.U. Uzbek Folklore Abroad // Filologicheskiye nauki. Voprosi teorii i praktiki. – Tambov, izd-vo «Gramota», 2010. 3-son – S.15 – 17. 32. Yusupova H.O‘. Afandi latifalarining ingliz tiliga tarjimalari ustida ba’zi tahlillar // Badiiy tarjima, tilshunoslik, adabiyotshunoslik va madaniyatlararo aloqalar kontekstida. Respublika ilmiy-amaliy anjumani materiallari. – Jizzax, 2011. – B.139 – 141 33. O‘z

1. Bowra S. Heroic Royetry. London, 1961. 2. Idries Shah. The Pleasantries of the Incredible Mulla Nasrudin. Published: Penguin Books, 1968. - 224 p. 3. Petersen M. Treasury of Uzbek legends and lore. Tashkent: Qatortol- Kamolot, 2000. – 180 p. 4. Paksoy N.V. "Alpamysh" Central Asian Identity under Russian Rule, USA, AACAR, 1989. 5. Schoolbraid G. M. The Oral Epic of Siberia and Central Asia, Indiana, 1975. 6. Reihl K. Uzbek Epic Poetry: Traditions and Poetic Diction. Hainsworth, 1989. 7. Tales from the Silk Road. – UNESCO, 2004. - p. 27 8. Shah I. The Exploits of Incomparable Mulla Nasrutdin. London, 1974. – P.40. 9. Petersen Marilyn. Treasury of Uzbek Legends and Lore. – T.: Qatortol- Kamolot, 2000. - P.77 Internet manbaalari 51

1. n.ziyouz.com/.../mamatqul-jo-rayev-xalq-ijodiyoti-bebaho-q 2. library.ziyonet.uz/uzc/book/download/3831 3. malaka.uz/.../book_0a3d3253ad4a51d07142376eda3671cf.. 4. https://referat.arxiv.uz/index.php?do=files&op...3 5. www.edebi.net/.../1226-samdu-turkiy-xalqlar-adabiyoti 6. n.ziyouz.com/.../muhammadjon-xolbekov-tarjima-amaliyoti 7. https://yoshlikjurnali.uz › “ Ёшлик ” хазинасидан 8. orangeworld.webgarden.com/a/garri-potter-turkumidagi 9. https://fledu.uz/ingliz-tilida-bevosita-tarjima-qilinmaydigan-s ... 10. ibrary.ziyonet.uz/ru/book/download/41075 ertak.uz/tale/rutale 11. ziyonet.uz/uz/site/search?Find%5Bsearch...ertaklar. 12. hilolnashr.uz/ingliz-xalq-ertaklari 52

Купить