Моддий нуқта - Физика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	235.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Физика

Моддий нуқта

Купить

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 2РЕЖА:  Моддий нуқтанинг тўғри чизиқли ҳаракатида, динамиканинг иккинчи асосий масаласини ечиш.  Масалалар ечиш тартиби.  Муҳит (ҳаво, суюқлик) қаршилиги остидаги жисмнинг пастга тушиши.  Моддий нуқтанинг эгри чизиқли ҳаракатида динамиканинг асосий масаласини ечиш.  Илова

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 3Муаммо: Динамиканинг асосий қонуни битта (19.2) вектор тенгламадан иборат бўлганлиги учун, улар орқали фақат битта номаълумни аниқлаш мумкин холос, яъни агар моддий нуқтанинг массаси ва унинг ҳаракат қонуни берилган бўлса, шу моддий нуқтага тасир этувчи кучларнинг бош векторини аниқлаш мумкин. Ёки шу моддий нуқтага таъсир этаётган кучлар системаси ва унинг массаси маълум бўлса, шу моддий нуқтанинг ҳаракат қонуни аниқланади. Қуйида шундай масалаларни ечиш ҳақида кўрсатмалар берилади. Агарда моддий нуқтага таъсир этувчи кучнинг (ёки унга таъсир кучларнинг тенг таъсир этувчисини) йўналиши ўзгармас бўлса ва бошланғич тезлик нол бўлса ёки унинг ҳаракатини йўналиши таъсир этувчи кучга параллел бўлса, унинг ҳаракати тўғри чизиқли бўлади. Агарда тўғр

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 4 Агарда масаланинг шартига кўра, тезлик вақтга боғлиқ эмас, балки унинг х координатасига (ёки кучнинг ўзи х- га) боғлиқ ҳолда аниқлаш зарур бўлса, у ҳолда (20.2) тенгламанинг аргументи х - га боғлиқ бўлади, у ҳолда (20.2) формула қуйидаги кўринишга келади: (20.3) Динамиканинг иккинчи асосий масаласини ечиш шундан иборат бўладики, моддий нуқтага қўйилган кучлар маълум бўлса, унинг ҳаракат қонунини, яъни x=f(t) ни аниқланади. Бунинг учун тегишли дифференциал тенгламани интеграллаш лозим бўлади. (20.1) тенгламанинг ўнг тарафидаги кучлар вақт, t -га, моддий нуқтанинг ҳолатига ёки унинг тезлигига, яъни х - га ва -га боғлиқ ҳолда ўзгариши мумкин. Шу сабабли умумий ҳолда (20.1) тенглама математик

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 5(t=0с вақтда бошланғич тезлик нолга тенг бўлмаслиги мумкин, чунки моддий нуқта инерцияси билан ҳаракатланаётган бўлиши ёки бошқа кучлар таъсирида олган тезлиги билан ҳаракатланаётган бўлиши мумкин). Демак, динамиканинг иккинчи асосий масаласини ечиш учун, берилган кучлардан ташқари, моддий нуқтанинг t=0с вақтдаги бошланғич ҳолати ва бошланғич тезлиги1 аниқ бўлиши шарт экан. Тўғри чизиқли ҳаракатдаги бошланғич шартлар қуйидаги кўринишда берилади t=0 c вақтда x=x 0 , v x =v 0 бўлади (20.5) Бошланғич шартларга асосланиб, С 1 ва С 2 интеграл доимийларнинг муқим қийматлари аниқланади ва улар ёрдамида моддий нуқтанинг ҳаракат қонуни ҳисобланган (20.1) тенгламанинг қуйидаги кўринишдаги хусусий

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 6Энди берилган бошланғич (20.5) шартларга кўра С 1 ва С 2 интеграл доимийларининг муқим қийматларини аниқлаймиз. (а) ва (б) ечимлар ихтиёрий вақт учун ўринли бўлиши керак, шу жумладан t=0с бўлганда ҳам. Шунинг учун (а) ва (б) лардаги t -ни ўрнига нол, v x ва x -ларни ўрниларига v 0 ва x 0 -ларни қўямиз, у ҳолда v 0 =С 1 ва x 0 =С 2 бўлади. Шу тенгликлар орқали бошланғич шартларни қаноатлантирувчи С 1 ва С 2 ларнинг қийматлари аниқланади. С 1 ва С 2 ларнинг ушбу қийматларини (б) тенгламага қўйсак моддий нуқтанинг (20.6) кўринишдаги ҳаракат қонунини аниқлаймиз: (в) Олдиндан ҳам аниқлаш мумкин бўлгандай, агар Q=cоnst бўлса бўлади ва (в) тенгламадан кўриниб туриб

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 7Муаммо: Назарий механикадаги масалалар асосан оғзаки ҳолда берилади. Уларни ечишни нимадан бошлаш лозим эканлигини ўрганамиз. Масалалар қандай берилишига боғлиқ ҳолда, ҳар хил йўллар мавжуд, лекин ҳамма масалаларни ечишда албатта бажарилиши лозим бўлган амаллар нималардан иборат эканлиги ҳақида сўз юритилади. Моддий нуқта динамикасининг масалаларини ечиш, тегишли дифференциал тенгламаларни тузиш ва уларни интеграллаш йўли билан амалга оширилади, яъни қуйидаги иккита амалдан иборат бўлади. 1. Ҳаракатнинг дифференциал тенгламаларини тузиш. Агар моддий нуқта тўғри чизиқли ҳаракатда бўлса, дифференциал тенгламани тузишда: а) ҳисоб бошини танлаб олинади (қоида бўйича, унинг бошини нуқтанинг бошланғич ҳолатига кўчириб қўйилади) ва траекторияси бўйл

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 8Агар масаланинг шартига кўра фақат тезликни аниқлаш керак бўлса, (20.1) ёки (20.2) тенгламани бир марта интеграллаш кифоя қилади. 3.Интеграл доимийларини аниқлаш. Интеграл доимийларини аниқлаш учун, масаланинг шартидан (20.5) кўринишдаги бошланғич шартларни аниқлаб олиш лозим. Бошланғич шартларга кўра интеграл доимийларининг қийматларини қандай аниқлашни 20.1 масалада кўрсатиб ўтилди. Интеграл доимийларини ҳар бир интеграллашдан кейиноқ аниқлаш ҳам мумкин. Агар дифференциал тенглама ўзгарувчиларга ажраладиган кўринишда бўлса, у ҳолда интеграл доимийларини киритмасдан тенгламанинг иккала томонидан тўғридан тўғри аниқ интеграл олиш ҳам мумкин бўлади; бундай усул 20.5 масалада кўрсатиб ўтилади. 4. Изланаётган номаълум қийматларни аниқлаш ва олин

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 9Бу тенгламанинг иккала тарафини dt -га кўпайтириб юборсак, ўзгарувчилар дарҳол ажраб қолади, сўнгра уни интеграллаб, ни ҳосил қиламиз. Бошланғич шартларни қўйиб С 1 =0 эканлигини аниқлаймиз. Сўнгра v x -ни dx/dt билан алмаштирамиз, яъни Тенгламанинг иккала томонини dt -га кўпайтирамиз ва ўзгарувчиларни ажратиб, яна бир марта интеграл оламиз, натижада Бошланғич шартлар орқали C 2 =0 эканлигини аниқлаймиз ва ниҳоят юкнинг ҳаракат қонунини ёзамиз, Шундай қилиб, юкнинг босиб ўтган масофаси вақтнинг кубига тўғри пропорционал эканлигини аниқладик. 20.2 шакл . t k dt dv g P x    1 2 x C t 2 k v g P   .2 P)t2 (kg/ dt dx  2 3 C t P6 kg x   3 t P6 kg x 38 1B 0B07

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 102. Куч масофага боғлиқ ўзгаради. 20.3 масала Ишқаланиш кучини ва ҳавонинг қаршилигини ҳисобга олмаган ҳолда, Ернинг АВ ватари бўйлаб кавланган АВ каналнинг А бошидан то охирги В нуқтасигача бориши учун қанча вақт сарфланиши аниқлансин (20.3 шакл). Ҳисоблаш ишларида Ернинг радиуси R=6370 км деб ҳисоблансин. Э с л а т м а. Тортилиш назариясида исбот қилинишича, Ернинг ичида жойлашган ҳар бир жисм Ернинг марказигача бўлган r -масофасига тўғри пропорционал бўлган куч таъсирида Ернинг марказига тортилиб туради. Ернинг устида, яъни Ернинг марказигача r=R бўлган масофада турган жисмга таъсир этаётган куч оғирлик кучи (F=mg)дан иборат бўлиб, Ернинг ичидаги жисмга таъсир этувчи куч дан иборат бўлиб, бу ердаги r=MC - М нуқтадан Ернинг мар

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 11 Тенгламанинг иккала томонини dx -га кўпайтирсак, ўзгарувчилар ўз ўзидан ажраб қолади, сўнгра тенгламани интеграллаб, қуйидаги натижани оламиз, Бошланғич шартга кўра х=а бўлганда v x =0 бўлади. Шунга асосан, бўлади. С 1 -нинг қийматини юқоридаги тенгламага қўйиб, уни тезликка нисбатан ечсак, v x =±k ҳосил бўлади. Биз текшираётган моддий нуқтанинг ҳолатида унинг тезлиги М дан О - га йўналган деб ҳисобласак, яъни v x <0 бўлса, илдизнинг олдидаги ишорани манфий деб ҳисоблаймиз (лекин, бу ишорани мусбат деб ҳисобланганда ҳам охирги натижа бир хил бўлаверади). Сўнгра v x -ни dx/dt билан алмаштириб ни ёзамиз. Ўзгарувчиларни ажратиб юборсак, ва бу тенгламани интеграллаб, ни ҳосил қиламиз. Ушбу тенгла

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 12 Демак, М моддий нуқтанинг АВ канал ичидаги ҳаракати амплитудаси а -га тенг бўлган гармоник тебранма ҳаракатдан иборат бўлар экан. Энди М моддий нуқта каналнинг охирги В нуқтасига етгандаги ўтган вақт t 1 - аниқлаймиз. В нуқтада х -нинг координатаси х=-а бўлади. Ушбу қийматни М моддий нуқтанинг ҳаракат тенгламасига қўйсак cоskt=-1 бўлади, бундан kt 1 =p ва t 1 =p/k -нинг қийматини аниқлаймиз. Юқорида киритилган белгилашга асосан Ушбу ифодаларнинг сон қийматларини қўйиб ҳисоблаб чиқсак, шуни аниқлаймизки АВ каналнинг узунлиги қандай бўлишидан қатъий назар, моддий нуқта бир хил вақтда келар экан, яъни бўлар экан. Ушбу натижа анча қизиқарли бўлиб (ҳозирча фантастикага ўхшаш бўлган) шундай канал қазиш лойиҳаларининг пайдо бўлиш

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 13Қайиқни траекториянинг ихтиёрий жойида тасвирлаймиз ва унга таъсир этаётган кучларни вектор шаклида тасвирлаймиз. Э с л а т м а. Қайиққа бу кучлардан бошқа ҳеч қандай куч таъсир этмайди. Қайиқни туртиб юборган (яъни ҳаракатлантириб юборган) куч t=0с вақтгача таъсир этган. Унинг таъсири қайиқнинг бошланғич v 0 -тезлиги орқали ҳисобга олинган (20.3§ га қаранг). Ҳаракат давомида қайси кучлар таъсир этаётганлигини аниқлаш учун куч бир жисмнинг иккинчи жисмга таъсири дан иборат эканлигини унутмаслик керак. Ушбу масаладаги қайиқнинг оғирлик кучи , бу Ернинг қайиққа кўрсатган таъсир (тортиш) кучи, ва кучлар эса қайиқнинг сувга таъсир кучларидан иборат ( -кучи сувнинг қайиққа (қайиқни кўтарувчи) таъсири, -кучи қайиқнинг ҳаракатига сувнинг қар

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 14Қайиқ ҳаракатининг (20.2) дифференциал тенгламасини тузамиз (Оу ўқига тенглама тузмаймиз, чунки Оу ўқ бўйлаб ҳаракат бўлмайди, Оу ўқига статикадаги каби фақат мувозанат тенглама тузиш мумкин холос), v x =v эканлиги учун ни ёзамиз. Бу тенгламадаги ўзгарувчиларни ажратиб, унинг иккала томонидан тегишли чегараларда аниқ интеграл оламиз. Ҳар-бир ўзгарувчиларнинг остки чегаралари бошланғич шартларга мувофиқ танланади, юқори чегаралари эса ихтиёрий вақт учун олинади. Ушбу масаланинг бошланғич шартларига кўра t=0 бўлганда v=v 0 эди, шу сабабли ёки бундан бўлади. (а) Изланаётган t 1 - вақтни аниқлаш учун v=0,5v 0 эканлиги сабабли бўлади.

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 15v=0,5v 0 деб ҳисоблаб, босиб ўтилган масофани аниқлаймиз: х 1 =mv 0 /2μ≈1,1м. Қайиқни тўхтагунича босиб ўтган йўлини аниқлаш учун, (б) тенгликдаги тезликни нолга тенглаш лозим, яъни v=0 бўлса х 2 =mv 0 /μ=2,2м. экан. Қайиқ тўхтагунча ўтган вақтни аниқлаш учун (а) тенгламадан v=0 бўлгандаги вақт t  ∞ эканлигини аниқлаймиз. Бу нарса, шуни тасдиқлайдики сувни қайиқнинг ҳаракатига кўрсатаётган (R=μv) қаршилигига боғлиқ равишда у узоқ вақт давом этар экан ва унга ассимптотик равишда яқинлашар экан. Албатта қайиқнинг тўхташигача ўтган вақт маълум бир аниқ қийматга тенг бўлади, чунки тезлик камайган сари қаршиликнинг ўзгариш қонуни ҳам бошқача бўлаверади, яъни v=f(t) бошқача бўлади (23.1§ даги 23.1 масалага қаранг). Моддий нуқтанинг тезликк

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 16Муаммо: Юқорида кўрилган масалаларда кучлар чизиқли тенгламалар орқали ифодаланган эдилар. Энди моддий нуқтага таъсир этувчи кучлар чизиқли бўлмаган тенгламалар орқали ифодаланса, ҳаракат қонунини аниқлашда ўзига тегишли бўлган муаммолар келиб чиқади. Қуйида уларни қандай бартараф қилиш устида фикр юритилади. Жисмнинг Ер сатҳидан унча узоқ бўлмаган баландликдан муҳит қаршилиги таъсири остида пастга қараб эркин тушиши(йиқилиши)га оид масалани кўриб ўтамиз. Жисмга таъсир этаётган оғирлик кучи Р ва ҳавонинг зичлиги ρ - ларни ўзгармас қийматлар деб қабул қиламиз. Жисмнинг (мутлоқ айланмасдан ) пастга тушишидаги ҳаракатини илгариланма ҳаракат деб қабул қилсак, у ҳолда ҳар қандай жисмни моддий нуқта деб ҳисоблаш мумкин бўлади. Жисмга таъсир қилаё

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 17Тезлик билан масофа орасидаги боғланишни бевосита аниқлаш учун (20.3) кўринишдаги дифференциал тенгламани тузамиз, v x =v эканлиги учун, қуйидаги белгилаш киритамиз, яъни (20.8) у ҳолда олдинги тенглама содда кўринишга келади, ўзгарувчиларни ажратамиз, Тенгламанинг иккала томонини интеграллаб, ни аниқлаймиз. Бошланғич шартларга асосан х=0 бўлганда v 0 =v=0 эди. Шунга асосан С 1 =lna 2 ва бу қийматни юқоридаги тенгламага қўямиз, натижада ёки бўлади. Бу тенгликни тезликка нисбатан ечсак v=a бўлади. (20.9) 2 x v S c 5,0 P dx dv v g P         2 x a S c P2  ρ ) a v 1(g dx dv v 2 2    dx a g v a vdv 2 2 2      1 2

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 18(20.9) формула, ҳавода пастга тушиб келаётган жисмнинг босиб ўтган масофасига боғлиқ ҳолдаги тезлигини аниқлаш формуласидан иборат. Масофа х -катталашиб борган сари, -қиймат борган сари камайиб боради ва да у нолга тенг бўлади. Демак, жисмнинг тезлиги унинг босиб ўтган масофасига боғлиқ равишда (20.9) тенгламага кўра ортиб боради ва ўзгармас а - қийматга интилиб боради. Ушбу қиймат чегаравий тезлик v чег -деб аталади. (20.8) тенгликка асосан, v чег =а бўлгани учун, (20.10) Шу сабабли, v 0 =0 бўлганда жисм чегаравий v чег дан ортиқ тезликка эга бўла олмас экан. (20.10) формулага асосан чегаравий тезликнинг сон қиймати жисмнинг оғирлигига тўғри пропорционал бўлиб, c x , ρ ва S - ларга тес

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 19Агар c x ва S -қийматлар кичкина бўлса, чегаравий тезликка тезда эришилар экан (20.5 масалага қаранг ). Чегаравий тезлик мавжуд эканлигини оддий мулоҳазалар орқали ҳам аниқлаш мумкин. Жисм пастга тушиб келаётганда унинг тезлиги ортиб боради; шу сабабли ўз ўзидан ҳавонинг қаршилиги ҳам ортиб боради. Агар ҳавонинг қаршилиги жисм оғирлигидан катта бўла олмас эканлигини эътиборга олсак (20.5 шакл), у ҳолда R чег =Р бўлади. Бу тенгламага R -нинг қийматини (20.7) формуладан келтириб қўйсак бўлади, бундан (20.10) формула орқали тезликнинг аниқланган чегаравий қийматини топамиз. Лекин келтирилган мулоҳазалар орқали шу чегаравий тезлик v чег - қайси масофада бўлиши мумкинлигини аниқлаб бўлмайди. Бундай муҳим натижани фақат (20.9) форму

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 20Тегишли ҳисоблаш ишлари натижасида қуйидагиларни аниқлаймиз: а) парашютни очмасдан тушишда v чег =56м/с; Н 1 ≈380м, Н 2 ≈630м . б) парашютни очиб тушишда v чег ≈5 м/с; Н 1 ≈3м, Н 2 ≈5м . Кўриниб турибдики, қаршилик катта бўлганда чегаравий тезликка тезда эришилар экан.

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 21Муаммо: Биз юқорида кўриб ўтган масалалрнинг барчаси тўғри чизиқли ҳаракатларга оид эди. Табиатда эса эгри чизиқли ҳаракатлар кўпроқ учрайди. Бундай масалаларни ечишнинг ўзига хос бўлган хусусиятлари нималардан иборат эканлигини кўриб чиқамиз. моддий нуқтанинг эгри чизиқли ҳаракатида динамиканинг иккинчи асосий масаласи (19.10) ва (19.11) дифференциал тенгламалар орқали ечилади. Агар масала тўғри бурчакли декарт координата ўқларида, яъни (19.10) формула орқали ечиладиган бўлса, моддий нуқтанинг t=0 с даги бошланғич ҳолати ва бошланғич тезлиги қуйидаги кўринишда берилади: t=0 с бўлганда х=х 0 , y=y 0 , z=z 0 , v x = v x0 , v y = v y0 , v z = v z0 (20.12) Эгри чизиқли ҳаракатдаги моддий нуқтанинг (19.10) кў

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 22 Моддий нуқта ҳаракатининг бошланғич ҳолати сифатида, координата боши О нуқтани қабул қиламиз. Оу ўқини вертикал юқорига, Ох ўқини горизонтал текислик бўйича йўналтирамиз, Оz ўқини эса Оху текислигига перпендикуляр ҳолда йўналтирамиз (20.6 шакл). Бошланғич тезлик вектори , О нуқтага қўйилган бўлиб, унинг йўналиши Ох ўқи билан α - бурчакни ташкил этади. Ҳаракатланаётган М моддий нуқтани ихтиёрий ҳолатда тасвирлаймиз. Унга фақат битта куч, оғирлик кучи - таъсир этмоқда холос(20.5 масаланинг эслатмасига қаранг). Ушбу куч векторининг координат ўқларига проекцияси қуйидагича бўлади: Р х =0, Р у =-Р=-mg, Р z =0 Бу қийматларни (19.10) тенгламага қўйсак бўлади, ҳосил бўлган тенгламалар системасини m -га қисқартириб юборса

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 23Бу тенгламаларни иккала томонларини dt-га кўпайтириб, интегралласак, бўлади. Бошланғич шартларни қўйиб, С 4 =С 5 =С 6 =0 эканлигини аниқлаймиз ва М моддий нуқтанинг ҳаракат тенгламасини аниқлаймиз бўлади. (20.13) Охирги тенгламадан кўриниб турибдики, моддий нуқта фақат Оху текислигида ҳаракат қилар экан. Моддий нуқтанинг ҳаракат тенгламалари мавжуд бўлса, кинематика усуллари ёрдамида ҳаракатнинг барча характеристикаларини аниқлаш мумкин бўлади. 1. Моддий нуқтанинг траекторияси. (20.13) тенгламаларнинг биринчи ва иккинчисидан фойдаланиб вақт t-ни йўқотиб юбориб, моддий нуқтанинг траектория тенгламасини аниқлаймиз: (20.1

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 24Биринчи ечим (илдиз) координата боши О нуқтани беради, иккинчи ечим эса С -нуқтани аниқлайди. Шу сабабли х=х 2 бўлади ва бўлади. (20.15) (20.15) формуладан кўриниб турибдики, худди шундай горизонтал узоқликдаги масофа β - бурчак остида отилганда ҳам мавжуд бўлиб, 2β=180°-2α, яъни β=90°-α га тенг бўлади. Демак, берилган - бошланғич тезлик билан отилган моддий нуқта горизонтнинг С нуқтасига иккита траектория орқали етиб бориши мумкин экан: пастки (α<45°) ва юқориги (α>45°). 3. Траекториянинг баландлиги. Агар (20.14) тенгламада деб ҳисобласак, у ҳолда моддий нуқта траекториясининг баландлиги Н аниқланади: (20.15') 4. Парвоз

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 25Юқорида аниқланган натижалар, ташқи баллистика (осмонга отиб юборилган жисм ҳаракатининг траекториясини ўрганувчи фан)даги айрим масалаларни, масалан α ва v0 ларнинг қийматларини ўзгариши билан узоқлик масофани қанчалик ўзгариши, парвоз баландлигининг ўзгариши ёки шунга ўхшаш амалий масалаларни ечишда ўрнак (ориентир - мўлжал) сифатида булардан фойдаланилади. Мисол. Иккинчи жаҳон урушида немисларнинг1 ФАУ-2 реактив снаряди вертикал йўналишда юқорига учирилиб, у Н=20 км баландликка кўтарилгандан кейин, горизонтга нисбатан α=45° бурчак остида (ракетанинг бурилиши махсус қурилмалар орқали автоматик равишда амалга оширилар эди) v 0 ≈1700 м/c бошланғич тезлик билан парвозни давом қилар эди. Снаряднинг кейинги ҳаракати ҳавосиз фазода отиб

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 26Моддий нуқтага таъсир этувчи Ернинг тортилиш кучи -ни вектор шаклида ифодалаймиз; унинг сон қиймати F=mg 0 , бу ерда m -жисмнинг массаси, g 0 - М пунктдаги тортилиш кучининг тезланиши; F t =0 ва F n =F бўлгани учун, (19.11) тенглама қуйидаги кўринишда бўлади: ёки Биринчи тенгламадан v=cоnst, бўлгани учун v=v 0 бўлади. Иккинчи тенгламадан (агар R=R 0 =6378км -Ер экваторининг радиуси бўлса, у ҳолда g 0 =9,82м/с2) v 0 = =764 м/c ≈7,9 км/с (20.17) Тезликнинг ушбу қиймати, Ернинг атрофига отиб юборилган жисмни Ерга қайтиб тушмаслиги учун зарур бўлган энг минимал тезлик бўлиб, уни айланавий ёки биринчи космик тезлик деб аталади. Хулосалар: 1. Динамиканинг иккинчи асосий масаласи шундан иборат эканки, агар

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 274. Моддий нуқта тўғри чизиқли траектория билан ҳаракатланиши учун, унга таъсир этаётган куч ҳаракат давомида ўз йўналишини ўзгартирмаслиги ва бошланғич тезликнинг вектори, шу куч вектори билан бир тўғри чизиқда ётиши шарт экан. 5. Ҳаракатланаётган моддий нуқтага актив кучлардан ташқари муҳит қаршилиги кучи таъсир этса, улар тезликка боғлиқ бўлиб, ҳаракат йўналишига қарама-қарши бўлар экан. 6. Горизонтга маълум бурчак остида (7,9 км/с дан кам бошланғич тезлик билан) юқорига отиб юборилган ҳар қандай жисм парабола траекторияси орқали ҳаракат қилиб ерга тушар экан. 7. «ФАУ» ракеталарининг учиш траекториялари, аввалига тик йўналишда 20 км гача учирилган, сўнгра горизонтга α=45о остида отиб юборилган снаряд тахминан 300 км гача узоқликка бориб ту

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 289. Баллистик траекториялар деб қандай траекторияларга айтилади? 10. Юқорига отиб юборилган моддий нуқта Ерга қайтиб тушмаслиги учун қандай шартлар бажарилиши лозим? 11. Биринчи космик тезлик деганимизда нимани тушунамиз? 12. Иккинчи космик тезлик нимадан иборат? Илова 20 20.1. Массаси m=5кг бўлган моддий нуқта F 1 =3H ва F 2 =10H кучлар таъсирида ҳаракатланади. Нуқта тезланишининг Ох горизонтал ўққа проекциясини ҳисобланг. (1,13) 20.2. Оғир жисм горизонтга α=40° қияликдаги ғадир-будур текисликда пастга ҳаракат қилади. Агар сирпанишдаги ишқаланиш коэффиценти f=0,3 бўлса, жисмнинг тезланишини аниқланг. (4,05) 20.3. Массаси m=9кг бўлган моддий жисм фазода куч таъсирида ҳаракатланади. Нуқтанинг тезланишини ҳисобланг. (1,17) 20.4. М

Муаллиф доц. С.Исмоилов, оператор Д.Ибайжонова 2920.9. Массаси m=50кг бўлган моддий нуқта силлиқ горизонтал йўналтирувчи бўйлаб F=50 Н ли куч таъсирида тинч ҳолатдан ҳаракатга келади. Агар таъсир этувчи куч горизонт билан α=20° бурчак ташкил этса, нуқта t=20 с.да қанча йўл босиб ўтади? (188) 20.10. Тинч ҳолатда бўлган моддий нуқта қиялиги α=10° ли силлиқ сирт бўйлаб пастга тушмоқда. Қанча вақтда нуқта 30м масофани босиб ўтади? (5,93) 20.11. Массаси m=900кг бўлган моддий нуқта горизонтал текисликдаги шу йўналишдаги куч F=270t таъсирида ҳаракатланмокда. Агар бошланғич пайт t=0 да, v 0 =10м/с бўлса, 10 с вақт ўтгандан кейин унинг тезлиги қанча бўлади? (25) 20.12. Массаси m=25 кг бўлган моддий нуқта горизонтал текисликда тўғри чизиқ бўйлаб, шу йўналишдаги F=20t куч таъ

Купить