Milliy sport turlari - Физическая культура - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	1.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Физическая культура

Milliy sport turlari

Купить

MILLIY SPORT TURLARI
KIRISH
ASOSIY QISM 2
1. Milliy sport turlarining salohiyati. 3
2 Xalqaro sport turlarining vatanimizda shakllanishi. 9
3 Milliy va xalqaro sport turlarida jamoat ishtiroki 17
4 1.4. Xalqaro sport musobaqalarini joriy etish orqali,
O zbekistonda sport salohiyatini rivojlantirish.ʻ 32
XULOSA ........................................................................................................ …..
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI ................................. …..
1

KIRISH
Milliy sport, jismoniy tarbiya, sog'liqni saqlash, fitnes, sport bilan shug'ullanish, yaxlit
rivojlanish. Milliy sport va o'yinlar jismoniy tarbiya va sog'liqni saqlash natijalarini
shakllantirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Sport bilan shug'ullanish va yaxlit
rivojlanish o'rtasidagi bog'liqlik keng e'tirof etilgan. Ushbu maqola milliy sportning
jismoniy farovonlikka ko'p qirrali ta'siri haqida tushuncha olish uchun mavjud
adabiyotlarni sinchkovlik bilan o'rganishga qaratilgan. Ko'plab tadqiqotlar milliy sport
bilan shug'ullanish va jismoniy tayyorgarlik o'rtasidagi ijobiy bog'liqlikni ta'kidladi.
Misol uchun, Smit va boshq. (2019) milliy sport bilan shug'ullanadigan o'spirinlar
ishtirok etmaydigan hamkasblariga nisbatan yuqori darajadagi yurak-qon tomir
fitnesini namoyish etganligini namoyish etdi. Bundan tashqari, stressni kamaytirish va
ruhiy salomatlikni yaxshilash kabi sportning psixologik foydalari keng
hujjatlashtirilgan (Jons va boshq., 2020). Adabiyotlar sharhi milliy sport turlari bilan
bog'liq ijtimoiy va kognitiv afzalliklarni yanada o'rganib chiqadi, bu mavzuni har
tomonlama tushunish zarurligini ta'kidlaydi. Milliy sportning jismoniy tarbiya va
salomatlikka ta'siri to'g'risida ma'lumot to'plash uchun tegishli tadqiqotlar tizimli
ravishda ko'rib chiqildi. Inklyuziya mezonlari so'nggi o'n yil ichida turli xil demografik
guruhlarga bag'ishlangan tadqiqotlarni milliy sport turlari va xalq o‘yinlari o‘ziga xos
qadriyat sifatida avlodlardan avlodlarga o‘tib boradi. Ularni ardoqlagan yoshlar
qalbida Vatanga muhabbat tuyg‘usi qaror topadi, milliy ruh shakllanib, xalqimizning
an'ana va urfodatlarini e'zozlash hissi yanada kuchayadi. Xullas, milliy o‘yinlar
yoshlarni o‘zbekona tarbiyalashning eng ta'sirchan vositalaridan biridir. Bu o‘yinlar
qanchalik keng yoyilsa, vatanparvar yoshlar safi shunchalik kengayadi.
2

1.MILLIY SPORT TURLARI
Har bir xalqning madaniyati o‘ziga xos bo‘lib, tili, urf-odatlari, turmush tarzi,
o‘yinlarida namoyon bo‘ladi. Ma'naviy qadriyatlar, me'yorlar, yutuqlarning
davomiyligini saqlash juda muhim, chunki bu meros xalqning millat sifatida
yashashining zaruriy shartidir. Ma’lumki, uzoq tarixga ega bo‘lgan jismoniy
madaniyat umumiy madaniyatning tarkibiy qismi hisoblanadi. O‘zbekiston
jamoatchiligi uchun ham yuqori saviyadagi sport yutuqlari, ham ommaviy jismoniy
tarbiya yutuqlari muhim bo‘lib, bunda xalqning ijtimoiy xotirasini etkazuvchi milliy
sport turlari yorqin tarkibiy qism hisoblanadi.
Ta’kidlash joizki, zamonaviy sportga yo‘l milliy o‘yinlardan o‘tadi. Jamiyat madaniy
xotirasining muhim tarkibiy qismiga aylangan va zamonaviy O‘zbekistonda
rivojlanayotgan ba’zi an’anaviy sport turlarini sanab o‘tamiz.
Shunday qilib, ot sporti juda mashhur musobaqa turi bo'lgan va shunday bo'lib qoladi.
Masalan, chavandozlardan topqirlik va epchill
ikni talab qiladigan ko‘pkari (uloq) ot sporti musobaqasining bir turi miloddan avvalgi
2—3-asrlarning boshlarida shakllangan. Turkiy tillarda “ko‘pkari” nomining
etimologik ma’nosi yo‘qolib, an’anaviy ravishda inventar – “ulak” nomi bilan atala
boshlandi. Yuz chavandozning oldidagi musobaqada ular echki yoki buzoqning tana
go'shtini tashladilar; chavandozlar jasadni otdan tushmasdan ko'tarishga harakat
qilishdi; vazifa olomondan qochish, ta'qibchilarga qarshi kurashishdir. Uloq, avvalo,
bayram, to y-marosimlarda o tkaziladigan musobaqa, o yin bo lib, unga yaqin-ʻ ʻ ʻ ʻ
atrofdagi qishloqlardan chavandozlar jalb qilingan, qoidalarga ko ra ikki guruhga
ʻ
bo lingan. Natijalarga ko'ra g'oliblar nomi e'lon qilindi, ularga sovg'alar, sovg'alar
ʻ
(chorva mollari, kiyim-kechak, gilamlar, pul mukofotlari va boshqalar) topshirildi.
3

Ming yillar davomida o'yin xalq asoslari bilan shakllangan, rivojlangan, mashhurlikka
erishgan, milliy an'analar va turmush tarzi bilan chambarchas bog'liq.
Alaman-bayga (poyga) - o'rta asrlarda eng yuqori rivojlanishga erishgan xalq poygasi.
U, qoida tariqasida, bayram kunlarida o'tkazildi, o'z ahamiyatini yo'qotmadi, imkon
qadar bayramlar va sport va yengil atletika dasturiga kiritilgan. Qoidalarga ko'ra: ular
otlarini egarlab, bir qatorga tizilishdi va signal bilan ma'lum bir joyga oldinga
yugurishdi, keyin butun chopayotgan otliqlar orqaga burilib ketishdi; birinchi qaytgan
kishi g'olib deb topildi.
Baiga (poyga) - uzoq masofaga sakrash. Odatda 50 km masofaga poyga shaklida yirik
kompleks musobaqalar paytida o'tkazildi.
Chowgan - ot polosi. Rivojlanishning boshlanishi 7-8-asrlarga to'g'ri keladi, o'yin
jangchilarning asosiy o'yin-kulgilaridan biri edi. Chavandozlarning maxsus tayoqlari
(suljonlar) bo'lib, ular yordamida to'pni urib tushiradi. O'yinchilar ikki partiyaga
bo'lingan; har bir jamoa to'pni raqib darvozasiga uzatishga harakat qildi. Ba'zida
chougan zamonaviy xokkeyni eslatuvchi otda o'ynalmagan.
Ot sporti bilan bir qatorda dorbozlik, ya ni qo zg almas arqonda muvozanat nuriʼ ʻ ʻ
(langar) bilan ijro etish san ati ham muvaffaqiyat qozondi. Muvozanat san'ati 2,5 ming
ʼ
yil oldin Sharqda paydo bo'lgan va keyin butun dunyoga tarqaldi. Ajoyib jismoniy
tayyorgarligi va yaxshi koordinatsiyani namoyish etgan arqonchilar bayram va
tantanalarda chiqish qildilar.
Xalq mehrini qozongan navbatdagi sport turi kurash, milliy belbog‘li kurashdir.
Tarixiy merosni tiklash bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshirishda jang san’atining
ushbu turiga alohida e’tibor qaratildi, chunki bugungi kunda aynan O‘zbekiston
boshqa jang san’atlari orasida o‘zini tanib olish, sport turi sifatida muayyan qoidalarni
4

ishlab chiqish va sportning barcha turlarini rivojlantirishda birinchi o‘rinda turadi. bu
xalqaro maqom. Duel milliy boylik bo'lib, ko'p asrlik falsafa, qadriyatlar, raqibga
hurmat, insonparvarlik, halollikni o'zida mujassam etgan. Qanday oddiy qoidalar
tasdiqlaydi, biz eslaymiz: og'riqli va bo'g'uvchi usullar, beldan pastroq tutqichlar va
har qanday tajovuzkorlik va xo'rlik ko'rinishlari taqiqlanadi; jang faqat pozitsiyada
bo'lib o'tadi, moyil holatda kurashish taqiqlanadi, raqibning tanasi uchinchi nuqtada
qo'llab-quvvatlansa, jang to'xtaydi. Kurash, avvalambor, kuch va epchillik musobaqasi
bo‘lib, raqiblarning bir-birini hurmat qilishidan iborat. Bularning barchasi kurashni
oddiy, tushunarli, ajoyib, jo‘shqin va xavfsiz sport turiga aylantiradi, uni yoshlar ham,
keksa yoshdagilar ham qo‘llab-quvvatlaydi. Va, masalan, “kurash”, “halol”, “taazim”,
“to‘xta”, “yonbosh” atamalari xalqaro sport lug‘atiga tabiiy ravishda kirib keldi.
Kurash kurashiga bo‘lgan qiziqish jang san’atining boshqa turlarining rivojlanishiga
sabab bo‘ldi. Masalan, mintaqa xalqlari jang san’atining ko‘p asrlik an’analarini o‘zida
mujassam etgan zamonaviy jang san’ati turi – “O‘zbek jang sanati” (o‘zbek jang
san’ati) ayniqsa, yoshlar o‘rtasida ommalashgani buni tasdiqlaydi. Ushbu jang san'ati
o'rganilgan meros asosida yaratilgan, turli jangovar tizimlarning samarali usullari bilan
boyitilgan. Ushbu jang san'ati ma'lum yo'nalishlar bilan ajralib turadi: sport,
sog'lomlashtirish (40 yoshdan keyin), qo'l san'ati (3000 qo'l texnikasi), temuriylar jang
san'ati (pichoq, qilich, tayoq, nayza bilan ishlash), jangovar kurash. Himoya va hujum
harakatlarining komplekslari tarixiy shaxslar nomi bilan atalgan, bu, shubhasiz,
vatanparvarlik tarbiyasiga hissa qo'shadi.
Jang san'atining yana bir qiziq turi, uni e'tibordan chetda qoldirib bo'lmaydi, bu Turon
(so'zning tarixiy ma'nosi epchil, kuchli, qo'rqmas) - bu jang san'atidir, ular qadimgi
davrlarda sodir bo'lgan janglarda uchragan turli xil uslublar elementlarini o'z ichiga
oladi. hozirgi O'zbekiston hududi. Mutaxassislarning fikricha, o‘tmishda savdo
shaharlarida Buyuk ipak yo‘li bo‘ylab yurgan karvonlarni kuzatib borish va himoya
qilish bilan shug‘ullanuvchi kishilar bo‘lgan. Ular noyob jangovar mahoratga ega
edilar, bu ularga ko'plab va yaxshi qurollangan raqiblarga qarshi muvaffaqiyatli
kurashish imkonini berdi. To‘g‘ri tizimlashtirilgan va qayta ishlab chiqilgan bu
jangovar mahoratlar Turon jang san’atining asosini tashkil etadi. Shu bilan birga, jang
san'ati o'ziga xos falsafani, dunyoqarash tizimini o'z ichiga olishi, bu bilan tanishish
jangchiga zarur psixologik tayyorgarlik darajasiga erishishga imkon berishini hisobga
olish kerak.
Sanab o‘tilgan milliy o‘yinlar, jismoniy mashqlar, asrlar davomida shakllangan milliy
sport turlari, albatta, nafaqat jismoniy sifatlarni (kuch, tezlik, chidamlilik, epchillik,
moslashuvchanlik), balki axloqiy va irodaviy fazilatlarni ham har tomonlama
rivojlantirdi. Asta-sekin shaxs rivojlanishining jismoniy yo'nalishining utilitar
ahamiyati nafaqat sog'lom turmush tarzi, faol jismoniy tarbiya va sportni targ'ib qilish
bilan to'ldirildi, balki kundalik hayotning bir qismiga, bo'sh vaqt shakliga aylandi va
tushunchaga aylandi. uning keyingi organik rivojlanishi.
Etnosport turlariga an'anaviy sport turlari, xalq o'yinlari kiradi va bu jismoniy faoliyat
turlari insoniyatning madaniy merosini saqlashda katta rol o'ynaydi. Dunyodagi har bir
etnik guruh ko'p asrlik o'yin madaniyati asosida o'ziga xos bo‘lgan etnosport turlarini
yaratadi. Bunday sport turlarini rivojlantirish YUNESKOning madaniy xilma-xillikni
5

targ‘ib qilish, madaniyatlar o‘rtasidagi muloqot va jamiyatning barqaror rivojlanishi
uchun nomoddiy madaniy merosni asrab-avaylash bo‘yicha faoliyati va dasturlariga
hamohangdir. Dunyoda etnosport turlarini rivojlantirish borasida bir qator ishlar
amalga oshirilmoqda. Jumladan, 2012-yilda Monrealda (Kanada) ikki tashkilot ‒
Kanada Etnosport jamiyati va 2011-yilda tuzilgan dunyodagi birinchi etnosport
tashkiloti Rossiya an’anaviy o‘yinlar va etnosport federatsiyasi tomonidan
‒
Butunjahon etnosport jamiyati tashkil etildi. 2018-yilda Butunjahon etnosporti (World
Ethnosport) shtab-kvartirasi Riga (Latviya) shahriga ko‘chirildi [10]. Butunjahon
etnosporti YUNESKOning an anaviy o yinlar va sport turlari bo yicha turli loyihalari
ʼ ʻ ʻ
– An anaviy o yinlar va sport bo yicha maslahatchilar qo mitasi, Jismoniy tarbiya va
ʼ ʻ ʻ ʻ
sport bo yicha hukumatlararo qo mitasining (CIGEPS) Doimiy maslahat kengashi
ʻ ʻ
bilan hamkorlik qiladi. Mazkur tashkilot YUNESKOning II toifadagi institutlari –
YUNESKOning Ko‘chmanchi sivilizatsiyalarni o‘rganish xalqaro instituti
(Mo‘g‘uliston) va YUNESKO/Tencent ochiq raqamli an’anaviy o‘yinlar kutubxonasi
(Xitoy) bilan qo‘shma dasturlarni ham amalga oshiradi [3, 3]. Butunjahon
etnosportining asosiy tadbir loyihasi Butunjahon Etnosport Challenge turnirlari
‒ ‒
etnik nomoddiy madaniy merosni saqlash va rivojlantirish maqsadida mahalliy
an’anaviy o‘yinlar qoidalari va jihozlariga muvofiq taniqli sportchilar ishtirokida
muntazam ravishda o‘tkaziladigan xalqaro musobaqalardir. “Ethnosport Challenge”
turnirlari, birinchi navbatda, xalqlar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar an’analari tarixan
shakllangan Ipak yo‘li bo‘ylab madaniy aloqalarni saqlab qolishga qaratilgan. Loyiha
2018-yilda boshlangan va allaqachon to‘rtta turnirga mezbonlik qilgan Rossiya,
‒
Malayziya, Braziliya va Litvada. Butunjahon etnosporti barcha qit’alardagi 48
mamlakat olimlari, an’anaviy o’yinlar va etnosport tadbirlari tashkilotchilarini
birlashtiradi [3, 5]. 2015-yil 7-sentabrda Qirg‘iziston va Turkiya tashabbusi bilan
Yevroosiyo davlatlarining etnik, an’anaviy va milliy sport turlari federatsiyalarini
(“Kavkaz o yinlari”, “Erdin o yinlari”, “Maanchari o yinlari”, “Salburun” va
ʻ ʻ ʻ
boshqalar) o‘z ichiga olgan Butunjahon etnosport konfederatsiyasi tashkil etildi. Ayni
paytda Jahon etnosport konfederatsiyasiga Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Turkiya,
Ozarbayjon, Mo‘g‘uliston, Vengriya, Gruziya, Rossiya, Argentina, Yaponiya,
Meksika, Polsha, Qatar, Ruminiya, Tunis, Litva kabi 16 davlat a’zo [10].
Butunjahon ko chmanchilar o yinlari Qirg iziston hukumati tashabbusi bilan 2012-
ʻ ʻ ʻ
yilda ko chmanchi sivilizatsiya madaniyatini tiklash va saqlash maqsadida tashkil
ʻ
etilgan yirik xalqaro loyiha hisoblanadi. Butunjahon ko chmanchilar o yinlari etnik
ʻ ʻ ‒
sport turlari bo yicha xalqaro sport musobaqalari bo‘lib. Mazkur musobaqalar
ʻ
Markaziy Osiyoning tarixan ko‘chmanchi xalqlarining o‘yinlari asosida tashkil etilgan.
Butunjahon ko chmanchilar o yinlarining hammuallifi Butunjahon etnik o yinlar
ʻ ʻ ʻ
konfederatsiyasi hisoblanadi [2, 7]. Birinchi Jahon ko‘chmanchilar o‘yinlari 2014-
yilning 9-14-sentabr kunlari Qirg‘izistonning Issiqko‘l viloyati Cho‘lpon-Ota shahrida
bo‘lib o‘tdi. Ularda 19 davlatdan 583 nafar sportchi ishtirok etdi. Musobaqalar etnik
sportning 10 turi bo‘yicha o‘tkazildi. Madaniy dasturda 1200 kishi ishtirok etdi.
Televizion eshittirish 230 million kishilik auditoriyaga ega 40 mamlakatni qamrab
oldi. Ikkinchi va uchinchi Ko‘chmanchilar o‘yinlari ham Cho‘lpon-Otada bo‘lib o‘tdi:
2016-yilda 60 ta davlat, 2018-yilda esa 66 ta davlat ishtirokida. To'rtinchi o'yinlar
6

2022-yilda Turkiyaning Iznik shahrida bo‘lib o‘tdi, unda 100 dan ortiq davlat ishtirok
etdi. Qadimiy qadriyatlarimiz – xalq o'yinlari va milliy sport turlariga hukumat
darajasida e’tibor qaratilayotganini ham e’tirof etish lozim. 2019-yilning noyabr oyida
O‘zbekiston poytaxtida Butunjahon etnosport kengashi va Butunjahon Strongmen
federatsiyasi (WSF) kengashining qo‘shma yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi va unda tuzilgan
ittifoq doirasidagi hamkorlik rejalari tasdiqlandi. 2019-yil dekabr oyida Bogota
shahrida (Kolumbiya) bo lib o tgan YUNESKOning Nomoddiy madaniy merosniʻ ʻ
muhofaza qilish bo yicha Hukumatlararo qo mitasining 14-sessiyasi yig ilishida
ʻ ʻ ʻ
Konvensiyani amalga oshirish bo yicha maslahat hamkori sifatida Jahon etnosportini
ʻ
akkreditatsiya qilish to g risida qaror qabul qilindi. Olingan maqom doirasida
ʻ ʻ
O‘zbekiston Butunjahon etnosport faoliyati markaziga aylandi. O‘zbekiston va
YUNESKO o‘rtasidagi hamkorlik dasturiga kiritilgan hamkorlik shartnomalari tuzildi
[6, 577]. 2020-yilda Xiva “Turk dunyosi madaniyati poytaxti” deb e’lon qilindi.
Mazkur qadimiy shaharda har yili Butunjahon bahodirlar o‘yinlari federatsiyasi (WSF)
ko‘magida Pahlavon Mahmud nomini abadiylashtirish maqsadida “Bahodirlar
o‘yinlari” xalqaro turniri o‘tkaziladi. Turnir o‘zbek xalqining buyuk farzandi, o‘z
davrida Markaziy Osiyo, Eron, Ozarbayjon, Afg‘oniston va Hindistonda mashhur
kurashchi, ustoz, faylasuf va so‘fiy bo‘lgan Pahlavon Mahmud xotirasiga bag‘ishlab
tashkil etiladi [7]. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 17-iyundagi
“Kamondan otish sportini yanada rivojlantirish va ommalashtirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi Farmoni O‘zbekistonda etnosportni rivojlantirish yo‘lidagi navbatdagi
muhim qadam bo‘ldi. Hujjatda Toshkent shahrida “Alpomish va Barchinoy” xalqaro
turniri, Samarqandda xotin-qizlar o‘rtasida “To‘maris kubogi”, Buxoro, Qo‘qon,
Samarqand va Xiva shaharlarida Turizm va viloyat markazlarida kamonchilar uchun
kamondan otish haftaligini o‘tkazish, sport bazasini tashkil etish ko‘zda tutilgan [9].
2021-yil 8-oktyabrda Toshkent shahrida “O‘zbekistonda etnosportning rivojlanish
istiqbollari” mavzusida xalqaro konferensiya bo‘lib o‘tdi. O‘zbekistonda milliy sport
turlarini rivojlantirish va ommalashtirish mamlakatimiz rahbariyati tomonidan ilgari
surilgan muhim tashabbuslardan biri va nomoddiy madaniy merosni asrash,
shuningdek, aholi orasida jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirish va ommalashtirish
sohasidagi asosiy masalalardan biridir. Shu maqsadda tashkil etilgan xalqaro
konferensiya “O‘zbekistonni etnosport va milliy qadriyatlar orqali kashf eting!” shiori
ostida o‘tkazildi. Makur xalqaro konferensiyada O‘zbekiston Etnosport assotsiatsiyasi
tashkil etilganligi barchaga ma’lum qilindi [10]. O‘zbekiston etnosport assotsiatsiyasi
2021-yil 6-oktyabrda Adliya vazirligidan ro‘yxatdan o‘tkazildi. Milliy va an’anaviy
sport turlarini, xalq o‘yinlarini tiklash, rivojlantirish, ularning yagona tartib-qoidalarini
ishlab chiqish hamda tatbiq etish, shuningdek aholi orasida sog‘lom turmush tarzini
targ‘ib qilish ham Etnosport assotsiatsiyasining asosiy maqsadlaridan hisoblanadi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-yanvardagi “O‘zbekiston
Respublikasida jismoniy tarbiya va sportni yanada takomillashtirish va ommalashtirish
chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-5924-sonli Farmoniga muvofiq, bir nechta
ixtisoslashtirilgan muassasalar vakillari, shu jumladan Jangchi-polvonlar milliy
markazi, O‘zbekiston uloq-ko‘pkari federatsiyasi, O‘zbekiston kamar va uchkurash
uyushmasi, Kamondan otish milliy federatsiyasi va Belbog‘li kurash sport
7

federatsiyasi o‘rtasida mamlakatimizda Milliy etnosport uyushmasini tashkil etish
to‘g‘risida kelishuvga erishildi [7]. O zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yilʻ
30-oktyabrdagi “Sog lom turmush tarzini hayotga keng tatbiq etish va ommaviy
ʻ
sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to g risida”gi PF–6099-son Farmoniga
ʻ ʻ
muvofiq, respublika hududlarida ekspeditsiya tashkil qilgan holda milliy sport turlari
hamda xalq o yinlari tarixini o rganish asosida “O zbekiston Respublikasi milliy sport
ʻ ʻ ʻ
turlari va xalq o yinlari ensiklopediyasi”ni tayyorlash va chop etish maqsadida qator
ʻ
tashkilotlar hamkorligida qo shma qaror qabul qilingan edi. Milliy sport turlari va xalq
ʻ
o yinlari ensiklopediyasini yaratishdan ko zlangan asosiy maqsad, qadimdan bizgacha
ʻ ʻ
yetib kelgan milliy sport turlari va xalq o yinlarini keng jamoatchilik, xususan xorijlik
ʻ
sayyohlarga namoyish etish va bu orqali milliy o yinlarimiz va sport turlarini xalqaro
ʻ
miqyosiga olib chiqishdan iborat [9]. Oriental Renaissance: Innovative, educational,
natural and social sciences (E)ISSN 2022-yilda O'zbekiston xalq o'yinlari va milliy
sport turlarining tarixi, qonunqoidalarini o'zida aks ettirgan “O‘zbekiston Respublikasi
milliy sport turlari va xalq o‘yinlari entsiklopediyasi” chop etildi. Mazkur
ensiklopediya 2 qismdan iborat bo‘lib, unga jami 82 ta milliy xalq o‘yinlarining kelib
chiqish tarixi va rivojlanish bosqichlari haqidagi ma’lumotlar o‘zbek, rus va ingliz
tillarida kiritilgan. Kitobning 1-qismida milliy sport turlari va ularning rivojlanishiga
munosib hissa qo‘shgan sulolaviy sportchilar haqida so‘z yuritilgan bo‘lsa, 2-qismda
milliy sport turlari va xalq o‘yinlarining kelib chiqish tarixi, rivojlanish bosqichlari
to‘g‘risida hikoya qilinadi [10]. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 11-
apreldagi “Mahallalarda yoshlarni ommaviy sportga jalb qilishni yangi bosqichga olib
chiqish chora-tadbirlari to g risida”gi PQ-201-son qarori bilan 2023-yil 1-martdan
ʻ ʻ
boshlab milliy sport turlari bo yicha uch bosqichli umumrespublika sport
ʻ
musobaqalarini o tkazish tizimi joriy qilinadi [5, 145]. 2022-yil 25-mayda O‘zbekiston
ʻ
Respublikasi Prezidentining “Etnosport turlarini ommalashtirish va rivojlantirish
chora-tadbirlari to'g'risida”gi qarori qabul qilindi. Mamlakatimizda milliy sport turlari
va хalq o yinlarini (etnosport) targ ib qilish va ommalashtirish, bolalar va o smirlarni
ʻ ʻ ʻ
ularga keng jalb qilish maqsadida, mazkur qaror asosida Etnosport turlarini 2025-
yilgacha ommalashtirish va rivojlantirish dasturi hamda mazkur dasturni 2022-2023
yillarda amalga oshirish bo yicha “yo l хaritasi” tasdiqlandi [9]. Mazkur qarorda
ʻ ʻ
barcha ta’lim muassasalarida milliy sport turlari va xalq o‘yinlarining mohiyati va
ularning jismoniy, intellektual, ma’naviy-axloqiy jihatdan o‘rni haqida tushunchalar
berib borilishi ham ko‘rsatib o‘tildi. O‘zbekiston etnosport assotsiatsiyasiga aholining
barcha qatlamlarini etnosport bilan shug‘ullanishga jalb qilish, mahallalarda etnosport
turlari bo‘yicha xalq o‘yinlari va musobaqalarni o‘tkazish hamda Butunjahon etnosport
konfederatsiyasi bilan hamkorlikni kuchaytirish vazifalari topshirildi [8]. O‘zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Xalq salomatligi milliy kengashiga
quyidagilarni amalga oshirish topshirildi: - ommaviy sport musobaqalari tashkil
qilinadigan etnosport turlari ro yхatini tasdiqlash; - 2023-yilgi sport va ommaviy
ʻ
jismoniy tarbiya tadbirlarining kalendar rejasida etnosport turlari bo yicha
ʻ
musobaqalarni o tkazish uchun zarur mablag lar ko paytirilishi hamda ajratilishini
ʻ ʻ ʻ
ta’minlash; - 2023-yilgi sport va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlarining kalendar
rejasiga muvofiq etnosport turlari bo yicha musobaqalar o tkazilishini ta’minlash; -
ʻ ʻ
8

alohida etnosport turini rivojlantirish maqsadida sport federatsiya (assotsiatsiya)larini
tashkil qilish choralarini ko rish. Mazkur qarorga ko‘ra, 2023-yil 1-martdan boshlabʻ
etnosport turlari bo yicha musobaqalar har yili an’anaviy tarzda o tkaziladi. Xususan,
ʻ ʻ
Toshkent shahrida har yili etnosport turlari bo yicha “Uzbekistan Ethno Games”
ʻ
respublika festivali, Xiva shahrida har ikki yilda bir marotaba Xalqaro etnosport
festivali tashkil qilinadi. Bunda “Ichan qal’a” majmuasida festivalning ochilish va
yopilish marosimlari o tkaziladi. Har bir hududda ot sporti turlariga tegishli anjomlar
ʻ
do‘koni ochiladi. 2023-yil 8-10-sentabr kunlari qadimiy Xiva shahrida ilk marotaba
Xalqaro etnosport festivali bo‘lib o‘tdi. Milliy qadriyatlar va an analarni o zida
ʼ ʻ
jamlagan ushbu tadbirda 63 ta mamlakatdan qariyb 930 nafar etnosport
namoyandalari, ommaviy axborot vositalari xodimlari ishtirok etganligi festivalga
dunyo miqyosida qiziqish va e’tibor naqadar katta ekanini yaqqol ko‘rsatib turibdi.
“Ichan qal a” majmuasi hamda uning atrofidagi maydonlarda belbog li kurash
ʼ ʻ
bo yicha xalqaro turnir, o zbek jang san ati, mass resling, bahodirlar o yini va tosh
ʻ ʻ ʼ ʻ
ko tarish bo yicha jahon chempionatlari, kamondan otish bo yicha xalqaro ochiq
ʻ ʻ ʻ
turniri, milliy kurash, bel olish va uch kurash, Turon yakkakurashi, qushlar ovi va ot
sporti turlari bo yicha ko rgazmalar, mohir oshpazlar ishtirokida osh chempionati,
ʻ ʻ
milliy ovqatlar va qovun sayli kabi tadbirlar o tkazildi. Shuningdek, Butunjahon
ʻ
etnosport konfederatsiyasining “Meros bilan bog langan, etnosport bilan birlashgan”
ʻ
shiori ostida etnosport sammiti, Butunjahon etnosport konfederatsiyasi Ijroiya
qo mitasi a zolarining uchrashuvi va Xalqaro etnosport festivali paradi ham tashkil
ʻ ʼ
etildi. Tadbir doirasida etnosport turlarini rivojlantirish va yanada ommalashtirish
bo‘yicha forum, osh pishirish musobaqasi, qovun sayli, hunarmandchilik mahsulotlari
hamda san’at asarlaridan ko‘rgazma, “Bahodirlar o‘yini” musobaqasi, 6 ta sport turi
bo‘yicha ko‘rgazmali chiqishlar, 12 ta milliy xalq o‘yinlari bo‘yicha ko‘rgazmali
o‘yinlar tashkil etildi.
9

2 Xalqaro sport turlarining vatanimizda shakllanishi.
6 aprel – Taraqqiyot va tinchlik yo‘lida xalqaro sport kuni
“Biz xalqaro sport maydonlarida O‘zbekistonning nufuzi va obro‘-e’tiborini
oshirishga katta hissa qo‘shgan sportchilarimiz bilan faxrlanamiz. Shu bilan birga,
oliy sportda erishilgan yutuqlar bilan chegaralanmasdan, ommaviy sportga ham katta
e’tibor berishimiz kerak”.
Shavkat Mirziyoev

Yangi O‘zbekiston hayotining barcha sohalarida amalga oshirilayotgan izchil
islohotlar bugun har jabhada ilg‘orlab bormoqda. Birgina sport sohasida erishilayotgan
yutuqlarning o‘zi tahsinga loyiq.
Sport avvalo jismoniy madaniyatning tarkibiy qismi, jismoniy tarbiya vositasi va
usulidir. Sport deganda, odatda, jismoniy mashqlarniit turli majmualari bo‘yicha
musobaqalar tashkil etish, tayyorlash va o‘tkazish tizimi ko‘zda tutiladi.
Sportning maqsadi, bir tomondan, kishilarning sog‘lig‘ini mustahkamlash va umumiy
jismoniy rivojlantirish bo‘lsa, ikkinchi tomondan, sport musobaqalarida yuqori natija
va g‘alabalarga erishishdir.
Shu ma’noda, Yer yuzidagi dastlabki sport musobaqalari Yunonistonda miloddan
avvalgi 1580 yilda bo‘lib o‘tgani g‘oyat ahamiyatlidir. O‘z navbatida, 1894 yilda
Xalqaro olimpiada qo‘mitasi (XOQ) tashkil qilinganidan keyin sport dunyo miqyosida
jadal rivojlana boshladi. 1896 yildanoq zamonaviy Olimpiada o‘yinlari ni o‘tkazishga
kirishilgani ham bu fikrimizni tasdiqlaydi.
Taraqqiyot jarayonida sportning mazmun-mohiyati tubdan kengayib, umummadaniy,
siyosiy, estetik, iqtisodiy ahamiyat kasb etdi. Endilikda sport do‘stona xalqaro
aloqalarni kengaytirishga, xalqlarning o‘zaro bir-birini tushunishi va do‘stligi
rivojlanishiga xizmat qilmoqda.
Bunga yorqin misol: 2013 yilning 23 avgustda Birlashgan Millatlar Tashkiloti
(BMT) Bosh Assambleyasida bir ovozdan 6 aprel sanasini – “Taraqqiyot va
tinchlik yo‘lida xalqaro sport kuni”) sifatida nishonlash to‘g‘risida qaror qabul
qilingan.
10

O‘zbekistonda ham ushbu sana muntazam nishonlab kelinadi. Shu kuni joylarda turli
darajadagi sport tadbirlari o‘tkaziladi. Zero, har qanday jismoniy mashg‘ulotlarni
bajarsak, nafaqat xalqaro sanani nishonlagan, balki o‘z salomatligimiz uchun
qayg‘urgan ham bo‘lamiz.
Sport nafaqat insonning jismoniy salomatligini mustahkamlashga yordam beradi, balki
tirishqoqlik, sabr-toqat, yetakchilik fazilatlari, qat’iyatlilik, muloqot qobiliyatlari va
jamoa ruhini tarbiyalashga imkon beradi. Shu bois mamlakatimizda aholi va ayniqsa,
yoshlarning jismoniy tarbiyasiga katta e’tibor qaratish lozim.
Prezident Shavkat Mirziyoev 2022 yil 1 aprel kuni yoshlar o‘rtasida ommaviy sportni
rivojlantirish chora-tadbirlari bo‘yicha o‘tkazgan yig‘ilishda shu haqda so‘z bordi.
Mamlakatimizda sportni har tomonlama rivojlantirish bo‘yicha muhim vazifalar
belgilab berildi.
Shu asosda yurtimizda jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanish uchun keng sharoitlar
yaratilmoqda. So‘nggi uch yilda 118 ta sport majmuasi, mahallalarda 7 mingta sport
maydonchasi foydalanishga topshirildi.
Bugungi kunda 3 ming 500 ta mini-futbol, 6 mingta basketbol, voleybol, 663 ta
badminton maydonlari, mingdan ortiq fitnes zali mavjud. Har bir tuman va shahar
markazlarida “Salomatlik yo‘laklari” hamda velosiped yo‘llari tashkil etilgan.
Taraqqiyot strategiyamizda jismoniy tarbiya va sport bilan muntazam
shug‘ullanadigan aholi sonini keyingi besh yilda 33 foizga yetkazish maqsadi
belgilangan.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan Sportni rivojlantirish vazirligiga
mahallalardagi yoshlar yetakchilari bilan birga yil davomida 6 million nafar o‘g‘il-
qizni ommaviy sport tadbirlariga qamrab olish vazifasi qo‘yildi. Buning uchun joriy
yil 10 apreldan boshlab mahalla, tuman, viloyat va respublika bosqichlaridan iborat
ommaviy sport tadbirlari o‘tkaziladi.
Bu tadbirlarni tashkil etish uchun “Yoshlar daftari” jamg‘armasidan har bir viloyatga
100 million so‘mgacha, g‘olib va sovrindorlarni taqdirlash uchun 1 milliard so‘mgacha
mablag‘ ajratiladi. Eng yaxshi natija ko‘rsatgan yoshlar tuman va shahar, viloyat
hamda milliy terma jamoalar tarkibiga saralab olinadi.
Ommaviy sport tadbirlarida yoshlarning ishtiroki bo‘yicha mahallalar reytingini ishlab
chiqish, “qoniqarsiz” deb topilgan joylarga taniqli murabbiy va sportchilarni biriktirib,
sportni izchil rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Bunda Olimpiya va Paralimpiya o‘yinlari, xalqaro musobaqalar g‘oliblari bilan
mahalla yoshlari o‘rtasida motivatsion uchrashuvlar o‘tkazish ayniqsa muhimdir.
Xulosa qilib aytganda, sport nafaqat sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qiladi, balki
mamlakatning imijini yuksaltirishda ham muhim rol o‘ynaydi. Qolaversa, Vatanimiz
obro‘-e’tibori va millatimizning sha’n-shavkatini xalqaro sport maydonlarda
munosib himoya qilayotganlari uchun ham sportchilarimiz hamisha qadrlanadi va
e’zozlanadi.
O zbekistonda sportʻ — o zbek madaniyatining ʻ elementlaridan
biri. O zbekistonda
ʻ sport bilan professional va havaskor tarzda shug ullanishadi; ʻ
havaskor sport turlari jismoniy tarbiya tushunchasi bilan chambarchas bog liq.
ʻ
11

O zbekiston Respublikasida sport sohasini tartibga solishʻ O zbekiston Respublikasi ʻ
Turizm va sport vazirligi tomonidan amalga oshiriladi. Sport turizm sohasi bilan
o zaro bog liq. O‘zbekiston poytaxti Toshkent 2025 yilgi yoshlar o‘rtasidagi Osiyo
ʻ ʻ
o‘yinlariga mezbonlik qiladi. [1]
O zbekistonda sport
ʻ
O zbekistonda
ʻ sportni rivojlantirishning asosiy maqsad va vazifalari yosh avlodni
sog lom voyaga yetkazish, xalq o yinlari va
ʻ ʻ sport turlarini jahon miqyosida
rag batlantirish va rivojlantirish, aholining eng keng qatlamlarini jismoniy tarbiya
ʻ
harakatiga faol jalb etishdan iborat.
O zbekiston Respublikasi fuqarolari jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi,
ʻ
e tiqodi, shaxsiy va ijtimoiy mavqeidan qat i nazar, jismoniy tarbiya va sport bilan
ʼ ʼ
shug ullanish,
ʻ jismoniy tarbiya va sport jamoat birlashmalarini tashkil etish, jismoniy
tarbiya va sport birlashmalarini tuzish, jismoniy tarbiya va sport birlashmalarini tashkil
etishda ishtirok etish huquqiga ega. Jismoniy tarbiya va sport harakatini boshqarish,
chet el fuqarolari va fuqaroligi bo lmagan shaxslar jismoniy tarbiya va sport sohasida
ʻ
O zbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng huquqlarga ega.
ʻ
O zbekiston Respublikasi Madaniyat va sport ishlari vazirligi, madaniyat va sport
ʻ
sohasidagi davlat organi bo lib, unga jismoniy tarbiya va sport sohasidagi davlat
ʻ
siyosatining maqsad va vazifalarini amalga oshirish yuklangan.
Futbol
Asosiy maqola: O zbekistonda futbol
ʻ
Futbol O‘zbekistonda eng ommabop sport turi hisoblanadi. O zbekiston Superligasi
ʻ
O zbekistonda oli futbol ligasi bo lib, unda 2019-yildan buyon 14 ta jamoa ishtirok
ʻ ʻ
etadi. Amaldagi chempionlar Toshkentning „Paxtakor“ klubi, eng ko p chempionlik
ʻ
unvoniga ega bo lgan jamoa esa 15 ta chempionlik bilan Toshkentning „Paxtakor“
ʻ
jamoasi hisoblanadi. Joriy 2023-yilning eng yaxshi futbolchisi Jamshid
Iskanderov hisoblanadi.
O zbekistondagi eng muvaffaqiyatli futbol
ʻ
klublari „Bunyodkor“ , „Paxtakor“ , „Neftchi“ va „Nasaf“ klublari hisoblanadi. 2011-
yilda „Nasaf“ OFK kubogi ni qo‘lga kiritdi va xalqaro klublar kubogini qo‘lga kiritgan
birinchi O‘zbekiston jamoasi bo‘ldi. O zbekiston klublari hozirda tugatilgan, avvallari
ʻ
har yili o tkaziladigan MDH kubogida ishtirok etishgan.
ʻ [2]
O‘zbekiston U-16 terma jamoasi 2012-yilda U-16 Osiyo chempionatida g‘olib
chiqqan. 2018-yilda Xitoy mezbonlik qilgan U-23 Osiyo chempionatida O‘zbekiston
12

U-23 terma jamoasi chempion bo‘ldi. O zbekiston terma jamoasining Osiyoʻ
Kubogidagi eng yaxshi yutug i 2011-yilgi Osiyo Kubogida to rtinchi o rinni egallashi
ʻ ʻ ʻ
bo ldi.
ʻ
Ravshan Ermatov ketma-ket to rt yil davomida (2008, 2009, 2010, 2011 va 2014)
ʻ
Osiyoning eng yaxshi hakami deb topildi. 2015-yilgi Globe Soccer Awards
marosimida u yilning eng yaxshi hakami sifatida taqdirlangan.
„Bunyodkor“ stadioni 34 000 tomoshabinga mo ljallangan bo lib, asosan futbol
ʻ ʻ
o yinlari uchun mo ljallangan.
ʻ ʻ
Kurash
Tatar kurashi „Kurash“.
O‘zbekistonda milliy sport turi — kurash. IKA (Xalqaro Kurash Assotsiatsiyasi)
saytida yozilishicha, Kurash o zbekcha so z bo lib, „maqsadga eng adolatli va adolatli
ʻ ʻ ʻ
yo l bilan erishish“ degan ma noni anglatadi. Bu ikki raqib bir-biridan ustunlik qilish
ʻ ʼ
uchun kurashadigan kurash sportidir. G olib raqibni orqasi bilan erga uloqtirgan
ʻ
kishidir. Bunga faqat yuqori tanadan foydalanish orqali erishish mumkin, zarbalar va
zarbalarga yo l qo yilmaydi. Oyoqlarga hujumlar ham taqiqlanadi. Bu g alabaga
ʻ ʻ ʻ
erishish uchun iroda va inson kuchidan foydalanish bilan ajralib turadigan sport turidir.
Basketbol
Yana qarang: Basketbol bo‘yicha O‘zbekiston erkaklar terma jamoasi va Basketbol
bo‘yicha O‘zbekiston ayollar terma jamoasi
O zbekiston sobiq Sovet Ittifoqining kuchli basketbol terma jamoasining bir qismi edi.
ʻ
Jamoa tarqatib yuborilgandan so ng O zbekiston o z jamoasiga asos soldi, u 90-
ʻ ʻ ʻ
yillarning o rtalari va 2000-yillarning o rtalari orasida o rtacha muvaffaqiyatga erishdi.
ʻ ʻ ʻ
Uning Osiyo o‘yinlaridagi eng yaxshi marrasi 9-o‘rin, Osiyo chempionatidagi eng
yaxshi marrasi esa 7-o‘rin bo‘ldi.
Beysbol
Yana qarang: O‘zbekiston milliy beysbol terma jamoasi
Muz ustida hokkey
O zbekiston xokkey bo yicha Sovet Ittifoqi milliy terma jamoasi tarkibida bo lgan .
ʻ ʻ ʻ
13

„Humo Toshkent“ professional xokkey jamoasi 2019 yilda tashkil etilgan bo‘lib,
kelajakda Yevroosiyo oliy ligasi bo‘lmish Kontinental Xokkey Ligasi (KHL)ga
qo‘shilish maqsadini ko‘zlagan. Humo 2019-20-yilgi mavsumda ikkinchi darajali Oliy
xokkey ligasiga (VHL) qo shiladi. Humo o z o yinlarini Humo muz gumbazidaʻ ʻ ʻ
o ynaydi, uning narxi 175 million yevrodan oshadi; jamoa ham, arena ham o z nomini
ʻ ʻ
baxt va erkinlik ramzi bo lgan afsonaviy Huma qushidan olgan.
ʻ [7]
„ Humo Tashkent “ 2019- yilning fevral oyida o ‘ ynay boshlagan isloh qilingan
O ‘ zbekiston Xokkey Ligasi a ʼ zosi edi . UIHL yana uchta jamoadan iborat bo ‘ lgan
„ Binokor Tashkent “, „ HK Tashkent “ va „ Semurg Tashkent “ va barcha jamoalar Humo
muz saroyida o ‘ ynaydi . [8] „ Semurg ‘“ pley - off bosqichida chempion bo ‘ ldi . [9]
Hozirda O ʻ zbekistonda xokkey bo ʻ yicha milliy terma jamoa yo ʻ q , ammo 1986- yilda
Sovet Ittifoqi davrida xokkey bo ʻ yicha O ʻ zbekiston milliy xokkey terma jamoasi
tuzilib , Latviya terma jamoasiga qarshi bitta o ʻ yin o ʻ tkazgan .
O ‘ zbekiston xokkey federatsiyasi ( UHF ) IIHFga a ʼ zo sifatida qo ‘ shilish va IIHF
musobaqalarida qatnashadigan xokkey bo ‘ yicha milliy terma jamoani shakllantirishga
tayyorgarlikni boshladi . [10]
Velosiped
Jamoliddin Abdujapparov mamlakatdagi eng mashhur velosportchi bo lib, u Tur de
ʻ
Fransning ochkolar tasnifida uch marta g olib chiqdi.
ʻ
Jamoliddin Abdujaparov (Toshkent, 1964-yil 28-fevral) 1990 va 1997-yillarda o z
ʻ
mamlakatidagi eng mashhur velosportchi bo lib, 54 ta g alabaga erishgan. Professional
ʻ ʻ
velosportga o tishdan oldin, Abdujaparov quyi toifalarda yaxshi natijalarga erishdi va
ʻ
Sovet Ittifoqining yo l chempioni bo ldi. U 1988-yilgi Olimpiada o‘yinlarida yo‘l
ʻ ʻ
sinovida 5-o‘rinni egallagan. Ajoyib sprinter, uchta Grand Toursda bosqich g‘alabasini
qo‘lga kiritgan, Ispaniya turida 7, „Jiro d' Italia“da 1 g‘alaba qozongan. Tur de Fransda
esa 9 ta. Shuningdek, u Vuelta (1992), Jiro (1994) va Tur (1991, 1993 va 1994) ning
ochkolar tasnifiga erishdi. U o zining tajovuzkor sprinting uslubi va velosipedini
ʻ
haddan tashqari harakatlantirishi bilan mashhur edi, buning natijasida pelotonda bir
nechta dushman va bir nechta halokat sodir bo ldi.
ʻ
Regbi ittifoqi
Asosiy maqola: O zbekiston Regbi Federatsiyasi
ʻ
14

O zbekiston regbi bo yicha Sovet Ittifoqi milliy terma jamoasi tarkibida bo lgan,ʻ ʻ ʻ
ammo 1991 yilda mustaqillikka erishganidan beri O zbekiston o z milliy terma
ʻ ʻ
jamoasini yaratdi.
Gandbol
Qo‘l to‘pi O‘zbekistondagi eng ommabop sport turlaridan biri bo‘lsa-da, hech qanday
maxsus natijaga erishilmagan. O‘zbekistonda qo‘l to‘pi ommaviy sport turi
hisoblanadi. Gandbol bo yicha O zbekiston ayollar terma jamoasi 1997-yilgi jahon
ʻ ʻ
chempionatida qatnashib, 21-o rinni egallagan.
ʻ
Suv polosi
Suv polosi bo‘yicha 20 yoshgacha bo‘lgan O‘zbekiston ayollar terma jamoasi FINA-
2021 suv polosi bo‘yicha o‘smirlar o‘rtasidagi jahon chempionatiga yo‘llanma oldi.
[11]
Shaxmat
2022-yilda Hindistonning Chennay shahrida o‘tkazilgan shaxmat olimpiadasida
O‘zbekiston kutilmaganda g‘alaba qozondi.. [12] O zbekiston terma jamoasi
ʻ
mag lubiyatsiz o ynadi, yuqori o rindagi Armaniston va Gollandiya jamoalarini
ʻ ʻ ʻ
mag lub etdi va birinchi o rinlarni Hindiston va AQSH bilan durang o ynadi.
ʻ ʻ ʻ
O‘zbekiston jamoasi 2022-yilning noyabr oyida Quddusda bo‘lib o‘tgan jamoaviy
jahon chempionatida ikkinchi o‘rinni egallab, o‘zining mustahkam kuchini isbotladi.
[13] O ‘ zbekistonning eng yaxshi futbolchisi , Nodirkbek Abdusattorov tezkor shaxmat
bo ‘ yicha amaldagi jahon chempioni bo ‘ lib , 2021- yilgi tezkor jahon chempionatining
pley - off bahsida g ‘ olib chiqdi . Rossiyalik grossmeyster Yan Nepomniachchi. [14]
Tennis
Dennis Istomin
Mustaqillikka erishganizdan beri erkaklar ham, ayollar ham bir qancha turlar
darajasiga yetgan futbolchilarni yetishtirdilar, erkaklar uchun esa 1990-2000-yillarda
faol ishtirok etgan Oleg Ogorodov „Katta Dubulg a“ turkumiga kiruvchi o zbek
ʻ ʻ
millatiga mansub erkaklar va ayollar o rtasidagi birinchi yakkalik bahslarida ishtirok
ʻ
etgan sportchi bo ldi. 2000-yillarning o rtalarida Ogorodov nafaqaga chiqqanidan
ʻ ʻ
so ng paydo bo lgan mamlakatning birinchi xalqaro miqyosdagi tennischisi sifatida
ʻ ʻ
tanilgan Denis Istomin 2012-yilgi Uimbldon chempionatining erkaklar o rtasidagi
ʻ
15

yakkalik bahslarida to rtinchi bosqichga chiqqan ilk o zbekistonlik bo ldi. Osiyo, uʻ ʻ ʻ
Ogorodovdan ancha oshib ketdi va faol faoliyat olib bordi. [15] [16]
1994-yilda Osiyo tennis federatsiyasiga a zo bo‘lib, erkaklar o‘rtasidagi Devis kubogi
ʼ
milliy musobaqasida ishtirok eta boshlagan „Devis Cup Uzbekistan“ milliy terma
jamoasi Osiyo mintaqasida tez kuchayib, aynan mana shu ikkisiga to‘g‘ri keldi.
Poygaga kirganidan uch yil o‘tib, Osiyodan ko‘chib o‘tdi. Okeaniya zonasi III guruhi,
eng past toifa, Osiyo/Okeaniya zonasi I guruhi, mintaqadagi eng yuqori toifa.
O shandan beri u 2013-yilgacha bu zonadan tushmadi va mintaqaviy kuchlardan biri
ʻ
hisoblanadi. Qolaversa, Ogorodov 1998-yildan 2001-yilgacha to‘rt yil, Istomin esa
2009 va 2012-yillarda jami olti marta jahon guruhining pley-off bosqichida eys sifatida
yetakchilik qilgan. Asosiy bosichlarda mag lubiyatga uchragan va 2013-yildan boshlab
ʻ
ular eng yuqori toifa bo lgan Jahon guruhiga ko tarilmagan.
ʻ ʻ [17]
Ayollar o ‘ rtasida 1990- yillarning oxiridan 2000- yillarning boshlarigacha faol
bo ‘ lgan Iroda To ʻ laganova WTA yakkalik reytingida 16- o ‘ rinni egallab , mintaqadagi
birinchi to ‘ laqonli professional tennischi bo ‘ ldi . Oqgul Omonmurodova ham faol .
2013- yilda To ʻ laganovadan keyin ikkinchi o ʻ rinni egalladi .
Yengil atletika
Tayanch sakrashchi Radion Gataulin mamlakatda tug ilgan va Sovet Ittifoqini himoya
ʻ
qilgan tarixda 6,00 metrdan oshgan ikkinchi sportchi bo lgan.
ʻ
Olimpida
Asosiy maqola: O zbekiston Olimpiada o yinlarida
ʻ ʻ
O‘zbekiston 1991-yilda mustaqillikka erishganidan buyon yozgi Olimpiya va qishki
Olimpiya o‘yinlarida muvaffaqiyatlar ortib bormoqda. O zbekiston yozgi Olimpiya
ʻ
o yinlarida to rt marotaba ishtirok etib, boks bo yicha bitta oltin va beshta bronza,
ʻ ʻ ʻ
kurash bo yicha ikkita oltin va ikkita kumush, dzyudo bo yicha kumush medalni
ʻ ʻ
qo lga kiritdi. O‘zbekistonning Qishki Olimpiya o‘yinlaridagi yagona medali 1994-
ʻ
yilda chang‘i yugurish bo‘yicha oltin medal edi. 2016-yilgi Rio Olimpiadasida Ruslan
Nurudinov og‘ir atletika bo‘yicha erkaklar o‘rtasida 105 kilogramm vazn toifasida
jami 431 kilogramm, siltab ko‘tarishda 237 kilogramm tosh ko‘tarib, Olimpiya
rekordini qo‘lga kiritdi.
O‘zbekistonlik sportchilar 2021-yil Tokioda bo‘lib o‘tgan Olimpiada o‘yinlarida
ayniqsa muvaffaqiyat qozonishdi. Mamlakatimiz uchta oltin medalni qo‘lga kiritdi:
taekvondo bo‘yicha Ulug‘bek Rashitov, og‘ir atletika bo‘yicha Akbar Jo rayev
ʻ va boks
bo‘yicha Bahodir Jalolov . [18] O‘zbekistonlik gimnastikachi Oksana Chusovitina ham
ushbu tadbirda O‘zbekiston bayrog‘i ostida 8-Olimpiada o‘yinlarida ishtirok etdi. [19]
O zbekiston Respublikasining „Jismoniy tarbiya va sport to g risida“gi qonuni
ʻ ʻ ʻ
O zbekiston Respublikasining „Jismoniy tarbiya va sport to g risida“ gi qonuni
ʻ ʻ ʻ
jismoniy madaniyat va sportni aholining keng qatlamlari manfaatlariga xizmat qilish,
jismoniy tarbiya uchun asosiy shartlardan biri bo lgan ommaviylik va qulaylikni
ʻ
ta minlash, har qanday sport bilan shug ullanishni maqsad qilgan davlat deb biladi.
ʼ ʻ
Jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishni davlat tomonidan qo llab-quvvatlash chora-
ʻ
tadbirlari
Davlat har yili byudjet mablag lari hisobidan
ʻ O zbekiston ʻ da jismoniy tarbiya va
sportni rivojlantirishni ta minlaydi.
ʼ
16

Milliy federatsiyalar
O zbekistonda sport turlari bo yicha 70 dan ortiqʻ ʻ Federatsiyalar faoliyat ko rsatmoqda. ʻ
Milliy sport turlari
Har yili respublikada kurash , belbog li kurash
ʻ , Turon O zbek jang san ati va boshqa ʻ ʼ
jang san atlari bo yicha turli darajadagi musobaqalar o tkaziladi.
ʼ ʻ ʻ
Sport inshootlari respublikada jahon standartlariga javob beradigan sport inshootlarini
rekonstruksiya qilish va qurish bo yicha doimiy ishlar olib borilmoqda. Bunday
ʻ
inshootlardan biri — „Humo Arena“
3. Milliy va xalqaro sport turlarida jamoat ishtiroki.
Xalqaro musobaqalarda g‘olib va sovrindor bo‘lgan
sportchilar
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev «Nufuzli xalqaro sport
musobaqalarida yuksak natijalarga erishgan O‘zbekiston sportchilarini jamoat va sport
ishlariga keng jalb etish hamda sportchilarni va ularni trenerlarini rag‘batlantirish
to‘g‘risida»gi Qarorni imzoladi. Bu haqda «O‘zbekiston 24» xabar berdi .
Qarorda mustaqillik yillarida O‘zbekiston milliy terma jamoalari sportchilarining
Olimpiya va Osiyo o‘yinlari, jahon va Osiyo chempionatlari hamda xalqaro
musobaqalarda yuksak natijalarni qo‘lga kiritishlari, dunyoda O‘zbekistonning obro‘-
17

e'tibori, sport salohiyati va yutuqlari tizimli ravishda oshib borishini ta'minlashga
yo‘naltirilgan keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilganligi ta'kidlangan.
Ayni paytda, yuqori malakali sportchilarni tayyorlashda mashaqqatli mehnat va katta
kuch talab etilishini inobatga olgan holda sportchilarning o‘z mahoratlarini muntazam
oshirib borishlari, jismonan va ma'naviy yetukligini ta'minlash bilan birga, ularni
ijtimoiy himoya qilish hamda moddiy qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirib
borish zarurligi qayd etilgan.
Shu munosabat bilan qabul qilingan mazkur qarorda keng ko‘lamli miqyosdagi aniq
maqsadli ishlar amalga oshirilishi ko‘zda tutilgan.
Jumladan, O‘zbekistonning mashhur sportchilarini jismoniy tarbiya va sport sohasini
boshqarishga faol ko‘maklashish, jamoat va sport ishlariga bosqichma-bosqich jalb
etishga doir «Katta sportdan keyingi faoliyat» harakatlar dasturini ishlab chiqilishi
belgilangan.
Nufuzli xalqaro sport musobaqalarida yuksak natijalarga erishgan O‘zbekiston
sportchilariga to‘lanadigan oylik to‘lovlar va ularni trenerlarini bir martalik pul
mukofotlari bilan rag‘batlantirish miqdorlari aniq belgilab berilgan. Olimpiya va
Paralimpiya o‘yinlari, nufuzli xalqaro sport musobaqalarida g‘olib va sovrindor
bo‘lgan sportchilar uchun umrbod to‘lanadigan oylik to‘lovlar va ularni trenerlariga
beriladigan bir martalik pul mukofotlari jismoniy shaxslarning daromadlariga
solinadigan daromad solig‘isiz amalga oshirilishi nazarda tutilgan.
Qarorga muvofiq, Olimpiya va Paralimiya o‘yinlari g‘olib va sovrindorlari bir yilda bir
marta o‘zlari uchun maqbul bo‘lgan muddatda sanatoriy-sog‘lomlashtirish
muassasalarida sog‘lomlashtirish kursidan bepul foydalanish huquqiga ega bo‘ladilar.
Shuningdek, qarorda O‘zbekistonning mashhur sportchilariga xususiy sport
muassasalarini barpo etib, o‘zlarining mahorat maktablari faoliyatini keng yo‘lga
qo‘yish imkoniyatini yaratish maqsadida ularga «nol» qiymatida binolar berish, yer
hamda banklardan kreditlar ajratish, boshqa imtiyozlar berish yuzasidan zaruriy
choralar ko‘rish belgilandi. Qaror doirasida belgilangan chora-tadbirlarning amalga
oshirilishi jismoniy tarbiya va ommaviy sportning jamiyatimiz hayotidagi rolini
yanada kuchaytirish, sport musobaqalarida yuksak natijalarga erishgan O‘zbekiston
sportchilarini jamoat va sport ishlariga keng jalb etish hamda sportchilar va ularni
trenerlari mehnatini munosib rag‘batlantirish, qolaversa, nufuzli xalqaro maydonlarda
Vatanimiz bayrog‘ini baland ko‘tarib kelayotgan mashhur sportchilarimiz saflarini
tobora kengaytirishga xizmat qiladi.
Olimpiada cho‘qqisini zabt etgan O‘zbekiston sportchilari
Olimpiada o‘yinlarida O‘zbekiston nomidan qatnashgan sportchilar hozirgacha jami
32 medallarni qo‘lga kiritgan. «Gazeta.uz» Tokioda start berilgan Yozgi Olimpiada
o‘yinlari arafasida bugunga qadar O‘zbekistonga g‘oliblik sharafini olib kelgan barcha
Olimpiada chempionlarini eslaydi.
Кириллчада 23 iyul 2021, 17:44 Sport
«Olimpiya harakati ehtimol, bugungi kunda dunyodagi eng kuchli harakatlantiruvchi
kuchdir», — degan edi amerikalik yengil atletikachi Everi Brendej.
Bugun, 23 iyul kuni Tokioda XXXII yozgi Olimpiya o‘yinlarining ochilish marosimi
boshlandi.
18

Tokio Olimpiadasi 2021 yil 23 iyuldan 8 avgustgacha davom etadi. O‘yinlar dastlab
2020 yilning yozida bo‘lib o‘tishi kerak edi, ammo koronavirus pandemiyasi tufayli
musobaqa qoldirilgan edi.
Avvalroq, O‘zbekiston Milliy Olimpiya qo‘mitasi Tokioda bo‘lib o‘tadigan Yozgi
Olimpiya o‘yinlarida ishtirok etadigan sportchilarning yakuniy tarkibini e’lon qilgan
edi. MOQ ma’lumotlariga ko‘ra, 2017 yildan buyon terma jamoa vakillari sportning 17
turi bo‘yicha 71 ta litsenziyani qo‘lga kiritishgan.
Bugunga qadar O‘zbekiston sharafini Olimpiada o‘yinlarida himoya qilgan sportchilar
10 ta oltin, 5 ta kumush va 17 ta bronza medallarini qo‘lga kiritgan. «Gazeta.uz»
O‘zbekiston mustaqillikka erishgandan buyon Olimpiada o‘yinlarida g‘oliblikni qo‘lga
kiritgan o‘zbekistonlik sportchilarni eslaydi.
Lina Cheryazova
Lina Cheryazova 1989 yilda fristayl bo‘yicha Jahon kubogida Sobiq Ittifoq terma
jamoasi tarkibida ishtirok etgan. Ittifoq parchalanganidan so‘ng O‘zbekiston nomidan
xalqaro musobaqalarda qatnashgan.
1994 yilda Norvegiyaning Lillexemmerida o‘tgan Olimpiada o‘yinlarida O‘zbekiston
nomidan qatnashdi. U qo‘lga kiritgan qishki olimpiada o‘yinlari oltin medali hamon
mamlakat tarixida yagonaligicha qolmoqda. Bundan tashqari, u akrobatikada fristayl
19

bo‘yicha ham birinchi olimpiya chempioni hisoblanadi. Sportchi 1992−1994 yillarda
Jahon kubogining 18 ta bosqichidan 13 tasida g‘alaba qozongan.
1994 yil Olimpiada o‘yinlaridan so‘ng u og‘ir tan jarohati olgan. Amerikaning Leyk-
Plesid qishlog‘ida mashg‘ulot vaqtida 25 yoshida sportchi boshidan hayotiga xavf
soluvchi jarohat oldi, biroq u nafaqat sog‘aydi, balki katta sportga ham qayta oldi.
1998 yilda Naganoda qishki Olimpiya o‘yinlariga saralash bo‘lib o‘tdi. Musobaqada
13-o‘rinni qo‘lga kiritgan Lina katta sportdagi faoliyatiga yakun yasagan.
O‘zbekiston tarixidagi birinchi chang‘i akrobatikachisi Lina Cheryazova 2019 yil 23
mart kuni Novosibirksda 51 yoshda hayotdan ko‘z yumgan.
Oksana Chusovitina
Foto: MOQ
Oksana Chusovitina yetti bor (1992, 1996, 2000, 2004, 2008, 2012, 2016) yozgi
Olimpiadada ishtirok etgan holda Ginnesning rekordlar kitobiga kiritilgan. Sportchi
SSSR, Germaniya (2006−2012) nomidan Olimpiada o‘yinlarida ishtirok etgan, ayni
vaqtda esa O‘zbekiston sharafini himoya qilmoqda. Chusovitina — 1992 yili jamoaviy
bahsda olimpiya chempioni, uch karra jahon chempioni, Yevropa chempioni, Osiyo
o‘yinlari chempioni bo‘lgan. U tayanib sakrashga ixtisoslashgan.
Bugungi kunda Tokioda bo‘lib o‘tayotgan Olimpiada o‘yinlarida ham ishtirok
etmoqda. Bu uning sakkizinchi Olimpiadasi.
Muhammadqodir Abdullayev
20

Muhammadqodir Abdullayev boks bo‘yicha Osiyo va jahon chempioni, Osiyo
va Olimpiya o‘yinlari g‘olibi . 1999 va 2000 yillarda mamlakatimizda «Yilning eng
yaxshi sportchisi» deb topilgan.
Muhammadqodir Abdullayev 1995 yili Toshkentda o‘tkazilgan Markaziy Osiyo
o‘yinlarida g‘olib chiqdi, Osiyo chempionatida ikkinchi o‘rinni egalladi, 1996 yili esa
Atlantada o‘tadigan Olimpiya o‘yinlariga yo‘llanma oldi.
U 1997 yili Malayziya poytaxti Kuala-Lumpurda Osiyo chempioni bo‘lgan. 1998 yili
Xitoyning Chong-Ging shahridan jahon kubogi bilan qaytdi, Bangkokda o‘tkazilgan
XIII Osiyo o‘yinlarida esa oltin medalga sazovor bo‘ldi.
1999 yili AQShning Xyuston shahrida jahon chempioni degan yuksak unvonga
musharraf bo‘ldi. Toshkentda o‘tgan Osiyo chempionatida g‘olib chiqib, Sidney
Olimpiadasi yo‘llanmasini ko‘lga kiritgan.
Sidney Olimpiadasida Muhammadqodir «jang"larda raqiblari ustidan g‘alaba
qozongan va yozgi Olimpiya o‘yinlarining birinchi chempioni sifatida O‘zbekiston
sport tarixidan joy olgan.
Artur Taymazov
21

Foto: IA «Jaxon»
Artur Taymazov kelib chiqishi osetin bo‘lgan o‘zbekistonlik
erkin kurashchi. U uch karra Olimpiada chempioni (2004, 2008 va 2012 yillar), Sidney-
2000 Olimpiadasi kumush medali sovrindori, ikki karra jahon chempioni, ikki karra
Osiyo chempioni, uch karra Osiyo o‘yinlari g‘olibidir.
Artur Taymazov sportning erkin kurash turi bo‘yicha O‘zbekiston sharafini xalqaro
arenalarda munosib himoya qilgan sportchilardan biri. O‘zbekiston Olimpiya tarixida
qo‘lga kiritilgan 6 ta oltin medaldan 3 tasining egasi.
2000 yil Avstraliyaning Sidney shahridagi Olimpiada o‘yinlarida 2-o‘rin, 2004 yil
Gretsiyaning Afina shahrida, 2008 yil Xitoyning Pekin shahridagi Olimpiada
o‘yinlarida 1-o‘rinni egallab, O‘zbekiston tarixida birinchi marta ikki karra olimpiada
g‘olibi degan nomni qo‘lga kiritgan.
2012 yil Angliyaning London shahrida o‘tkazilgan yozgi Olimpiya o‘yinlarida ham 1-
o‘rinni egallagan.
Artur Dokturishvili
22

Artur Dokturishvili kattalar o‘rtasidagi musobaqalarda qatnashishni 2000 yilda
boshlagan va ilk urinishda Yevropa chempioni unvoniga sazovor bo‘lgan.
2001 yildan O‘zbekiston terma jamoasi tarkibida gilamga chiqa boshlagan. 2003 yili
Osiyo Kubogi sohibiga aylangan. 2004 yili Osiyo chempioniga aylangan, olimpiada
arafasidagi saralash musobaqasida ikkinchi o‘rinni egallagan.
Gretsiya poytaxti Afinada o‘tgan Olimpiada o‘yinlarida yunon-rum kurashi bo‘yicha
musobaqada -74 kg vazn toifasida gilamga chiqqan. Ishtirokchilar avval guruhlarda
davra tizimida bellashishgan. G‘oliblar bevosita yarim final yo‘llanmasiga ega
bo‘lgan. Dokturishvili guruhda vengriyalik Tamash Berjich, gretsiyalik Aleksios
Kolitsopulos va ozarbayjonlik Vugar Aslanov ustidan ishonchli g‘alabaga erishgan.
Yarim finalda amaldagi olimpiada chempioni rossiyalik Varteres Samurgashevni
mag‘lubiyatga uchratgan. Nihoyat, finalda fin sportchisi — avvalgi olimpiada
o‘yinlarining kumush medali sohibi Marko Yuli-Xannukselani yenggan o‘zbek
sportchisi Afinadagi olimpiadaning oltin medali egasiga aylangan.
Hasanboy Do‘smatov
23

Hasanboy Do‘smatov bokschilik faoliyatini 11 yoshida, Andijondagi boks
maktabida boshlagan.
U 2011 yilda yoshlar o‘rtasidagi mamlakat chempionida oltin medalni qo‘lga kiritadi
va kattalarning O‘zbekiston boks terma jamoasi a’zosiga aylanadi.
2013 yilda Qozon shahrida bo‘lib o‘tgan yozgi Universiadada g‘olib chiqadi. O‘sha
turnirda u Ozarbayjon, Tojikiston, Mo‘g‘uliston va Janubiy Koreyadan tashrif
buyurgan kuchli sportchilarni mag‘lubiyatga uchrata olgandi.
Do‘smatov 2016 yilgi Rio Olimpiadasi oldidan favoritlar qatorida e’tirof etilgan.
U Braziliyadagi janglarida final yo‘lida deyarli barcha raqiblarini qiyinchiliksiz
mag‘lub etgan. Hal qiluvchi jang esa kolumbiyalik Martinez Yuberjenga qarshi
to‘qnash kelgan Do‘smatov Olimpiada chempionligini qo‘lga kiritgan.
23 yoshli bokschi Rio-2016dagi boks turnirida ilk oltin medal egasiga aylangan.
Do‘smatov O‘zbekiston tarixida Muhammadqodir Abdullayevdan keyin Olimpiada
chempioniga aylangan ikkinchi bokschi hisoblanadi. Rio Olimpiadasi yakunlariga
ko‘ra Hasanboy Do‘smatov turnirning eng yaxshi bokschisiga beriladigan Vel Barker
sovrini sohibiga aylangan.
Ruslan Nurudinov
24

Ruslan Nurudinov o‘zbekistonlik og‘ir atletikachi . Xalqaro maydondagi dastlabki
g‘alabasini 2009 yili Birlashgan Arab Amirliklarida o‘tgan o‘smirlar o‘rtasidagi Osiyo
chempionatida qo‘lga kiritgan va oltin medalga sazovor bo‘lgan.
Ruslan Nuridinov 2011 yili Fransiyadagi jahon chempionatida shtangani siltab
ko‘tarishda kumush medalni qo‘lga kiritgan. 2012 yili Janubiy Koreyada o‘tgan Osiyo
chempionatida g‘olib chiqdi va London Olimpiadasida kuchli to‘rtlikdan joy oldi.
Keyinroq og‘ir atletikachi Ruslan Nuriddinovning tekshiruvdan o‘tkazilgan 2012 yilgi
doping namunasi ijobiy natija bergan. Xalqaro og‘ir atletika federatsiyasi uni vaqtincha
sportdan chetlatib, Olimpiadada erishgan natijalari, jumladan ballari bekor qilinib,
medal va sovrinlari musodara etilishi haqida ma’lum qilingan edi.
2013 yil og‘ir atletikachi uchun har tomonlama muvaffaqiyatli bo‘ldi. Dastlab
mamlakat chempionatida g‘alaba qozongan Ruslan Osiyo chempionatida ham uchta
oltin medalni qo‘lga kiritdi. Iyul oyida Jahon univesiadasida ikki marotaba rekord
o‘rnatib, chempion bo‘lgan.
2016 yilgi olimpiadada og‘ir atletikachi Ruslan Nuridinov siltab ko‘tarishda Olimpiya
rekordini yangilab, Riodagi o‘yinlarda oltin medalni qo‘lga kiritgan.
Shahobiddin Zoirov
25

Shahobiddin Zoirov — o‘zbek bokschisi . Olimpiya chempioni (2016), jahon chempioni
(2019), Osiyo o‘yinlarining kumush medali sovrindori (2014), Osiyo chempioni
(2021), Osiyo chempionatining ikki karra kumush medali sohibi (2013, 2015).
Bokschi 2016 yildagi Rio Olimpiada o‘yinlarida 52 kilogramgacha vazn toifasida oltin
medalni qo‘lga kiritgan. Final bahsida Zoirov rossiyalik Misha Aloyanni
mag‘lubiyatga uchratib, Olimpiada shohsupasiga ko‘tarilgan.
Fazliddin G’oyibnazov
Fa
zliddin G‘oibnazarov — birinchi yarim o‘rta vazn toifasida harakat qilayotgan
o‘zbekistonlik professional bokschi. Rio-de-Janeyroda bo‘lib o‘tgan 2016 yilgi
Olimpiya o‘yinlari chempioni, 2015 yilgi Jahon va Osiyo chempionatlarining kumush
medali sovrindori, havaskorlar o‘rtasidagi boks bo‘yicha bir qator milliy va xalqaro
turnirlar g‘olibi va sovrindori.
Kumush va bronza medallarni qo‘lga kiritgan o‘zbekistonlik sportchilar
Karim To‘laganov (boks) — Atlanta-1996 Olimpiya o‘yinlarida bronza medali;
Armen Bagdasarov (dzyudo) — Atlanta-1996 Olimpiya o‘yinlarida kumush medali;
Rustam Saidov (boks) — Sidney-2000 Olimpiya o‘yinlarida bronza medali;
26

Sergey Mixaylov (boks) — Sidney-2000 Olimpiya o‘yinlarida bronza medali;
Magomed Ibragimov (erkin kurash) — Afina-2004 Olimpiya o‘yinlarida kumush medali;
Baxodirjon Sultonov (boks) — Afina-2004 Olimpiya o‘yinlarida bronza medali;
O‘tkirbek Haydarov (boks) — Afina-2004 Olimpiya o‘yinlarida bronza medali;
Abdullo Tangriyev (dzyudo) — Pekin-2008 Olimpiya o‘yinlarida kumush medali;
Rishod Sobirov (dzyudo) — Pekin-2008 va Rio-2016 Olimpiya o‘yinlarida bronza
medallari;
Anton Fokin (sport gimnastikasi) — Pekin-2008 Olimpiya o‘yinlarida bronza medali;
Yekaterina Xilko (batutda sakrash) — Pekin-2008 Olimpiya o‘yinlarida bronza medali;
Rishod Sobirov (dzyudo) — London-2012 Olimpiya o‘yinlarida bronza medali;
Abbos Atoyev (boks) — London-2012 Olimpiya o‘yinlarida bronza medali;
Ivan Yefremov (og‘ir atletika) — London-2012 Olimpiya o‘yinlarida bronza medali;
Shaxram G‘iyosov (boks) — Rio-2016 Olimpiya o‘yinlarida kumush medali;
Bektemir Meliqo‘ziyev (boks) — Rio-2016 Olimpiya o‘yinlarida kumush medali;
Rustam To‘laganov (boks) — Rio-2016 Olimpiya o‘yinlarida bronza medali;
Diyorbek O‘rozboyev (dzyudo) — Rio-2016 Olimpiya o‘yinlarida bronza medali;
Elmurat Tasmuradov (yunon-rim kurashi) — Rio-2016 Olimpiya o‘yinlarida bronza
medali;
Murodjon Ahmadaliyev (boks) — Rio-2016 Olimpiya o‘yinlarida bronza medali;
Magomed Ibragimov (erkin kurash) — Rio-2016 Olimpiya o‘yinlarida bronza medali;
Ixtiyor Navro‘zov (erkin kurash) — Rio-2016 Olimpiya o‘yinlarida bronza medali.
O‘zbekiston sportchilarining xalqaro sport musobaqalarida erishgan yutuqlari
Mamlakatimiz sportchilari nufuzli xalqaro sport musobaqalarida ham faol ishtirok etib,
sovrinli o‘rinlarni qo‘lga kiritishmoqda. 2015-yilda O‘zbekiston sportchilari jahon,
Osiyo chempionatlari va boshqa xalqaro turnirlarda 860 dan ortiq medalni qo‘lga
kiritishga erishdilar. Shuning 311 tasi oltin, 274 tasi kumush, 276 tasi bronza
medallaridir. Sportchilarimiz, ayniqsa, yengil atletika, badiiy gimnastika, boks, kurash,
dzyudo, taekvando, shaxmat, ot sporti bo‘yicha muvaffaqiyatli ishtirok etishmoqda.
1996-yilning 12-aprel sanasida o‘zbekistonlik bokschi Artur Grigoryan
Germaniyaning Gamburg shahrida WBO kamari uchun venesuelalik Antonio Riveraga
qarshi ringga ko‘tarildi. Bu uning professional boksdagi o‘n to‘qqizinchi jangi edi.
Shiddatli va qiziqarli kechgan jang to‘liq o‘n ikki raund davom etdi va hakamlar bir
ovozdan Grigoryanning g‘alabasini e’lon qilishdi. Shu tariqa qahramonimiz WBO
chempionlik kamarini qo‘lga kiritadi. Bu g‘alaba nafaqat Grigoryanning g‘alabasi edi,
balki butun O‘zbekistoning ham yutug‘i edi. Artur shu tariqa O‘zbekiston tarixida
professional boksda birinchi oltin kamarni qo‘lga kiritgan bokschi sifatida tarixga
kirdi. 1999-yil avgust oyida Amerikaning Xyuston shahrida o‘tkazilgan X Jahon
chempionatida O‘zbekiston boks komandasi 83 mamlakat o‘rtasida AQSH va Kuba
komandalaridan keyin faxrli uchinchi o‘rinni egalladi. Bokschilarimiz M.Abdullayev
va O‘.Haydarovlar oltin, T.Turg‘unov kumush medali sohibi bo‘lishdi. O‘zbek
bokschisi Ruslan Chagayev 2007-yil 14-aprel kuni Germaniyaning Shtutgart shahrida
professional boksning WBA yo‘nalishi bo‘yicha jahon chempioni N. Valuyev bilan
bo‘lgan bellashuvda g‘alaba qozonib, o‘ta og‘ir vazn toifasi bo‘yicha jahon chempioni
unvonini qo‘lga kiritdi. 2021-yil aprel oyida Polshaning Kelse shahrida boks bo‘yicha
27

yoshlar o‘rtasida jahon chempionatining qizlar orasidagi final janglarida
O‘zbekistondan ikki vakil ishtirok etdi. -54 kg vazn toifasida janglarda ishtirok etgan
samarqandlik Nigina O‘ktamova ukrainalik Kristina Lakichukka qarshi ringga chiqdi
va 4:1 hisobida g‘alaba qozondi. Nigina O‘ktamova o‘zbek bokschi qizlari orasida
jahon chempionligini qo‘lga kiritgan ilk sportchiga aylandi. Bungacha O‘zbekiston
yoshlar terma jamoasi qizlari hech qachon jahon chempionati finaliga qadar yetib kela
olishmagandi. Terma jamoamiz a zolari Polshadan 3 ta oltin, bitta kumush va 6 taʼ
bronza medali bilan ortga qaytishdi. 2022-yil 5-9 aprel kunlari Ruminiyaning Tirgu-
Muresh shahrida boks bo‘yicha Golden Belt seriyasiga kiruvchi “Nikolaye Linka”
xalqaro musobaqasi bo‘lib o‘tdi. Unda ishtirok etgan O‘zbekiston terma jamoasi
umumjamoa hisobida 19 birinchi o‘rinni egalladi. Jahonning 13 mamlakatidan
sportchilar ishtirok etgan musobaqada o‘zbekistonlik bokschilar 6 ta oltin, 4 ta kumush
va 3 ta bronza medalini qo‘lga kiritdi. 2023-yil may oyida Toshkent shahrida bo‘lib
o‘tgan boks bo‘yicha kattalar o‘rtasidagi Jahon chempionatida O‘zbekiston bokschilari
umumiy hisobda 5 ta oltin, 2 ta kumush hamda 2 ta bronza medaliga ega chiqib, Jahon
chempionatida umumjamoa hisobida 1-o‘rinni egalladi. -51 kg vaznda jahon
chempionligini qo‘lga kiritgan Hasanboy Do‘smatov IBA tomonidan Jahon
chempionatining eng yaxshi bokschisi sifatida e’tirof etildi. Musobaqa yakunlariga
ko‘ra, To‘lqin Qilichev murabbiyligidagi O‘zbekiston jamoasi JCHning eng yaxshi
jamoasi deb topildi. Ma’lumot uchun, 4 ta oltin va 1 ta kumush medalga ega chiqqan
Qozog‘iston jamoasi umumjamoa hisobida 2-o‘rinni band etgan bo‘lsa, 2 ta oltin va 4
ta bronza medali bilan Rossiya jamoasi 3-o‘rin sohibiga aylandi. O‘zbekiston sport
delegatsiyasi mustaqil ravishda ilk marotaba 1994-yili Yaponiyaning Xirosima
shahridagi Osiyo o‘yinlarida ishtirok etgan. Musobaqada 135 nafar o‘zbekistonlik
sportchi yurtimiz sharafini himoya qilgan. Xirosimada o‘tkazilgan Osiyo o‘yinlarida
terma jamoamiz azolari 11 ta oltin, 12 ta kumush va 19 ta bronza medallariga ega
chiqishgan. Umumiy hisobda 42 ta medal qo‘lga kiritilgan. Jumladan, boks, o‘q otish,
baydarka va kanoeda eshkak eshish, yengil atletika, futbol kabi 5 ta sport turi bo‘yicha
sportchilarimiz oltin medal sohibi bo‘lishgan. 1999-yilda Germaniyada yoshlar
o‘rtasida bo‘lib o‘tgan karate bo‘yicha xalqaro turnirda 200 mamlakatdan 900 nafar
sportchilar qatnashdi. Unda ishtirok etgan O‘zbekiston komandasi faxrli uchinchi
o‘rinni egalladi. 2002-yil 29-sentabr14-oktabr kunlari Janubiy Koreyaning Pusan
shahrida bo‘lib o‘tgan Osiyo o‘yinlarida o‘zbekistonlik sportchilar sportning 24 turi
bo‘yicha muvaffaqiyat bilan qatnashib, 15 ta oltin, 12 ta kumush, 24 ta bronza
medallarini qo‘lga kiritib, 40 dan ortiq mamlakatlar orasida faxrli 5-o‘rinni egalladilar.
2012-yilda Malayziyada sinxron suzish bo‘yicha o‘tkazilgan musobaqada qizlarimiz 4
oltin, 1 kumush va 2 bronza medalini qo‘lga kiritdi. Malayziyada suv polosi bo‘yicha
o‘tkazilgan xalqaro musobaqada Namangan viloyati o‘g‘il-qizlar jamoalari birinchi
o‘rinni egalladi. 2014-yilda Janubiy Koreyaning Incheon shahrida o‘tkazilgan XVII
yozgi Osiyo o‘yinlari va II Paraosiyo o‘yinlarida sportchilarimiz yurt sharafini
munosib himoya qildi. “Osiyo o‘yinlari-2014”da 61 nafar o‘zbekistonlik sportchi
sovrindorlar qatoridan joy olgan bo‘lsa, Paraosiyo o‘yinlarida hamyurtlarimiz 22 marta
shohsupaning eng yuqori pog‘onasiga ko‘tarildi. O‘zbekiston terma jamoasi tarkibida
ishtirok etgan 27 nafar sportchimiz 22 ta oltin, 5 ta kumush va 4 ta bonza, jami 31 ta
28

medalga sazovor bo‘lib, umumjamoa hisobida 41 davlat orasida faxrli 5- 20 o‘rinni,
Markaziy Osiyo davlatlari o‘rtasida esa faxrli 1-o‘rinni egalladi. Shu bilan birga
mamlakatimiz sportchilari Parosiyo o‘yinlarida 12 marotaba Osiyo rekordini
yangilashga ham muvaffaq bo‘lishdi. 2014-yil avgust oyida Xitoyning Nankin
shahrida 200 dan ortiq davlatdan 3500 dan ortiq sportchi ishtirok etgan II yozgi
o‘smirlar Olimpiya o‘yinlari bo‘lib o‘tdi. Sportchilarimiz 4 ta oltin, 3 ta kumush va 3
ta bronza medalini qo‘lga kiritdi. 2018-yil 18-avgust-2-sentyabr kunlari
Indoneziyaning Jakarta va Palembang shaharlarida o‘tkazilgan XVIII Osiyo
o‘yinlarida o‘zbekistonlik sportchilar 21 ta oltin, 24 ta kumush va 25 ta bronza,
umumiy hisobda 70 ta oltin medal qo‘lga kiritib, medallar sifati bo‘yicha beshinchi
o‘rinni egalladi. 2012-yilning oktyabr oyida futbol bo‘yicha O‘zbekiston o‘smirlar
terma jamoasi Eronda bo‘lib o‘tgan Osiyo chempionatida finalda Yaponiya terma
jamoasini mag‘lub etgan holda qit’a chempionligini qo‘lga kiritishdi. 2018-yil Xitoyda
o‘tkazilgan 23-yoshgacha bo‘lganlar o‘rtasida futbol bo‘yicha o‘tkazilgan Osiyo
chempionatida O‘zbekiston terma jamoasi g‘oliblikni qo‘lga kiritdi. 2023-yil 18-mart
kuni bo‘lib o‘tgan O‘zbekiston va Iroq terma jamoalari o‘rtasidagi U-20 Osiyo kubogi
final uchrashuvida futbol bo‘yicha O‘zbekiston terma jamoasi chempion bo‘ldi.
Uchrashuv “Bunyodkor” stadionida bo‘lib o‘tdi. 2015-yilda esa O‘zbekistonda xokkey
o‘yini tiklandi. “Binokor” jamoasi qayta tashkil qilinib, qo‘shni mamlakatlarda bo‘lib
o‘tadigan xalqaro turnirlarda ishtirok etishni boshladi. Oradan bir yil o‘tib esa,
mustaqil O‘zbekistonda ilk marotaba xokkey bo‘yicha xalqaro o‘yin tashkil etildi.
O‘zbekiston xokkey federatsiyasi 2013-yil dekabr oyida tashkil etilgan bo‘lib, ammo
keyinchalik ishlamagan. 2018-yil 28-martda qayta tashkil etilgan. Ushbu federatsiya
2019-yil 26-sentabrdan Xalqaro shaybali xokkey federatsiyasi a zosi hisoblanadi.ʼ
2023-yil 11−17 mart kunlari Mo‘g‘uliston poytaxti Ulan-Bator shahrida o‘smirlar
o‘rtasida bo‘lib o‘tgan xokkey bo‘yicha muusobaqada O‘zbekiston o‘smirlar terma
jamoasi Osiyo va Okeaniya U-18 chempionati g‘olibiga aylandi. 2022-yil avgust oyida
Turkiyaning Konya shahrida o‘tkazilgan V Islom birdamligi o‘yinlarida 24 ta sport
turida 268 ta sportchi bilan qatnashgan O‘zbekiston delegatsiyasi 51 ta oltin, 42 ta
kumush va 65 ta bronza - jami 158 ta medal bilan umumjamoa hisobida 2-o‘rinni
egalladi. 2004-yilda Liviya poytaxti Tripoli shahrida bo‘lib o‘tgan shaxmat bo‘yicha
jahon chempionatida 56 mamlakatdan 128 nafar shaxmatchi qatnashdi. Ular orasida
hamyurtimiz, xalqaro grossmeyster Rustam Qosimjonov ham bor edi. Rustam
Qosimjonov barcha da’vogarlar ustidan g‘alaba qozonib, jahon chempioni degan
yuksak unvonni qo‘lga kiritdi. Bu g‘alaba butun xalqimizga cheksiz quvonch va
g‘urur-iftixor bag‘ishladi. Maribor (Sloveniya) shahrida 126 davlatdan 2600 nafarga
yaqin sportchi ishtirok etgan shaxmatning tezkor turi bo‘yicha jahon 21 chempionatida
to‘qqiz yoshli shaxmatchi Nodirbek Abdusattorov g‘olib bo‘ldi. 2013-yilda yosh
sportchi Nafisa Mo‘minova FIDE xalqaro grossmeyster unvoniga sazovor bo‘lgan
birinchi o‘zbekistonlik shaxmatchi ayol bo‘ldi. Uning yorqin muvaffaqiyati milliy
sport turlari tarixiga kirdi. 2014-yilda to‘qqiz yoshli Javohir Sindarov Braziliyada
shaxmat bo‘yicha jahon chempioni bo‘ldi. 2021-yil dekabr oyi oxirida Varshavada
bo‘lib o‘tgan tezkor shaxmat (rapid) bo‘yicha jahon chempionatida 17 yoshli Nodirbek
Abdusattorov g‘alaba qozonib, musobaqa tarixidagi eng yosh chempion bo‘lgan edi.
29

2022-yil avgustda Hindistonning Chennay shahrida bo‘lib o‘tgan 44- Butunjahon
shaxmat Olimpiadasida O‘zbekiston birorta ham mag‘lubiyatga uchramagan yagona
jamoa bo‘lib, 188 jamoa ishtirok etgan Olimpiada chempioniga aylangandi. Natijada,
ilk marta o‘zbekistonlik 4 shaxmatchi FIDE reytingida TOP-100 talikdan joy olgandi.
Nodirbek Abdusattorov FIDE reytingida kuchli 30 talikdan joy oldi. Rustam
Qosimjonov 72-o‘rinda qayd etildi. Nodirbek Yoqubboyev va Javohir Sindorov ham
yuqori yuzlikka kirdi va bu reytingdagi o‘zbekistonliklar soni tarixda birinchi marta 4
nafarga yetdi. 2022-yil noyabrda Quddus shahrida shaxmat bo‘yicha milliy jamoalar
o‘rtasida FIDE jahon chempionatida O‘zbekiston shaxmatchilari jahon chempionatida
ikkinchi o‘rinni egalladi. 2023-yil yanvarda Niderlandiyada o‘tkazilgan “Tata Steel
Chess-2023” xalqaro turnirining “Masters” toifasida O‘zbekiston milliy jamoasi
a’zolaridan Nodirbek Abdusattorov 5-turdan buyon peshqadamlikni hech kimga
bermay, so‘nggi turdagi yagona mag‘lubiyati sababli yakunda 2-o‘rinni egallagan
bo‘lsa, “Challengers” tasnifida o‘zbekistonlik yana bir shaxmatchi Javohir Sindorov 3-
o‘rinni egalladi. Niderlandiyadagi xalqaro turnir yakunida Nodirbek Abdusattorov va
Javohir Sindorov yilning eng yaxshi shaxmat mamlakatiga topshiriladigan “Tour D'or”
- “Oltin minora” sovrinini qabul qilib olishdi. 2022-yilda Kolumbiyadagi yengil
atletika bo‘yicha yoshlar o‘rtasidagi (U20) jahon chempionatida 15 yoshli Sharifa
Davronova uch hatlab sakrash dasturida barcha raqibalarini ortda qoldirdi va jahon
chempioni bo‘ldi. U keyin Islom birdamliklari o‘yinlari va Osiyo chempionatida oltin
medalni qo‘lga kiritdi. Kuvaytda o‘tgan yengil atletika bo‘yicha yoshlar o‘rtasidagi
Osiyo chempionatida O‘zbekiston terma jamoasi 3-o‘rinni egalladi. 2023-yil 11-12-
fevralda Qozog‘istonning Astana shahrida yengil atletika bo‘yicha yopiq inshootlarda
o‘tkazilgan Osiyo chempionatida terma jamoamiz 2 ta oltin, 1 tadan kumush hamda
bronza medallariga sazovor bo‘ldi. 2022-yil may oyida esa Gretsiyaning Iraklion
shahrida og‘ir atletika bo‘yicha yoshlar o‘rtasidagi jahon chempionati bo‘lib o‘tdi.
Qizlar o‘rtasida -87 kg vazn toifasida Tursunoy Jabborova dast ko‘tarish va siltab
ko‘tarish mashqida jahon 22 chempionligini qo‘lga kiritdi. Shu yili oktyabrda
Bahraynda og‘ir atletika bo‘yicha Osiyo chempionatida O‘zbekiston sportchilari 2 ta
oltin va 4 ta bronza medali bilan umumjamoa hisobida beshinchi o‘rinni egalladi.
2022-yil avgust oyida Nur-Sultonda (Qozog‘iston) dzyudo bo‘yicha o‘tkazilgan Osiyo
chempionati yakunlariga ko‘ra, O‘zbekiston terma jamoasi vakillari 9 ta 1 ta oltin, 2‒
ta kumush va 6 ta bronza medalini qo‘lga kiritdi va umumjamoa hisobida uchinchi
o‘rinni egalladi. 2022-yil 6-13-oktyabr kunlari Toshkent shahridagi Humo Arena
majmuasida o‘tkazilgan dzyudo bo‘yicha jahon chempionatida erkaklar o‘rtasida - 90
kg vazn toifasida Davlat Bobonov yurtimiz hisobiga ilk oltin medalni taqdim etdi. -100
kg vazn toifasidagi final yakunidagi hal qiluvchi bellashuvda o‘zbekistonlik
Muzaffarbek To‘raboyev kanadalik Kayl Reyyesni mag‘lub etib, O‘zbekiston hisobiga
ikkinchi oltin medalni taqdim etdi. U vazari usulini ishlatib, raqibidan ustun keldi. Shu
tariqa, jahon chempionatida O‘zbekistonning oltin medallari soni ikkitaga yetdi.
Qo‘lga kiritgan oltin medallar evaziga O‘zbekiston ilk bor jahon chempionatining
yakkalik bellashuvlarida umumjamoa hisobida uchinchi o‘rinni egalladi. 2022-yil 27
iyun kuni Janubiy Koreyaning Chunchon shahrida taekvondo bo‘yicha XXV Osiyo
chempionati yakuniga yetdi. O‘zbekiston taekvondo terma jamoasi muvaffaqiyatli
30

ishtirok etdi va jami 4 ta oltin, 1 ta kumush va 2 ta bronza medalini qo‘lga kiritdi.
Ulug‘bek Rashidov, Jasur Jaysunov, Nikita Rafalovich va Shuhrat Saloyev barcha
raqiblarini mag‘lub etib, Osiyo chempioni degan nomga sazovor bo‘lishdi va terma
jamoa hisobiga 4 ta oltin medalni olib keldi. Charos Qayumova taekvondo sport turi
bo‘yicha ayollar o‘rtasidagi jahon reytingida birinchi o‘rinni egallagan ilk
o‘zbekistonlik sportchiga aylandi. 2022-yil aprelda BAAda o‘tgan qilichbozlik
bo‘yicha o‘smirlar va yoshlar o‘rtasidagi jahon chempionatining ikkinchi kuni
sportimiz uchun tarixiy sanaga aylandi. O‘zbekistonlik qilichboz Zuhriddin Qodirov
g‘alaba qozonib, O‘zbekiston tarixida jahon chempionligini qo‘lga kiritgan ilk
qilichboz bo‘ldi. May oyida esa Gretsiyaning Iraklion shahrida og‘ir atletika bo‘yicha
yoshlar o‘rtasidagi jahon chempionati bo‘lib o‘tdi. Qizlar o‘rtasida -87 kg vazn
toifasida Tursunoy Jabborova dast ko‘tarish va siltab ko‘tarish mashqida jahon
chempionligini qo‘lga kiritdi. 2022-yilda Oksana Chusovitina Misr poytaxti Qohirada
o‘tkazilgan sport gimnastikasi bo‘yicha jahon kubogida kumush medalni, Qatar
poytaxti Dohada o‘tgan jahon kubogida esa oltin medalni qo‘lga kiritdi. 2023-yilning
mart oyida Ozarbayjon poytaxti Boku shahrida bo‘lib o‘tgan sport gimnastikasi
bo‘yicha jahon kubogi bosqichida Oksana Chusovitina shohsupaning eng yuqori
pog‘onasiga ko‘tarildi. U tayanib sakrash dasturida kumush medalni qo‘lga kiritdi. 23
2023-yil bahorida Xitoyning Usi shahrida taekvondo WT bo‘yicha “Katta dubulg‘a”
musobaqasida O‘zbekiston terma jamoasi 2 ta oltin va 1 ta bronza medalni qo‘lga
kiritdi. Tokio olimpiadasi chempioni Ulug‘bek Rashitov va Jasur Jaysunov turnir
g‘olibiga aylandi, Svetlana Osipovada esa bronza medalni qo‘lga kiritdi. 2023-yil aprel
oyida Samarqand shahrida o‘tkazilgan baydarka va kanoeda eshkak eshish bo‘yicha U-
18 va U-23, shuningdek, parakanoe bo‘yicha Osiyo chempionatida Qit’aning 11
davlatidan kelgan sportchilar o‘rtasida O‘zbekiston terma jamoasi 18 yoshgacha va 23
yoshgacha bo‘lgan sportchilar o‘rtasida 26 ta oltin, 12 ta kumush va 10 ta bronza
medalini qo‘lga kiritib, umumjamoa hisobida birinchi o‘rinni egalladi. Paralimpiya
terma jamoasi 4 ta oltin, 7 ta kumush va 4 ta bronza medali bilan umumjamoa hisobida
uchinchi o‘rinni qayd etdi. 2023-yil 23-sentabr 8-oktabr kunlari Xitoyning Xanchjou‒
shahrida o‘tkazilgan XIX Osiyo o‘yinlarida O‘zbekiston sport delegatsiyasi 38 ta sport
turi bo‘yicha 370 nafardan ziyod sportchi bilan ishtirok etib, 32 ta olimpiya, 6 ta
noolimpiya sport turlaridagi qit’a o‘yinlari medallari uchun kurash olib bordi va
O‘zbekiston terma jamoasi jami 71 ta medalni qo‘lga kiritdi. Terma jamoa 22 ta oltin,
18 ta kumush va 31 ta bronza medali bilan 45 ga yaqin davlat orasida beshinchi o‘rinni
egalladi. Mazkur sport musobaqasida o‘zbekistonlik qilichboz qizlar ilk marta oltin
medalga ega chiqdi. Shu tariqa xalqaro miqyosda o‘tkazilayotgan turli nufuzli sport
musobaqalarida o‘zbekistonlik sportchilar faol ishtirok etib, ularda erishilayotgan
natijalar esa yildan-yilga oshib bormoqda. Sportchilarimiz xalqaro sport maydonlarida
g‘alabalarni qo‘lga kiritib, davlatimiz bayrog‘ining baland ko‘tarilishiga,
mamlakatimiz nufuzining yanada oshishiga yuksak hissalarini qo‘shishda davom
etmoqdalar.
4. Xalqaro sport musobaqalarini joriy etish orqali, O zbekistonda sport
ʻ
salohiyatini rivojlantirish.
31

Mustaqil O‘zbekiston Respublikasi suverenitetining birinchi yillaridan jismoniy
tarbiya va sportning rivojlanishiga milliy taraqqiyotga yordam beruvchi muhim omil
sifatida katta e tibor qaratildi. Aynan shu maqsadlarda jismoniy tarbiya va sportʼ
faoliyatidagi o‘zgarishlar jamiyatimizning yangi iqtisodiy, siyosiy, ijtimoiy, madaniy
sharoitlariga moslashtirildi. O‘zbekistonda mustaqillik davrida jismoniy tarbiya va
sport sohasining rivojlanishi mamlakatimizda amalga oshirilayotgan siyosiy, iqtisodiy
va ijtimoiy islohotlarning samarali natijasidir, deb to‘la ishonch bilan aytishimiz
mumkin. Bugun O‘zbekistonda sport ta lim va tarbiyaning ajralmas qismiga aylangan.
ʼ
O‘zbekiston aholisi yosh bo‘lgan davlat bo‘lib, respublika hududida istiqomat
qiluvchilarning qariyb 40 qoizidan ko‘prog‘ini 18 yoshgacha bo‘lgan yoshlar tashkil
etadi. Ularning har tomonlama rivojlanib, ham ma nan, ham jismonan kamolotga
ʼ
erishishlari muhim ahamiyatga egadir. Respublikamizda jismoniy tarbiya va sportning
ommalashuvini yanada yuqori pog‘onaga ko‘tarish, jismoniy madaniyat harakatini,
bolalar sportini rivojlantirish, xalq milliy o‘yinlarini qayta tiklash, sog‘lom turmush
tarzini shakllantirish, zamonaviy sport turlari bo‘yicha iqtidorli sportchilarni
tayyorlash va ularning sport mahoratlarini oshirish maqsadida qabul qilingan President
farmon va qarorlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari mamlakatimizda ushbu sohani
ommalashtirish va rivojlantirishda muhim ahamiyatga egadir. Mamlakatimizda
mustaqillikning dastlabki kunlaridan boshlab sport, xususan, bolalar sportini
rivojlantirish uchun o‘ziga xos islohotlarni amalga oshirish borasida muayyan
ko‘rinishdagi huquqiy baza shakllantirildi. 2021-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra,
respublikamizda yuqori malakali sportchilarni tayyorlashga ixtisoslashtirilgan jami
352 ta sport-ta’lim muassasalari faoliyat ko‘rsatgan bo‘lsa, 2022-yilning 1-yanvar
holatiga ularning soni 367 taga yetgan. Shundan shahar joylarda – 324 ta, qishloq
joylarda 43 ta. Ayni paytda respublikamizda 254 ta bolalar sport maktablari, 56 ta
‒
ixtisoslashtirilgan sport maktablari, 15 ta olimpiya zahiralari kollejlari, 12 ta oliy sport
mahorati maktablari faoliyat ko‘rsatmoqda. Mamlakatimizda jismoniy tarbiya va
sportning moddiytexnika bazasini rivojlantirish yuzasidan bir qator ishlar amalga
oshirildi. Xususan, Toshkent, Namangan, Jizzax, Farg‘ona, Buxoro, Xorazm, Andijon,
Samarqand, Guliston va boshqa shaharlarda xalqaro standartlarga javob beradigan
qator sport majmualari bunyod etildi. 2022-yilning 1-yanvar holatiga ko ra,
ʻ
respublikamizda jami 6907,8 ming kishi jismoniy tarbiya va sport bilan shug ullanishi
ʻ
aniqlandi. 6 Sport nafaqat jismoniy va ma’naviy sog‘lomlik asosi, balki hayotga katta
umid bilan kirib kelayotgan yoshlarni turli zararli yot g‘oya va odatlardan asrash,
ularga o‘z qobiliyati va iste’dodlarini to‘la ruyobga chiqarish vositasi hamdir. Shu bois
so‘nggi yillarda mamlakatimizda bu borada qator huquqiy-me’yoriy hujjatlar qabul
qilindi. 2023-yil 30-aprelda yangi tahrirda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasining 48-moddasiga ko‘ra, davlat jismoniy tarbiya va sportni
rivojlantirish, aholi o‘rtasida sog‘lom turmush tarzini shakllantirish uchun
shartsharoitlar yaratadi. 1992-yil 14-yanvarda O‘zbekiston Respublikasining
“Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida”gi Qonuni qabul qilindi. Ushbu qonunning
ikkinchi tahriri 2000- yil 26-mayda tasdiqlandi. O‘zbekiston Respublikasining
“Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida”gi Qonunining yangi tahriri 2015-yil 4-
sentyabrda qabul qilindi. Mazkur Qonunda O‘zbekiston hukumatining jismoniy tarbiya
32

va sportni rivojlantirish huquqiy me yoriy asoslari Konstitutsiya va xalqaro huquqʼ
normalariga mos ravishda yaratildi. Mazkur qonun 8 bob va 47 moddadan iborat.
O‘zbekiston Respublikasining “Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida”gi Qonuni
mamlakatimizda jismoniy tarbiya va sport sohasidagi davlat siyosatining asosiy
yo‘nalishlarini belgilab berdi: jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishni davlat
tomonidan qo‘llab-quvvatlash; har kimning jismoniy tarbiya va sport bilan erkin
shug‘ullanishga bo‘lgan huquqini ta minlash; jismoniy tarbiya va sport sohasidagi
ʼ
davlat hamda jamoat boshqaruvini uyg‘unlashtirish; fuqarolarning jismoniy tarbiya va
sport sohasidagi huquqlarining davlat kafolatlarini belgilash; jismoniy tarbiya va sport
sohasida kamsitishga hamda zo‘ravonlikka yo‘l qo‘ymaslik; jismoniy tarbiya va sport
bilan shug‘ullanuvchi shaxslar, shuningdek, jismoniy tarbiya va sport tadbirlari
ishtirokchilari hamda tomoshabinlarning hayoti va sog‘lig‘i xavfsizligini ta minlash;
ʼ
sportning barcha turlari va tarkibiy qismlarini rivojlantirishga ko‘maklashish;
nogironlar va jismoniy imkoniyatlari cheklangan boshqa shaxslar, shuningdek, yuqori
darajada ijtimoiy himoyaga muhtoj aholi guruhlari o‘rtasida jismoniy tarbiya va
sportni rivojlantirishga ko‘maklashish; O‘zbekistonning milliy sport turlari va xalq
o‘yinlarini rivojlantirish hamda ommalashtirish uchun shart-sharoitlar yaratish;
fuqarolarni jismoniy tarbiyalashning uzluksizligi va davomiyligini ta minlash; xalqaro
ʼ
hamkorlikni amalga oshirish shular jumlasidandir. 1999-yil 27-mayda qabul qilingan
Vazirlar Mahkasining “O‘zbekistonda jismoniy tarbiya va sportni yanada rivojlantirish
chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori asosida O‘zbekiston Respublikasida jismoniy
tarbiya va sportni rivojlantirish davlat dasturi Konsepsiyasi tasdiqlandi. Dasturda
jismoniy tarbiya va sportga millatning umumiy madaniyatining ajralmas qismi,
mamlakatning har bir 7 fuqarosining jismoniy va axloqiy kamolotga yetishini,
kasalliklarning oldini olish va ularni bartaraf etishni ta minlashning asosi sifatida
ʼ
qaraladi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2017-2021-yillarda O‘zbekiston
Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar
strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni ijrosi bilan bog‘liq mamlakat aholisining barcha
qatlamlari, ayniqsa, yosh avlodning jismoniy tarbiya va sport bilan muntazam
shug‘ullanishi uchun zamon talablariga mos shart-sharoitlar yaratish, sport
musobaqalari orqali yoshlarda o‘z irodasi, kuchi va imkoniyatlariga ega bo‘lgan
ishonchini mustahkamlash, mardlik, vatanparvarlik, ona yurtga sadoqat tuyg‘ularini
kamol toptirish, shuningdek, yoshlar orasida iqtidorli sportchilarni saralab olish
tizimini takomillashtirish, umuman, jismoniy tarbiya va sportni yanada rivojlantirishga
yo‘naltirilgan keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilayotganligi quvonarli hol, albatta.
Jumladan, 2017-yil 3-iyunda “Jismoniy tarbiya va ommaviy sportni yanada
rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Prezident qarori, 2018- yil 5-martda
“Jismoniy tarbiya va sport sohasida davlat tizimini tubdan takomillashtirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi Prezident farmonining qabul qilinishi, shuningdek, Vazirlar
Mahkamasining 2019-yil 29-yanvardagi “O‘zbekistonda sog‘lom turmush tarzini
targ‘ib qilish va aholini jismoniy va ommaviy sportga jalb etish to‘g‘risida”gi, 2019-
yil 13-fevraldagi “2019-2023 yillar davrida O‘zbekistonda jismoniy va ommaviy
sportni rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarorlarining qabul
qilinishi O‘zbekistonda jismoniy tarbiya va sport sohasida yangi bosqich
33

boshlanganidan dalolat beradi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Jismoniy
tarbiya va ommaviy sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori
asosida O‘zbekiston Respublikasida jismoniy tarbiya va ommaviy sportni yanada
rivojlantirish dasturi va dasturning bajarilishini muvofiqlashtiruvchi respublika
komissiyasi tarkibi tasdiqlandi. Ushbu dasturdan ko‘zlangan asosiy maqsad respublika
hududlarida jismoniy tarbiya va ommaviy sportni yanada rivojlantirish, aholining
barcha qatlamlari, ayniqsa yoshlarni jismoniy tarbiya va sport bilan muntazam
shug‘ullanishga jalb etish, mamlakatimizda bu borada yaratilgan sharoitlardan
samarali foydalanish natijadorligini oshirishdan iborat. 2019-2023 yillar davrida
O‘zbekistonda jismoniy va ommaviy sportni rivojlantirish Konsepsiyasi doirasida
maktabgacha ta lim muassasalaridan boshlab jismoniy tarbiyaning innovatsion usullariʼ
takomillashtirilmoqda. O zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universitetiga
ʻ
talabalarni tanlashda ularning trenerlik kasbida ishlash ishtiyoqiga e tibor berilmoqda.
ʼ
Jismoniy tarbiya sohasidagi kadrlar Sport Management (sportni boshqarish), Sport
Leadership (sportga rahbarlik qilish), Sport Administration (sport ma muriyatchiligi)
ʼ
yo nalishlari bo yicha tajriba orttirmoqdi. 8 Respublika barcha hududlarida “Sport
ʻ ʻ
bayrami” milliy festivali o tkazilayapdi. Shuningdek, prezident qarori bilan
ʻ
Konsepsiyani amalga oshirish chora-tadbirlar dasturi tasdiqlandi. Dastur doirasida,
“Jismoniy tarbiya va sport” ixtisoslashtirilgan nashriyot markazi tashkil etildi. 2020-yil
24-yanvarda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasida
jismoniy tarbiya va sportni yanada takomillashtirish va ommalashtirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi farmoni qabul qilindi. Ushbu farmon asosida O‘zbekiston
Respublikasida jismoniy tarbiya va sportni 2025- yilgacha rivojlantirish Konsepsiyasi
va uning maqsadli ko‘rsatkichlari tasdiqlandi. Farmonga ko‘ra, quyidagilar jismoniy
tarbiya va sport tizimini isloh qilishning 2025-yilgacha asosiy yo‘nalishlari etib
belgilandi: - jismoniy tarbiya va sport bilan muntazam shug‘ullanayotgan aholining
umumiy sonini 30 foizgacha, sport tashkilot va muassasalarida shug‘ullanayotgan
yoshlarning umumiy sonini 20 foizgacha oshirish; - joylarda yoshlar orasidan iqtidorli
sportchilarni tanlab olish (seleksiya)ning samarali va shaffof to‘rt bosqichli – tashkilot-
tuman (shahar)-hudud-respublika tizimini ishlab chiqish va joriy etish; - O‘zbekiston
Respublikasi Turizm va sport vazirligi (hozirda Yoshlar siyosati va sport vazirligi)
tizimidagi sport maktablari o‘quvchi-sportchilari o‘rtasida “Bolalar sport o‘yinlari”ni
o‘tkazish orqali iqtidorli sportchilarni aniqlash va yoshlar terma jamoalariga zaxira
yaratish hamda oliy ta’lim muassasalari talabalari o‘rtasida “Talabalar sport
o‘yinlari”ni tashkil etish natijasida talabalarni sport bilan muntazam shug‘ullanishga
jalb etish; - sport turlari bo‘yicha 18 yoshgacha bo‘lgan hududiy terma jamoa
a’zolarini hududiy bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazlarining o‘smirlar bo‘limlarida
va undan katta yoshdagi hududiy terma jamoa a’zolarini tuman (shahar) ko‘p tarmoqli
markaziy poliklinikalarida muntazam ravishda chuqurlashtirilgan tibbiy ko‘rikdan
o‘tkazib borish mexanizmini joriy etish; - huquqni muhofaza qilish organlari va
Qurolli Kuchlar tizimidagi ta’lim muassasalari, jumladan “Temurbeklar maktabi”
o‘quvchi-talabalari uchun “Armiya o‘yinlari” dasturiga kiritilgan sport turlari bo‘yicha
fakultativ mashg‘ulotlar va to‘garaklar faoliyatini yo‘lga qo‘yish. 2022-yil 28-
yanvarda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022-2026-yillarga
34

mo‘ljallangan “Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi
Farmoniga asosan “Harakatlar strategiyasidan Taraqqiyot strategiyasi sari”‒
tamoyiliga asosan ishlab chiqilgan yettita ustuvor yo‘nalishdan iborat bo‘lgan 2022-
2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi tasdiqlandi.
9 Taraqqiyot strategiyasining 67-maqsadi jismoniy tarbiya va sport bilan muntazam
shug‘ullanadigan fuqarolarning sonini oshirishga bag‘ishlangan bo‘lib, unga ko‘ra,
respublika yoshlari o‘rtasida milliy sport turlarini ommalashtirish, barpo etiladigan har
bir “Yashil hudud”da yugurish, velosipedda harakatlanish uchun “Salomatlik
yo‘laklari” hamda badminton, stritbol va vorkaut maydonchalarini tashkil etish, milliy
olimpiada sport o‘yinlarini o‘tkazish dasturini ishlab chiqish va amalga oshirish kabi
muhim vazifalar belgilangan. Mahallalarda yoshlar o‘rtasida ommaviy sport
musobaqalarini tizimli tashkil etish orqali sog‘lom turmush tarzini keng targ‘ib qilish,
ularni ommaviy sportga jalb etishni yangi bosqichga olib chiqish hamda 2022-2026-
yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi 67-maqsadida
belgilangan vazifalarning ijrosini ta’minlash uchun 2022-yil 11-aprelda O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining “Mahallalarda yoshlarni ommaviy sportga jalb qilishni
yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi. Ushbu
qaror asosida mahallalarda yoshlar o‘rtasida ommaviy sportni yanada rivojlantirish
bo‘yicha chora-tadbirlar Dasturi tasdiqlandi. Qarorga ko‘ra, 2022- yildan boshlab har
yili an’anaviy tarzda 30-iyun – O‘zbekiston Respublikasi yoshlari kuni hamda dekabr
oyida o‘tkaziladigan “Yoshlar forumi” doirasida sportning 9 ta turi futbol,
‒
minifutbol, voleybol, yengil atletika, shaxmat, shashka, stol tennisi, stritbol, vorkaut
turlari bo‘yicha besh bosqichli ommaviy sport musobaqalarini o‘tkazish tizimi joriy
etildi. 2022-yil yakuniga qadar 6 million nafar yoshlarning sport tadbirlari bilan
qamrab olinishini ta’minlash belgilab qo‘yildi. Shuningdek, “Besh tashabbus
olimpiadasi” doirasidagi sport musobaqalarini tashkil etish va o‘tkazish bo‘yicha ishlar
muvofiqlashtiriladi. 2. Ommaviy sport tadbirlari va milliy sport turlarining rivojlanishi
Mustaqillik yillarida O‘zbekistonda jismoniy tarbiya va sport ishlari ancha rivojlandi.
Ommaviylik asosida sport mahoratlarini oshirish ancha o‘sdi. Futbol, tennis, o‘zbek
kurashi, boks, sharqona yakka kurash sport turlari (karate, dzyu-do, taekvando, ushu,
qo‘l to‘pi va h.k.) yoshlar orasida tobora ommalashmoqda. Buning eng asosiy
sabablari shundaki, “Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida”gi qonun, qator qarorlarni
amalga oshirishda katta sport tadbirlari o‘tkazildi. Ularning natijalari esa respublikada
o‘tkazilgan sport musobaqalari, xalqaro turnirlar va sportchilarning Osiyo va jahon
birinchiliklarida ishtirok etishi, erishilgan yutuqlar mazmunida namoyon bo‘lmoqda.
Respublikada futbolni rivojlantirish, tennis, boks va kurash bo‘yicha xalqaro turnirlar
o‘tkazish haqidagi hukumat qarorlari muhim ahamiyatga egadir. 10 1991-2023-yillar
davomida O‘zbekistonda jismoniy tarbiya va sportning rivojlanishini to‘rtta asosiy
yo‘nalishlarda kuzatish mumkin: ommaviy sport, bolalar sporti, xotin-qizlar sporti,
yuqori natijalar sporti. Ommaviy sportni rivojlantirish maqsadida aholini ommaviy
tarzda qamrab oladigan musobaqalar orqali barcha ijtimoiy qatlamga mansub aholi
vakillari sportga jalb qilinmoqda. Har yili yoshlar, ishchi va xizmatchilar, madaniyat,
huquqtartibot, mudofaa xodimlari o‘rtasida basketbol va voleybol bo‘yicha “Kamolot
kubogi”, milliy o‘yinlar bo‘yicha “Alpomish” sport musobaqalari, yoshlarning
35

“Shunqorlar” harbiy sport musobaqalari, ayollarning “To‘maris” sport festivali,
“Jasorat-iroda-g‘alaba” nogironlar sport musobaqalari, o‘quvchi va talabalarning
“Umid nihollari”, “Barkamol avlod”, “Universiada” uzluksiz sport musobaqalari
muntazam o‘tkazilmoqda. Besh tashabbus hamda “Obod qishloq” va “Obod mahalla”
dasturlari doirasida sport ob’yektlari ishga tushirilib, yoshlar sportga faol jalb
etilmoqda. Olimpiya o yinlari, jahon va Osiyo chempionatlari g olibi bo lgan 204ʻ ʻ ʻ
nafar sportchi tuman va shaharlarga biriktirildi, ayrimlarining sport maktablari ochildi.
Aholining jismoniy tayyorgarligi va salomatligi darajasini belgilovchi “Alpomish” va
“Barchinoy” maxsus testlarini o tkazish tizimi joriy etildi. O quvchi-yoshlar o rtasida
ʻ ʻ ʻ
jismoniy tarbiya va sportni yanada ommalashtirish va ularning salomatligini
mustahkamlash maqsadida 1999-yilda maxsus test sinovlari ishlab chiqildi. Mazkur
testlarni muvaffaqiyatli topshirganlar uchun 3 darajali "Alpomish" va "Barchinoy"
nishonlari ta sis etildi. 2002-yilda 1.588.298 nafar o quvchi mazkur testlarni
ʼ ʻ
muvaffaqiyatli topshirdi. Shuningdek, maktab o quvchilari uchun "Umid nihollari",
ʻ
litsey-kollej o quvchilari uchun "Barkamol avlod", oliy o quv yurti talabalari uchun
ʻ ʻ
"Universiada" ommaviy musobaqalarini har 2 yilda o tkazish yo lga qo yildi. Xalq
ʻ ʻ ʻ
o yinlari va ommaviy sport turlari bo yicha qar 2 yilda "Alpomish o yinlari" festivali
ʻ ʻ ʻ
hamda "To maris o yinlari" o tkazib kelinadi. Respublika Bolalar sportini
ʻ ʻ ʻ
rivojlantirish jamg‘armasi faoliyatini tashkil etish, 2000-yildan boshlab oliy o‘quv
yurtlari talabalari o‘rtasida Universiada, kasb-hunar kollejlari va litsey o‘quvchilari
o‘rtasida “Barkamol avlod”, umumta’lim maktablari o‘quvchilari o‘rtasida “Umid
nihollari” musobaqalarining o‘tkazilishi mamlakatimiz uchun muhim ahamiyat kasb
etdi. Uch bosqichli sport musobaqalarini tashkil etishdan ko‘zlangan asosiy maqsad
yoshlar o‘rtasida sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish, mamlakatimiz terma jamoasi
tarkibida xalqaro musobaqalarda ishtirok etishga munosib nomzodlarni tayyorlashdan
iborat edi. O‘zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidentining 2002-yildagi farmoniga
muvofiq Bolalar sportini rivojlantirish jamg‘armasi tashkil etilgani bolalar sportini
rivojlantirish yo‘lidagi muhim qadam bo‘ldi. Mazkur jamg‘armaning asosiy 11
maqsadi bolalarni, o‘sib kelayotgan yosh avlodni yoshligidanoq sportga jalb etish,
ularda sportga qiziqish va mehrini uyg‘otish, navqiron avlodni jismonan va ma’nan
sog‘lom, barkamol shaxs etib tarbiyalashdan iborat. Bolalar sporti ob yektlarini barpo
ʼ
etish, joylashtirish va ularning faoliyatida yo‘l qo‘yilgan kamchiliklarni bartaraf etish,
bolalar-o‘smirlar sport maktablaridan foydalanish darajasini va ular faoliyati
samaradorligini yanada oshirishga doir takliflarni ishlab chiqish, ularni boshqarishni
tashkil etishni takomillashtirish, istiqbolli rivojlantirish va moddiy-texnika bazasini
mustahkamlash, bolalarni sport bilan muntazam ravishda shug‘ullanishga jalb etishni
kengaytirish maqsadida 2015- yil 11-dekabrda O‘zbekiston Respublikasi birinchi
Prezidenti tomonidan “Bolalaro‘smirlar sport maktablari faoliyatini yanada
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 356-sonli qaror imzolandi. Sport
mashg‘ulotlariga o‘quvchilarni ommaviy ravishda, uzluksiz jalb qilishni tashkil etish
maqsadida yoshlarning uch bosqichli “Umid nihollari”, “Barkamol avlod”,
“Universiada” musobaqalarining hududlarda Respublika final bosqichlarini o‘tkazish
rejasi belgilandi. 2002-yilda Farg‘ona viloyatida o‘tkazilgan “Umid nihollari” sport
musobaqalarida 11 ta sport turi kiritilgan bo‘lsa, 2015-yilda Xorazmdagi “Umid
36

nihollari” musobaqalari 17 ta sport turi bo‘yicha o‘tkazildi. Nufuzli xalqaro
institutlarning e’tirof etishicha, O‘zbekiston dunyoning 125 davlati orasida xotin-qizlar
uchun qulay sharoitlar yaratish va onalikni muhofaza qilish borasida yetakchi
o‘rinlardan birini egallab turibdi. Jahon reytingida mamlakatimiz ona va bola
salomatligiga eng ko‘p g‘amxo‘rlik ko‘rsatayotgan 10 ta davlat safidan joy oldi. Aholi
genofondini yaxshilash borasida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar natijasida
ayollarning o‘rtacha umri 66 yoshdan 73,5 yoshga uzaydi. Onalar va go‘daklar o‘limi
3 barobar kamaydi. Yurtimizda ayollarga xos sport turlarini rivojlantirish, sport bilan
shug‘ullanishni aholining kundalik turmush tarziga aylantirish va shu orqali ayollar
salomatligini asrash, ayolda o‘z sog‘ligiga bo‘lgan mas’uliyatni kuchaytirish, sog‘lom
avlod tug‘ilishini ta’minlash masalasi ustuvor vazifalardan biriga aylandi. O‘zbekiston
davlat jismoniy tarbiya va sport universitetida “Xotin-qizlar sportini rivojlantirish
yo‘nalishi” tashkil etilib, yuqori malakali ayol trenerlar va jismoniy tarbiya
o‘qituvchilarini tayyorlash ishlari yo‘lga qo‘yilgan. Umumta’lim maktablari, bolalar
va o‘smirlar sport maktablarida ayol jismoniy tarbiya o‘qituvchilari va ayol
murabbiylar soni yildan yilga oshib bormoqda. 1999-yilda ayol murabbiylar soni 2845
nafarni tashkil etgan bo‘lsa, bu ko‘rsatkich 2012-2013- yillar davomida 15426 nafarni
tashkil etgan. So‘nggi yillarda davlatimiz tomonidan xotin-qizlar sportini
rivojlantirishga jiddiy e’tibor qaratilib, ayniqsa, sportning badiiy gimnastika va sinxron
suzish turlari rivojlantirilmoqda. 12 Buni jismoniy tarbiya va sport bilan
shug‘ullanuvchi xotin-qizlar sonining muntazam ortib borayotganligi ham tasdiqlaydi.
Darhaqiqat, mustaqillik yillarida sport maktablari va turli jamoalarda mahalliy millat
qizlarining qiziqib, faollik bilan shug‘ullanishlari ko‘paydi. Masalan, 1996-yilda 1180
xotin-qizlar sport bilan shug‘ullangan bo‘lsa, 2016-yilga kelib ularning soni 3
milliondan ortdi. Respublika hududlarida O‘zbekiston Xotin-qizlar qo‘mitasi
tashabbusi bilan 2005-yildan boshlab “Gimnastika barcha uchun” sport festivali,
“Otam, onam va men sportchi oila”, “Sog‘lom ayol – sog‘lom jamiyat” shiori ostida
sport musobaqalari tashkil etilib, ularda har yili 500 mingdan ortiq xotin-qizlar ishtirok
etmoqda. Mustaqillik yillarida sport O‘zbekiston milliy madaniyatining tarkibiy qismi
sifatida rivojlantirildi. Sport aholini, xususan yoshlarni jismoniy va axloqiy
tarbiyalashning, xalqlar o‘rtasida do‘stlikni mustahkamlash va mamlakatimiz ijtimoiy-
iqtisodiy taraqqiyotining muhim omilidir. 1992-yil yanvarda O‘zbekiston Milliy
olimpiya qo‘mitasi tuzildi va 1993-yil sentabrda Xalqaro olimpiya qo‘mitasining 101-
sessiyasida rasmiy tan olindi. 1996-yil 1-sentyabrda Toshkent shahrida Olimpiya shon-
shuhrati muzeyi ochildi. Sportning ommaviy o‘yin turi – futbolni yanada rivojlantirish
maqsadida barcha viloyatlar va shahar markazlaridagi stadionlar qayta ta mirlandi,ʼ
futbol maydonlari rekonstruksiya qilindi, futbol maktab-internatlari tashkil etildi,
futbolning professional klublar tizimiga o‘tkazilishining asosiy tamoyillari belgilandi.
Mazkur ishlar sport bilan shug‘ullanuvchilar sonining ortib borishiga zamin
yaratmoqda. Masalan, 2008-yilda futbol bilan shug‘ullanuvchilarning soni 1991-
yildagiga nisbatan 80,6 foiz, kurash bilan shug‘ullanuvchilar esa 89,8 foizga
ko‘paygan. 1991-yilda yurtimizda 52 sport turi mavjud bo‘lsa, 2016-yilda 74 ta sport
turidan 65 dan ortig‘i barcha hududlarda keng rivoj topib, ularni ommalashtirish uchun
sharoitlar yaratilmoqda. Mustaqillik yillarida sportning eng ommaviy turi – futbolga
37

e’tibor davlat siyosati darajasiga ko‘tarildi. Vazirlar Mahkamasi O‘zbekistonda
ommaviy va professional futbolni yanada rivojlantirish, uning moddiy bazasini
mustahkamlash, futbolchilarning yangi avlodini tayyorlash va tarbiyalash, Vatanimiz
futbolining xalqaro nufuzini oshirish maqsadida 1993-yilda “O‘zbekiston
Respublikasida futbolni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi, 1996-
yilda “O‘zbekistonda futbolni rivojlantirishning tashkiliy asoslari va prinsiplarini
tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi, 2006-yilda “O‘zbekistonda
futbolni rivojlantirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi va 2023-yil 7-
aprelda “Ommaviy va professional futbolni har tomonlama rivojlantirishning
qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
qarorlari 13 muhim ahamiyatga ega bo‘ldi. 2017-yil 23-aprel kuni O‘zbekiston tarixida
birinchi marta maxsus ixtisoslashtirilgan futbol telekanali – “Futbol TV” ishga
tushirildi. Kanalda birinchi bo‘lib Ispaniya chempionatining 33-turi –
“Real”-“Barselona” uchrashuvi namoyish qilingan. Dunyoga O‘zbekiston
sportchilarining salohiyati va qudratini namoyon etayotgan o‘zbek hakami Ravshan
Ermatov O‘zbekiston futbol federatsiyasining xalqaro toifadagi hakami, 2003-yildan
FIFA hakami statusini olgan. 2008, 2009, 2010, 2011 va 2014-yillarda besh marotaba
Osiyoning eng yaxshi hakami deb e’tirof etildi. Xalqaro futbol uyushmalari
federatsiyasi uni 2011-yilda “Dunyoning eng yaxshi hakami” sifatida tan oldi. U o‘z
faoliyati davomida futbol bo‘yicha jahon chempionatlari final bosqichida eng ko‘p – 9
uchrashuvni boshqarib (2014- yilga qadar), dunyo rekordini o‘rnatdi. Ravshan
Ermatov Prezident farmonlariga muvofiq 2010-yili “O‘zbekiston iftixori” faxriy
unvoni, 2014-yilda “El-yurt hurmati” ordeni, shuningdek, 2015-yilda “Buyuk
xizmatlari uchun” ordeni hamda “Malibu” avtomobili bilan mukofotlandi.
Shuningdek, sportning o‘yin turlari qatorida katta tennis mamlakatimizning barcha
hududlarida ommaviy ravishda tez sur atlar bilan rivojlanmoqda. Mamlakat aholisiʼ
o‘rtasida tennisni targ‘ib etish, shug‘ullanuvchilarga tegishli sharoitlar yaratish
maqsadida 1998-yilda Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekistonda tennisni yanada
rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi. Unga muvofiq bir
necha yilda jahon andozalari talablariga javob beradigan tennis kortlari bunyod etildi,
ular negizida turli darajadagi xalqaro musobaqalar o‘tkazilmoqda. Barcha hududlarda
zamonaviy tennis kortlari barpo etildi. 1994-2002-yillarda Yunusobod tennis saroyida
O‘zbekiston Prezidenti kubogi uchun 9 marta xalqaro tennis musobaqalari o‘tkazildi.
1999-yilning iyul oyida Londonda o‘tgan tennis bo‘yicha xalqaro turnirda toshkentlik
sportchi Iroda To‘laganova Uimbldon turnirida g‘olib chiqib, kumush kubokning
kichraytirilgan nusxasini qo‘lga kiritdi. Jismoniy tarbiya va sportni ommaviy axborot
vositalari orqali keng targ‘ib qilish, uning mohiyatini mamlakat aholisiga yetkazish
maqsadida Vazirlar Mahkamasining 2003-yilda 4-noyabrdagi “Ommaviy sport
targ‘ibotini yanada kuchaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 484-sonli qarori qabul
qilinib, unga binoan O‘zbekiston televideniyesida maxsus “Sport” telekanali tashkil
etildi. Mustaqillik yillarida jismoniy tarbiya va sport sohasini rivojlantirishga
qaratilgan amaliy ishlar natijasida jismoniy tarbiya va sportni boshqarishning tashkiliy
asoslari takomillashtirildi; jismoniy tarbiya-sog‘lomlashtirish, ommaviysport ishlari va
milliy sport turlari rivojlantirildi; jismoniy tarbiya va sport sohasini mablag‘ bilan
38

ta minlash tizimi takomillashtirildi, nodavlat sektor rivojlantirildi; jismoniy tarbiya vaʼ
sportning moddiy-texnik bazasi mustahkamlandi; milliy ta lim dasturiga binoan
ʼ
jismoniy tarbiya va sport sohasida kadrlarni tayyorlash va qayta 14 tayyorlash ishlari
yo‘lga qo‘yildi. Jismoniy tarbiya va sport sohasi boshqaruv tizimidagi islohotlar tufayli
ushbu sohadagi maxsus vakolatli davlat organi bir necha bor o‘zgartirildi. Jumladan,
1992-2004-yillarda Jismoniy tarbiya va sport davlat qo‘mitasi, 2004-2017-yillarda
Madaniyat va sport ishlari vazirligi, 2017- 2018-yillarda Jismoniy tarbiya va sport
davlat qo‘mitasi, 2018-2021-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va
sport vazirligi, 2021-2022-yillarda Turizm va sport vazirligi, 2022-yilda Sportni
rivojlantirish vazirligi ushbu soha faoliyatini boshqargan. 2022-yil 21-dekabrda qabul
qilingan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yangi O‘zbekiston ma’muriy
islohotlarini amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoniga muvofiq, bir
qancha vazirliklar, jumladan, O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar siyosati va sport
vazirligi qaytadan tashkil etildi. Mamlakatimizda milliy sport turlari va xalq o‘yinlarini
tiklash, ularni ommalashtirish va keng targ‘ib etishga alohida e’tibor qaratila
boshlandi. 1994- yilda birinchi marta Jizzah viloyatining Forish tumanida I Xalq
o‘yinlari festivali o‘tkazildi. O‘sha davrdan boshlab muntazam ravishda, har ikki yilda
bir marta (1998-yildan “Alpomish” milliy sport turlari va o‘yinlari festivali nomi
bilan) o‘tkazilmoqda. Festivallarda Xalq o‘yinlari bo‘yicha musobaqalar bilan bir
qatorda ilmiy-amaliy anjumanlar ham o‘tkaziladi. 1999-yildan esa xotin-qizlar
o‘rtasida “To‘maris” milliy sport turlari va Xalq o‘yinlari festivali ham o‘tkazila
boshlandi. Mustaqillik sharofati bilan milliy sport turlarining qayta tiklanishiga va
ularning sport turi sifatida xalqaro miqyosda e’tirof etilishiga imkoniyatlar yaratildi.
1992-yildayoq Termiz va Shahrisabz shaharlarida milliy kurash bo‘yicha ilk xalqaro
musobaqa o‘tkazildi. 1992-yilda O zbekistonda kurash federatsiyasi, 2001-yilda
ʻ
belbog li kurash federatsiyasi tuzildi. O‘zbekiston Prezidentining maxsus farmoni
ʻ
bilan 1998-yili sentabr oyida Toshkentda Osiyo, Afrika va Yevropa qit’asidan kelgan
28 davlat vakillari ishtirokida Xalqaro kurash Assotsiatsiyasi tuzildi. Uning faxriy
Prezidenti etib Islom Karimov saylandi. 2002-yil oktabrda Xalqaro kurash
assotsiatsiyasi Xalqaro sport federatsiyasi a’zoligiga qabul qilindi. O‘zbek kurashi
jahonga yuz tutishi bilan yanada baynalmilal xususiyat kasb etdi. 2016-yilga kelib,
Xalqaro kurash Assotsiatsiyasining jahonning barcha qit’alarida 120 dan ortiq kurash
federatsiyalari tashkil etildi. Milliy sport turimizning xalqaro maydonda keng tan
olinishi ham mamlakatimiz xalqaro aloqalarining yanada kengayishiga sabab
bo‘lmoqda. 2017-yilda o‘zbek kurashining 2018-yili Indoneziyada bo‘lib o‘tgan XVIII
Osiyo o‘yinlari dasturiga rasman kiritilganligi ma’lum qilindi. Bu haqda
Turkmanistonning Ashxobod shahrida o‘tayotgan Yopiq inshootlarda va jang
san’atlari bo‘yicha V Osiyo 15 o‘yinlari doirasida bo‘lib o‘tgan Osiyo Olimpiya
kengashi Bosh assambleyasida e’lon qilindi. Mustaqillikning ilk yillarida O‘zbekiston
Respublikasi Birinchi Prezidenti Islom Karimov sovrini uchun Shahrisabzda Amir
Temur, Termiz shahrida Hakim at-Termiziy xotirasiga bag‘ishlab xalqaro turnirlar
tashkil etildi. 1992-1998 yillarda Janubiy Koreya, Kanada, Yaponiya, Hindiston,
Amerika, Rossiya kabi mamlakatlarda bo‘lib o‘tgan yirik sport anjumanlarida o‘zbek
kurashi keng namoyish qilindi. Jahon hamjamiyati 1998-yil 6-sentyabr kuni o‘zbek
39

kurashini xalqaro sport turi sifatida rasman e’tirof etdi. Milliy kurashimizning nazariy
jihatlari va qoidalari ishlab chiqildi va xalqaro ekspertlar tomonidan e’tirof etildi,
xalqaro sport turlari qatoridan o‘rin oldi. 1999- yil may oyida Toshkentda dunyoning
50 dan ortiq mamlakatlaridan kelgan sportchilar ishtirokida kurash bo‘yicha birinchi
jahon chempionati bo‘lib o‘tdi. Unda o‘zbekistonlik kurashchilar 3 ta oltin, 3 ta
kumush, 3 ta bronza medallarini qo‘lga kiritdilar. Akobir polvon, Kamol polvon,
Toshtemir polvonlar nomi butun jahonga taraldi. 2000-yilda esa Turkiyaning Anqara
shahrida kurash bo‘yicha 2- jahon chempionati bo‘lib o‘tdi. 2000-2002-yillarda
Bedford shahrida 3 marta Islom Karimov nomi bilan ataluvchi xalqaro turnir
o‘tkazildi. O‘zbek milliy kurashi xalqaro sport turi sifatida butun dunyoda e’tirof
etildi. 2023-yilning avgust oyida kurash Kongo Demokratik Respublikasining
Brazzavil shahrida o‘tadigan Afrika o‘yinlari tizimidan alohida sport turi sifatida
rasman joy oldi. Xalqaro kurash assotsiatsiyasi bosh kotibi va texnik direktori
Muhammad Rizo Nosiriy mazkur o‘yinlar bilan bog‘liq masalalarni muhokama qilish
maqsadida Kongoga xizmat safari uyushtirdi. Tashrif davomida Kongo Yoshlar va
sport, fuqarolik ta’limi vaziri Xuguyes Ngouyelondele bilan uchrashdi. Muloqotlar
davomida kurashning Afrika o‘yinlaridagi texnik jihatlariga oid masalalar muhokama
qilindi. Kurash musobaqalari uchun zarur bo‘lgan vositalar, texnik talablar va takliflar
bildirildi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Mahallalarda yoshlarni ommaviy
sportga jalb qilishni yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi
qaroriga ko‘ra, 2022-yildan boshlab yoshlar o‘rtasida ommaviy sport musobaqalari
quyidagi bosqichlarda o‘tkazilmoqda: Birinchi bosqichda – ko‘chalararo mahalla
musobaqalari; Ikkinchi bosqichda – mahallalararo sektor musobaqalari; Uchinchi
bosqichda – sektor musobaqalarida g‘olib bo‘lgan mahalla jamoalari o‘rtasida tuman
(shahar) musobaqalari; To‘rtinchi bosqichda – tuman (shahar) musobaqalari g‘olib
mahalla jamoalari o‘rtasida viloyat musobaqalari; Beshinchi bosqichda – viloyat
musobaqalarida g‘olib bo‘lgan mahalla jamoalari o‘rtasida respublika (final)
musobaqalari. 16 Bunda, mazkur ommaviy sport musobaqalari mahallalarda
yoshlarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, kitobxonlik, madaniyat va san’at,
intellektual o‘yinlar, axborot texnologiyalari hamda sport turlari bo‘yicha tashkil
etilayotgan besh bosqichli “Besh tashabbus olimpiadasi” doirasida o‘tkaziladi. Bundan
tashqari, 2023-yil 1-martdan boshlab olimpiya, noolimpiya va milliy sport turlari
bo‘yicha uch bosqichli umumrespublika sport musobaqalarini o‘tkazish tizimi joriy
qilindi: birinchi bosqichda – tuman (shahar) musobaqalari; ikkinchi bosqichda –
viloyat musobaqalari; uchinchi bosqichda – respublika (final) musobaqalari. Yoshlar
siyosati va sport vazirligi olimpiya, noolimpiya va milliy sport turlari bo‘yicha sport
musobaqalarini o‘tkazish dasturining ishlab chiqilishi, sport musobaqalari
o‘tkaziladigan sport ob’yektlari infratuzilmasining yaxshilanishi va zarur sport
inventarlari bilan jihozlanishi, sport musobaqalarining yuqori darajada tashkil etilishi
hamda g‘olib va sovrindorlarning munosib rag‘batlantirilishini ta’minlaydi. Uch
bosqichli sport musobaqasida yoshlar 28 sport turi bo‘yicha bellashadi. Jumladan,
futbol, gandbol, voleybol, mini-futbol, basketbol, stritbol, dzyudo, ushu, badminton,
tennis, yengil atletika, velosport, suzish, stol tennisi, sport va badiiy gimnastika, boks,
og‘ir atletika, shaxmat, armrestling, karate, taekvondo, kurash, turon va belbog‘li
40

kurash, o‘zbek jang san’ati, erkin va yunon-rum kurashlari turlari bo‘yicha
bellashuvlar bo‘lib o‘tadi. Yuqorida ko rsatilgan musobaqalar davomida g oliblarniʻ ʻ
tayyorlagan maktablarning jismoniy tarbiya fani o qituvchilari va sport-ta’lim
ʻ
muassasalarining trenerlari malaka attestatsiyasiga jalb etilmaydi va ularga quyidagi
malaka toifalari to g ridan-to g ri beriladi: • tuman (shahar) bosqichi musobaqalarida
ʻ ʻ ʻ ʻ
g olib va sovrindorlarni tayyorlagani uchun - ikkinchi malaka toifasi; • viloyat
ʻ
bosqichi musobaqalarida g olib va sovrindorlarni tayyorlagani uchun - birinchi malaka
ʻ
toifasi; • respublika (final) bosqichida g olib va sovrindorlarni tayyorlagani uchun -
ʻ
oliy malaka toifasi. 2022-yil 25-mayda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
“Etnosport turlarini ommalashtirish va rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi
qarorni imzoladi. Unga ko‘ra, Etnosport turlarini 2025-yilgacha ommalashtirish va
rivojlantirish dasturini 2022−2023-yillarda amalga oshirish bo‘yicha “yo‘l xaritasi”
tasdiqlandi. 2023-yil 1-martdan boshlab milliy sport turlari bo‘yicha uch bosqichli
respublika o‘yinlari tashkil etiladi. Shuningdek, har yili Toshkent shahrida
“Uzbekistan Ethno Games” respublika festivali bo‘lib o‘tadi. 17 Xivada esa har ikki
yilda bir marotaba Xalqaro etnosport festivali tashkil qilinadi. Har bir hududda ot
sporti turlariga tegishli anjomlar do‘koni ochiladi. Shuningdek, 2023-yildan boshlab,
har ikki yilda bir marotaba polvonlar va dorbozlar ishtirokida “Polvonlar sulolasi”
ko‘rik-tanlovi o‘tkaziladi. 2022-yil 23-dekabrda O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining “Gimnastika sport turlarini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi. Mazkur qarorga ko‘ra, 2023/2024-o‘quv yilidan
boshlab quyidagi dasturlar joriy qilinadi: - maktabgacha ta’lim tashkilotlarida
“Gimnastikaga ilk qadam”; - umumiy o‘rta ta’lim maktablarida boshlang‘ich sinf
o‘quvchilariga mo‘ljallangan “Bolalar uchun gimnastika”. Yoshlar siyosati va sport
vazirligi hamda Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligiga 2023/2024 o‘quv yilidan
boshlab O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti va uning filiallarida
gimnastika bo‘yicha amaldagi o‘qishga qabul qilishning davlat buyurtmasi
parametrlarini ikki baravarga oshirish choralarini ko‘rish vazifasi topshirildi. Hujjat
bilan quyidagilar tasdiqlandi: 1) 2023-2025 yillarda gimnastika sport turlarini yanada
rivojlantirish bo‘yicha “yo‘l xaritasi”; 2) 2023-2025 yillarda gimnastika sport turlarini
rivojlantirishning maqsadli ko‘rsatkichlari. Mustaqillik yillarida mamlakatimizda
jismoniy tarbiya va sportning moddiytexnika bazasini rivojlantirish yuzasidan bir qator
ishlar amalga oshirildi. Xususan, Toshkent shahri, Qoraqalpog‘iston Respublikasi va
barcha viloyatlar markazlarida, shaharlarda xalqaro standartlarga javob beradigan
qator sport majmualari qurildi. O‘tgan davr mobaynida respublikamizda juda ko‘plab
sport inshootlari – sportsog‘lomlashtirish klublari, bolalar, o‘smirlar sport maktablari,
olimpiya zahiralari kollejlari, oliy sport mahorati maktablari, o‘yingohlar, sport zallari,
maydonlari, hovuzlar barpo etildi va ta’mirlandi. Ularda barcha aholi vakillari
jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanish imkoniyatiga ega bo‘lishdi. 2012-yilda
Toshkentda dunyo standartlariga to‘liq javob bera oladigan “Bunyodkor” stadioni
foydalanishga topshirildi. Osiyoda eng chiroyli va ko‘rkam stadionlardan biri
hisoblanadigan ushbu inshoot o‘z bag‘riga 35 000 dan ortiq muxlisni o‘z bag‘riga
sig‘dira oladi. 2019-yil 15-mart kuni Toshkentda yangi qad rostlagan “Humo Arena”
muz saroyining ochilish marosimi bo lib o tdi. Tantanali tadbirda O zbekiston
ʻ ʻ ʻ
41

Prezidenti Shavkat Mirziyoyev ishtirok etib, nutq so zladi. O‘sha yilning noyabr oyidaʻ
Samarqand shahrida ilk marotaba yarim marafon bo‘lib o‘tkazildi, dekabr oyida esa
Toshkent viloyati qorli yonbag‘irlarida ham mahalliy aholi, ham sayyohlar chang‘ida
uchishlari mumkin bo‘lgan jahon darajasidagi Amirsoy tog‘-chang‘i kurorti ochildi.
Xulosa
Mamlakatimizda mustaqillik yillarida aholining, ayniqsa, yosh avlodning jismoniy
tarbiya va ommaviy sport bilan muntazam shug‘ullanishi uchun zamon talablariga mos
shart-sharoitlar yaratildi, sport musobaqalari orqali yoshlarda o‘z irodasi, kuchi va
imkoniyatlariga bo‘lgan ishonchni mustahkamlash, mardlik hamda vatanparvarlik, ona
Vatanga sadoqat tuyg‘ularini kamol toptirish, ular orasidan iqtidorli sportchilarni
saralab olish va maqsadli tayyorlash ishlarini tizimli tashkil etish borasida keng
ko‘lamli ishlar amalga oshirildi. Sog‘lom avlodni voyaga yetkazishda jismoniy tarbiya
va sportning rolini oshirish, bu boradagi mavjud moddiy-texnik baza va kadrlar
salohiyatini jahon standartlari asosida yanada mustahkamlash, eng muhimi, sportga
mehr har bir bola, har qaysi oila hayotiga chuqur kirib borishiga erishish eng muhim
vazifa bo‘lib qolaveradi. Shu bois respublikamizda jismoniy tarbiya va sportni
rivojlantirishga qaratilgan me’yoriy huquqiy hujjatlar va dasturlar doirasida
belgilangan choratadbirlarning amalga oshirilishi jismoniy tarbiya va ommaviy
sportning jamiyatimiz hayotidagi rolini yanada kuchaytirish, aholining barcha qatlami,
ayniqsa, yoshlar orasida sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, ularga o‘z qobiliyat va
iste’dodlarini ro‘yobga chiqarishlari uchun barcha shart-sharoitni yaratish orqali ularni
ommaviy tarzda sportga, sog‘lom turmush tarziga oshno qilish, qolaversa, nufuzli
xalqaro maydonlarda Vatanimiz bayrog‘ini baland ko‘tarib kelayotgan mashhur
sportchilarimiz saflarini tobora kengaytirishga xizmat qiladi. O‘zbekiston Respublikasi
Prezidenti Sh.M.Mirziyoyev ta’kidlaganidek: “Farzandlarimizning sog‘lom va
barkamol avlod bo‘lib voyaga yetishi bizning kelgusi faoliyatimizda eng muhim
masala bo‘lib qoladi. O‘zbekistonda yashayotgan har bir o‘gil-qiz davlatimiz va
jamiyatimizning e’tibori va amaliy g‘amxo‘rligidan chetda qolmaydi”. Jismoniy
tarbiya va sportni keng rivojlantirish, oilalarda sog‘lom turmush tarzini qaror toptirish,
ayniqsa, yoshlar salomatligini mustahkamlash, ular o‘rtasida jismoniy tarbiya va
sportni ommalashtirish borasidagi ishlarni yanada kuchaytirishimiz hayotiy zaruratdir.
Sababi yoshlar sog‘lom va baxtli bo‘lsa, ular quradigan oila ham, uning mevasi
bo‘lmish bola ham sog‘lom hamda baxtli bo‘ladi. Oila sog‘lom va baxtli bo‘lsa, butun
jamiyat baxtli hamda farovon yashaydi. Shunday ekan, bu boradagi sa y-
ʼ
harakatlarimizni yanada yuqori bosqichga ko‘tarishimiz, jismoniy tarbiya va sport
rivojiga ustuvor ahamiyat qaratishimiz maqsadga muvofiqdir. Yurtimizda o‘quvchi va
talaba-yoshlar o‘rtasida tobora ommalashib borayotgan, ta’lim muassasalarida tahsil
olayotgan navqiron o‘g‘il-qizlarimiz uchun chinakam chiniqish va mahorat maktabiga,
katta hayot yo‘liga parvoz maydonchasiga aylanib ulgurgan “Umid nihollari”,
“Barkamol avlod”, Universiada sport musobaqalarini o‘zida mujassamlagan uch
bosqichdan iborat yaxlit tizim yaratildi. Mazkur tizim orqali bugungi kunda nufuzli
xalqaro maydonlarda Vatanimiz bayrog‘ini baland ko‘tarib kelayotgan mashhur
42

sportchilar yetishib chiqmoqda. Eng muhimi, ushbu musobaqalar yoshlarimizni
ommaviy tarzda sportga, sog‘lom turmush tarziga oshno qilish vositasiga aylandi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO ` YXATI
1. O‘zbekiston Respublikasining “Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida”gi Qonuni
(yangi tahriri). O‘zbekiston Respublikasining 2015-yil 4-sentyabrdagi O‘RQ-
394-son Qonuni bilan tasdiqlangan.
2. 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Bolalar sportini
rivojlantirish jamg‘armasini tuzish to‘g‘risida” 2002-yil 24-oktabrdagi PF-3154-
son Farmoni.
3. 3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasida
jismoniy tarbiya va sportni yanada takomillashtirish va ommalashtirish
choratadbirlari to‘g‘risida” 2020-yil 24-yanvardagi PF-5924-son Farmoni.
4. 4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022-2026-yillarga mo‘ljallangan
Yangi O‘zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida” 2022-yil 28-
yanvardagi PF-60-son Farmoni.
5. 5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Mahallalarda yoshlarni ommaviy
sportga jalb qilishni yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari to‘g‘risida”
2022-yil 11-apreldagi PQ-201-son Qarori.
6. 6. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “2019-2023-yillarda
O‘zbekiston Respublikasida jismoniuy tarbiya va ommaviy sportni rivojlantirish
konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida” 2019-yil 13-fevraldagi 118-son Qarori.
7. 7. Mirziyoyev Sh.M. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini
birgalikda barpo etamiz. – T.: O‘zbekiston, 2016.
8. 8. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston Taraqqiyot strategiyasi. – T.:
O‘zbekiston, 2022.
9. 9. Karimov I.A. Ona yurtimiz baxtu iqboli va buyuk kelajagi yo‘lida xizmat
qilish – eng oliy saodatdir. – T.: O‘zbekiston, 2015.
10. 10. Karimov I.A. Mamlakatimizni yanada obod etish va modernizatsiya qilishni
qat iyat bilan davom ettirish yo‘lida. 21-jild. - T.: O‘zbekiston, 2013. ʼ
43

11. 11. Yagonasan, muqaddas Vatanim, sevgi va sadoqatim senga baxshida,
O‘zbekistonim. O‘quv uslubiy qo‘llanma. – T.: Ma naviyat, 2014. ʼ
12. 12. Axmatov M.S. Uzluksiz ta lim tizimida ommaviy sport-sog‘lomlashtirish
ʼ
ishlarini samarali boshqarish / Monografiya. – T., 2005.
13. 13. Djalilova L.A. Jismoniy tarbiya va sport tarixi. – T., 2013.
14. 14. Djalilova L.A. Jismoniy tarbiya va olimpiya harakati tarixi. Darslik. T:
2015.
15. 15. Ernazarov E. Olimpiada – jahon sporti bayrami. Ilmiy-ommabop risola. – T.:
Sharq, 2008.
16. 16. Olimpiya bilimlari asoslari. O‘quv qo‘llanma. T.: Sharq, 2002.
17. 17. Shakirjanova K.T. Jismoniy tarbiya va sportdagi uzluksiz ta limni tashkil
ʼ
qilish. O‘quv-uslubiy qo‘llanma. – T.: O‘zDJTI, 2012.
18. 18. Shakirjanova K.T. Jahon bo‘ylab bir ovoz yangrar – O, sport! // Ministerstvo
visshego i srednego spetsialnogo obrazovaniya Respubliki Uzbekistan.
“Fizicheskaya kultura i sport v formirovanii zdorovogo obraza jizni”. Sbornik
nauchnix trudov. – T.: TGEU, 2014.
19. 19. www.president.uz – O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy veb-
sayti.
20. 20. www.minsport.uz – O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar siyosati va sport
vazirligi rasmiy veb-sayti.
21. 21. www.olympic.uz – O‘zbekiston Milliy olimpia qo‘mitasi rasmiy vebsayti .
22. Internet saytlar
1. 1. Ziyo.net
2. 2. Fayllar.org
3. 3. Lex.uz
44

Milliy sport turlari

Купить