Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 57.9KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет История

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Misrda Muhammad Ali islohotlari

Купить
MUN DA RIJ A KIRISH ................................................................................................................. . . 3 1- BOB. MISRDA MUHA MMA D A LI ISLOHOTLA RI …… ю………..............6 1.1. Muhammad Alining hokimiyatga kelishi uchun zarur shartlar va sabablar........6 1.2. Muhammad Ali hukmronligining birinchi bosqichidagi islohotlar..................12 2. B OB. MISR MUHA MMA D ALI DA VRIDA . …………..………………….18 2.1. Muhammad Ali davrida Misrning rivojlanishi……………………………….18 2.2. Misrga chet el kapitalining kirib kelishi. Kapitalistik munosabatlarning rivojlanishi………………………………………………………………………...20 X ULOSA ................................................................................................................25 ADA BIY OTLA R VA MA N BA LA R RO'Y X A TI ................................................26 2 KIRISH Kurs ishi mav zusining dolzarbligi: XIX asrning birinchi yarmi. Misr tarixiga Muhammad Ali hukmronligi davri sifatida kirdi. Ushbu davlat arbobining ichki va tashqi siyosati Misrni Turkiyadan olib chiqish uchun kurashishga, shuningdek, keng hududlarni o'z ichiga olgan va YYevropa kuchlari bilan teng ravishda jahon siyosiy va iqtisodiy jarayonlarida ishtirok etadigan yangi Arab-musulmon imperiyasini yaratishga qaratilgan edi. Buning uchun Misr poshosi mamlakatni inqirozdan olib chiqish uchun o'z siyosatini to'g'ri rejalashtirishi kerak edi. Muhammad Alining siyosat sohasidagi ko'plab g'oyalari bizning davrimizda qo'llanilgan. Zamonaviy Misr G'arb mamlakatlari va Rossiya bilan faol hamkorlik qiladi. Tashqi iqtisodiy aloqalarni faollashtirishni rivojlantirishning hozirgi bosqichida Muhammad Ali davridan beri paydo bo'lgan Misrda amalga oshirilayotgan islohotlar va islohotlar tizimidagi eng ustuvor yo'nalishlardan biri bo'lib qolmoqda. Ushbu muammoga katta e'tibor tashqi iqtisodiy faoliyatning tashqi qarz olish, xorijiy iqtisodiy va moliyaviy yordam, boshqa davlatlar bilan tovar ayirboshlash va xorijiy investitsiyalar kabi tarkibiy qismlari asosan ushbu davlat iqtisodiyotining holatini belgilashi bilan bog'liq. Kurs ishi mav zusining ob'ek t i: XIX asrda Misrning ichki siyosati. Kurs ishi mav zusi: Muhammad Alining Misrdagi islohotlari. Kurs ishi mavzusi hududiy doirasi o'rganilayotgan davrda Usmonli Misr hududini qamrab oladi. Ishning xronologik doirasi 1805-1848 yillarni qamrab oladi. Dastlabki sana-1805-yil Muhammad Ali hokimiyatga kelgan vaqt. 1848- yil Muhammad Ali hukmronligining so'nggi yili. Bu Muhammad Alining hukmronligi davrida olib borgan barcha siyosiy faoliyatini kuzatishga imkon beradi. Ishning maqsadi. Muhammad Alining Misrdagi islohotlarini va ularning davlatning keyingi rivojlanishiga ta'sirini tahlil qilish. Belgilangan maqsad quyidagi muammolarni hal qilishni o'z ichiga oladi: Muhammad Alining hokimiyatga kelishi sabablarini aniqlang; Misrda islohotlar uchun zarur shart-sharoitlarni aniqlang; 3 Muhammad Alining islohotlarini, ularning Usmonli Misrining rivojlanishiga ta'sirini tahlil qilish. Tadqiqot usullari. Ishda tadqiqotning asosiy usullari tarixiy – genetik usul-Muhammad Ali bilan boshlangan va 1952-yilgacha mavjud bo'lgan yangi sulolaning paydo bo'lish sababini tushuntirishdir. Tadqiqot sulolaning asoschisi Muhammad Ali qanday hissa qo'shganligi haqida gapiradi. Kurs ishi mavzusi tarixiy usul ham qo'llaniladi. Diaxronik tahlil shundan iboratki, Misrning hozirgi holatini Muhammad Ali davrida Usmonli Misr bilan taqqoslash, bu davlatning keyingi rivojlanishiga qanday ta'sir ko'rsatgan. Sinxron tahlil Misrni Muhammad Ali hokimiyat tepasiga kelishidan oldin uning ushbu mamlakat boshida bo'lgan vaqti bilan taqqoslashdan iborat. Muammoning tarixshunosligi. Ushbu mavzu turli mualliflar tomonidan tahlil qilinadi. Shunga qaramay, adabiyot va manbalarni o'rganishda Muhammad Alining Misrdagi islohotlari va uning tashqi siyosati mavzusida to'liq va aniq tadqiqotlar etarli emas. Ushbu asarni yozishda turli xil tadqiqotlar ishlatilgan. D. J. Toynbi1 o'z ishida Muhammad Alining siyosiy faoliyatdagi harakatlariga baho beradi. Uning islohotlarini batafsil tavsiflaydi. Shuningdek, uning islohotlarining Misrning ichki holatiga, iqtisodiy sohaga va ijtimoiy sohaga ta'siri. J. V. Petrunina Misrni Muhammad Ali hokimiyatga kelishi arafasida tasvirlaydi, shuningdek, Napoleon davrida Misr holatini baholaydi unda. Bu erda u voqealarni qisqacha tavsiflaydi, ammo muhimi shundaki, hamma narsa hujjatlar, sayohatchilar va boshqa tadqiqotchilarning xotiralaridan parchalar bilan tasdiqlangan. K. A. Kiseleva maqolasida Muhammad Alining hokimiyatdagi dastlabki bosqichlaridagi faoliyatini aniqlash mumkin. Tadqiqotchining o'zi Muhammad Alining harbiy yurishlarini baholaydi, ularning sabablari va xarakterini aniqlaydi, shuningdek, Misr poshosining faoliyat yo'nalishini tizimlashtiradi 1811-1818- yillar. A. V. Korotayevning V-asarida Misrning demografik holati statistikasi, shuningdek, siyosiy arboblarning ular olib borayotgan siyosatdagi hissalari mavjud. Bu erda siz 4 Misr hukmdorining faoliyatini yanada samarali tahlil qilishga imkon beradigan statistikaga oid ba'zi ma'lumotlarni ko'rishingiz mumkin. 5 1-BOB. MISRDA MUHA MMAD ALI ISLOHOTLA RI 1.1. Muhammad A lining hok imiy at ga k elishi uchun zarur shart lar v a sabablar XVIII asr oxirida Misr qashshoq davlatga o'xshardi. Bu yerda siyosiy anarxiya va madaniy tanazzul hukmronlik qildi1. Ammo mamluklar va turklar davrida ishlar qanchalik yomon bo'lmasin, ular misrliklar uchun dindor edilar va bu Islom erlarini Yevropa ta'siridan va musulmonlarning kofirlardan ustunligidan ishonchli himoya qilish illyuziyasini yaratdi. Napoleon 40 ming askar bilan birga Misrga qo'nganida, u direktoriyaga – inqilobiy Fransiya hukumatiga – Sharqiy O'rta er dengizida fransuz savdo manfaatlarini rivojlantirishga ko'maklashish, Misr boyliklarini egallash va Suvaysh istmusi orqali "Fransiya Respublikasi uchun qizil dengizning erkin va eksklyuziv egaligini"ta'minlash uchun kanal ochish to'g'risida buyruq bergan edi . Ushbu tijorat maqsadlari ortida siyosiy intilishlar bor edi, ularning markazi Misr emas, balki 1792-yildan beri Fransiya bosqinchilik urushlarini olib borgan Yevropadagi ishlar edi. Yagona mag'lubiyatsiz dushman kuchli flotga ega bo'lgan Britaniya edi. Katalog Buyuk Britaniyaga to'g'ridan-to'g'ri hujum qilish emas, balki yaqin Sharq va Hindistondagi Britaniya savdosiga putur etkazish uchun muvaffaqiyatli harakat deb hisobladi, asosiy boyliklar qaerdan kelgan. Buning uchun Misrni zabt etish kerak. Misrga bostirib kirgan Napoleon fransuzlar mamlakatni ochko'z chet el xo'jayinlaridan ozod qilish uchun kelgan deb da'vo qilishi mumkin edi, ammo uning kelishi misrliklarning milliy g'ururi va e'tiqodiga qarshi chiqdi va ular unga samimiy kutib olishmadi. Aslida, atigi uch yil davom etgan fransuz istilosining o'zi misrliklarning hayotiga ozgina ta'sir ko'rsatdi. Ular va fransuzlar o'rtasida hech qanday madaniy aloqalar bo'lmagan, dehqonchilik, erdan foydalanish va soliqqa tortish usullari o'zgarmagan. Bu o'zgarishlarning barchasi keyingi o'n yilliklarda, Muhammad Ali hukmronligida sodir bo'ldi, u hali ham Fransiya bilan faol hamkorlik qilib, Misrni yanada progressiv rivojlantirish uchun fransuz mutaxassislarini jalb qildi. Napoleonning sarguzashtining haqiqiy natijasi Yevropada Misrga bo'lgan qiziqishning oshishi edi. U Yevropa strateglari va diplomatlari tomonidan katta 6 e'tiborga sazovor bo'ldi. Biroq, ular nafaqat Misrni to'g'ridan-to'g'ri nazorat qilish, balki Sharqdan kelayotgan tovarlar oqimining uzluksizligi va Usmonli imperiyasini saqlab qolish muammosi bilan qiziqdilar, agar uning parchalanishi Rossiya, Avstriya-Vengriya, Fransiya va Buyuk Britaniya o'z hududlari uchun kurashni boshlagan bo'lsa, Yevropadagi kuchlar muvozanatiga oldindan aytib bo'lmaydigan ta'sir ko'rsatishi mumkin edi. Misr kuchli davlat sifatida shakllangan bo'lishi mumkin. G'arbiy diplomatiya siyosati Misr hukmdori Muhammad Alining kuchli harakatlarida ko'rilgan ushbu mamlakat kuchlarini qo'llab-quvvatlashga qaratilgan edi. Sentyabr oyining boshlarida Usmonli imperiyasi Fransiyaga urush e'lon qildi. Sultonning musulmonlarni fransuzlarga qarshilik ko'rsatishga chaqirgan va turk qo'shinlarining tez orada kelishini va'da qilgan dekreti Qohiraning barcha masjidlarida o'qiladi. 21 oktyabrda Qohirada fransuzlarga qarshi jihod (muqaddas urush) chaqiruvi eshitiladi, ular tayinlagan harbiy gubernator o'ldiriladi. Isyonchilar al- Azhar masjidi atrofida to'planishadi, fransuzlar ularga qarshi qal'adan artilleriya o'qini ochadilar. Qo'zg'olon bostirishga muvaffaq bo'ldi. 1799- yilning bahorida Napoleon inglizlarning port shaharlarini egallab olishiga yo'l qo'ymaslik uchun 13 ming askarni Falastinga olib boradi, ammo Britaniya floti va mahalliy aholi uni Akrada to'xtatadi. Deltada fransuzlarga qarshi ikkita qo'zg'olon bostirildi. Iyun oyida Napoleon Falastinni Misrga tark etadi, u erda inglizlarning dengizda hukmronligi tufayli uning ahvoli umidsiz ekanligi ayon bo'ladi. Napoleon armiyasi janglarda va kasalliklardan katta yo'qotishlarga duch kelmoqda. 1799-yil 2- iyulda Napoleon inglizlar abukirda o'z kemalaridan tushirgan Usmonli qo'shinlarini mag'lub etdi. Qo'mondonlikni general Kleberga topshirgan Napoleon 23 avgust kuni Aleksandriyadan yashirincha suzib ketadi. Noyabr oyida Parijga kelganida, u Direktoriyani hokimiyatdan mahrum qiladi va o'zini Fransiyaning birinchi konsul – diktatori deb e'lon qiladi. 1800-yil 6 iyun kuni Qohirada suriyalik musulmon general Kleberni o'ldiradi. Mart oyining boshida Britaniya qo'shinlari Abukirga qo'nadi va fransuzlarning juda zaif qarshiligiga duch keladi, hozirda ularga General Menu boshchilik qiladi. 25-mart 7 kuni inglizlarga turk kuchlari qo'shildi. Oxirgilar orasida Muhammad Ali ham bor. Inglizlar va turklar tezda Rosettani olib, Delta orqali harakat qilishadi. Shu bilan birga, yana bir Usmonli qo'shini Suriya tomonidan Misrga kiradi. Vabo epidemiyasi avj olgan Qohirada dushmanlar qurshovida bo'lgan fransuzlar 27-iyun kuni taslim bo'lishdi va Misrni tark etishga rozi bo'lishdi. General men Iskandariyada biroz uzoqroq turishga muvaffaq bo'ldi. Zaif turk armiyasi Misrda tartibni tiklay olmadi. Bu erda fransuz va ingliz qo'shinlari olib chiqilgandan keyin haqiqiy betartiblik hukm surdi. 1803-yilda ularning qo'mondonlari o'ldirilganidan so'ng Muhammad Ali boshchiligidagi omon qolgan mamluklar, yangilar va albanlar o'rtasida hokimiyat uchun kurash boshlandi. Albanlarning ko'magi bilan Muhammad Ali hokimiyatni qo'lga kiritish imkoniyatidan foydalandi. 1805-yilda u Misrda tartibni tiklashni istagan musulmon huquqshunos olimlar – Qohira ulamolarini qo'llab-quvvatlaydi. Taxminan o'ttiz besh yoshida u Qohiraning to'liq xo'jayini bo'lib, turk sultonini uni Misrning Usmonli gubernatori deb tan olishga majbur qildi. Muhammad Ali Makedoniyadagi Kavalladan kelgan, o'sha paytda Usmonli imperiyasining, hozir esa Gretsiyaning bir qismi bo'lgan albanlar otryadiga qo'shilgan bir guruh o'rtoqlar bilan. Muhammad Ali otryad komandirining o'rinbosari etib tayinlandi. Muhammad Alining o'zi millatiga ko'ra alban bo'lganmi yoki yo'qmi noma'lum; u sariq sochli, kulrang ko'zli va yunon, alban va turk tillarida yaxshi gapirgan. Muhammad Ali har doim kelib chiqishini sir tutgan. Muhammad Alining Makedoniyada tug'ilganligi uning afsonasini yaratishga hissa qo'shdi; keyinchalik u yangi Aleksandr Makedonskiy – Napoleonning vorisi bo'lgan ikkinchi Ptolemey Soter sifatida gapirilgan. Aniqroq versiya shundaki, Muhammad Ali Napoleonning tengdoshi bo'lgan. Uning otasi, kichik er egasi, erta vafot etdi va Muhammad Ali begonalar tomonidan tarbiyalangan. Katta bo'lganidan so'ng, u tamaki savdosi bilan shug'ullanadi, jandarm va soliq yig'uvchi bo'lib xizmat qiladi. 1769-yilda Kavalla shahri Misrda urush uchun 300 nafar ko'ngilli qo'shinni qo'yish kerak edi. 8 Muhammad Ali uning boshlig'ining yordamchisi etib tayinlandi. Ko'rsatish inglizlar ko'rgan jasorat va harbiy iste'dodlar, u u lavozimga ko'tarildi va tez orada Turkiyaning barcha alban qismlariga boshchilik qildi. qo'shinlar. Urushda Muhammad Ali jangovar texnikani diqqat bilan ko'rib chiqdi Napoleon va Misrda amalga oshirilgan o'zgarishlarni qadrladi, va kelajakdagi imperatorning ashaddiy muxlisiga aylandi. "Muhammad Ali, shubhasiz, buyuk inson edi. Uning odamlarga bo'lgan munosabati, tinimsiz faolligi, tadbirkorlik ruhi va milliy va diniy xurofotlardan ustun turish qobiliyati unga haqli ravishda Misr taxtini egallagan Islom olamining eng bilimdon odamlari va eng yaxshi hukmdorlaridan biri sifatida Shuhrat qozondi".1 Muhammad Alining hokimiyatga kelishi isyonni bostirish natijasida sodir bo'ldi. Qohiraga kelganida, u erda mamluklar harbiy guruhlari va Usmonli tarafdorlari o'rtasidagi qarama-qarshilikdan kelib chiqqan haqiqiy siyosiy betartiblik hukm surdi. Istanbul Misrga nogiron va avtoritetsiz odamlarni yubordi, bu esa mamluklarga doimiy ravishda fitna uyushtirishga imkon berdi. Cheksiz harbiy to'qnashuvlar, Usmonli armiyasining yomon ta'minoti va iqtisodiy inqiroz oddiy misrliklarning hayotini chidab bo'lmas holga keltirdi. Vaziyat 1804-yilda, Istanbulning navbatdagi qo'riqchisi mamluklar va axloqiy jihatdan chirigan Usmonli qo'shinlari ustidan nazoratni deyarli butunlay yo'qotib, Suriyadan kelgan yollanma askarlarni – kurdlar, druzlar va alaviylarni yordamga chaqirganida, vaziyat juda muhim nuqtaga yetdi. O'zining Qorako'l shlyapalari va intizomsizligi bilan mashhur bo'lgan bu otryadlar misli ko'rilmagan o'zboshimchaliklari uchun Delia laqabini oldilar – umidsiz, aqldan ozgan. Ushbu otryadning boshida alban otryadining boshlig'ini o'ldirishda ishtirok etgan kishi turardi va albanlar qasos olishga qaror qilishdi. Shunday qilib, suriyaliklar va albanlar o'rtasida harbiy qarama- qarshilik boshlandi. Vaziyatni yanada og'irlashtirgan narsa shundaki, suriyaliklar asosan shialar edi, Shuning uchun Qohiraning sunniy aholisi gubernator va ilohiyotchilarga 1 Misr tarixi: ilmiy nashr / trans.ingliz tilidan. S. L. Slobodkina Tomonidan Yaratilgan. - M.: ast Astrel, 2009 yil. 255 s. 9 yordam so'rab murojaat qilishdi. Gubernator hech narsa qila olmadi va sunniy ilohiyotchilar al-Azhar masjidining eshiklarini yopdilar, bu esa fuqarolik qarshiligi va o'zini himoya qilishga chaqirishni anglatadi. Shu vaqt Muhammad Ali mamluklar bilan kelishuvga erishdi va rasmiy ravishda beylardan birining uyiga ko'chib o'tdi, bu esa unga osmonliklarning buyruqlariga bo'ysunmaslik imkoniyatini berdi. Ali, shuningdek, Istanbul gubernatorining lavozimidan chetlatilishi va Muhammadning Misr hukmdori etib tayinlanishi haqida e'lon qilgan Qohira ulamolari ilohiyotchilari tomonidan qo'llab – quvvatlanishiga erishdi. Gubernator qarshilik ko'rsatishga urindi, ammo Ali qal'aga to'p yuborganidan so'ng, taslim bo'ldi va Misrni tark etdi. Istanbul Muhammadni Misr hukmdori etib tayinlashning qonuniyligini tasdiqlashdan boshqa chorasi qolmadi. Qohira yangi hukmdorni mamnuniyat bilan kutib oldi, undan anarxiyani jilovlashni va tartibni tiklashni kutdi. Muhammadning Misrdagi boshqa siyosiy to'ntarishlardan hokimiyatga kelishi o'rtasidagi farq shundaki, u buni musulmon ma'naviy elitasi va aholisi qo'li bilan qilgan, armiya va mamluklar esa o'tgan davrlardan farqli o'laroq, to'ntarishda ishtirok etmagan. "Misrni mamluklardan ham, usmonlilardan ham teng masofada joylashgan odam boshqargan, bu mamlakatdagi siyosiy kuchlar muvozanatining asta-sekin o'zgarishini ko'rsatgan"8. Shunday qilib, Muhammad Alining hokimiyatga kelishi bir necha sabablarga ko'ra sodir bo'ldi. Uning kelishiga XIX asr boshidagi Misrning ichki holati katta ta'sir ko'rsatdi. Mamlakatdagi yomon siyosiy vaziyat ko'plab qo'zg'olonlarga va Misrning xalqaro maydonda o'z huquqlarini himoya qila olmasligiga olib keldi, bu uning rivojlanishida noqulay edi. Ammo yangi davlat arbobi hokimiyatga keldi, u bilan Misrning yangi davlat sifatida shakllanishining yangi bosqichi boshlanadi.2 2 Зеленев Е.И. Египет. Средние века и новое время: учебн. пособие / отв. ред. Г.О. Большаков. – СПб. : Изд- во Санкт-Петербургского университета, 1999. – 339 с. 10 1.2.MUHA MMAD A LI HUKMRON LIGIN IN G BIRIN CHI BOSQICHIDA GI ISLOHOTLA R Muhammad Ali G'arb sivilizatsiyasining muhlisi edi va butun kuchini mamlakatni modernizatsiya qilishga bag'ishladi, Yevropadan, ayniqsa Gretsiyadan immigratsiyani rag'batlantirdi, Fransiya bilan yaqin aloqalarni rivojlantirdi, Misrni rivojlantirish uchun xorijiy kapital va Yevropalik mutaxassislardan foydalangan holda, boshqa mamlakatlarga nisbatan qarz majburiyatlarini olishdan qochdi. U armiya, qishloq xo'jaligi, ta'lim va sog'liqni saqlash sohasida katta islohotlarni amalga oshirdi va Misrda sanoat inqilobini amalga oshirishga harakat qildi. Hokimiyatga kelganidan so'ng, Muhammad Ali o'z mamlakatini rivojlantirish uchun G'arb olimlarining ilg'or tajribalaridan foydalanishga intilib, Misrdan Yevropaga, dastlab Italiyaga talabalarni yuborib, ta'lim missiyalari amaliyotini joriy qilmoqda. Bu Muhammad Ali siyosatining uzoqni ko'ra bilishini ko'rsatadi, chunki bu Misr poshosiga mamlakatni yanada samarali modernizatsiya qilishga imkon beradigan G'arb mamlakatlari tajribasidan qarz olish edi. Istanbul gubernatori hokimiyatdan chetlatilgandan so'ng, Muhammad Ali strategik ittifoq tuzgan inglizlar va mamluklarga qarshi kurashga e'tibor qaratdi. Ushbu ittifoqning ruhi va asosiy harakatlantiruvchi kuchi mamluk rahbari al elfi, Ali bilan qardosh munosabatlarni o'rnatgan al bardisi uyiga qarshi turgan mamluk uyining rahbari edi. Al elfi juda boy mamluk edi, u unumdor Fayum vohasini boshqargan, badaviy qabilalari bilan qarindosh bo'lgan, o'n minglab mamluk korpusini saqlagan va o'z bayroqlari ostida jangovar badaviy otryadlarini birlashtira olgan. Bularning barchasi Al elfini Misrdagi eng qudratli harbiy rahbarga aylantirdi. Bundan tashqari, u ingliz razvedkasi tomonidan qo'llab- quvvatlandi va qisman moliyalash tirildi1. Muhammadning hokimiyatni bajara olmasligiga umid qilib, Al elfi Qohiraga qarshi kampaniyani e'lon qildi va g'oya sifatida diniy kelishmovchiliklarni emas, balki "Misr o'g'illarini tartibsiz turklar, yahudiylar va yovuz arnautlar (albanlar) hokimiyatidan ozod qilish milliy dasturini tanladi". Uning badaviylar va turklarga qarshi misrliklarga tayanishi, Agar u Qohira yaqinida oshqozondan kuchli qon ketishidan to'satdan o'lmasa, g'alaba qozonishi mumkin edi. Uning o'limidan so'ng, 11 Misrda bo'linib ketgan badaviy qabilalari ustidan hokimiyatni ushlab turishga qodir odam qolmadi va badaviylar o'z tarixida boshqa hech qachon bir rahbarga bo'ysunmadilar. Al Elfining o'limi mamluklar qarshiligining tugashini anglatardi va 1811-yil mart voqealari Misrning mamluk tarixiga nuqta qo'ydi. 1811-yilda Muhammad Ali 180 ta mamlukni Qohira qal'asida bayramona kechki ovqatga taklif qiladi va u erdan chiqib ketayotganda hammasini o'ldirishni buyuradi. Keyingi bir necha kun ichida Qohira bo'ylab yana 1000 kishi halok bo'ldi. "Mamlu klarga qarshi qatag'on yangi hukmdorni ng manfaatlar ini muxolifatdan himoya qilish uchun zarur chora edi va o'sha paytdagi mamluk-Usmonli muhitida qabul qilingan siyosiy axloq me'yorlariga zid emas edi. XVII asr oxirida Pyotr i davrida Rossiyada mamluklarni yo'q qilish va kamonchilarni qatl qilish o'rtasida o'xshashlik ko'pincha amalga oshiriladi. Yangi gubernator, agar ular siyosiy rollarni almashtirsalar, u o'ldirgan beylar unga nima qilishsa, shunday qildi. Aniq siyosiy manfaatlar bilan bir qatorda, mamluklarning mag'lubiyati Muhammad Aliga o'z hokimiyatini mustahkamlash va islohotlarni boshlash uchun zarur bo'lgan boshlang'ich kapitalni berdi, bu esa inglizlarga yuqori Misrda qo'lga kiritilgan mamluk don zaxiralarini sotishdan olingan"3 . Muhammad Alining kuchi endi yuqori Misrdan boshqa joyda bahslashmaydi. Mamluklar bilan muomala qilib, Muhammad Ali inglizlarning ekspeditsiya korpusini mag'lub qildi, so'ngra musulmon ruhoniylarini qabul qildi. U bir vaqtlar uning hokimiyatga kelishiga hissa qo'shgan ulamolarni Islom dinidan mahrum qildi 3 Muhammad Ali o'z hukmronligi davrida doimiy ravishda jang qilgan. Dastlab u buni Usmonli sultonining buyrug'i bilan amalga oshirdi va rasmiy ravishda Turkiyaning vassali bo'lib qoldi. Masalan, u Arab urushida g'olib bo'lib, muqaddas musulmon shaharlari Makka va Madinani egallab olgan Muhammad ibn Abd Al Vahhobning diniy diniy izdoshlari bo'lgan vahhobiylarning isyonini mag'lub qildi. Bu g'alaba Misr hukmdoriga katta foyda keltirdi. Birinchidan, u Arab cho'llarining 3 Киселев К.А. Египет и государство ваххабитов: «война в пустыне» (1811-1818 гг.) // Новая и новейшая история Запада. - 2003. - №4. – С. 120-132. 12 ishonchli vakili sifatida obro ' - e'tibor qozondi, asrlar davomida eng kuchli musulmon hukmdori hokimiyatining atributi sifatida qaraldi. U Islomning qahramoniga aylandi va Turk sultonini zaiflikda va Makkani himoya qila olmaslikda ayblash uchun axloqiy huquqqa ega bo'ldi. Ushbu ayblov Turkiya armiyasining Sulton tarafdorlari va Misr hukmdorining tarafdorlariga bo'linishiga olib keldi. Umuman olganda, Muhammad Ali o'zining harbiy kampaniyalarida sultonning vassali sifatida emas, balki o'z vazifalarini hal qiladigan mustaqil hukmdor sifatida harakat qilgan. U bir necha bor mamlakat ichida ham, xalqaro maydonda ham siyosiy ittifoqchilarni o'zgartirdi. "Mamluklar bilan ittifoqda u usmonlilarga qarshi kurashdi, keyin Istanbulning qo'llab-quvvatlashiga tayanib, mamluklarni mag'lub etdi; Angliya tomonida fransuzlarga qarshi jang qildi va keyinchalik Fransiya yordamidan foydalanib, inglizlar bilan kurashdi; Arabiston arablariga qarshi jang qildi, rasmiy ravishda Usmonli sultonining buyrug'ini bajardi va keyin sultonning o'ziga urush e'lon qildi va ittifoqchilarni chaqirdi Suriya arablari. Ehtimol, hokimiyatni qo'lga kiritish va ushlab turish istagidan tashqari, Muhammad Alining siyosiy xatti-harakatlari mantig'ini uning zamondoshi va siyosiy raqibi, chet el vazirining so'zlari tushuntirishi mumkin abadiy ittifoqchilar va abadiy raqiblar mavjud emasligi, faqat mamlakat manfaatlari abadiy bo'lishi mumkin "Aytgancha, lordning o'zi Aliga nisbatan salbiy munosabatini yashirmagan: "menga kelsak, men Muhammad Alini yomon ko'raman va uni hiyla-nayrang, jasorat va tabiiy zukkolik yordamida muvaffaqiyatli qo'zg'olonni uyushtirishga muvaffaq bo'lgan johil barbardan boshqa narsa deb bilmayman. Men uning Misrning maqtovga sazovor tsivilizatsiyasini haqiqiy bema'nilik deb bilaman va menimcha, u eng buyuk zolim, zolim va xalq ofatlarining aybdori". XIX asrning birinchi choragida Muhammad Ali Sudanni o'z hududlariga qo'shib, Misrni imperiyaga aylantirdi; u Sinay yarim orolini to'liq egallab oldi, bu qizil dengizni Misrning ichki ko'liga aylantirdi; Suriya ham bir necha bor Misr hududiga aylandi.4 Muhammad Ali islohotlarni amalga oshirish 4 Kiselev K. A. Misr va vahhobiylar davlati:" cho'l urushi " (1811-1818) // G'arbning yangi va eng yangi tarixi. - 2003. - №4. 120-132 betlar. 13 uchun mamluklardan musodara qilingan donni sotishdan asosiy kapitalni oldi. Shuningdek , uning islohotlarig a musulmon ilohiyotshu noslaridan olingan mablag'lar katta moliyaviy yordam bo'ldi. Olingan mablag'larning bir qismi sug'orish tizimini rivojlantirishga, ko'pincha qurg'oqchilik va toshqinlarni keltirib chiqaradigan yillik Nil toshqinlariga bog'liqlikdan qochishga qaratilgan edi. Sug'orish bir xil erlarda yiliga ikki yoki hatto uchta hosil olish imkoniyatini berdi, bu erda ilgari faqat bittasi yig'ilgan edi. Yangi ekin maydonlari eksport ekinlari – paxta, shakarqamish, indigo, zig'ir uchun mo'ljallangan edi. Bu Misr savdosi va uning iqtisodiyotini rivojlantirishda yaxshi yordam bo'ldi. Agrar islohot Muhammad Alini Misrning barcha qishloq xo'jaligi yerlarining yagona boshqaruvchisi qildi, ulardan foydalanish foydasi u butunlay davlat xazinasiga kirdi. Diniy bu erga ham keldi. Ali masjidlarni davlat hisobiga olishni o'z zimmasiga olganligi sababli, ulamolarni yer egaligidan (vakflardan) mahrum qildi. Barcha qishloq xo'jaligi ishlab chiqarishi eksportga yo'naltirildi va qattiq davlat nazorati ostiga o'tdi. "Ilgari fellah o'z holiga tashlab qo'yilgan va yiliga yuz ellik kun ishlagan, qolgan yil esa Nil daryosining mavsumiy toshqinlari paytida er suv ostida bo'lganida, u hunarmandchilik bilan shug'ullanishi, uy ishlarini bajarishi yoki umuman ishlamasligi mumkin edi"8. Yangi rejimda dehqonga faqat davlatga va belgilangan narxlarda sotilishi kerak bo'lgan hosilni ekish va olib tashlash paytida nima etishtirish kerakligi buyurilgan. Ekin maydonlari ko'payib, davlat dehqonlarni ularni qayta ishlashga majburiy ravishda ham, dehqonlarga imtiyozli tarqatish orqali ham jalb qildi, bu esa ko'chmanchilarning ularga joylashishiga yordam berdi. Savdo butunlay davlat monopoliyalariga bo'ysundi. Davlat "ip, mato, sharf, selitra, sovun, soda, shakar va boshqalar kabi mahsulotlarni sotib olish va sotishni monopollashtirdi, bu esa xazinaga katta foyda keltirdi" Muhammad Alining agrar islohotining asosiy yutug'i shundaki, u Misr qishloq xo'jaligini ichki iste'moldan eksportga yo'naltirdi; Ali davrida joriy etilgan ekinlarning aksariyati hali ham Misrda etishtiriladi. Misr o'zini iqtisodiy 14 izolyatsiyadan ozod qildi va jahon aylanmasiga qo'shildi. Bu tashqi iqtisodiy aloqalarni rivojlantirishga imkon berdi. 1818-yilgi harbiy kompaniyadan keyin katta qiyinchiliklar bilan amalga oshirildi, Misr Posho Misr armiyasi ekanligiga ishonch hosil qildi. Yevropa modeli bo'yicha qayta tashkil etish kerak, shu bilan birga armiya va flot o'zini o'zi ta'minlay olmasligini anglab etdi, agar "Misr harbiy kemalari Misr kemalarining qo'llari bilan Misr doklarida qurilgan bo'lsa, lekin faqat G'arb quruvchilari, muhandislari va boshqa mutaxassislari Misr xodimlari va texniklarini o'qitishi mumkinligini tushunishdi". Muhammad Ali G'arb mutaxassislarini taklif qilib, ularni yuqori daromad bilan jalb qildi, ammo G'arb mutaxassislari rozi bo'lishga shoshilmadilar, chunki ular oilasini Misrga olib borishlariga ishonchlari komil emas edi, chunki u erda kerakli darajadagi tibbiyot yo'q edi. Muhammad Ali o'sha paytda qabul qilingan standartlar bo'yicha tibbiy yordam haqida o'ylardi. Shunday qilib, qo'shinlarni o'qitish maxsus harbiy maktablarda o'qitilgan fransuz va Misr zobitlari rahbarligida amalga oshirildi. Shunday qilib, mamlakat armiyasining misrlashuvi yuz berdi, bu uning keyingi tarixiga katta ta'sir ko'rsatdi. Muhammad Alining taniqli harbiy boshlig'i uning o'g'li Ibrohim Posho edi. Turklarni xo'jayin, misrliklarni esa iflos dehqonlar deb hisoblagan otasidan farqli o'laroq, Ibrohim bir yil davomida garovga olingan usmonlilarga nisbatan nafratga, Misrga bo'lgan muhabbatga berilib, Misr quyoshi uning qonini eritib yuborgan deb da'vo qilib, haqiqiy misrlikka aylandi. Ibrohim Posho otasi bilan ziddiyatga tushib, misrliklarni yuqori armiya lavozimlariga tayinlanishiga to'sqinlik qildi, shuning uchun u otasiga shunday deb yozgan edi: "Yigirma yillik harbiy xizmat davomida men minglab turklardan uch yuztasi to'g'ri ekanligini angladim, minglab Arab-misrliklardan etti yuztasi to'g'ri". Shunday qilib, ota va o'g'il avlodlar o'rtasidagi ziddiyatni ikkiga bo'lishdi, ammo bu Misrning harbiy g'alabalariga ta'sir qilmadi. O'g'lining sa'y-harakatlari tufayli Misr armiyasi chuqurligida milliy ofitserlar korpusi paydo bo'la boshladi, undan uzoq muddatda mustaqil Misrning barcha hukmdorlari: Gamal Abdel Nosir, Anvar Sadat va Husni muborak.Muhammad Ali o'zini taqqoslashni yaxshi ko'rgan Pyotr i dan o'rnak olib, hukmdor Misr flotini qayta tikladi, buning 15 uchun chet eldan kemalar sotib oldi va Iskandariyada o'z kemasozligi uchun katta kemasozlik zavodini ochdi. Yangi flot uchun qisqa vaqt ichida o'n besh ming dengizchi tayyorlandi. 1830-yilga kelib 150 ming kishidan iborat Misr armiyasi va 32 kemadan iborat flot jangovar fazilatlari jihatidan turk sultoni armiyasi va flotidan ancha ustun edi. Muhammad Alining ulkan harbiy islohotlari Misrni qudratli harbiylashtirilgan kuchga aylantirdi, uning paydo bo'lishi Yevropa kuchlarini jiddiy tashvishga soldi, ular o'sib borayotgan Misrga qaraganda chirigan Usmonli imperiyasi bilan shug'ullanishdan ko'ra foydaliroq edi. Ularning aralashuvi, Muhammad Alining Usmonlilar bilan yakuniy ajralish haqidagi qat'iyatsizligi bilan bir qatorda, bir necha o'n yillar o'tgach, Misr hukmdorini Turkiyaning suzerainty-ni qayta tan olishga va o'z qo'shinlari sonini kamaytirishga majbur qildi. Muhammad Ali tomonidan olib borilgan va Misrni yaqin Sharq va Afrikaning yangi imperiyasiga aylantirgan harbiy kampaniyalar va armiyani isloh qilish hayotning barcha sohalarida islohotlarni davom ettirish va chuqurlashtirishni talab qildi. Avvalo, armiyani isloh qilish uni zamonaviy qurol bilan qayta jihozlashni talab qildi. Harbiy islohotlar bir qator sanoat korxonalarini tashkil etishni talab qildi. Misrda cho'g'on eritish zavodi va quyish-mexanika ustaxonalari, qurol va chang zavodlari, to'qimachilik manufakturalari qurilgan. Ushbu korxonalar davlatga tegishli edi; ularga majburiy yollash tartibida ishchilar biriktirilgan. 1816-yilda davlat rezidentsiyasida5 5 Zelenev E. I. Misr. O'rta asrlar va zamonaviy davr: darslik. nafaqa / OTV. tahririda G. O. Bolshakov. Spb. : Sankt-Peterburg universiteti nashriyoti, 1999. 339 s. 16 2. Bob. MISR MUHA MMA D A LI DAVRIDA . 2.1. MUHA MMA D A LI DA VRIDA MISRN IN G RIVOJ LA N ISHI. Misrning Usmoniylar imperiyasidan amalda mustaqilligi, mamluk feodallari hukmronligining tugatilishi mamlakatning iqtisodiy rivojlanishi uchun qulay sharoit yaratdi. Misr iqtisodiy taraqqiyot bo’yicha ilgari ham Usmoniylar imperiyasining Arabiston vaAnatoliyadagi hududlari ichida ancha yukori turardi. Muhammad Ali tomonidan amalga oshirilgan islohotlar natijasida Misr iqtisodiy va madaniy taraqqiyotning yangi bosqichiga ko’tarildi. Aslida islohotlarga olib kelgan sabab kuchli, Yevropacha qurollangan va o’qitilgan armiyaga ega bo’lish istagi bulsa-da, islohotchilik faoliyati ijtimoiy munosabatlar, iqtisod, madaniyat va davlat boptsharuvining turli soxalarini kamrab oldi. Eng muhim soxalardan biri agrar islohot buldi. Uning nati jasida 1811-yilga kelib Muhammad Ali mamluk beylarining imtiyozli xolatini tulik yuk kildi. Musodara kilingan erlarning bir kismini fellaxlarga tarkatdi. Uning davrida yangi sugorish tizimlari bunyod etildi, ekiladigan maydonlar qariyb ikki barobar kengaydi. Paxta va boshka eksportbop ekinlarga katta ahamiyat berildi. Birok qishlok xo’jalik mahsulotlarini sotib olishga davlat monopoliyasi o’rnatilganligi sababli xalqning ahvoli ancha og’irligicha qolaverdi. Natijada qator qo’zgolonlar bo’lib, barchasi shafkatsizlik bilan bostirildi. Harbiy islohot mamlakatning harbiy qudratini yuksaltirishga qaratilgan edi. Muhammad Ali Yevropaliklar, asosan fransuzlar yordamida zamonaviy armiyani shakllantirdi, uni yangi artil leriya bilan qurollantirdi, harbiy flotga asos soldi. 1830-yili Misr armiyasida 150 ming askar, flotda 32 ta harbiy kema bo’lib, jangovar qobiliyati jihatidan turk sultoni armiyasidan ancha ustun edi. Moliya tizimi va davlat boshqaruvi apparata ham Yevropacha namunada qayta tashkil qilindi. Vazirliklar tashkil qilindi, Misr ettita provintsiyaga bulinib, xar biriga Markaziy hokimiyatga buysunuvchi gubernator tayinlanadigan buldi. Ta'limni rivojlantirishga ham e'tibor qaratilib, Yevropa fani va texnikasi yutuqlari bilan qizikish rag'batlantirildi. 17 Muhammad Ali davrida boshlangich va o’rta maktablar, 4-yillik maxsus o’quv yurtlari ochildi, harbiy bilim yurtlari paydo buldi. Yevropa darsliklari va ilmiy adabiyotlar Arab tiliga tarjima qilindi. Muhammad Ali Fransiyadan muxandislar, yuristlar, o’qituvchilar, vrachlarni ishga taklif kildi. Yosh misrliklarni o’qish uchun Yevropaga jo’natish odat tusiga kirdi. Birinchi bosmaxona ish boshladi, 1828-yili esa Misrning birinchi gazetasi chiQa boshladi. Ajablanarlisi shundaki, bu islohotlarning boshida turgan Muhammad Ali 40 yoshida o’qishni O’rganib oldi. Muhammad Ali islohotlari kuchli va mustaqil Misr davlatini tuzishga qaratilganligi uchun ham muvaffaqiyat qozondi. Islohotlar Muhammad Ali hokimiyatini mustahkamlashga xizmat qildi, Misrni Sharqning rivojlangan va kuchli davlatlari qatoriga olib chiqdi. Bunday sharoit Muhammad Aliga Arab imperiyasini tuzish va xatto Istambulni zabt etib, Sulton hokimiyatini egallash umidini berdi. Shu yulda u vaxxobiylarga qarshi urush olib bordi, Suriyani, Livanni va Kilikiyani zabt etdi, xatto Anatoliya hududiga kirib, bevosita Turkiyaning o’z hududiga ham xavf soldi. Faqat Angliya va Rossiyaning aralashuvi sultonni muqarrar halokatdan saqlab qoldi. Angliya, Rossiya va Fransiya tobora kuchsizlanib borayotgan Usmoniylar imperiyasi hududini bo’lib olish va shu maqsadni amalga oshirish yo’lida Muhammad Ali bilan sultonning kuchayib ketishiga yo’l qo’ymaslik uchun zimdan harakat qildilar.6 1. 6 Jahon tarixi yangi davr 2-qism Sh. Ergashev 2015 yil “O’zbekiston” nashri 18 2.2 . MISRGA CHET EL KA PITA LIN IN G KIRIB KELISHI. KA PITA LISTIK MUN OSA BA TLA RN IN G RIVOJ LA N ISHI. Misrning Usmoniylar imperiyasidan amalda mustaqilligi, mamluk feodallari hukmronligining tugatilishi mamlakatning iqtisodiy rivojlanishi uchun qulay sharoit yaratdi. Misr iqtisodiy taraqqiyot bo’yicha ilgari ham Usmoniylar imperiyasining Arabiston va Anatoliyadagi hududlari ichida ancha yukori turardi. Muhammad Ali tomonidan amalga oshirilgan islohotlar natijasida Misr iqtisodiy va madaniy taraqqiyotning yangi bosqichiga ko’tarildi. Aslida islohotlarga olib kelgan sabab kuchli, Yevropacha qurollangan va o’qitilgan armiyaga ega bo’lish istagi bo’lsa-da, islohotchilik faoliyati ijtimoiy munosabatlar, iqtisod, madaniyat va davlat boshqaruvining turli sohalarini qamrab oldi. Eng muhim sohalardan biri agrar islohot bo’ldi. Uning natijasida 1811-yilga kelib Muhammad Ali mamluk beylarining imtiyozli xolatini to’liq yo’q qildi. Musodara qilingan yerlarning bir qismini fellaxlarga tarqatdi. Biroq qishloq xo’jalik mahsulotlarini sotib olishga davlat monopoliyasi o’rnatilganligi sababli xalqning ahvoli ancha og’irligicha qolaverdi. Natijada qator qo’zg’olonlar bo’lib, barchasi shafqatsizlik bilan bostirildi. Harbiy islohot mamlakatning harbiy qudratini yuksaltirishga qaratilgan edi. Muhammad Ali Yevropaliklar, asosan fransuz lar yordamida zamonaviy armiyani shakllantirdi, uni yangi artilleriya bilan qurollantirdi, harbiy flotga asos soldi. 1830-yili Misr armiyasida 150 ming askar, flotda 32 ta harbiy kema bo’lib, jangovar qobiliyati jihatidan turk sultoni armiyasidan ancha ustun edi. Misrga chet el kapitalining kirib kelishi. Kapitalistik munosabatlarning rivojlanishi. Muhammad Ali milliy sanoatni rivojlantirdi va protektsionizm siyosatini olib bordi, mamlakatning iqtisodiy qudratini oshirib, Misrni Yevropa davlatlariga iqtisodiy qaram va mustamlaka bo’lishdan saqlab qoldi. XIX asr 70-yillariga kelib mamlakatning jahon kapitalistik xo’jaligiga tortilishi oqibatlari aniq ko’zga tashlanib qoldi. 1840-yili Muhammad Ali 1838-yilgi ingliz-turk savdo shartnomasining Misrga ham joriy qilinishiga rozilik berishga 19 majbur bo’ldi va bu ilgari mavjud bo’lgan savdo monopoliyalarining bekor qilinishiga olib keldi. Eksportbop ekinlar, birinchi navbatda, paxta ekiladigan maydonlarni kengaytirish jarayoni davom etdi. Paxtachilikni rivojlantirishga 1861-1865-yillari Shimoliy Amerikada yuz bergan fuqarolar urushi ham turtki bo’ldi. Qishloq xo’jalik mahsulotlarini qayta ishlash sanoati rivojlandi. Bir necha qand zavodlari ishga tushirildi. 1860-1870 yillari temir yo’llar qurnlishi jadal olib borildi, 13 ming km sug’orish kanallari qazildi, portlar qayta jihozlandi. Tovar- pul munosabatlarining rivojlanishi agrar qonunchilikning o’zgarishiga ta'sir ko’rsatdi, qishloq xo’jaligiga ham chet el kapitali jadal kirib kela boshladi. 1855-yili fransuz muxandisi Ferdinand Lesseps O’rta er dengizi bilan Kizil dengizni bog’lovchi "Suvaysh kanalini qazish uchun umumiy kompaniya" tashkil qilishga ruxsat oldi. Buyuk Britaniyaning qarshilik ko’tarilishiga qaramasdan, 1859-yili qazish ishlari boshlanib, 10 yilda kanal qazib bitkazildi. Qazish ishlariga har oyda 60 ming dehqonlar majburiy jalb qilindi. Misr tarixchilarining ma'lumotlariga qaraganda, og’ir mehnat va epidemiya natijasida 120 ming kishi halok bo’lgan. 1869-yili kanal ochilgandan so’ng uni va bir yo’la Misrni o’z nazoratiga olish uchun Angliya va Fransiya o’rtasida qizg’in kurash boshlanib ketdi. Kanal qurilishi uchun Yevropa davlatlaridan qarz olgan Misrning ularga qaramligi ham kuchayib bordi. 1875-yil noyabrda Usmoniylar imperiyasi tomonidan e'lon qilingan moliyaviy bankrotlik natijasida Misr qimmatbaho qogozlarining narxi keskin tushib ketdi. Angliya hukumati tomonidan Qohiraga jo’natilgan ekspertlar guruh mamlakatning og’ir moliyaviy ahvoli to’g’risida ma'ruza tayyorlab, Misr ustidan chet el nazorati o’rnatishni taklif qildi. Angliya bilan Misr o’rtasidagi uzoq tortishuvlardan so’ng Misr qarzi bo’yicha komissiya ta'sis etilib, qarzlarni to’lash uchun mablag’ shu komissiya ixtiyoriga tushadigan bo’ldi.7 7 Jahon tarixi yangi davr 2-qism Sh. Ergashev 2015 yil “O’zbekiston” nashri 20 X ULOSA Ushbu davrda Misr aholisining turg'unligi 4 yilgacha ko'p asrlar davomida taxminan 1805 milion darajada o'zgarib turdi aholining tez o'sishi boshlanishi bilan o'zgartirildi. Ushbu o'sish 1840 yillarga qadar juda sekin edi, ammo o'shandan beri Misr aholisi 7-yillarga kelib taxminan 1880 milliongacha o'sdi va birinchi zamonaviy ro'yxatga olish 9,734,405 yilda Misrda 1897 kishini ro'yxatga oldi. Bunga o'lim ko'rsatkichlarining tubdan pasayishi va umr ko'rish davomiyligining 10- 15 yilga o'sishi natijasida erishildi, bu, albatta, Muhammad Ali va uning vorislari Misrni samarali modernizasi ya qilishda ta'sirchan muvaffaqi yatlarga erishganliklarini va Misr aholisining aksariyat qismi hayotining haqiqiy sifati sezilarli darajada oshganligini ko'rsatadi. 19-asrda Misrda aholi o'sishi umumiy namuna ochiq bo'lmagan Maltuziya edi va giperbolik sifatida xarakterlanadi mumkin, shu bilan aholining ko'payishi aholining nisbiy o'sish sur'atlarining pasayishi bilan emas, balki ularning ko'payishi bilan birga keldi. Qisqa muddatli harakatsizlikdan so'ng, agar o'zgarish yomon tomonga o'tganday tuyulgan bo'lsa, Buyuk Britaniya va Fransiya 1879 yil noyabrda ikki tomonlama boshqaruvni qayta tikladilar. Asosiy Baring va Monsieur de Blignières. Ikki yil davomida Misrni Ikki tomonlama nazorat boshqargan. Elitaning turli tarmoqlari va umuman aholining noroziligi Yevropaning aralashuviga qarshi reaktsiyaga olib keldi. O'z ixtiyorida o'zini himoya qilish va majburlashning samarali vositalarisiz u mahalliy elitaning kuchi, imtiyozlari va perkvizitlariga xalaqit berishi kerak edi. Fuqaro a'zolari haqida gap ketganda, bu elita unchalik qo'rqinchli emas edi, chunki ular fitna va passiv qarshilik chegarasidan chiqib ketishlari mumkin emas edi; ammo unda ko'proq jasoratga ega bo'lgan va Ismoil ularni konstitutsiyaviy xizmatini ag'darish uchun ishlatganda kuchini bilib olgan harbiy element bor edi. 21 FOY DA LA N ILGA N ADA BIY OTLA R 1.Jahon tarixi M. Lafasov 2.Jahon tarixi yangi davr 1-qism Sh. Ergashev 3.Jahon tarixi yangi davr 2-qism Sh. Ergashev 2015 yil “O’zbekiston” nashri 4.Jahon tarixi “eng yangi davr” Nutiddinov, Zokirov, Ismatullayev 5.Jan Batu (1991). Rivojlanish va rivojlanmaganlik o'rtasida: periferiyani sanoatlashtirishga erta urinishlar, 1800-1870. Librairie Droz. p. 181. 6. ^ A B V Jan Batou (1991). Rivojlanish va rivojlanmaganlik o'rtasida: periferiyani sanoatlashtirishga erta urinishlar, 1800-1870. Librairie Droz. 193-196 betlar. 7.Ushbu maqola hozirda nashr matni o'z ichiga oladi jamiyat mulki: Jona, Frank Richardson (1911). "Misr/3 Tarixi". Chisholda, Xyu (tahrir). Britannica entsiklopediyasi. 8 (11-nashr). Kembrij universiteti matbuot. 110-113 betlar. 8.Saratov: Saratov universiteti matbuoti, 2000, V. 104-110. 9.Ahmad va Hasan (1976), Taqi ad-Din va arab mashinasozligi, p. 34- 35, Arab fanlari tarixi instituti, Halab universiteti 10.Klivlend, Uilyam (2013). Zamonaviy O'rta Sharq tarixi. Boulder, Kolorado: Vestvyu Matbuoti. p.66. ISBN 0813340489. 11.Butler, Jefri G.; Makkobi, Simon (1928). Xalqaro huquqning rivojlanishi. Nyu York: Longmans, yashil va Co. p. 438. 12. (1976), Taqi ad-Din va arab mashinasozligi, p. 34–35, Institute for the History of Arabic Science, 13. Cleveland, William (2013). Boulder, Kolorado: Westview Press. p 14. Butler, Geoffrey G.; Maccoby, Simon (1928). The Development of International Law. New York : Longmans, Green and Co. p. 438. 22

MUNDARIJA

KIRISH

1-BOB. MISRDA MUHAMMAD ALI ISLOHOTLARI

1.1. Muhammad Alining hokimiyatga kelishi uchun zarur shartlar va sabablar

1.2. Muhammad Ali hukmronligining birinchi bosqichidagi islohotlar

2. BOB. MISR MUHAMMAD ALI DAVRIDA

2.1. Muhammad Ali davrida Misrning rivojlanishi

2.2. Misrga chet el kapitalining kirib kelishi. Kapitalistik munosabatlarning rivojlanishi

XULOSA

ADABIYOTLAR VA MANBALAR RO'YXATI

Купить