Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 4000UZS
Hajmi 2.1MB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 01 Mart 2022
Kengaytma ppt
Bo'lim Slaydlar
Fan Fizika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Modda tuzilishi haqida Demokrit, Al-Roziy, Beruniy va Ibn Sino ta'limotlari 6-sinf

Sotib olish
6-sinf fizika darsligi asosida 8-mavzu: MODDA TUZILISHI HAQIDA DEMOKRIT, AR-ROZIY, BERUNIY VA IBN SINO TA’LIMOTLARI KIRISH SUHBATI Odamlar eng qadimgi davrdan boshlab atrofida mavjud bo‘lgan narsalar – daraxt, tosh, tuproq, suvdan va h.k. lardan foydalanganlar. Keyin chalik foydali qazilmalardan temir, mis, kumush, oltin kabi metallarni ajratib olishni o‘rganganlar. Ularni qo‘shib eritib bronza, jez kabi qotishmalarni hosil qila boshlaganlar. Ba’zi hollarda qilich, qalqon kabi urush qurollari uchun qattiq material kerak bo‘lsa, ba’zan bezak sifatida ishlatishga (toj, uzuk va h.k.) boshqa xossalarga ega bo‘lgan materiallar zarur bo‘lgan. Ularni hosil qilish uchun modda tuzilishini o‘rgana borish jarayonida tabiatda mavjud bo‘lgan materiallarni ko‘proq ishlata borganlar. Shu bilan birga inson o‘zining to‘plagan bilimlaridan foydalanib, yangi xossaga ega bo‘lgan sun’iy moddalarni yaratgan (plastmassalar, polimerlar va h.k.). Bunday bilim va tajribaga ega bo‘lish uchun insoniyatning buyuk daholari minglab yillar davomida zahmat chekib, ilmiy izlanishlar olib borganlar. Siz kundalik turmushda choy qaynatish uchun idishga suv quyib, uni isita boshlasangiz, undan bug‘ chiqa boshlaganini ko‘rasiz. Birozdan so‘ng suv qaynaydi va isitkichni o‘chirmasangiz suv to‘la bug‘lanib ketadi. Sovuq qish kunlarida tashqarida qoldirilgan suv muzlab qoladi. Suv nima sababdan bug‘lanib ketdi? Suv va muz tuzilishida qanday farqlar bor? Shu kabi savollar insoniyatni qadimdan qiziqtirib kelgan. Modda tuzilishi haqidagi dastlabki tushunchalar yunon olimi Demokritga (miloddan avvalgi 460–370- y.) tegishli edi. Unga ko‘ra hamma narsalar juda mayda zarralar – «atom»lardan tashkil topgan. Moddaning eng kichik zarrasi – atom bo‘laklarga bo‘linmaydi deb qaralgan. Atom so‘zi ham yunoncha «bo‘linmas bo‘lakcha» degan ma’noni bildiradi. Demokritning bu haqda yozgan asari bizgacha yetib kelmagan. Uning fikrlari boshqalarning yozgan asarlarida keltiriladi. Demokritning bu ta’limotini keyinchalik ko‘pgina olimlar rivojlantirdilar. Jumladan, yurtdoshlarimiz bo‘lgan buyuk mutafakkirlardan Ar- Roziy, Beruniy va Ibn Sinoning ijodida ham bu sohada ishlar mavjud. Abu Bakr Ar-Roziy (865–925-y.) jami 184 ta asar yozib qoldirgan bo‘lib, barcha sohalarda ijod qilgan. U yunon olimlarining atom haqidagi qarashlarini rivojlantirib, atom ham bo‘linishi mumkinligini aytadi. Atom ichida bo‘shliq va bo‘lakchalar bo‘lib, bu bo‘lakchalarning hammasi harakatda bo‘ladi. Bundan tashqari, bo‘lakchalar orasida o‘zaro ta’sir kuchlari mavjud deb hisoblaydi. * Ar-Roziyning nazariy qarashlari Abu Rayhon Beruniy va Ibn Sino tomonidan rivojlantirildi. Bu haqda ularning o‘zaro bir-biriga yo‘llagan maktublarida so‘z boradi. Beruniyning Ibn Sinoga yozgan savollaridan birida shunday deyilgan: – «Ba’zi faylasuflar atom bo‘linmaydi, undan ham kichikroq bo‘lakchalar yo‘q deb ayta dilar, bu – nodonlikdir. Ikkinchilari esa, atom bo‘linaveradi, bo‘li nishga chegara yo‘q deb qayd qiladilar. Bu esa o‘taketgan nodonlikdir. Chunki atomning bo‘linishi cheksiz bo‘lsa, moddiyat yo‘q bo‘lib ketishi mumkin. Bu bo‘lishi mumkin emas, chunki moddiyat abadiydir. Bu masalada sening fikring qanday?» – deb so‘raydi. Ibn Sino o‘zining Beruniyga yo‘llagan javobida Arastu va ArRoziyning atomning bo‘linishi cheksiz davom etadi deb tushunmaslik kerakligini va bo‘linishning chegarasi borligini aytib o‘tadi. Hozirgi kunda atomning murakkab tuzilganligi to‘la tasdiqlangan. Atom yadrodan va elektron qobiqdan iborat. Yadro ham yanada kichikroq bo‘lgan zarrachalar – protonlar va neytronlardan tashkil topgan. Proton va neytronlar ham undan kichik bo‘lgan zarrachalardan, ya’ni kvarklardan tashkil topganligi aniqlangan. Bu bo‘linish chegarasi bormi yoki yo‘qmi degan savolga Siz aziz o‘quvchilarimizdan kelajakda javob olamiz degan umiddamiz.
Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Atom energetikasidan foydalanishda yadro yoqilg‘ilari. tabiiy uran va toriy izotoplari. uran izotoplarini sanoat usulida olish va boyitish. plutoniy izotoplari yadro yoqilg‘isi sifatida
  • Atom yadrosining bo‘linishi. bo‘linishning asosiy qonunlari. yadrolar bo‘linishini yadroning tomchi modeli asosida tushuntirish. bo‘linish reaksiyasi mahsulotlari va ularning xossalari
  • Astrofizik relyativistik obyektlar
  • Bosh soxasining anatomo-topografik tuzilishi. burun, shox va miyada o‘tkaziladigan operasiyalar
  • Biofizika fani haqida

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский