Mustaqillik yillarida O’zbekiston-Rossiya munosabatlari - История - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	40000UZS
Размер	450.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	31 Март 2026
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	История

Продавец

Rajabov Yorbek

Дата регистрации 19 Март 2026

0 Продаж

Mustaqillik yillarida O’zbekiston-Rossiya munosabatlari

Купить

Mustaqillik yillarida O zbekiston-Rossiya
munosabatlari
MAVZUSIDA YOZGAN
1

Mundarija
Kirish ...................... 3
1.O zbekiston-Rossiya manfaatli hamkorlik sari

1.1.O zbekiston Respublikasi tashqi siyosati tizimida Rossiya Federatsiyasi bilan

hamkorlik omillari..................................................................................................... 8
1.2. Davlatlarimizning demokratik taraqqiyot sharoitida savdo-iqtisodiy
hamkorlikning yo lga qo yilishi. (1991-2004) ........
25
2. Strategik-sheriklar-ittifoqchilik yo lida

2.1.O zbekiston va Rossiya o rtasidagi strategik sheriklik to g risidagi

bitimdan keyingi savdo-iqtisodiy hamkorlik aloqalari… ..............

..... 37
2.2.Davlatlararo ijtimoiy, madaniy va harbiy-texnikaviy hamkorlikning yangi
tizimi........................................................................................................................ 52
Xulosa ... ... ...
56
Tavsiyalar ............................................................................................................... 59
Adabiyotlar ro yxati
.. ............ 60
Ilova . ...
63
2

K I R I SH.
Mavzuning dolzarbligi: O zbekiston davlat mustaqilligiga erishgandan
so ng o tgan qisqa tarixiy davr mobaynida dunyoda o zining munosib o rnini

egalladi. Hozirgi kunda biz XXI asrda oldimizda turgan muammolar yechimlari,
yorqin istiqbolga erishish yo llarida turibmiz. Bunda xalqimizning o z taqdirini

o zi belgilash imkoniyatiga egaligi juda muhim omildir.

Zero, Respublikamiz Prezidenti I.A.Karimov ta kidlaganidek inson

nasl-nasabini chuqurroq bilgani sari yuragida Vatanga muhabbat tuyg usi ildiz

otib, ulg aya boradi 1.Hurmatli Prezidentimizning keyingi yillarda chop etilgan

asarlarida ham bu masalalarga atroflicha to xtalib o tilgan.

O zbekiston o z tashqi siyosatini xalqaro hamjamiyatning to laqonli

sub ekti sifatida amalga oshirish uchun real imkoniyatlarga ega bo ldi. Yurtimiz

qisqa davr ichida mustaqil davlat sifatida mustaqil tashqi siyosat olib bora olishini
isbotlab kelmoqda. Bu jahon siyosatida davlatning nufuzini belgilovchi muhim
mezondir. Prezident I.Karimov tashqi siyosiy va tashqi iqtisodiy aloqalarni
shakllantirishda O zbekiston o z mustaqilligining dastlabki yillaridayoq asosiy

tamoyillarni ishlab chiqqanligi va amal qilishini ko rsatib o tgan edi.

O zbekiston xalqaro munosabatlar tizimiga kirib borishida o z o rnini

egallashida, hozirgi murakkab globallashuv jarayonlari kuchayayotgan davrda
o ziga xos qiyinchiliklarga duch kelishi tabiiy. Lekin, bu qiyinchiliklar yengib

o tilmoqda.

O zbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar mamlakat

manfaatlariga yangidan shakllanayotgan xalqaro munosabatlar tizimi va
iqtisodiyoti bilan uyg unlashib bormoqda.

Iqtisodiy islohatlar xalqaro iqtisodiy jarayonlarni zamonaviy talablar asosida
olib borilmoqda.
Xalq manfaatlariga javob beruvchi mustahkam iqtisodiy siyosat
O zbekistonni mustaqil rivojlantirishning ajralmas shartidir
1
- deb ta kidlagan
edi, I.Karimov o z asarida iqtisodiy islohotlarni zamonaviy talablar asosida olib

1
. I. Ка rimov “ O’zbekistonning o’z istiqlol va taraqqiyyot yo’li ” Т . O’zbekiston 1992 й 41 b е t.
3

borish, o z navbatida mamlakatimiz iqtisodiyotini rivojlantirish bilan bir qatorda,
yurtimizda ishlab chiqarilgan mahsulotlarni jahon bozoriga olib chiqish, raqobatga
kirishish muayyan yutuqlarga erishishimizga zamin yaratmoqda.
Shu bilan birga, O zbekiston o zining tashqi siyosatini milliy-madaniy

merosga asoslangan va jahon madaniy taraqqiyotining ilg or yutuqlari bilan

uyg unlashgan holda amalga oshirmoqda.O zbekiston jahon hamjamiyatida

e tirof etilishida ma naviy merosimiz ham muhim o rin tutadi.

O zbekiston Respublikasida mustaqillikni mustahkamlash, tinchlik,

xavfsizlik va barqarorlikni ta minlash yo lida talay ishlar amalga oshirilmoqda.

Tashqi siyosatda xalqaro va mintaqaviy tashkilotlar va davlatlar bilan hamkorlikni
yo lga qo yish va rivojlantirish ana shunday muhim ishlardan hisoblanadi.

O zbekiston o zining tashqi siyosiy, savdo-iqtisodiy faoliyatida M.D.H.

davlatlari shu jumladan, Rossiya Federatsiyasi bilan ko p tomonlama manfaatli

hamkorlik olib bormoqda.
O zbekiston-Rossiya bular bari bir-biri bilan madaniy-ma naviy, iqtisodiy

jihatdan tarixan bog langan «eski» qadrdonlardir. Davlatlarimiz o rtasidagi

munosabatlar rivojlanishi ancha uzoq tarixga egadir. Temuriylar, Shayboniylar
davrida XVIII-XIX asrlarda Markaziy Osiyodagi xonliklar davrida ikki o rtada

din va savdo-iqtisodiy munosabatlar yo lga qo yilgan edi.
2

Mustaqillik davrida bu hamkorlik aloqalari yangi bosqichga ko tarildi.

Hozirgi kunda esa ma lumki ittifoqchilik darajasidadir. I.Karimov

mustaqillikning dastlabki yillaridayoq;
- «Bugungi vaziyatda Rossiyadagi ahvolni puxta tahlil etib, uning dunyodagi
buyuk davlatlardan biri ekani va bunga ko p tomonlama yaqin ekanligini aslo

unutmasligimiz lozim.
Rossiya O zbekistonning tashqi siyosatida doimo e tiborli o rin tutadi»

degan edi. 3
Albatta, birinchi o rinda mustaqilligimizni mustahkamlash, yurtimiz

uchun tinchlik, barqarorlikni ta minlash, fuqarolarimizga erkin-farovon turmushni

2
. U. Мав vlonov “ Madaniy aloqalar va savdo yo’llari ” Т . А k а demiya 2004 y 23-25 b е tlar.
“ O’zbek diplomatiyasi tarix ” Т . JMDU 2004 y 207 b е t.
3
. I. Ка rimov “ Buyuk maqsad yo’lidan og’ishmaylik ” Т . O’zbekiston 15 b е t.
4

yaratib berishda O zbekistonga Rossiya bilan hamkorlik aloqalarini
mustahkamlash muhim omildir. Bu masalada Prezident I.Karimov:
-«Xonadonimizni avaylab-asrash, mavjud chegaralarni saqlab qolish uchun
qudratli potensialga ega bo lgan Rossiya tomonidan madad zarur» - deb

ta kidlagan edi.
4
Mavzuning o rganish darajasi
. Ushbu mavzu shu kungacha tarixiy
ilmiy jihatdan o rganilmagan. Bu borada ilmiy risola yaratilmagan.

Hamkorlikning muhim tomonlarini Prezident I.Karimov o zining bir qator

asarlarida yoritib o tgan. Bir qator tadqiqotchilar J.Qosimov, R.Muqimjonov,

G.Mochinlar O zbekiston-Rossiyaning siyosiy-iqtisodiy munosabatlariga doir

ilmiy maqolalar chop etilgan.
N.Jo raevning «O zbekiston tarixi» 11 sinflar uchun darsligida

«O zbekiston tarixi» III jildida va bir qator ilmiy risolalarda davlatlarimiz

hamkorligi qisqa satrlarda yoritilgan.
Tadqiqotning maqsad va vazifalari. Ushbu ilmiy ishning maqsadi
davlatlarimiz o rtasidagi hamkorlikni rivojlanishi chuqurlashuvi va istiqbollarini

ochib berishdan iborat.Mustaqil O zbekiston va Rossiya davlatlari o rtasida

hamkorlik aloqalarini o rnatilishining omillari, sabablari, maqsadlari va

vazifalarini nazariy yoritib, qiyosiy tahlil qilish orqali, ishning mohiyatini
ko rsatishdan iboratdir.

Ushbu maqsadlardan kelib chiqqan holda quyidagi vazifalar belgilab olindi:
- O zbekiston Respublikasi tashqi siyosati tizimida Rossiya Federastiyasi bilan

hamkorlik aloqalarini yoritib berish;
-Davlatlarimizning demokratik taraqqiyot sharoitida savdo-iqtisodiy
hamkorlikning yo lga qo yilishini aytib o tish;

-O zbekiston va Rossiya o rtasidagi strategik sheriklik to g risidagi

bitimdan keyingi savdo-iqtisodiy hamkorlik aloqalari to g risida to xtalib

o tish;

4
. I. Ка rimov “ O’zbekistonning o’z istiqlol va taraqqiyyot yo’li ” Т . O’zbekiston ” 1992 y 31 b е t.
5

-Davlatlararo ijtimoiy, madaniy va harbiy-texnikaviy hamkorlikning yangi tizimini
ko rsatib o tish
O zbekiston va Rossiya o rtasidagi munosabatlarning strategik sheriklik

va keyinchalik ittifoqchilik munosabatlari darajasida mustahkamlanishiga,
ob ektiv yondashgan holda baho berish va tahlil qilish nazarda tutiladi.

Tomonlararo rivojlanib borishi O zbekiston uchun iqtisodiy, ijtimoiy-madaniy

jihatdan manfaatli ekanligi ko rsatib beriladi.

Bitiruv malakaviy ishning davriy chegarasi . Ishning davriy chearasi
Mustaqillikning ilk damlaridan, ya ni 1991-yildan 2011yilga qadar.

Bitiruv malakaviy ishning nazariy uslubiy asoslari
. Tadqiqotda
o rganilayotgan muammoni to g ri talqin etishda ilmiy bilishning holislik,

haqqoniylik va albatta ilmiylik tamoyillariga amal qilindi. Davr xususiyatlarini
nazarda tutgan holda voqealar tarixiylik, tadrijiylik, sivilizatsion yondashuv
usullari asosida umumlashtirildi. Tadqiqotning nazariy uslubiy asosini ishlab
chiqishda O zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A. Karimovning asarlari,

ma ruza va nutqlarida ilgari surilgan nazariy ko rsatmalari, O zbekiston

Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlarida ilgari surilgan muhim vazifalar
haqidagi ko rsatmalar muhim ahamiyat kasb etadi.

Bitiruv malakaviy ishning ilmiy yangiligi . Mustaqillikning ilk yillarida
mamlakatimizning turli sohalarida islohatlar amalga oshirildi. Xususan,
O zbekiston tashqi siyosatida ham bir qancha yutuqlarni qo lga kiritdi.

O zbekiston Rossiya munosabatlari qadimgi davrlarga borib taqaladi. Ishning

ilmiy yangiliklari shundan iboratki, mustaqil O zbekiston va Rossiyaning turli

sohalarda olib borayotgan hamkorligi, sherikchiligi, aloqalarini ilmiy adabiyot va
statistik ma lumotlar asosida ilmiy tahlil qilib chiqishga harakat qilindi.

Bitiruv malakaviy ishning amaliy ahamiyati . Bitiruv malakaviy ishning
tadqiqot va xulosa qismida keltirib o tilgan ma lumotlardan umumiy o rta

ta lim maktablari, akademik litseylar, o rta maxsus kasb hunar kollejlarida,

maxsus kurs ma ruzalarini tayyorlashda foydalanish mumkin.

6

Ishning aprabatsiyasi. Bitiruv malakaviy ish Qarshi Davlat universiteti
Tarix fakulteti O zbekiston tarixi kafedrasi qoshidagi Yosh tarixchi
to garagida, hamda 2011-2012 o quv yilidagi talabalarning ilmiy-amaliy

konferensiyasida ma ruza qilingan.

Bitiruv malakaviy ishning hajmi: Bitiruv malakaviy ish- kirish, ikki bob,
to rt fasl, xulosadan, tavsiya va adabiyotlar ro yxatidan iborat.

1.O zbekiston-Rossiya manfaatli hamkorlik sari.

7

1.1.O zbekiston Respublikasi tashqi siyosati tizimida Rossiya
Federatsiyasi bilan hamkorlik omillari.
O zbekiston mustaqillikka erishgandan so ng juda keng imkoniyatlarga

ega bo ldi. Yangi davr, ulkan o zgarishlar O zbekiston Respublikasi taqdirida

tub burilishlarni amalga oshirdi. Dunyoviy muammolar, urush-tinchlik masalalari
turli salbiy holatlarni keskin rad etish, ularni yuksak madaniyat va umuminsoniy
qadriyatlarga tayangan siyosatni qaror toptirish yo li bilan bartaraf etish-

O zbekiston xalqaro siyosatining bosh yo lidir. U ijtimoiy tuzumi, g oyasi va

taraqqiyot yo lidan qat iy nazar, tinch-totuv yashash, o zaro manfaatli

hamkorlik tarafdoridir.
Ma lumki XX asrning so ngi yillari jahon taraqqiyotida keskin burilish

yasadi. Bu mavjud ikki siyosiy tizim o rtasidagi raqobatning yo qolishi,

yangicha ijtimoiy-siyosiy jarayonlarning vujudga kelishi bilan bevosita bog liq.

Xalqaro huquqiy me yorlar va boshqa bir qator qonun-qoidalarni qaytadan

ko rib chiqish yangicha qarashlar va yangicha tafakkur asosida umumjahon

tartibotini ishlab chiqish, umumjahon ijtimoiy-siyosiy jarayonlar yo nalishini

o zgartirish davri kelgan edi. XXI asr umuman o zgacha bo lishini, XXI asrda

O zbekistonning dunyoga yuz tutishini yangicha yondashuvlar asosida bo lishini

O zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov aniq-ravshan ko rsatib berdi;

- «Butun dunyo yaxlit bir-biriga bog lik tizim bo lib bormoqda, unda

o z-o zidan qanoatlanishga va mahdudlikka o rin yo q. Bu hol hozirgi xalqaro

munosabatlarni shakllantirganda xalqaro tuzilmalar bilan o zaro aloqalarda va

ularning faoliyatida ishtirok etganda mutlaqo yangicha yondashuvlarni ishlab
chiqishni zarur qilib qo ymoqda. XXI asr shubhasiz, xalqaro munosabatlarda

butun dunyo qamrab olinadigan asr bo ladi. Bunday sharoitda integratsiya

jarayonini, xalqaro institutlar va tashkilotlarda suveren davlatlarning ishtirok
etishini kengaytirish jarayoni faqat tarix taqozosi deb emas, balki ayrim mintaqalar
ko lamida ham, shuningdek umuman butun sayyoramiz ko lamida ham

sobitqadamlik, barqarorlikning qudratli omili deb hisoblamoq zarur».1
8

O zbekiston o z mustaqilligining tarixan qisqa davrda jahon siyosatiga
salmoqli ta sirini o tkazib kelmoqda. Jahon siyosati yo nalishlarida uning

o ziga xos tamoyillari, yondashish uslubi, ijtimoiy-siyosiy jarayonlar borishini

yo naltirib turishdagi uslubi mavjud:

1 .O zbekistonda aql - idrokka, og ir - vazminlikka, andishalikka

asoslangan sharqona demokratiya tartib-qoidalariga amal qilindi. Xalq va
mamlakat manfaatlariga zid bo lgan har qanday «o yin»larga tadbirbozlik va

ortiqcha shov-shuvlarga qarshi turildi.
2. Bir qator yosh mustaqil davlatlarda iqtisodiy tanglikdan talvasaga tushish
hollari yuz berdi. Ular natijada har qanday yo l bilan bo lmasin «qorin

to yg azish» tashvishiga tushib, kundalik yumushlar girdobida qolib ketishdi.

O zbekistonda esa aholi umumiy ma naviy-ruhiy ehtiyojlaridan kelib

chiqib, har tomonlama tub islohotlarga yo l ochib berildi.

3. O zbekiston turli mustaqil davlatlarning iqtisodiy, siyosiy, ma naviy

jihatdan manfaatdorligini nazarda tutib, yangicha sharoitlarda yangicha shakl va
mazmundagi hamkorlikni vujudga keltirish tashabbusi bilan chiqdi. Bu MDH.
Markaziy Osiyo mamlakatlari hamkorligi singari ko p tomonlama ijtimoiy-

iqtisodiy manfaatlar asosida qurilgan tashkilotlar sifatida o rtaga tashlandi.

Albatta, jahon hamjamiyati bilan hamkorlik yo llari murakkab jarayon, uni o z

qonun qoidalari bor.2 5
- «Integratsiya haqida gapirar ekanmiz, manfaatlar birikuvining xilma-xil
mexanizmlari va shakllari hamda integratsiya yo llari mavjudligiga asoslanamiz.

Bunga sherikchilik va hamkorlik qilishga intilayotgan mamlakatlarning
boshlang ich shart-sharoitlari turganligi sababdir. O zbekiston bir vaqtning

o zida turli darajalarda dunyo miqyosida va mintaqa ko lamida integratsiya

jarayonlarida qatnashsada, ammo bir muhim qoidaga: bir davlat bilan yaqinlashish
hisobiga, boshqasidan uzoqlashmaslikka amal qiladi.
5
. I. Ка rimov “ O’zbekiston XXI а sr bo’sag’asida ” ; xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlaru va
taraqqiyot kafolatlari. Т . O’zbekiston 1997 y 298 b е t.
2. N.Jo’rayev “ Agar ogoh sen ” Т . Yozuvchi. 1998 y. 190 b е t
9

Biz mamlakatimiz iqtisodiy jihatdan rivojlangan bozor tizimiga ega
bo lgan demokratik davlat haqidagi hozirgi zamon tushunchalariga mos kelgan

taqdirdagina jahon hamjamiyatiga kirishimiz mumkinligiga asoslanamiz»- deb
yozgan edi I.Karimov. 6
Ma lumki hayot O zbekistonning xalqaro munosabatlar tizimining, u

ishlab chiqqan rivojlanish tamoyillarining asosli ekanligini ko rsatdi. Jahon

siyosatdonlari va jamoat arboblari uning yangicha qarashlariga yuksak baho
bermoqdalar va o z vaqtida qullab-quvvatlamoqdalar.

Mamlakatimiz Prezidenti I.Karimovning mamlakatimizda amalga
oshirilayotgan islohotlarga bo lgani kabi xalqaro siyosat masalasida ham

o ziga xos yondashuvi bor Jumladan, u:

1.Davlat siyosatini har bir oila, har bir shaxs tinchligidan tortib butun
mamlakat, mintaqalararo va qit alararo munosabatlarni g oyat insonparvarlik va

butun yer shari tinchligiga barcha-barchasini yaxlit bir butun holda xis qiladi. Eng
insonparvar siyosati eng tinchliksevar siyosat bilan uyg un holda tushunadi va

ana shu mushtarak tushunchalarning tantanasi uchun kurashadi.
2.Jahon siyosatining eng ilg or tajribalarini o z vaqtida o rganadi,

ijtimoiy-siyosiy jarayonlarning borishini to g ri kuzatadi, to g ri tushunadi va

baholaydi, ularni tahlil etishda adashmaydi. Shuning uchun dunyo siyosatchilari
uni e tibor bilan tinglashadi, har bir taklifning yangiligiga va o ziga xosligiga

qiziqish bilan qarashadi hamda yuksak baholashadi.
3. Vaqt o tgan sari odamlar ruhiyati yangilanib boradi. Bunda ma naviy

ruhiy o zgarishlar bevosita jahon siyosatining ham yangicha shakl va mazmun

bilan boyitadi. Bu tabiiy xodisadir. Ana shu holatlarni o z vaqtida anglab

zamonaviy mulohaza yuritish asosida davlat boshqaruvi va jahon siyosati
yo nalishlarini isloh qilib borish, ularni yangi o zanga burish, yangicha shakl va

mazmun bilan boyitish fazilati siyosatchi uchun noyob iste doddir.

6
. I. Karimov “ O’zbekiston XXI а sr bo’sag’asida ” ; xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va
taraqqiyot kafolatlari O’zbekiston 1997 y. 299 b е t.
10

Prezident I.Karimov o zining ana shu xislatlari bilan jahon siyosatdonlari
orasida alohida mavqega ega bo lmoqda.
7

Hozirgi davrda hech mubolag asiz, bemalol aytish mumkinki, shu

paytgacha o tgan tarixan qisqa davr mobaynida O zbekiston dunyo

hamjamiyatida o zining munosib o rnini egallab bo ldi. O zbekiston davlat

mustaqilligiga erishgandan so ng, avvalo o z tashqi siyosatini xalqaro

hamjamiyatning to laqonli sub ekti sifatida amalga oshirish uchun real

imkoniyatlarga ega bo ldi. Shu bilan birga, mustaqil davlat sifatida mustaqil

tashki siyosat olib bora olishini amalda isbotladi. Bu jahon siyosatida davlatning
nufuzini belgilovchi muhim mezondir.
-«Mustaqillik yillarida tashqi siyosatimizni yo lga qo yishning asosiy

tamoyillari ishlab chiqildi va izchil amalga oshirildi. Bu tamoyillar avvalo
O zbekistonning o z tashqi siyosatini teng huquqlilik va o zaro manfaatdorlik,

boshqa mamlakatlarning ichki ishlariga aralashmaslik negizida qurishga
intilayotganimizdan kelib chiqadi. Biz biron bir davlatning ta sir doirasiga

kirmaymiz degan qoidaga qat iy amal qilib kelmoqdamiz va bundan buyon ham

o z milliy davlat manfaatlarimizga asoslanib, mafkuraviy qarashlardan qat iy

nazar, dunyoning barcha mamlakatlari bilan o zaro munosabatlarni mustaqil

belgilayverishga ahd qilganmiz»-deb yozadi Islom Karimov. 8
O zbekiston jahon hamjamiyatidan munosib o rin olishga intilmoqda.

Eshiklarimiz dunyo uchun ochiq va dunyo eshiklari ham biz uchun ochiq
bo lishiga harakat qilayapmiz.
9
Hozirgi kunda O zbekiston xalqaro munosabatlar tizimiga kirib borish va

unda o z o rnini egallashi xalqaro siyosatning yangi o yin qoidalari

shakllanayotgan, xalqaro munosabatlarning globallashuvi kengayib uning ijobiy
jihatlari bilan bir qatorda, salbiy oqibatlari ham kuchayib borayotgan sharoitda,
ikkinchi tomondan esa ichki siyosatni uyg unlashtirish bilan bog liq

7
. N.Jo’rayev “ Agar ogoh sen ” Т . Yozuvchi. 1998 y. 196-197b е tlar
8
. I. Karimov. O’zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo’lida Т .O’zbekiston. 1995
y. 104 b е t
9
. O’sha а s а r 119 b е t
11

muammolarni o zaro bog liqligi holatida tashqi siyosatni aniqlab olish va
amalga oshirishni har qanday davlat ham uddasidan chiqa olmaydi.
O zbekiston ana shunday vazifani bajara oldi va jahon hamjamiyatining

hurmatiga sazovor bo ldi. Shuni ta kidlash kerakki, O zbekiston o zining

tashqi siyosatini milliy-madaniy merosga asoslangan va jahon madaniy
taraqqiyotining ilg or yutuqlari bilan uyg unlashgan holda amalga oshirmoqda.

O zbekistonning jahon hamjamiyatida qaytadan e tirof etishida ma naviy

merosimiz katta rol o ynamoqda, qaysi xalq o z mamlakatini e zozlasa, uni

jahon hamjamiyatiga olib chiqsa, uning nufuzi shunchalik ortadi. Har bir davlat
o zining tashqi siyosatini amalga oshirishda aniq metodologiya, nazariyaga,

milliy mafkuraga asoslanadi. O zbekiston Respublikasining tashqi siyosati

metodologiyasi nazariyasi Prezident Islom Karimov tomonidan ishlab chiqilgan.
Jamiyat va davlatlar tarixi shuni ko rsatadiki, biron-bir mamlakat boshqa davlatlar

bilan hamkorlik qilmasdan taraqqiyotga erishgan emas.
Sharq va arab mamlakatlarini bir-biriga bog lagan Buyuk Ipak yo lini

markazida joylashgan O zbekiston bir necha asrdan buyon dinlar, millatlar va

madaniyatlarning tutashuv nuqtasi bo lib kelmoqda.

Ayniqsa Amir Temur va temuriylar hukmronligi davrida dunyodagi yirik
davlatlar Samarqand bilan o z aloqalarini o rnatganlar. Amir Temurning

Fransiya, Angliya, Ispaniya qirollari, o nlab qo shni davlatlarning hukmronlari

bilan yozishmalari o sha davrdagi jo shqin siyosiy-madaniy va savdo-sotiq

aloqalaridan guvohlik beradi. 10
Davlatlarning obro -e tiborlari ham bugungi kunda jahon hamjamiyatida

iqtisodiy, harbiy qudrat bilan birgalikda mamlakatdagi demokratik jarayonlarning
xarakteri bilan belgilanmoqda. Shu jihatdan olganda, O zbekistonda bosqichma-

bosqich amalga oshirilayotgan demokratik jarayonlar jahon hamjamiyatida
mustaqil o rin egallashga va milliy manfaatlarimiz asosida tashqi siyosat

yuritishga imkoniyat yaratmoqda.
10
. “ O’zbekiston jamiyatni demokratlashtirish,yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh
qilish yo’lida ” Т . А kademiya 2005 y. 268 bet.
12

XX asrning oxirida inqiloblar yuz yilligi jahon sahnasida sotsialistik
tuzumning yemirilishi bilan yakun topdi. Sobiq «qizil imperiya» hududidagi
xalqaro munosabatlar va xalqaro huquqning to laqonli sub ektlari yangi
mustaqil davlatlar paydo bo ldi.

Shular qatori uzoq davlatchilik tarixiga ega bo lgan O zbekiston

Respublikasi ham o z milliy taraqqiyot yo lini tanlab oldi. Qadimgi madaniyat

o choqlaridan biri hisoblangan yurtimiz yangi jahon hamjamiyatining ajralmas

qismiga aylandi. Milliy davlatchiligimizning bir qator sohalari sobiq sho rolar

tuzumi davrida inqirozga yuz tutgan edi. O ta markazlashgan totalitar tuzum

sharoitida ittifoqdosh respublikachilar amalda o z mustaqilligini yo qotgan

edilar.
O zbekiston Respublikasining tashqi aloqalari ham markaz orqali uning

ko rsatmasi va nazorati ostida amalga oshirilar edi. Istiqloldan so ng davlatimiz

oldida tashqi iqtisodiy va siyosiy aloqalarni yo lga qo`yish va shu maqsadda

yangi davlat tuzilmalarini tashkil etish masalasi ko ndalang turar edi. Chunki

busiz xalqaro hamjamiyatga kirib borish mumkin emas. Zero O zbekiston faol

tashqi siyosat yuritish bilan xalqaro huquqning teng huquqli a zosi sifatida o z

davlatchiligini qurishi, mustaqillikni mustahkamlashi, dunyoda o zining munosib

o rnini egallashi lozim edi. «O zbekiston yo li-jahon hamjamiyatiga qo shilish

yo li» shiori ilgari surildi.

Mustahkam xavfsizlik, izchil iqtisodiy taraqqiyot uchun qulay shart-
sharoitlar yaratish, aholi turmush darajasini ko tarish, konstitutsion tuzum

asoslarini mustahkamlash, millatlar ahilligi, xalqlar do stligi, fuqarolar erkinligi

va haq-huquqlarini muhofaza qilish, tashqi siyosatning asosiy maqsadlaridir. Ana
shu maqsadlarni ro yobga chiqarish, jahon hamjamiyati bilan tabiiy aloqalarni

yo lga qo yish istagida tashqi siyosiy va iqtisodiy faoliyatning milliy

mexnaizmlari yaratildi.
13

1994 yil iyulida O zbekistonda Respublika hukumati huzuridagi Ittifoq
tashqi savdo muxtor vazirligi tashkil etildi. 11
Ushbu organ turli tashkilotlar va
muassasalarni eksport masalasini hal etishga qaratilgan edi.
1992 yilda Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligi, Tashqi iqtisodiy faoliyat
milliy banki tashkil topdi. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi asosida diplomatiya,
xalqaro huquq va tashqi iqtisodiy faoliyat sohasida malakali kadrlar tayyorlashning
davlat tizimi yaratildi. Tashqi aloqalar sohasi uchun milliy kadrlar tayyorlash
maqsadida 1992 yilda O zbekiston Respublikasi Prezidenti farmoni bilan jahon

iqtisodiyoti va diplomatiyasi tashkil topdi. 12
1998 yil 30 aprelda Prezidentimiz tomonidan O zbekiston

Respublikasining «Chet el investitsiyalari to g risida»gi qonuni qabul qilindi.

Uning asosiy maqsadlari:
1.O zekiston iqtisodiyotga chet el investitsiyasini jalb etgan holda iqtisodiy

taraqqiyotga erishish.
2. Xorijiy intellektual, moliyaviy moddiy resurslar va horijiy boshqaruv
sistemasi va texnologiyasini jalb etish va qo`llash edi. 13
2-chaqiriq Oliy Majlis 2 sessiyasida (2000 yil may oyi) O zbekiston

Respublikasining «O zbekiston Respublikasi tashqi iqtisodiy faoliyat

to g risida»gi qonuni qabul qilindi.
14

Bundan tashqari 1996 yilda O zbekiston Respublikasi tashqi siyosiy

faoliyatining asosiy prinsiplari, O zbekiston Respublikasining xalqaro

shartnomalari to g risida (1995 yil) va boshqa shu kabi muhim hujjatlar qabul

qilindi. Mana shunday nazariy va amaliy qoidalar natijasi o`laroq, bugungi kunda
davlatimiz mustaqilligini 170 ga yaqin mamlakat tan oldi. Ularning 120 nafari
bilan diplomatik munosabatlar o rnatilgan. O zbekistonda 43 davlat va 70 ta

11
. Нуриддинов Э. Международное сотрудничество Респувлики Узбекистани со странами
Европы. Т.,2002,9-бет.
12
. “ O ’ zbekiston jamiyatni demokratlashtirish , yangilash , mamlakatni modernizatsiya va isloh
qilish yo ’ lida ” Т. А kademiya 2005 y . 274 b е t .
13
. Нуриддинов Э. Международное сотрудничество Респувлики Узбекистани со странами
Европы. Т.,2002,9-бет
14
. O ’ sha а sar . 40 b е t .
14

yirik xalqaro tashkilotlarning missiyalari ankredetatsiya qilingan. O z navbatida,
O zbekiston 40 dan ortiq yirik tashkilotlar hamda 500 dan ortiq xalqaro huquq

sub ektlari bilan hamkorlik qilmoqda.

O zbekiston fuqarlari tomonidan horijiy davlatlarda 180 ta korxona va

vakolatxonalar faoliyat ko rsatmoqda. O zbekiston 34 ta davlat bilan

«Investitsiyalarni himoyalash va rag batlantirish to g risida»gi shartnomani

imzolagan.
Shunday qilib, hozirgi kunda O zbekiston jahon hamjamiyatida munosib

o rin egalladi va Markaziy Osiyodagi yetakchi davlat sifatida e tirof etilmoqda.

Bunday obro -e tibor tarixiy davlatchiligimiz, ma naviyatimiz va oldimizga

qo ygan maqsadlarimizga hamohangdir.

O zbekiston o zining tinchliksevar, barqarorlikka asoslangan tashqi

siyosatini izchil davom ettiraveradi. Buning uchun yetarli siyosiy, iqtisodiy,
ma naviy imkoniyatlari mavjud.

Istiqlolning dastlabki yillaridanoq, Prezident I.Karimov rahbarligida tashqi
siyosatning ustuvor yo nalishlari va asosiy tamoyillari quyidagilardan iborat:

1.Mafkuraviy qarashlardan qat iy nazar hamkorlik uchun ochiqlik,

umuminsoniy qadriyatlarga, tinchlik va havfsizlikni saqlashga sodiqlik;
2. Davlatlarning suveren tinchligi va chegaralar daxlsizligini hurmat qilish;
3. Nizolarni tinch yo l bilan hal etish;

4. Kuch ishlatmaslik va kuch bilan tahdid qilmaslik;
5. Inson huquqlari va erkinligini hurmatlash;
6. Ichki milliy qonunlar va huquqiy normalardan xalqaro huquqning
umume tirof etgan qoidalari va normalarining ustuvorligi;

7. Davlatlararo aloqalar teng huquqlilik va o zaro manfaatdorlikning

ustuvorligi;
8. Tajovuzkor harbiy bloklar va ularga kirmaslik;
9. Tashqi aloqalarni ham ikki tomonlama, ham ko p tomonlama, ham

kelishuvlar asosida rivojlantirish, bir davlat bilan yaqinlanish hisobiga boshqasidan
uzoqlashmaslik kabilardir.
15

Bu tamoyillarga O zbekiston Respublikasi Konstitustiyasining 17
moddasida belgilangan qoidalar asos qilib olingan. 15
O zbekiston Respublikasi tashqi siyosatining ma no mazmuni va maqsadi

bitta u ham bo lsa, O zbekiston manfaatidir va Prezident I.Karimov

«O zbekistonning o z istiqlol va taraqqiyot yo li» nomli asarida O zbekiston

Respublikasi tashqi siyosatining konsepsiyasi to g risida, tashqi siyosatning

huquqiy negizi va uni amalga oshirish vositalari orqali to xtalib o tgan.
16
O zbekiston Respublikasi tashqi siyosatining strategik yo nalishiga asos

qilib olingan qoidalar, uning ustuvor maqsadlari va mintaqaviy yo nalishlari,

xususiyatlari negizida respublikaning milliy manfaatlari o z ifodasini topgan.

1.Xalqaro munosabatlarni o rgatish tartibini belgilovchi yangi huquqiy

hujjatlar ishlab chiqildi;
2. Sobiq Ittifoq ishtirokchi bo lgan xalqaro huquqiy hujjatlar muammosi

respublika manfaatlari nuqtai nazaridan qayta ko rib chiqildi;

3. O zbekistonning milliy manfaatlariga mos tushadigan hujjatlar

ratifikatsiya qilindi.
Davlat manfaatlari uning tashqi siyosiy faoliyatini belgilaydi. Shu jihatdan
O zbekistonning tashqi siyosiy manfaatlari xalqaro aloqalarni rivojlantirayotgan,

uning tuzilmalari va faoliyatini belgilab berayotgan kuchdir. Barcha davlat va
xalqaro tashkilotlar bilan aloqa qilishda davlatimizning milliy manfaatlaridan kelib
chiqiladi. Tabiiyki bunda sheriklarimiz manfaatlari ular olib borayotgan tashqi
siyosatning ustuvor yo nalishlari hisobga olinishi zarur. Zero busiz tashqi

siyosatni tasavvur etib bo lmaydi. O zbekistonning xalqaro tashkilotlar va

davlatlararo uyushmalar faoliyatidagi ishtiroki respublika tashqi siyosatining
muhim yo nalishlaridan biridir. Ushbu tashkilotlar jahon hamjamiyatiga kirish,

xo`jalik aloqalarini o rganish, ekalogik muammolarni hal etish, ilmiy texnikaviy

hamkorlikni rivojlantirishda katta yordam bermoqdalar.
O zbekistonning iqtisodiy rivojlanishida uning ichki va tashqi siyosatining

rivojlanishida albatta MDH va unga kiruvchi davlatlar bilan hamkorlik muhimdir.
15
. “ O ’ zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi ” , 17 modda
16
. Karimov.I.A. “O’zbekistonning o’z istiqlol va taraqqiyyot yo’li” Т. O’zbekiston” 1992 y 22 bеt
16

-«Davlatlararo munosabatlarning asosiy shakllaridan biri, alohida
mintaqalardagi birlashgan davlatlar guruhi yoki mintaqada o zidan ma lum bir
hamkorlikni yo lga qo ygan mintaqaviy tashkilotlararo ittifoqlar majmui

hisoblanadi. Ularga MDH, Markaziy Osiyo davlatlari mintaqaviy hamdo stligi

misoldir.» 17
Mintaqaviy hamkorlikning rivojlanishi ma lum bir davlat uchun alohida

o rin tutadi. Bunga juda ko plab misollar keltirishimiz mumkin. MDH ham

O zbekiston uchun mintaqaviy hamkorlikni vujudga keltiruvchi hamdo stlik edi.

-«Mintaqaviy barqarorlik, mintaqa ko`lamida integratsiya jarayonlarini
rivojlantirish masalalarini hal etishda ilgari sovet ittifoqi tarkibiga kirgan
mamlakatlar o rtasida vujudga kelayotgan munosabatlar alohida o rin tutadi».
18
Hamdo stlik mamlakatlarining hududiy yaqinligi va iqtisodiy jihatdan

bog langanligigina emas balki chuqur tarixiy ildizlar, madaniy-ma naviy

aloqalar katta tarixiy davr mobaynida xalqlarimizning taqdiri mushtarakligi ham
asos bo lmoqda. Mamlakatlarimiz xalqlarining yaqinlashuvi tabiiy kechayotgan

jarayon. Bu yaqinlik sovet ittifoqi mavjud bo lganligidan qat iy nazar hamma

vaqt bo lib kelgan. Bu xalq bo lib, sun iy ravishda joriy etiladigan siyosiy

integratsiyadan farqli o laroq, haqiqiy integratsiyadir.

Biz uchun masalaning mohiyati mustaqillik yoki integratsiyani tanlash emas,
balki bu ikki yo nalishni uyg unlashtirishdan iborat. Biz MDH ni haqiqiy

mustaqil suveren davlatlar integratsiyasi sifatida ko rishni istar edik.
19

O zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov MDH doirasida hamkorlik

faqat tomonlarning teng huquqli hamkorligiga qurilishi, o rnatilishi lozimligini

ko p bora ta kidlab o tgan edi.

MDH-sobiq SSSR ning ayrim respublikalari tomonidan tuzilgan. 1991 yil 8
dekabrda Minskda Belorussiya, Rossiya va Ukraina tomonidan MDH ni tuzish
to g risidagi bitim imzolandi. 1991 yil 21 dekabrida Almati kengashida bitimga,

17
. Касимов А., Васкин И. Основие направление внешней политики Республики
Узбекистан.Т.,1994й,30-бет.
18
. Karimov I . “ O ’ zbekiston XXI а sr bo ’ sag ’ asida ” ; xavfsizlikka tahdid , barqarorlik shartlari va
taraqqiyot kafolatlari .Т.,1997 y . 311 b е t .
19
. O ’ sha asar , 312 b е t .»
17

bayon va deklaratsiya imzolandi. Unda sobiq SSSR ning 12 mamlakati ishtiroki
kuzatildi. Iqtisodiy integratsiyaning asosiy maqsadi- MDH a zolarining umumiy
strategik manfaatlarini uyg unlashtirishdan iborat edi.
20
Oliy darajadagi manfaatlariga mos, suveren va bozor munosabatlariga
asoslangan integratsiyani chuqurlashtirish masalalariga quyidagilar asos bo ldi;

1993 yil 22 yanvarda MDH davlatlarining oliy Kengashi tomonidan qabul
qilingan, tashkiliy va amaliy asoslarini belgilovchi hamdo stlik nizomi;

-erkin savdo makoni tashkil etish to g risida kelishuv;

-ishlab chiquvchi, tijorat, kredit-moliyaviy, sug urta va transmilliy

birlashmalarini tashkil etish va rivojlantirishdagi hamkorlik haqidagi kelishuv;
-kelishilgan, monopoliyalarga qarshi siyosat olib borish haqidagi shartnoma;
- investitsion faoliyat va boshqa sohalardagi hamkorlik haqidagi kelishuv;.
- 1994 yil dekabrida MDH davlatlari xo jalik munosabatlarini yo nalishini

kuchaytirish maqsadida tashkil etilgan davlatlararo iqtisodiy qo mita.
21

Almati shahridagi bayonotda ishtirokchi, davlatlar, munosabatlar, tashqi
siyosatni umume tirof etgan xalqaro huquq normalariga muvofiq yo lga

qo yishni kelishib olgan edilar. Shu tufayli ham O zbekiston ushbu hamdo stlik

g oyasini qullab-quvvatlab, ta sischilar qatoridan joy oldi.

Hamdo stlik ta sischilari tinchlik va xavfsizlikni ta minlashda,

qurollanish va qurolli kuchlarni qisqartirish masalalarida o zaro hamkorlik qilish

to g risida bayonot berdilar. Tomonlar o zlarini BMT tamoyillari va Xelsinki

hujjatlariga sodiqliklarini ta kidladilar.
22

Davlatlararo iqtisodiy qo mita ma lumotlariga qaraganda, MDH

davlatlarining sanoat salohiyati jahon mamlakatlari salohiyatining 10% ni, tabiiy
resurslar zaxiralarining 25 % ni, eksport salohiyati esa 45 % ni tashkil etadi. MDH
davlatlarining fan-texnika salohiyati 1999 yilda 5000 milliard dollarni tashkil
etdi. 23
20
. Фом ышин.С.В.Международные экономические отношение. М . 2004 г . Ст 108..
21
. O’sha asar, 109 b е t.
22
. Касимов А., Васкин И. Основие направление внешней политики Республики
Узбекистан.Т.,1994й, 31-32бетлар.
23
O ’ sha asar , 110 b е t .
18

Doimiy faoliyat korsatuvchi Malum bir davrda
Davlat boshliqlari kengashi Tashqi ishlar vazirligi kengashi
Hukumat rahbarlari kengashi Kollektiv xavfsizligi kengashi
Iqtisodiy ittifoq xalqaro iqtisodiy
qomitasi
Mudofaa vazirlari kengashi
Ijrochi kotibiyat
Parlamentalar aro assambileya
«Mir» davlatlararo
teleradiokompaniyasi
Boshqa organlar
Ozbekiston Respublikasi oz tashqi siyosatida nafaqat mintaqaviy

integratsiyalashuv yolidan, balki ikki tomonlama ozaro hamkorlikni amalga

oshiradi. Xalqaro munosabatlarning bu shakli mamlakatimiz tashqi siyosatida
muhim orin tutadi.

Manfaatli hamkorlikni kuchaytirish har tomonlama ozaro chuqurlashtirish

taraqqiyotining muhim omillaridandir. Shu tufayli MDH davlatlari bilan ikki
tomonlama hamkorlikni yolga qoyish va rivojlantirishda Rossiya Federatsiyasi

bilan kop tomonlama va teng huquqli munosabatlarni yolga qoyish muhimdir.
24

-«Ozbekistonning MDH davlatlari bilan ozaro munosabatlaridagi eng

muhim masala suveren Rossiya bilan teng huquqli aloqalarni rivojlantirish va
mustahkamlash hamda uning potensialiga tayanishdir. Ozimizning ichki va tashqi

siyosatimizni belgilar ekanmiz, shuni hisobga olmaslik mumkin emaski, 70 yildan
koproq vaqt mobaynida Ozbekiston va Rossiya sobiq Ittifoq tarkibida bolib,

24
. Касимов А., Васкин И. Основие направление внешней политики Республики
Узбекистан.Т.,1994й, 65-бет. MDH ning asosiy organlari
19

hayotning barcha sohalarida, iqtisodiyot va madaniyat sohalarida bir-biri bilan
chambarchas boglangan. Bu aloqalarning ildizlari yana ham olisroq otmishga borib
taqaladi.
Rossiyaning Ozbekiston hayotiga, uning taqdiri va kelajagiga real tasirini

etiborga olgan holda hamkorligimizning ahamiyati yetarli darajada katta ekanligini

xolisona etirof etish kerak.» 25

Ozbekiston va Rossiyani hayotning turli sohalarida ozaro manfaatlar

uygunligi boglab turadi. Ikki ortadagi aloqalar ikki tomonlama va MDH doirasida

rivojlanmoqda. Mamlakatlarimiz ortasidagi hamkorlik jarayonlarini ozaro

bogliqligi dolzarb iqtisodiy, ijtimoiy, ekologik va boshqa masalalarni hal etishda

muhim orin tutadi.

Munosabatlarimizning muhim tomonlaridan yana biri Markaziy Osiyo
mintaqasida xavfsizlik va barqarorlikni saqlashdir. Bu omil oziga xos

xususiyatlarga ega. Malumki, Afgonistonda bir necha yil davom etgan fuqarolar

urushi mintaqamiz mamlakatlariga tahdid solmasdan qolmasdi.
-«Ozbekiston ozining Afgoniston bilan chegaradosh hududlari xavfsizligini

taminlashda zarur imkoniyatlarga ega (150 km). Shu bilan birga, Tojikiston bilan

chegaradosh bolganligi sababli, Rossiya tomonidan qoriqlanadigan Tojik-Afgon

chegarasi masalasi ham Ozbekiston uchun muhim ahamiyati bor. Shu tariqa

Rossiya va Ozbekistonda MDHning janubiy sarhadlarini qoriqlashda ozaro obektiv

asoslar mavjuddir». 26
Mamlakatlarning ozaro hamkorligi kop qirralidir. Rossiya va Ozbekiston

iqtisodiy sohada ayniqsa bir-biri bilan manfaatli hamkorlik tarafdoridir.
Ozbekiston MDH doirasida Rossiya bilan savdo munosabatlarida 4-orinni

egallaydi (Ukraina, Qozogiston va Belorussiyadan song).

Lekin iqtisodiy hamkorlikni yanada kengaytirish doim muhim masala bolib

kelgan.
25
. Karimov.I.A. “O’zbekistonning o’z istiqlol va taraqqiyyot yo’li” Т. O’zbekiston” 1992 y 30-
31 bеtlаr.
26
. Мукимджанова Р. «Россия и Узбекистан, некаторие аспекты и переспективы
взоимноотношений» «Россия и мусулманский мир» 1999 г. Ст. 78.
20

-«Ozbekiston iqtisodiyotida Rossiyaning ishtiroki ochiq-oydin korinib
turibdiki, yetarli emas. Hozirgi kunda iqtisodiyotning turli sohalarida 193 ta
qo shma korxonalar ro yxatga olingan. Rossiya kapitalining yirik masshtabda

Respublika iqtisodiyotidagi ishtiroki «Logovaz» kompaniyasini Andijondagi
«O zDEU Avto» zavodi qurilishiga ajratilgan 60 million dollar miqdoridagi

kapitalidir. (Loyihani 11%). Bunda ushbu korxona avtomobillarini Rossiya
bozoridagi reklama, texnik xizmat ko rsatish va savdosini amalga oshirish

huquqini olish ko zda tutilgan».
27
Bundan ko rinadiki, Rossiyaning manfaatlari ham O zbekiston

iqtisodiyotiga qiziqishi doim ko zatilgan. Albatta, bu omil mamlakatlarimiz

o rtasidagi hamkorlikni kuchaytirishga o ziga xos turtki beradi.

-« Markaziy Osiyoda Rossiya nafaqat ikki tomonlama hamkorlikni

rivojlantirish, balki MDH doirasida ham ko p tomonlama hamkorlikni saqlashga

harakat qilmoqda. Bundan tashqari, xalqaro umume tirof etilgan tamoyillarga

asoslangan holda, yirik masshtabi erkin savdo makonini shakllantirishni
tugallashni ko zda tutadi.

Integratsiya jarayonlaridan faqat Turkmaniston, (shunday bo lsada u

tuzilajak Yevro Osiyo gaz konsorstiumiga kiradi) O zbekiston va Ozarbayjon

chetda qolmoqda. Kelajakda so nggi ikki davlat YaNM ga qo shilishlari

mumkin». 28
Rossiya Federatsiyasi Markaziy Osiyo davlatlari va shu jumladan
O zbekistonga ham o zining manfaatli qiziqishi ko p sohalarda ko rinadi.

Albatta, har bir davlat o z tashqi siyosati va o zaro munosabatlarini avvalo

o zining manfaatlaridan kelib chiqib amalga oshiradi. Albatta, bunda har bir

mamlakat xalqaro huquq normalari asosida ish ko radi.

Rossiyani Markaziy Osiyo respublikalari va O zbekistonga qiziqishni

quyidagi jabhalarda ko rishimiz mumkin.

-Mintaqa respublikalariga ijtimoiy va texnikaviy yordam ko rsatish. Misol

uchun, O zbekiston o z GRES larini va sho rolar davrida barpo etilgan

27
. Бирюков С. «Политика в отношении Узбекистана» «Востока» .М. 2001 г. Ст. 94.
28
. Центральная Азия и Кавказ. 2005г. Ст.131.
21

(Rossiyalik mutaxasislar tomonidan) xalq xo jaligi ob ektlarini modernizatsiya
qilishga ehtiyoji bor. Bularni hal etish nafaqat Markaziy Osiyo aholisini ish bilan
ta minlash, balki Rossiya korxonalari ishlab chiqarish quvvatini oshirishga,

Rossiyani, o zbek korxonalari hissadorlik jamiyatlaridagi ishtiroki, ularning

rentabelligini oshirishga xizmat qiladi.
-Rossiyani Markaziy osiyo respublikalari bilan ijtimoiy va madaniy
sohasidagi munosabatlarining faollashuvi o zaro hamfikrlikka asos bo lishi, o z

navbatida ushbu davlatlarning iqtisodiy-siyosiy aloqalarini kuchayishiga zamin
yaratadi. 29
O zbekiston Respublikasi Rossiya Federatsiyasi bilan iqtisodiy, ijtimoiy,

madaniy, ilmiy-texnikaviy munosabatlarining aniq sistemasiga ega. O zbekiston

Respublikasi tashqi iqtisodiy siyosati yo nalishi uning Markaziy Osiyodagi qulay

geografik holati bilan bog liqdir. Ya ni rivojlanayotgan iqtisodiyoti, yirik tabiiy

resurslar mavjudligi, avtomobilsozlik, elektronika, informatika va biotexnologiya
kabi yangi sohalarning o sishi va boshqalar.
30
Umuman olganda, har ikki davlatning turli sohalarda o zaro manfaatdorligi

aniq ravshan ko rinib turibdi. O zbekiston uchun Rossiya yagona yog och

mahsulotlarini yetkazib beruvchi hamkordir. Respublikada Rossiyada ishlab
chiqarilgan moshinalar va texnikaning katta miqdori mavjud. Ularni ish holatida
saqlash o z navbatida Rossiya bilan aloqalarni uzmaslikni talab etadi.
31
Markaziy Osiyo davlatlarini 2000 yildagi Rossiya bilan tovar aylanmasi 7
milliard AQSh dollarini tashkil etdi. Bu jami Rossiya tashqi savdosining 5% ni
tashkil etdi. O zbekiston Rossiya korxonalari uchun paxta yetkazib beruvchi

asosiy hamkor bo lib qolmoqda. Ularning 90% ehtiyojini O zbekiston qondiradi.

Albatta, Rossiyadagi 1998 yilgi iqtisodiy inqiroz tomonlararo savdo-
iqtisodiy aloqalarga ta sir ko rsatdi. O zbekiston importiga bo lgan talabning

29
. O ’ sha joy . 132 b е t .
30
. Куртов А. «Россия- Узбекистан; тернистый путь к согласию». «Россия и мусулманский
мир» 1999 г. Ст. 90 .
31
. . Мукимджанова Р. «Россия и Узбекистан, некаторие аспекты и переспективы
взоимноотношений» «Россия и мусулманский мир» 1999 г. Ст. 80.

22

tushib ketishi, tovarlarning boshqa xorij davlatlariga eksport qilinishiga olib keldi.
Inqiroz, O zbekistondan mahsulot yetkazib berish narxlarini 16,4%
arzonlashishiga olib keldi. Inqiroz natijasida O zbekiston eksport daromadlari

150-160 million AQSh dollariga kam bo ldi.

2001 yilda Rossiyaning makroiqtisodiy ko rsatkichlari yaxshilandi. YaIM

5,2% ga o sdi. O rtadagi tovar aylanmasi 1999-2001yillarda 38% ga oshdi.

Ikki o rtada yangi yo nalishli aloqalar rivojlanmoqda. Yangi qo shma

korxonalar sohasidagi hamkorlikni kuchaytirmoqdalar. Kelajakda esa bu kabi
istiqbolli munosabatlar yanada rivojlantiriladi. Rossiya va O zbekiston

munosabatlarini istiqboldagi taraqqiyotida ko p muhim omillar mavjud.

1.Har ikki mamlakat biron-bir hududiy yoki mintaqaviy kelishmovchilik va
raqobatdan holidir.
2.Tashqi savdoda mintaqaviy bozorlarda turli tovarlar bo yicha keskin

raqobat kuzatilmaydi.
3 Xom-ashyo masalalari bo yicha ikki tomon o zaro bir-biriga

bog langan.

4. Har ikki davlat MDH va 2006 yil fevralidan Yevro Osiyo iqtisodiy ham
jamiyati a zosi. Bu hol ularni ikki tomonlama hamkorligiga yanada ijobiy ta sir

ko rsatadi.

Davlatlarimiz aloqalarining rivojlanishi yangi bosqichga ko tarilib

bormoqda. Bunda o zaro hurmat, hamfikrlilik, yakdillik asosiy o rinni egallaydi.

Turli sohalardagi manfaatli hamkorligimiz o z navbatida xalqlarmizning

do stligi, birdamligiga uyg unlashadi va mamlakatlarimizning har tomonlama

taraqqiyotiga hissa qo shadi.

23

1.2.Davlatlarimizning demokratik taraqqiyot sharoitida savdo-iqtisodiy
hamkorlikning yo lga qo yilishi (1991-2004 )
O zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy, ijtimoiy, madaniy va boshqa

sohalardagi faoliyatini, munosabatlarini va xalqaro maydondagi maqomini
mustahkamlash uni oldida turgan asosiy masalalardan biridir. Shuning uchun ham
O zbekiston MDH va uning doirasidan Rossiya Federatsiyasi bilan bog liq

ko p tomonlama munosabatlarini mukammallashtirish yo lidan bormoqda.

O zbekiston hamdo stlik g oyasini qo llab-quvvatladi, uni ta sischilardan biri

bo ldi. O zbekiston hamdo stlik muassasalari-davlatlararo iqtisodiy qo mita,

davlatlararo bank va boshqa organlarni shakllantirishda va rivojlantirishda faol
ishtirok etdi. MDH doirasida Rossiya Federatsiyasi bilan ikki tomonlama tashqi
siyosiy savdo iqtisodiy va bosh shartnoma hamda bitimlar imzolangan. Bu
imzolangan hujjatlar o zaro manfaatli hamkorlikni mustahkam negizini vujudga

24

keltirdi. O z navbatida Rossiya Federatsiyasini manfaatli aloqalar o rnatishga
bo lgan ehtiyojiga salmoqli hissa qo shdi.

Tashqi siyosatimizning asosiy strategik yo nalishlardan biri ham Rossiya

Federatsiyasi bilan aloqalarni kengaytirish hisoblanadi.
«Bizning mamlakatimiz tashqi siyosiy faoliyatida Rossiya Federatsiyasi
bilan o zaro munosabatlarni mustahkamlash va chuqurlashtirishni rivojlantirishga

katta e tibor bermoqda. O zbekiston va Rossiya umumiy, tarixiy, madaniy,

iqtisodiy manfaatlar birlashtiradigan strategik hamkorlardir. Ikki o rtadagi

o zaro aloqalar yangi jabhalarda kengaymoqda.

Sheriklik asosida iqtisodiy sohadagi munosabatlar rivojlanmoqda. Asosiy
o rinda jinoyatchilik, xalqaro terrorizm va narko-savdoga qarshi kurashish

masalasi turadi». 32
Oyoqqa mustahkam turib olish, iqtisodiyotga jo shqin tus berish, xalqimiz

va o lkamizdagi mavjud imkoniyatlardan to la-to kis foydalanish uchun,

ijtimoiy-siyosiy barqarorlik, chegaralarining xavfsizligini ta minlash zarur.

Respublika ichkarisida kuch-qudratimiz ishonchli va mustahkam bo lishi kerak.

Xonadonimizni avaylab asrash mavjud chegaralarni saqlab qolish uchun qudratli
potensialga ega bo lgan Rossiya tomonidan madad zarur.
33
Iqtisodiy muammolarni hal etishda, tanglikdan chiqish yo llarini

belgilashda ham o zaro ta sir g oyat katta. O zbekistonning iqtsodiyotini

sog lomlashtirish uchun Rossiyadan Respublikaga hayotiy muhim resurslar-

metall, neft, yog och va paxta, transport vositalari, texnologiya uskunalari va

boshqa mollar uzluksiz yetkazib berilishi alohida ahamiyatga ega. Ayni paytda
O zbekiston Rossiyaga paxta tolasi, kunjara, xom ipak, meva-sabzavot

mahsulotlari va boshqa mahsulotlarni yetkazib berayotgan asosiy respublikadir.
32
. Нуриддинов Э. Международное сотрудничество Респувлики Узбекистани со странами
Европы. Т.,2002 г , Ст.46 .

33
. Karimov . I . A “ O ’ zbekistonning o ’ z istiqlol va taraqqiyyot yo ’ li ” Т. O ’ zbekiston ” 1992 y . 31
b е t .
25

O zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov Mustaqillikni dastlabki
kunlaridanoq Rossiya bilan hamkorlik bizning oldimizda turgan muammolarni
ochadigan omillar natijasida O zbekiston Respublikasi qudratli va katta

salohiyatga ega bo lgan Rossiya Federatsiyasi bilan ikki tomonlama hamkorlikni

yo lga qo yish va uni rivojlantirish yo lidan bordi.
34
1989 yil 11 dekabrida O zbekiston va Rossiyaning Leningrad va Leningrad

viloyatlari o rtasida iqtisodiy, ilmiy texnikaviy va madaniy hamkorlikni

rivojlantirish to g risida bitim imzolandi. Bu bitim 1990 yil yanvaridan kuchga

kirdi. Ushbu bitimda aniq iqtisodiy masallarni hal etish uchun manfaatli aloqalarni
yo lga quyish, mehnat resurslaridan oqilona foydalanish, xalq iste mol

tovarlarini ishlab chiqarishni ko paytirish, ilmiy va madaniy sohalardagi

xizmatlarni kengaytirish va rivojlantirish, turizm sohasini takomillashtirish
masalalari ko zda tutilgan edi. O zbekiston Ministrlar Sovetining 1990 yil 10

yanvardagi yig ilishida ta kidlangan ediki, ushbu bitim nafaqat ijtimoiy,

iqtisodiy, balki siyosiy ahamiyatga egadir.
Ushbu bitim xalq xo jaligini boshqaruvini rivojlantirishda sanoat

qurilishida xalq ta limi va madaniy sohada, agrosanoat kompleksini va hududiy

hamkorlik sohalarida faoliyat ko rsatishi ko zda tutildi.
35
Ushbu bitimga ko ra 1990 yil fevral oyida «Leningrad metal zavodi»

birlashmasi yangi Angren GRESining oltinchi bloki uchun trubinalar yetkazib
berdi. Tolimarjon GRESi birinchi bloki uchun 800 ming kvt quvvatiga ega
bo lgan xuddi shunday trubina barpo etish rejalashtirildi.
36
1991 yil 26 oktyabrida Moskva shahridagi O zbekiston va Rossiya

o rtasidagi tomonlarning savdo-iqtisodiy hamkorlikning tamoyillari haqidagi

kelishuv muhim ahamiyatga ega bo ldi. Davlat rahbarlari I.A.Karimov va

B.N.Yelsin ikki davlatlarni tarixan bog langan ko p tomonlama hamkorligini

34
Мачин Г.В. Г.Н.Назаралиева «Равноправное сотрудничество Узбекистана с Россией»
ОНУ №2 1993 г. Ст.8.
35
. O ’ sha asar , 9 b е t .
36
. Мачин Г.В. Г.Н.Назаралиева «Равноправное сотрудничество Узбекистана с Россией»
ОНУ №2 1993 г. Ст.8.
26

rivojlantirish zarurligini ta kidladilar. Rossiya Prezidenti B.Yelsin bitim haqida
gapirar ekan xalqlarimizning qayerda bo lmasin teng huquqliligini ta kidlab

o tdi. Bundan tashqari, u Rossiyaning eksportining O zbekistonga kamligi

haqida to xtaldi. Eksport hajmini oshirish hujjatlarda o z aksini topganligini

qayd qildi.
Prezident I.A.Karimov «Iqtisodiyotimiz istiqbolini Rossiyasiz, uning
yordamisiz va tabiiy boyliklarsiz ko rmasligini, xalqlarimiz o rtasiga rahna

soluvchi, do stligimizga putur yetkazuvchi hech qanday kuch yo q»- deb aytib

o tgan edi.
37
Munosabatlarning bunday rivojlanishi xalqimizning manfaatlariga to liq

mos kelishini Prezidentimiz I.Karimov ta kidlab o tgan edi.

1992 yil 20 mart kuni Kiev shahrida O zbekiston Respublikasi va Rossiya

Federatsiyasi o rtasida diplomatik munosabatlar o rnatish to g risida protokol

imzolandi. O zbekiston Respublikasi va Rossiya Federatsiyasi o rtasidagi

munosabatlar uzoq muddatli strategik ahamiyatga egadir. Ikki mamlakat rahbarlari
o rtasidagi doimiy ochiq muloqotlar va bir-biriga ishonchli munosabatlar qo llab

quvvatlanadi. 38
Ikki o rtadagi o rnatilgan diplomatik munosabatlar hozirgi kunga qadar

bir necha yuqori bosqichlarni bosib o tdi. Munosabatlarni rivojlantirish xalqaro

huquq normalari va ikki o rtada imzolangan shartnoma huquq asoslari zaminida

yo lga qo yiladi. Ular quyidagilar:

- 1991 yildan hozirgi kunga qadar 158 ta xalqaro shartnomalar va 40 dan
ortiq boshqa hujjatlar (mintaqalararo hamkorlik to g risidagi hujjatlarni ham

hisobga olganda) imzolangan.
1992 yilning 30 mayida imzolangan O zbekiston Respublikasi va Rossiya

Federatsiyasi o rtasidagi davlatlararo munosabatlar, do stlik va hamkorlik

asoslari haqidagi bitim ikki davlat o rtasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi

asosiy hujjatlar hisoblanadi.
37
. Правдо Востока. 1991 г. 29 октябр.
38
. O ’ zbekiston – Rossiya munosabatlari . http www . iwfa . uz .
27

- ikki mamlakat o rtasida iqtisodiy sohada 40 ga yaqin, ijtimoiy, ilmiy,
texnikaviy hamkorlik sohasidagi masalalar bo yicha 10 ta, harbiy hamkorlik

masalalar bo yicha 10 ta, soliq qonun ishlab chiqarish organlari va huquqiy

munosabatlar sohasi yuzasidan 10 dan ortiq hujjatlar imzolandi.
-hozirgi kunda ikki davlat o rtasida 50 ga yaqin hujjatlar o rganilib

chiqilmoqda.
-O zbekiston Respublikasi va Rossiya federatsiyasi o rtasida iqtisodiy

hamkorlik bo yicha hukumatlararo komissiya doirasida ikki tomonlama

hujjatlarni inventarizatsiya qilish bo yicha ishlar olib borilmoqda.
39

Ushbu shartnoma ikki tomon o rtasidagi munosabatlarni huquqiy asoslarini

belgilab beradi. Yo lga qo yiladigan va rivojlantirish muhim bo lgan savdo

iqtisodiy, ijtimoiy va boshqa sohalardagi hamkorlikning istiqboli uchun zamin
yaratdi.
1992 yil 30 mayidagi Moskvada imzolangan «Do stlik hamkorlik va

davlatlararo hamkorlik asoslari to g risida»gi bitim ham munosabatlarimizni

mustahkamlovchi poydevor bo ldi. O zbekiston Respublikasi va Rossiya

Federatsiyasi davlat rahbarlari ushbu imzolangan bitimdan so ng ta kidladilarki:

«Asosiy masala xalqlarimiz kelajagini belgilash, manfaatli va mustahkam
asosda o zaro munosabatlarni yo lga qo yish va bu davlatlararo hamkorlik

yaqin orada o z natijalarini beradi».
40
Ushbu bitimdan so ng O zbekiston Rossiyaga paxta xom-ashyosini

yetkazib bera boshladi. (Ivanova oblastida). Bunday oldi berdi munosabatlari
albatta, har ikki tomonni o z ehtiyojlarini samarali qondirishi shubhasiz edi, bizga

ma lumki, Rossiya paxta xom-ashyosiga juda katta ehtiyoj sezadi. Uni xorij

mamlakatlaridan import qilish, uning uchun O zbekiston paxtasini olishdan

foydaliroq deb aytib bo lmaydi.

Ushbu shartnomada har ikki davlat fan, ta lim va texnika sohalaridagi

hamkorlikni rivojlantirish ham ko zda tutilgan edi. Bunda ilmiy tekshirish

39
. O ’ zbekiston – Rossiya munosabatlari . http www . iwfa . uz .
40
. O ’ zbekiston ovozi 1992 y . 22 iyul .
28

institutlari, ta lim muassasalarini aloqasini yo lga qo yish, kadrlar tayyorlashda
hamkorlik qilish va boshqa masalalar ham nazarda tutildi. 41
Ushbu bitimda hukumatlararo delegatsiyalarning muntazam ravishdagi
uchrashuvlari va ular tomonidan hal etilishi kerak bo lgan masalalarni ko rib

chiqish ham ko zda tutilgan edi.

Hukumatlararo uchrashuvlarning boshlanishi 1992 yil 22 iyulda Toshkent
shahrida bo lib o tadi. Rossiya Federatsiyasi bosh vazirining o rinbosari

A.Shoxin boshchiligida Rossiya Federastiyasi va O zbekiston Respublikasi

hukumat delegatsiyalarining uchrashuvi bo lib o tdi. Muzokaralar yakuniga

ko ra O zbekiston-Rossiya aloqalarini rivojlantirishga tegishli bo lgan

qo shma axborot imzolandi. Shu kuni delegatsiya a zolarini respublikamiz

Prezidenti I.A.Karimov qabul qildi. 42
Har ikki tomon, imzolangan hujjatlar yuzasidan ekspertlar guruhini tuzish
zaruriyati mavjudligi va uni zudlik bilan tuzish kerak degan xulosaga keldilar.
Tomonlar Toshkent shahrida Rossiya Federatsiyasi elchixonasini ochish haqida
kelishib oldilar.
O zbekiston Respublikasini Rossiya Federatsiyasidagi birinchi favqulodda

va muxtor elchisi etib Yu.A.Abdullayev tayinlanadi.
Masalalarni ko rib chiqish chog ida tomonlar O zbekiston Respublikasi

va Rossiya Federatsiyasi o rtasida yagona pul krediti siyosati haqidagi to xtamga

kelinadi. Davlatlar o rtasidagi ayirboshlanadigan mahsulotlarning tannarxi

masalasi ko rib chiqildi va shu bilan birga 1993 yilgi savdo-iqtsodiy hamkorlik

haqidagi shartnomani tayyorlashni tezlashtirishga kelishib olindi. Muzokaralar
chog ida orol muammosiga ham to xtalindi. U yerdagi suv resurslaridan oqilona

foydalanish tizimi haqidagi fikrlar olg a surildi.

Tomonlar hukumatlararo delegatsiyalarning uchrashuvlarini tashkil etish,
o tkazish, davlatlararo munosabatlardagi turli muammolarni hal etishda muhim

ahamiyatga ega deb ta kidlab o tdilar.

41
. O ’ sha joy , 44 b е t .
42
..Т yurikov V , R . Sh о g ’ ulomov . “ Mustaqil O ’ bekiston Respublikasi ” Т. O ’ zbekiston . 1998 y . 48
b е t .
29

1992 yil 13 noyabrda Moskva shahrida hukumatlarimiz o rtasida
O zbekiston Respublikasi va Rossiya Federatsiyasi o rtasida 1993 yildagi savdo-

iqtisodiy munosabatlarni nazarda tutgan bitim imzolanadi. Ushbu bitimga ko ra

O zbekiston Rossiyaga 544 ming tonna paxta tolasini yetkazib berish

majburiyatini oldi. Rossiyadan O zbekistonga 4 million tonna neft, 150 ming

tonna benzin yoqilg isi, 71 ming tonna dizel yoqilg isi, 800 ming tonna mazut

keltirilishi kerak edi. 43
1993 yil 18 mart kuni Rossiya Federatsiyasi bosh vaziri V.Chernomirdin
Toshkent shahrida Respublikamiz hukumati bilan ikki tomonlama savdo-iqtisodiy
munosabatlar O zbekiston va Rossiya o rtasidagi imzolangan hukumatlararo

bitimlardagi masalalarni bajarilishi yuzasidan muzokaralar olib bordi. 44
19 mart kuni esa O zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov va

V.Chernomirdinni qabul qildi. Ikki tomon moliya, kredit, madaniyat, fan va
texnika, ta lim, sog liqni saqlash, axborot almashish geodeziya va kartografiya,

avtotransport sohalarida hamkorlikni chuqurlashtirish haqidagi bitimni
imzolashdi. 45
Har ikki tomonning amaliy uchrashuvlari va ularning natijalarining samarali
bo lishida davlatlarimizda faoliyat ko rsatayotgan ishbilarmonlar o rtasidagi

aloqalarning rivoji muhim rol o ynaydi.

Hamkorlikning rivojlanishining yangi bosqichlarida davlatlarimizning
alohida viloyatlari bilan munosabatlari, lokal shartnomalar asosida rivojlanib bordi.
Misol uchun, 1991 yil oktyabr oyida Toshkent viloyati, Rossiyaning
Kemerivo oblasti va Oltoy o lkasi bilan bitimlar tuzadi. Bunga ko ra, Toshkent

shahri va Toshent viloyatiga go sht, un, turli sabzavotlar, kimyoviy o g itlar

olib kelinishi mo ljallangan. Shu yilning o zidayoq Bekobod shahriga 50 tonna

go sht, 400 tonna kartoshka va boshqa iste mol tovarlari yetkazib berildi.
46
43
. Правдо востока. 1992 г. 25 июл.
44
Правдо востока. 1992 г.19 ноябр .
45
..Т yurikov V , R . Sh о g ’ ulomov . “ Mustaqil O ’ bekiston Respublikasi ” Т. O ’ zbekiston . 1998 y . 86
b е t .
46
. O ’ zbekiston ovozi 1991 y . 17 oktyabr .
30

Muzokaralarda Oltoy o lkasi kengashi raisi V.Konovalov: «Biz
hamkorlikni endi boshlaganimiz yo q. Bizda bu borada tajriba bor. Sizning

o lkangizga gazlamalar, shinalar, stanoklar yetkazib beramiz. O zbekistondagi

«Kompresser» zavodi bizning yoqilg ida ishlamoqda. Paxta esa biz uchun kerakli

tovar bo lishi bilan birga 20 ming odamni ish bilan ta minlash degani»- degan

so zlarni aytib o tdi.
47
Toshkent viloyati rahbariyati Oltoy o lkasidan har yili 15 ming tonna

go sht mahsulotlari, 2,5 ming tonna kartoshka va qoramollar olishga tayyorligini

bildirdi. Shu bilan birga Rossiyadagi sheriklarga 10 ming tonnadan ortiq paxta
tolasi va boshqa mahsulotlar yetkazib berish aytib o tiladi.

Ikki o rtada Oltoy traktor zavodini rivojlantirish va kelajakda u yerdan

traktorlar va ehtiyot qismlar keltirish masalasi, buning uchun kerakli
investitsiyalarni jalb etish to g risida kelishib olindi. Istiqboldagi rejalarni

amalga oshirish uchun Toshkentda Oltoy o lkasining vakolatxonasi, Barnaulda

Toshkent viloyatining vakolatxonasini ochishga qaror qilindi.
1992 yil fevral oyida O zbekiston Respublikasining Farg ona viloyati va

Rossiya Federastiyasining Kostroma oblastlari o rtasida iqtisodiy va madaniy

hamkorlik to g risidagi 2002 yilgacha mo ljallangan shartnoma imzolandi.
48
Bitimga ko ra vodiyliklar o z sheriklariga paxta tolasi, meva va

sabzavotlar yetkazib berish majburiyatini oldilar.
Rossiya Federatsiyasidan esa turli to qimachilik mahsulotlari, qurilish

materiallari va texnikasi va boshqa mahsulotlarni keltirish ko zda tutildi.

Tomonlar xalqlarimiz do stligini mustahkamlashga xizmat qiladigan ijtimoiy

muamolarni yechishda yordam beradigan madaniy aloqalarni o rnatishni va

mustahkamlashga kelishib oldilar.
Davlatlarimizning 1992 yil 30 may va 1993 yildagi savdo-iqtisodiy
munosabatlar tamoyillari haqidagi bitimlar bunga misoldir. Muzokaralar xulosasi
shuni ko rsatadiki, munosabatlar xalqaro huquqning umume tirof etilgan

47
. O ’ sha joy
48
. Мачин Г.В. Г.Н.Назаралиева «Равноправное сотрудничество Узбекистана с Россией»
ОНУ №2 1993 г. Ст.14.
31

normalari va BMT Nizomi, tamoyillari, inson huquqlari sohasidagi xalqaro
normalar, Xelsinki yakunlovchi ahdi va boshqa muhim hujjatlar asosida yo lga
qo yildi.
49

Tomonlar qo yidagi sohalarda teng va o zaro manfaatli aloqalarni

rivojlantirishga tayyor edilar.
Tashqi siyosiy va tashqi iqtisodiy;
Yagona iqtisodiy makonni shakllantirish;
Bojxona sohasida;
Energetika, transport, aloqa sohalari boshqaruvi;
Yadro quroli nazorati yuzasidan yagona kollektiv xavfsizlik ittifoqini tuzish;
Atrof-muhitni muxofaza qilish;
Hududlardagi xalqlarimizning huquqlarini kafolatlash. 50

Yuqoridagilardan ko rinib turibdiki, bitimlar tomonlar uchun muhim

bo lgan jabhalardagi hamkorlikning keyingi taraqqiyoti uchun huquqiy zamin

tayyorlab, bu davrdagi ushbu masalalarga doir 30 ga yaqin turli shartnoma va
bitimlar imzolandi.
Rossiya Federatsiyasi va O zbekiston Respublikasi, Tojikistonda xavfsizlik

va barqarorlikni ta minlash jarayonining asosiy kafolati bo ldilar.
51
Har ikki
tomon ham har qanday masalalarni huquqiy asoslarda hal etdilar.
Ayni paytda MDHdagi boshqa davlatlar avvalo Rossiya bilan munosabatlar
o zaro manfaatli siyosat yurgizayotganligini yaqqol namoyish etmoqda,

respublikaning MDH mamlakatlari bilan samarali hamkorlikka xalqlarimiz
o rtasida vujudga kelgan ko p tomonlama iqtisodiy, madaniy, ilmiy va insoniy

aloqalarni yangicha asosda mustahkamlash va rivojlantirishga tayyorligini
ta kidlamoqda. Biz tashqi iqtisodiy faoliyatini rivojlantirishda iqtisodiyotimizga

49
. Касимов А., Васкин И. Основие направление внешней политики Республики
Узбекистан.Т.,1994 г , C т. 66 .
50
. Касимов А., Васкин И. Основие направление внешней политики Республики
Узбекистан.Т.,1994 г , Ст.67 .
51
32

xorijiy sarmoyalarni keng jalb etish qulay sharoit yaratishga juda katta ahamiyat
bermoqdamiz. 52
Har ikki tomonning savdo aylanmalarining rivojlanishi yangi qirralarda
namoyon bo ldi. Rossiyadan O zbekistonga eksport hajmida asosiy ulush;
- mashina va uskunalar- 38%
- kimyo mahsulotlari- 20%
- qog oz, karton, mebel-24 %

- energiya manbalari- 39%
- oziq-ovqat mahsulotlari- 15 %
- qora metal-14 % eksport qilingan edi. 53

1997 yilda O zbekiston Respublikasi bilan Rossiya Federatsiyasi

o rtasidagi savdo aylanmasi 1,6 milliard dollarni tashkil etdi. 1998 yilga kelib

O zbekistonda Rossiya sarmoyadorlari ishtirokida tashkil etilgan va faoliyat

ko rsatayotgan korxonalar soni 200 taga yetdi.
54
1995 yil 26-28 iyul kunlarida Rossiya hukumati rahbari V.Chernomirdin
rasmiy tashrif bilan Toshkentda bo lgan edi, ushbu safar chog ida

hukumatlarimiz o rtasida 1996-1997 yillarga mo ljallangan iqtisodiy

hamkorlikning asosiy tamoyillari va yo nalishlari to g risidagi bitim

imzolandi. 55
Bundan tashqari, ikki o rtada;

- hamkorlikni yanada tarqqiy ettirish va kengaytirish to g risida

memorandum;
- inneshin transmilliy moliya sanoat qo shma guruhini barpo etish haqidagi

bitim;
52 2
. Karimov I .. O ’ bekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo ’ lida Т. O ’ zbekiston . 1995
y . 115 b е t .
53 3
. “ O ’ zbekiston jamiyatni demokratlashtirish va yangilash , mamlakatni modernizasiya va isloh
qilish yo ’ lida ” Т. А kademiya 2005 y . 359 b е t .

54
. N . Jo ’ rayev . “ O ’ zbekiston tarixi ” Sh а r q 1998 y . 313 b е t .
55
. Ха l q so ’ zi . 1995 yil . 31 iyul
33

- Rossiya rubli va O zbekiston so mini o zaro almashtirish va ularning
qiymatlarini barqarorlashtirishni ta minlash bo yicha chora-tadbirlar

to g risida hukumatlararo bitim;

- oliy ta lim sohasida hamkorlik qilish, ilmiy texnik hamkorlik. Xalqaro

radioastranologik observatoriyasini tashkil etish, jinoyatchilarga qarshi kurashda
hamkorlikni kuchaytirish to g risida hukumatlararo bitimlar;

- har ikki davlat tashqi ishlar vazirliklari o rtasida hamkorlik dasturi kabi

bir qator bitimlar imzolandi. 56

So nggi yillarda O zbekiston Respublikasi va Rossiya Federatsiyasi

o rtasida hamkorlik aloqalari ayniqsa, savdo-iqtsodiy aloqalar yuqorida keltirilgan

bitimlar asosida jadal ravishda rivojlandi.
1997 yildan 2002 yilgacha muddatda o zaro savdo ko rsatkichlari (million

AQSh dollari) 57
korsatkichlar
1
1 997
yil 1
1 998
yil 1
1 999
yil 2000
yil 2001
yil 2002 yil 2003
yil
yanvar-
avgust
Tovar
ayriboshlash 607.6 53.4 864,8 1010,3 1129,13 913,13 681,1
Eksport 836.4 526,2 432.6 545,5 526.2 317.1 241,0
Import 771,2 527.2 432.1 464.8 603.6 585.2 440.0
56
. O ’ sha joy .
57
. O ’ zbekiston – Rossiya munosabatlari . http www . iwfa . uz .
34

Savdo 65.2 1.0 0.5 80,7 -77,4 -277,1 -199,0
2003 yilning 1-yarmida O zbekistondan Rossiyaga eksport qilingan
tovarlar tartibi;
Er usti trasport vositalari -25,6 %
Xizmatlar 17,1 %

Paxta tolasi 14,6 %
Mineral yoqilg ilar, neft va undan qayta ishlangan mahsulotlar -9,6 %

Sabzavotlar va ba zi yegulik ko katlar 4,6 %

Gazlama va paxta kalavasi -4,1 %
Paxta jun 3,9 %
Sabzavot va mevalardan qayta ishlangan mahsulotlar 3,5 % ni tashkil

etadi. Ushbu davrda Rossiyadan keltirilgan tovarlar ko rsatkichlari quyidagicha

bo ladi.

Mexanik uskunalar -23,3 %
Qora metall va undan ishlab chiqarilgan mahsulotlar -11,2 %
Xizmatlar 7,5 %
Elektr asbob-uskunalar -6,9 %
Yer usti transport vositalari 5,1 %

Yog och va yog och mahsulotlari 5,1 %

Kauchuk va rezina mahsulotlari 4,5 %
Optika asbob uskunalar 4,3 %
Farmasevtika mahsulotlari 3,4%. 58
2001 yil iyul oyida «LUKoyil-oversis» kompaniyasi vintera O zbekneftgaz

bilan bitim tuzgan edi (45 % Rossiya, 10 % O zbekneftgaz) bunda 1-bosqichda 2-

2,5 milliard kubometr va keyinchalik yiliga 9 milliard kubometr gaz ishlab
chiqarish mo ljallangan edi. 2002 yildan boshlab «Gazprom» 2003-2012 yillarga

58
35

mo ljallangan shartnoma imzolandi va 2003 yilda eksport hajmi 7,5 milliard
kubometrni tashkil etadi.
2. Strategik sheriklar- ittifoqlik yo lida.

2.1O zbekiston va Rossiya o rtasidagi «Strategik sheriklik

to g risida»gi

bitimdan keyingi savdo-iqtisodiy hamkorlik aloqalari
O zbekiston Respublikasi va Rossiya Federatsiyasi o rtasidagi

munosabatlarning yangi bosqichga ko tarilishi ikkala mamlakat uchun ham

hamkorlikni rivojlantirishning istiqbolli imkoniyatlarini beradi. Shuni alohida qayd
qilish kerakki, ushbu hamkorlik hozirgi kunda strategik sheriklik va so ngra

ittifoqchilik darajasiga ko tarildi.

Xalqaro maydonda ham hamkorlik kengaymoqda. Rossiya va O zbekiston

xalqaro tashkilotlar va integratsion jarayonlar doirasida faol munosabatlarni
yo lga qo ymoqdalar. (BMT, MDH, ShTX, EvroEX). Ikki tomonlama

munosabatlarning mustahkamlanishini muhim bosqichi 2004 yil 16 iyunda
V.V.Putin va I.A.Karimov tomonidan Rossiya Federatsiyasi va O zbekiston

36

Respublikasi o rtasida «Strategik sherikchilik to g risida»gi imzolangan
shartnoma bo ldi. Davlatlarimizni sherikchilik munosabatlarini 2005 yil 14

noyabrda imzolangan «Ittifoqchilik munosabatlari haqidagi bitim yuqori darajaga
ko tarildi».
59

2004 yil 16 aprelda Rossiya Federatsiyasi Prezidenti V.V.Putin taklifiga
binoan I.A.Karimov amaliy tashrif bilan Moskvaga bo ldi. Mamlakat rahbarining

tashrifidan maqsad. Ikki tomonlama munosabatlarni mustahkamlash, Markaziy
Osiyoda xavfsizlikni ta minlash, terrorizm, ekstremizm, norkabiznes kabi

mintaqaviy va xalqaro muammolar yuzasidan fikr almashildi. 60
Muzokaralar chog ida tomonlar o zaro munosabatlarda progmatizm va

qarama-qarshilik yo qligini e tirof etdilar. Har ikki tomon munosabatlarini

yanada rivojlantirish zarurligini ta kidladilar. Sohalar aro turli hamkorlikni

rivojlantirishda hukumatlararo komissya faoliyati roli haqida fikr bildirildi.
Davlatlarimiz boshliqlari ShXT doirasidagi hamkorlik masalalariga ham
to xtaldilar va uning doirasidagi hamkorlik ham manfaatli ekanligini

ta kidladilar. Hamkorlikni rivojlantirish shu yilning iyun oyida ShXT ning

sammetida o z cho qqisiga chiqdi.

Hududlararo hamkorlik aloqalari kengayib bordi. Ural, Moldova, Yaraslav
oblastlari, Tatariston Respublikasi, Vladimr oblasti va To la Respublikalarining

ishbilarmonlari doiralari O zbekiston bilan hamkorlikni yo lga qo ydilar.

Ularning vakillari «O zbekenergo», «O zbekiston havo yo llari»,

«O zbekiston temir yo llari», «O zchinozmashxolding» kompaniyalari bilan

doimiy muloqotdalar. Ishlab chiqarish va investitstiya masalalari bo yicha

muzokarlar olib borildi. 61

Rossiya Federatsiyasi Prezidenti V.V.Putin:
-«ushbu komissiya iqtisodiy aloqalar sub ektlari xo jalik faoliyati tajribasi

va iqtisodiy taraqqiyot sohasidagi amaldagi qonunchilikni tahlil qilib borishi lozim.
59
. O ’ zbekiston – Rossiya . http www . iwfa . uz .
60
. Ха l q so ’ zi . 2004 y . 17 aprel gazetasi
61
. О торгова - Экономическом сотрудницествие России и Узбекистана. http . // www /
o ’ zbekiston . mid . ru .
37

Shu bilan birga, har ikki masalalar bo yicha ushbu mexanizmlarni
takomillashtirish bo yicha o z takliflarini bersin»-deb ta kidlagan edi.
62
O zbekiston Respublikasi va Rossiya Federatsiyasi davlatlari

Prezidentlarining 2003 yil avgust oyidagi uchrashuvi hukumatlararo komissiya
ishiga sezilarli ta sir ko rsatdi. 2003 yilning 26-27 sentyabrdagi hukumatlararo

komissiyaning 6-yig ilishida tomonlararo hamkorlikni faollashtirish va hajmini

kengaytirish masalalari ko rib chiqildi. Ikki o rtada imzolangan protokolda

birgalikdagi faoliyat turlari, jumladan, axborot almashish, investitsiyalar xo jalik

qonunchiligini uyg unlashtirish, hududlararo aloqalarni kengaytirish, fan va

texnika sohasida munosabatlarni rivojlantirish masalalari o z aksini topdi.

Hukumatlararo komissiya majlisida tezkorlikni yanada oshirish maqsadida
o rtaga qo yildi. Milliy komissiyalar tuzish va ularni qo shma majlislarini har

yarim yilda kamida bir marotaba o tkazish kelishib olindi. Bunga Rossiya

tomonidan savdo va iqtisodiy taraqqiyot vazirining birinchi o rinbosari

I.S.Materov, O zbekiston tomonidan tashqi iqtisodiy aloqalar agentligi raisi

E.G aniev mas ul bo lishdi.
63

Mamlakatlarimiz o rtasidagi imzolangan «strategik sheriklik»

to g risidagi bitim hukumatlararo komissiya ishini rivojlantirishga muhim omil

vazifasini o tadi.

2004 yil 29 sentyabrida Moskva shahrida hukumatlararo komissiyaning 7-
majlisi bo lib o tdi. Ushbu majlisda tomonlar mo ljallangan iqtisodiy

hamkorlik dasturi haqida fikr almashib oldilar. Shundan so ng yig ilish

bayonnomasida istiqbolli, manfaatli hamkorlikni rivojlantirish o z aksini topdi.

Hukumatlararo komissiyaning 7-yig ilishida bundan tashqari, banklararo

hamkorlik bo yicha milliy komissiyalarni tashkil etish to g risidagi bitim

imzolangan edi. 64
62
. О деятелности межправителственной комиссии по экономическому сотрудничеству
между Российской федерацией и Республики Узбекистан. http . // www . c - aziq . org .
63
. O ’ sha joyda
64
. О торгова - Экономическом сотрудницествие России и Узбекистана. http . // www /
russia . uz ..

38

Albatta, bu bitim ham bank sohasida va moliya sistemasidagi
munosabatlarni rivojlantirishga xizmat qilishi ko zda tutilgan edi. Bu boradagi
munosabatlarning rivojlanishi, o zaro ikki tomonni qoniqtiradi. Rossiya bosh

vaziri Mixayl Fradkov Moskvada Islom Karimov bilan uchrashuv chog ida:

-«Davlatlarimizning iqtisodiy hamkorligida tajriba to plangan, sizning

Prezident V.Putin bilan muntazam ravishdagi uchrashuvlaringiz Rossiya bilan
O zbekiston munosabatlariga ijobiy ta sir ko rsatadi» deb ta kidlagan edi.

O z navbatida Islom Karimov:

-«Rossiya doim O zbekistonga sherik va ittifoqchi bo lgan va bundan

keyin ham bo lib qoladi. Buning ustiga bir oy oldin mamlakatlarimiz o rtasida

«Strategik sheriklik» to g risida bitim imzolandi»-deb aytib o tdi.

2004 yil iyul oyida bo lib o tgan bu uchrashuv chog ida Rossiya

hukumati axboroti deportamentining xabar qilishiga tomonlararo ijtimoiy-iqtisodiy
munosabatlar haqidagi masalalar ham ko rib chiqildi.

O zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov 2005 yil 10 iyulda

Oqsaroyda Rossiya Federatsiyasining «Politika» jamg armasi Prezidenti

V.Nikanov rahbarligidagi delegatsiyani qabul qildi. Uchrashuv chog ida

Prezident I.Karimov;
-«Ishonchim komilki, sizlarning O zbekiston uchun jiddiy ahamiyatga ega

masalalar bo yicha holis va prinsipial bahoyingizni ahamiyati katta»- deb

tomonlarimizning hamfikrligini yana bir bor eslatib o tadi.

O zbekiston kuchli davlat tajribasiga ega davlat dedi Politexnika

jamg armasi Prezidenti.

-«Bugungi murakkab va notinch zamonda O zbekiston rahbariyatining

jamiyat manfaatlari ustivorligiga tayangan qat iy va haqqoniy siyosati mamlakat

kelajagini ta minlashda muhim omil bo lmoqda. Bugungi kunda muhim

geosiyosiy ahamiyatga ega Markaziy Osiyo mintaqasida qurol-yarog va

giyohvand moddalar savdosi bilan shug ullanuvchi jinoyatchi guruhlar, hamda

vaziyatni barqarorlashtirishga urinayotgan kuchlarning manfaatlari
to qnashayotgani sir emas»- deb ta kidlagan edi V.Nikanov.

39

2004 yil 16 iyunida imzolangan shartnoma O zbekiston Respublikasi
Rossiya Federatsiyasining o zaro xavfsizlikni ta minlash, o zaro terrorizm va

xalqaro miqyosidagi turli boshqa tahdidlarga qarshi turish, mintaqaviy
barqarorlikni mustahkamlash yo lidagi qo`shma-sayi harakatlari hamjihatligi

rasmiylashtirilgan. Shartnoma ikki mamlakatning xalqaro tashkilotlar doirasidagi
hamkorligini ham ko zda tutadi.

Shartnomada savdo-iqtisodiy sohadagi aloqalarning ustuvor yo nalishlari

ham belgilab berildi. Jumladan, bular sirasiga yoqilg i energetika majmui,

samalyotsozlik, transport va kommunikatsiya, bank sohasi va boshqalar kiradi.
Shu hujjatga muvofiq tomonlar o zaro sarmoyaviy loyihalarda va

xususiylashtirish jarayonlarida qatnashish uchun bir-birlariga imkon yaratadi. Shu
tariqa davlatlarimiz o rtasida strategik sheriklik uchun barcha sharoitlar yaratildi.

O zbekiston noyob yoqilg i-energetika resurslariga boydir. 2 milliard

tonnadan ortiq ko mirga ega konlar va 160 dan ortiq neft konlari mavjud. Neft va

gaz kondensati zahiralari o z ehtiyojlarimizni to la ta minlabgina qolmay, shu

bilan birga energiya manbalarini eksport qilish imkonini beradi. Hozir bu kapital
mablag sarflashning eng foydali sohalaridan biri bo lib qoldi.

Ayrim tadqiqotchilar O zbekiston gaz sanoatiga sarmoya sarflashni foydali

emas deb hisoblagan edilar. Bunga Respublikaning iste mol bozorlaridan

uzoqdaligi sabab qilib ko rsatilgan edi.

Ammo bu fikrni noto g riligini vaqt isbotlab berdi. Vaqt oliy hakamdir.

Bu sohani har ikki tomonga foydali bo lishini anglagan Rossiyalik sarmoyadorlar

gaz yoqilg isi sohasidagi hamkorlikni jadal boshlab yuborishdi. Taraqqiy

etayotgan davlatlarni energiya manbalariga, shu jumladan suyuq uglevodorod,
gazga ehtiyoji muntazam oshib boradi. Aynan shu jihatdan ham Rossiya
O zbekiston bilan hamkorlikni yo lga qo yishi bejiz emas.

O zbekistonga yoqilg i-energetika kompleksiga (YoEK) 1885 yilda asos

solingan edi, sho rolar davrida ham bu borada sezilarli ishlar amalga oshirildi.

1990 yillar boshidan boshlab, Rossiya Federatsiyasi va O zbekiston Respublikasi

40

YoEK sohasida hamkorlikni yo lga qo yishdi va hozirgi kunda bu narsa
chuqurlashib bormoqda.
Ma lumki, O zbekiston Respublikasi o z imkoniyatlarini ishga solib

YoEK sohasida mustaqil qadam tashlagan edi. Hozirgi kunda O zbekiston xorijiy

kompaniyalar uchun, respublikada qulay muhitni yaratish ustida ko pgina ishlarni

amalga oshirmoqda. Rossiya bilan imzolangan «Strategik sheriklik» bitimidan
keyin bu boradagi ishlar yuqori darajaga ko tarildi. Hamkorlik jarayonida

Rossiyaning «Gazprom» OAJ va «LUKoyil» OAJ kompaniyalari yetakchi
bo ldilar.

2002 yil dekabr oyida «O zbekneftgaz» va «Gazprom» 2012 yilgacha

mo ljallangan strategik hamkorlik to g risidagi kelishuvni imzoladilar. Ushbu

hujjatga ko ra «O zbekneftgaz» va yopiq turdagi hissadorlik jamiyati

«Zarubejneftgaz» (1998 yil sentyabr oyida tuzilgan) Toshkentda 2004 yil 16
aprelda, Ustyurtdagi Shoxipaxta makonidagi ishlar yuzasidan shartnomani
imzoladilar. Ushbu kon 1961 yilda ochilgan bo lib, uning zaxiralari 39,9 milliard

kubometrni tashkil etadi.
Ushbu konga «Zarubejneftgaz» tuzilmaviy modernizatsiya uchun 15 million
AQSh dollarini ajratishini ma lum qildi. Albatta, olingan foyda teng barobar

bo linadi.

2005 yilda gaz qazib olish yiliga 500 million kubometrni tashkil etishi kerak
edi. Bundan tashqari, 2004 yilning oxirida investorlar kompleksor stantsiyasini
qurib bitkazishni mo ljalladilar.

Shu tariqa Rossiya kompaniyasi Markaziy Osiyoda birinchi bo lib, gaz

qazib chiqarish yuzasidan bitimini tuzdi.
Bu bitim «Gazprom»ga gazni olib sotishda, ishlab chiqarishga o tishda, shu

bilan-birga mintaqada foydali bo lgan yangi bosqichdagi faoliyatni boshlashga

zamin yaratdi.
Shuni aytib o tish kerakki, O zbekiston Respublikasida ish boshlagan

birinchi kompaniyalardan biri bu «Itera» edi.
41

«LUKoyl» bilan birga u «Qandim»- Xauzoq-Shodi bloki yuzasidan
muzokaralar olib bordi. Shartnomalardagi hududda yoqilg i zahiralari 283
milliard kubometrni tashkil etar edi, lekin 2003 yilda «Itera» «Gazprom» bilan
raqobatga dosh bera olmay o z faoliyatini to xtatdi. «LUKoyl» esa ushbu

shartnoma yuzasidan muzokaralarni davom ettirdi.
2004 yil 16 iyun uchrashuvlarida Rossiyaning bu kompaniyasi tomonlararo
to xtamga kelib, Buxoro va Xiva mintaqasida faoliyat yurgizishga kelishib oldi.

Ushbu shartnomani «O zbekneftgaz» rahbari A.Azizov va «LUKoyl» Prezidenti

etilib, unda «LUKoyl»- 90%, «O zbekneftgaz» -10 % hissalarini qo shishdi.

Gaz yoqilg ini sanoat ishlab chiqarishini boshlash 2007 yilda ko zda

tutiladi. Mana shu tarzda «LUKoyl» O zbekistonda o z mavqeini mustahkamlab

oldi. Bu bitim doirasida yillik ish hajmi 9 milliard kubometr, umumiy olganda 207
milliard kubometrga yetkazish mo ljallangan. Bundan tashqari, kelishuvga

ko ra, yiliga 6 milliard kubometrni qayta ishlovchi zamonaviy gaz-kimyo

kompleksini bunyod etish rejasini, 2010 yilda ishga tushirilishi mo ljallangan.

Bundan tashqari, kelishuvga ko ra, yiliga 240 ta quduqda ish boshlash

rejalashtirildi. Avtomobil yo llari, temir yo l ikkita kompressor stansiyasi turar

joylar, yuqori kuchlanishdagi elektr liniyalarini barpo etish ko zda tutildi.

Mahsulotni «Gazpromning», «Gaztransport» magistrali tarmog i orqali tashish

loyihada o z aksini topgan. Ushbu loyihani «O zbekneftgaz» qoshidagi

«O zLITIneftgaz» instituti ishlab chiqdi, shartnomani esa AQSh ning «Bemker»

& «Makenzi» yuridik kompaniyasi tayyorladi. Shu asosda tomonlar geosiyosiy
munosabatlarni yo lga qo ydilar. Bundan tashqari, O zbekiston Rossiya neftgaz

sanoatchilarining loyihalarini amalga oshishida ob ektiv murakkabliklarga duch

kelmagan yagona Markaziy Osiyo Respublikasi bo lib qolmoqda.

«LUKoyl» Prezidenti V.Alekperov O zbekiston Respublikasi Prezidenti

I.Karimov bilan uchrashadi. Uchrashuv chog ida I.Karimov «LUKoyl» faoliyatini

kengayib borayotgani jarayonidan xabardor ekanligi haqida aytib o tdi. Yana

«LUKoyl»ning olib borayotgan tashqi hamkorligi kelajakda O zbekistondagi

42

«LUkoyl» bilan ishlarni yo lga qo`yadigan kompaniyalarda ishonchni uyg otish
va mustahkamlashda asos bo lishini ta kidlab o tdi.

V.Alekperov I.Karimovga uning bergan qimmatli maslahatlari va o zaro

ishonch uchun minnatdorchilik bildirdi.
«O zbekneftgaz» bilan Rossiyaning boshqa bir qator kompaniyalari

hamkorlik qilmoqdalar. Yopiq turdagi hissadorlik kompaniyasi «Soyuzneftgaz» va
ochiq turdagi hissadorlik kompaniyasi «Stroyrangaz» shular jumlasidandir.
«Soyuzneftgaz» ko pgina neft ishlab chiqaruvchi mamlakatlar bilan

investitsion loyihalar borasida ancha tajriba orttirgan kompaniya hisoblanadi. U
O zbekistonlik hamkorlarga neftni qazish, yuqori sifatli polimer, trubolar,

mutaxasislar malakasini oshirish borasidagi o z takliflarini berish mumkin. Bu

borada, YoEK uchun fibrobazal trubalar yetkazib berish to g risidagi shartnoma

imzolandi. «Soyuzneftgaz» «O zPEK limitit» OAJ ni nazorat paketini oldi.

Iqtisodiy hamkorlikning rivojlanishi 2005 yilda ham davom etdi va
rivojlanib bordi.
2004 yil 4 fevralda Rossiyaning telekommunikastiya sohasida faoliyat
ko rsatuvchi kompaniyasi «Alfa telekom» O zbekistondagi «O zMakkom»

kompaniyasi aksionerining 74 % ni sotib oldi.
Ma lumki ushbu O zbek-Malayziya qo shma korxonasi Toshkent va

Toshkent viloyati aholisiga xizmat ko rsatib kelar edi, ushbu kompaniya

fuqarolarimizga GSM 900/1800 standartida xizmat ko rsatgan. Indoneziyaning

«BAKTIE GROUP» kompaniyasidan «BUZTEL CSM» ning aksiyalarining 100 %
ni sotib olgan edi.
Shu tufayli ham «Alfa telekom» kompaniyasining ushbu tashkilot bilan
qiziqishi bejiz emas.
«Alfa telekom»ning tashqi aloqalar bo yicha vitse-prezidenti K.Babaev

fikricha, ushbu kompaniyaning O zbekiston uyali aloqa bozoridagi o ziga xos

o rini va istiqboli bor.
65

65
. «Бизнес Вестник Востока» 2005 г. 10 февраль .
43

Ma lumki, uyali aloqa bozori hozirgi zamonaviy dunyoda eng serdaromad
sohalardan hisoblanadi. Turli jabhalarda xizmat qiladigan turli soha vakillari ushbu
aloqa vositasidan foydalanishadi. Shu tufayli ham Rossiyaning ushbu sohadagi
manfaatlari doirasining kelajakdagi rivojlanishi istiqbollari mavjud.
Rossiyaning MTS kommunikatsiya sohasida faoliyat ko rsatuvchi

kompaniyasining yurtimizga qiziqishi ahamiyatga molikdir. MTS Rossiya
bozorida eng ko p mijozlarga ega bo lgan, o zining xizmat ko rsatish doirasi

istiqbolli va ulkan salohiyatga ega bo lgan kompaniyalardan hisoblanadi. Ushbu

kompaniya ham O zbekistonda o zining o rnini topishga harakat qilmoqda.

Tomonlararo iqtisodiy munosabatlar rivojlanishi qishloq va suv xo jaligi

hamda texnikaviy hamkorlikda ham kuzatilmoqda. Rossiyaning
«Zarubejvodstroy» OAJ O zbekiston Respublikasi qishloq va xo jaligi vazirligi

tashabbusi bilan tashkil etilgan drenaj-kollektor qurish yuzasidan o tkazilgan

tenderda ishtirok etdi. 66
Ushbu loyihaga muvofiq qurilish ishlari 300 km lik kanal qurilishi yuzasidan
olib borilishi kerak edi. Rossiyalik mutaxassislar bu tenderda, o zlarining qiymati

41,8 million AQSh dollariga teng bo lgan loyihasi bilan ishtirok etdilar. Ularning

raqobatchilari bo lmish Xitoylik mutaxassislar taklif etgan loyiha qiymati 33,5

million AQSh dollarini, Eron tomoni mutaxassislari loyiha qiymati 33,9 million
AQSh dollarini tashkil etardi. Rossiya vaziri Yevgeniy Gruzenchuk, ular taklif
etayotgan loyiha va xizmatlar har tomonlama raqobatbardosh va har qanday
talabga javob berishini ta kidladi. Ushbu loyihaning tenderda g olib chiqishi

Rossiyalik mutaxassislarning har tomonlama yetuk salohiyatga ega ekanligini
ko rsatdi.

Ushbu loyihani amalga oshirishda moliyaviy ishlar ikki tomonlama tashkil
etildi. Jami loyiha ishining 64% ni Jahon banki, 36 % O zbekiston tomoni o z

bo yniga oldi.

66
. «Бизнес Вестник Востока» 2005 г .10 апрел .
44

13 aprel kuni E.Gruzenchuk O zbekiston Qishloq va suv xo jaligi vaziri
o rinbosari Sh.Hamrayev bilan uchrashdi. Uchrashuv chog ida tomonlar

gidroqurlish sohasiga doir masalalarni tekshirib chiqishdi.
Shuni aytib o tish kerakki, ushbu kompaniya 1963 yilda tashkil etilgan

bo lib, 40 yildan ortiq faoliyati davomida Janubiy-Sharqiy Osiyo, yaqin va O rta

Sharq mamlakatlarida 80 ta ob yektni barpo etgan.

Rossiyaning «Promtraktor» OAJi 2005 yilda O zbekiston uchun o z

texnikasini yetkazib berishini ko paytirish maqsadini o z oldiga qo ygan edi.

O zbekistonliklar o tgan 2004 yilda ushbu zavod texnikasidan 20 ta olgan edilar.

Albatta, bu raqam Cheboksardagi zavod uchun juda kamdir.
Har ikkala tomon tovar aylanmasini ko paytirish uchun albatta shartnoma-

huquq asoslarini yaratishlari zarur bo ldi. 2005 yil 17-19 may kunlarida Toshkent

shahrida OGV-2005 ko rgazmasi tashkil etildi. Bu ko rgazmada Rossiyaning bir

qator firma va kompaniyalari ishtirok etdilar. Ular o zlarining imkoniyat va

ehtiyojlaridan kelib chiqib har ikki tomon uchun foydali bo lgan shartnomalar

tuzishga harakat qildilar.
«Promtraktor» OAJ ham bu jarayondan chetda qolmadi. Kompaniya
matbuot xizmatining xabar qilishicha, bir qancha foydali bitimlar imzolangan.
Ushbu shartnomalarga ko ra «Promtraktor» OAJ O zbekistonlik o z

sheriklariga 2005 yil oxirigacha 40 dona buldozer yetkazib berish majburiyatini
oldi. Albatta, bu kabi texnika va texnik vositalarga xizmat ko rsatish

shaxobchalari Toshkent shahrida mavjuddir va ular bir necha yillardan buyon
mijozlariga sifatli va kafolatli xizmat turlarini taklif etmoqdalar.
O zbekiston Respublikasi bilan manfaatli sherikchilikni yo lga qo ygan

Rossiya kompaniyalaridan yana biri bu- «AVTOKRAZ» dir. Ushbu gigant zavod
sobiq Ittifoqda ham samarali faoliyat ko rsatgan edi. U ishlab chiqargan og ir

yuk tashishga mo ljallangan mashinalar davomida sifat belgisini yo qotmay

kafolatli va ishonchli zavodlardan biriga aylandi.
45

«AVTOKRAZ» 1994-2002 yillarda O zbekistonga 16 ta o z texnikasini
yetkazib bergan edi. 2003 yil davomida 24 ta mashina keltirildi. 2004 yilda 36 ta,
2005 yilda esa 100 tani tashkil etdi.
Ma lumki O zbekistonning tog li hududlarida, cho l zonalarida ulkan

bunyodkorlik ishlari olib borilmoqda. Ushbu ishlarning samarali borishida
«AVTOKRAZ» mashinalarining muhim o rni bor.

2005 yilning 10-11 oktyabr kunlari Toshkent shahrida O zbekiston va

Rossiya hukumatlararo komissiyasining 8-yig ilishi bo lib o tdi. Bunda

rossiyalik delegatsiya a zolariga sanoat federal agentligi rahbari B.S.Alyoshin

rahbarlik qildi. O zbekiston tomoniga bosh vazir o rinbosari O tkir Sultonov

rahbar edi. B.S.Alyoshinni O zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov

qabul qildi. Uchrashuv chog ida Prezident Karimov aynan strategik sheriklik

haqidagi bitim davlatlarimiz o rtasidagi munosabatlarning rivojlanishiga asos

bo lib xizmat qilishini yana bir bor ta kidlab o tdi.

Komissiya yig ilishida tomonlarning o tgan 2004 yil mobaynida olib

borgan ishlari to g risida hisobotlar ko rib chiqildi. Ayniqsa yoqilg i-

energetika, mashinasozlik, kimyo sanoati va telekommunikatsiya sohalaridagi
ishlar faollashgani qayd etildi. Komissiya ishida Rossiya O zbekiston investitsiya

borasidagi hamkorlik masalalariga alohida urg u berildi.

Tomonlar, sarmoyalar kirgizish sohasidagi muammolarni hal etishda bir-
birlari uchun shart-sharoitlar yaratish yuzasidan o zaro yagona fikrga keldilar.

Mamlakatlarimizning hamkorlik salohiyatini maksimal darajaga yetkazish
maqsadida hukumatlararo komissiya Rossiya vazirliklari korxona va
kompaniyalarga O zbekiston tomonidan taklif etilgan investitsiya loyihalarini

ko rib chiqish va amalga oshirishni topshirdi.

O zbekiston Respublikasi tovar xom-ashyo birjasi va Moskva fond birjasi

o rtasida har ikki tomon birja texnologiyalari asosida moliya va tovarlar

davlatlararo tashkillashgan bozorini vujudga keltirish uchun kelishuv imzolandi.
Bunday faoliyat moliya va tovar aylanmasini nazorat qilishda, tomonlar savdo
faoliyatini kengayishi va tabiiy raqobat sharoitlarini vujudga kelishida rol
46

o ynaydi. Tomonlar birjalararo elektron savdolar tizimda yagona platforma
sifatida O zRXAB elektron birja savdo dasturini qabul qilishga kelishdilar.

Rossiya Federatsiyasi Prezidenti V.Putin aytganidek;
Hozirgi bu davr davlatlararo aloqalarning qurilishida yangi bosqichdir.
Albatta, bu bizni so nggi yillarda bor kuchimiz bilan oldinga qadam

tashlashimizni natijasidir.
Hamkorlik qirralarining keng quloch yoyishini samolyotsozlikda ham
ko rish mumkin. Aviasozlar Il-76, Il-114 rusumidagi samolyotlar ishlab

chiqarishni yo lga qo ymoqdalar. Chkalov nomidagi TAIB DAJ qo shimcha

2,5 ming mutaxassis va ishchilarni ishga qabul qilishi haqida e lon qildi. Bu bilan

u hozirgi kunda o z mahsulotini sotish va buyurtmalar olishda muammolar

yo qligini ko rsatdi. Aviabirlashma ikki o rtada tuzilgan shartnomaga muvofiq.

Rossiya va boshqa mamlakatlarga 2004 yilda 15 ta havo kemasini yetkazib berdi.
«Vimm Bill Dan» konsterni ham O zbekiston Respublikasi hukumatidan

bojxona va soliq imtiyozlariga ega bo lib, respublika aholisini sut va sut

mahsulotlari bilan ta minlamoqda.

«Toshkentsuv» korxonasida kuniga 69 tonna sut mahsulotlarini qayta
ishlovchi yangi texnologiyalar o rnatildi.

«Andijon kabel», «Transpromresurs» korxonalari ham foydali hamkorlikni
yo lga qo ydilar. Tomonlarni avtomobil bozori bilan bog liq aloqalariga

to xtab o tish zarurdir.

Hammaga ma lumki, Rossiya bozorida Nexia va Matiz o z o rnini topdi.

2004 yilda Rossiya bozorida eng ko p sotiladigan avtomobillar «O zDEU

Avto»ga tegishlidir. O z navbatida O zbekistonda ham «Lada», «Volga»,

«Kamaz»larning o z o rni bor.

O zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov 28-29 iyul kunlari Rossiya

Federatsiyasi Prezidenti V.Putinning takliflariga binoan amaliy tashrif bilan
Moskva shahrida bo ldi.

Toshkent va Moskvaning ko plab xalqaro muammolarga munosabati

o xshash va yaqindir. Ikki tomonlama hamkorlikni rivojlantirish borasidagi

47

qarash va intilishlari mushtarak, O zbekiston Respublikasi va Rossiya
Federatsiyasi, barcha sohalarda o zaro aloqalar qo llashini kengaytirishdan

manfaatdordirlar.
I.A.Karimov va V.Putin hamkorlik ko lamini muttasil kengaytirib borish,

savdo-iqtsodiy aloqalarga doir ko rsatkichlarning oshib borayotganini, ushbu

tashrif o zaro aloqalarni rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etishini

ta kidladilar.

Nova, Ocharevo uchrashuvida madaniyat va san at, ta lim, ekologiya va

umuman ijtimoiy hayotning barcha sohalarida izchil muloqotlar yo lga

qo yilganligini aytib o tdilar.

Prezidentlar xalqaro tashkilotlar, jumladan, ShXT doirasidagi hamkorlik
yuzasidan fikr almashdilar. 67
O zbekiston va Rossiya rahbarlari xavfsizlik va barqarorlikni

mustahkamlash va harbiy hamkorlik masalalariga alohida to xtaldilar.

O zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov joriy yilning 13 may kuni

Andijonda ro y bergan voqealar xorijdagi ekstremistik markazlar tomonidan

tayyorlangan operatsiya ekanligini unga MDH, shu jumladan, Markaziy Osiyo
mamlakatlarida sodir bo layotgan jarayonlardan ayrim xodisa sifatida qarash

mumkin emasligini ta kidladi.

Andijon voqealari MDH davlatlarida uyushtirilayotgan turli «rangli
inqiloblar»dan farqli o laroq, mutloqo yangi shakl va qiyofada amalga oshirilgan

mudhish fitnadir. Bu gal «senariy mualliflari» va «rejissyorlari» «demokratparast»
olamonni namoyishiga olib chiqmadi.
O zbekistonning mustaqil siyosatini ko ra olmaydigan, Markaziy Osiyoda

viloyatni izdan chiqarish niyatida bo lgan bu «qahramonlar» olamon o rniga,

qo poruvchilik bo yicha yaxshi tayyorgarlik ko rgan terrorchi va

ekstremistlarni ishga soldi-dedi I.Karimov.
Rossiya Prezidenti V.Putin o z navbatida, O zbekiston rahbarining

operatsiya xorijda tayyorlanganligi haqidagi fikrini tasdiqlab o sha kunlari

67
. O ’ zaro h а mkorlikni yanada mustahkamlash yo ’ lida . Prezidents- offce @ press-service.uz.
48

Afg onistonda jangarilarning harakatga tushib qolganligini va ayrim mamlakatlar
chegaralari yaqinida qo poruvchi guruhlar to planganligini kuzatilganligini va

bundan Rossiya maxsus xizmatlari xabardor edi deb aytib o tdi.

2005 yil 14-15 noyabr kunlari O zbekiston Respublikasi Prezidenti

I.Karimov rasmiy tashrif bilan Rossiya Federatsiyasida bo ldi. Xo sh bu

tashrifdan yana qanday maqsadlar ko zlangan edi? Aytish kerakki, bu uchrashuv

O zbekiston Respublikasi va Rossiya Federatsiyasi o rtasidagi munosabatlarni

yangi bosqichga olib chiqdi. Yillar mobaynida hamkorlik natijasida ikki
tomonlama savdo-iqtsodiy munosabatlar xalq xo jaligining qariyib barcha

tarmoqlarini qamrab oldi. Savdo-sotiq telekommunikatsiya, energetika, sug urta,

bank, moliya, sohalaridagi hamkorlik izchil rivojlanmoqda. Mutaxasislar joriy
2005 yil yakunida o zaro savdo hajmi 2 milliard AQSh dollaridan oshishni

ta kidlab o tdilar.

Ushbu muzokaralar chog ida Prezidentlar xalqaro tashkilotlar jumladan,

Yevro Osiyo, IX va ShXT doirasidagi aloqalar bilan bog liq masalalarni

muhokama qilishdi. Prezidentlar O zbekiston Respublikasi va Rossiya

Federatsiyasi o rtasida ittifoqchilik to g risidagi shartnomani imzoladilar.

Ma lumki, Prezidentlarning oktyabr oyidagi Sank-Peterburg shahrida

bo lgan uchrashuvida mamlakatimiz rahbari ikki o rtada ittifoqchilik

munosabatlarini o rnatish uchun imkoniyatlar yetarli ekanligini va bunday

munosabatlar ikki tomon manfaatlariga mos ekanligini aytib o tgan edi. Bu taklif

hayotda o z aksini topdi.

Strategik sheriklik to g risidagi shartnomaning mantiqiy davomi bo lgan

mazkur hujjatlar ikki mamlakat hamkorligini huquqiy asosini ittifoqchilik
tamoyillari bilan mustahkamlaydi.
O z navbatida Rossiya Federatsiyasi Prezidenti V.Putin bu shartnomani

jiddiy yangi qadam deb baholadi. U shartnoma, Rossiya va O zbekiston

munosabatlari barcha yo nalishlardagi kerakli huquqiy asoslarni yaratadi deb

ta kidlab o tdi.

49

Yaxshi qo shnichilik-o zbekning qadimiy an anasidir. Xalqimiz azal-
azaldan shodlikni baham ko rib, musibatni birga yengib kelgan. Biror to y-

maraka, biror tadbir qo ni-qo shnisiz, mahalla-kuysiz o tmaydi. 15 yildan beri

mustaqil hayot kechirib kelayotgan O zbekiston ham xalqimizning ana shu qadim

an anasiga mos siyosat yuritmoqda. Mamlakatimiz qo shnichilik aloqalarini

mustahkamlashga, do stlik va hamkorlikni rivojlantirishga alohida e tirof bilan

yondashadi.
«Ittifoqchilik munosabatlari to g risida»gi shartnoma buning isbotidir.

Ushbu shartnomada hamkorlikning barcha yo nalishlari o z aksini topgan.

Shartnomaning ikkinchi moddasi tomonlarning o zaro xavfsizligini

ta minlashlari haqidadir.

Tomonlar BMT Nizomining 51 moddasiga binoan kollektiv mudofaani
amalga oshirishadi. Ko rinib turibdiki, tomonlarning xavfsizligi o zaro

ta minlanmoqda va bu xalqaro huquq normalariga mos keladi.

Shartnomaning 3-4 moddalari ham shu masalaga bag ishlangan.

O zbekiston Respublikasi va Rossiya Federatsiyasi savdo-iqtisodiy

aloqalari rivojlantirishga yo l ochish maqsadida milliy va xalqaro transport

infratuzilmalarini rivojlantirish va ulardan foydalanish, sohaga tashqi sarmoya jalb
etish borasidagi hamkorlikni kengaytirishga ham kelishib olindi.
Shuningdek, fan-texnika, energetika va boshqa sohalarda teng huquqli va
o zaro manfaatli hamkorlik yanada rivojlantirildi. O zaro hamkorlik ikki

tomonlama asosda va xalqaro maydonda izchil ravnaq topishi uchun turli
darajadagi maslahatlashuvlar yo lga qo yiladi. Davlat rahbarlari, parlamentlar,

hukumatlar. Xavfsizlik kengashlari, tashqi siyosat, mudofaa va huquqni himoya
qilish mahkamalari va boshqa vazirlik va idoralar o rtasida muntazam muloqotlar

ta minlanadi. (13- modda)

Bularning barchasi O zbekiston Respublikasi va Rossiya Federatsiyasi

o rtasidagi munosabatlarning bugungi bosqichi tabiiy jarayon, o ziga xos

qonuniyat, strategik hamkorlikni mantiqiy davomi ekanligini ko rsatadi.

50

Ma lumki, I.A.Karimovning 2005 yil 6-7 oktyabr kunlari Sank-Peterburg
shahriga tashrifi chog ida O zbekiston Respublikasining Yevro Osiyo IKiga

a zo bo lishiga kelishib olingan edi. Ushbu jarayonni amalga oshirish uchun

I.A.Karimov 2006 yil 24 yanvar kuni Yevro Osiyo IX a zo mamlakatlar

rahbarlari Davlatlararo kengashining navbatdan tashqari majlisida ishtirok etish
uchun Rossiya Federatsiyasining Sank-Peterburg shahriga tashrif buyuradi.
I.A.Karimov safar oldidan jurnalistlar bilan birga bo lgan uchrashuvida bunga

yana bir bor izoh berdi:
«Yevro Osiyo iqtisodiy hamjamiyat va Markaziy Osiyo hamkorligi
tashkilotli o zining maqsad va vazifalari nuqtai nazaridan bir-biriga o xshash

edi. Ushbu davlatlarning kuch-qudratini, imkoniyatlarini birlashtirib, yagona
maqsad sari yo naltirilsa, bu albatta o z samarasini beradi. Bundan tashqari

yangi tuzilma vaqtni tejash bir masalani ikki marta muhokama qilmaslik, ortiqcha
sarf-harajat va tashkiliy ishlardan chekinib, ko proq amaliy ishlarga o tish

imkonini beradi».
2006 yil 24-25 yanvardagi tashkilotning samiti O zbekiston Respublikasi

Prezidenti I,A,Karimov ishtirokida Prezidentlarning tor doiradagi uchrashuvi bilan
boshlandi. Unda asosiy diqqat-e tibor O zbekistonni hamjamiyatga a zo bo lib

kirishi bilan bog liq masalaga qaratildi.

Shu o rinda Yevro Osiyo IK xususida 1996 yil 20 yanvarda Rossiya,

Belorussiya va Qozog iston o rtasida uch tomonlama bojxona ittifoqi

to g risidagi bitim imzolangan edi, keyin unga Qirg iziston va Tojikiston

qo shilishdi.

2004 yilda bojxona ittifoqining bosh a zosi Yevro Osiyo IX to g risida

tashkil etish kelishib oldilar. 2003 yil aprelda BMT kotibiyatida ro yxatdan

o tdi. 2004 yil yanvaridan BMT Bosh assambleyasida kuzatuvchi maqomini oldi.

O zbekiston bu tashkilotga a zo bo lgandan so ng Yevroosiyo IX

ishtirokchilari soni oltitaga yetadi. Hududi 20797 ming kv.km.ga yetdi, axolisi 200
million kishini tashkil etdi.
51

2.2.Davlatlararo ijtimoiy madaniyat va harbiy-texnikaviy
hamkorlikning yangi tizimi
Davlatlarimiz o rtasidagi munosabatlarning yillar davomida rivojlanib
borishi manfaatli aloqalarni ko p sohada chuqurlashtirishga olib keldi. Ikki

o rtada imzolangan «strategik sheriklik» to g risidagi va «Ittifoqchilik

munosabatlari» to g risidagi bitimlar mintaqamiz va yurtimizda tinchlik,

barqarorlikni ta minlash uchun poydevor bo ldi. Shu bilan birga

mamlakatlarimiz o rtasidagi madaniy, ijtimoiy, harbiy sohalarda hamkorlik yana

yangi bosqichga chiqdi. 2004 yil 16 iyunda imzolangan «strategik sheriklik»
to g risidagi bitimning 12-moddasida:

-«tomonlar ijtimoiy, madaniy sohalarda tashkilotlar, uyushmalar o rtasidagi

aloqa va almashinuvlarni o rnatish va qo llab-quvvatlashlari ko rsatib o tilgan

yo nalishlarda ko zlangan dastur va ishlarni amalga oshirish orqali gumanitar

sohadagi hamkorlikni rivojlantiradi»-deyilgan.
Ushbu fikrlar albatta, tomonlararo bo ladigan yaqinlashuvga yangi zamin

tayyorladi, keyingi hamkorlik uchun asos yaratadi.
2005 yil 15 noyabrdagi bitimning 12-moddasida:
-tomonlar gumanitar sohadagi hamkorlik qiluvchi fuqarolar uchun bevosita
aloqalarni yo lga qo yish va rivojlantirish uchun shartnoma huquqiy asosni

yaratish shart-sharoitlarini ta minlaydilar- deb ko rsatib o tilgan.

Ushbu yaratilgan shartnomaviy huquq asoslari ikki o rtada yuqoridagi

sohalarda faoliyat ko rsatadigan fuqarolar uchun muhim hisoblanadi. Hozirda

Rossiyaning V.M.Lomonosov nomidagi MDU ni Toshkent shaxrida filialini ochish
mo ljallanmoqda. Yana 2006 yilda Rossiya O zbekiston madaniyat kunlari,

2007 yilda esa O zbekistonda Rossiya madaniyat kunlari o tkazish

mo ljallangan.

Rossiya Federatsiyasining elchisi F.Muxametshin vatandoshimiz Sovet
Ittifoqi qaxramoni I. Karimovga va 5 ta «Shuhrat» ordeni kavalerlariga Rossiya
Prezidenti V.Putinning shaxsiy tabrigi va sovg alarini topshirdi.

52

Urush va mexnat faxriylariga jami 1800 kishiga moddiy yordam
ko rsatildi. 550 dan ortiq insonga sanatoriya va sog lomlashtirish markazlariga
yo llanmalar berildi.

O zbekiston va Rossiya o rtasidagi aloqalarni mustahkamlashda

yurtimizda faoliyat ko rsatayotgan Rus milliy madaniy markazlarning ham

hissasi bor. Ular O zbekiston millatlararo munosabatlarni rivojlantirish aloqalarni

tashkil etishda o z hissalarini qo shmoqdalar.

Rus milliy madaniy markazlari mustaqillikka erishganimizdan so ng

birinchilardan bo lib tashkil topdi.

Markaz 1994 yilda nodavlat, notijorat tashkilot sifatida yuzaga keldi. U o z

tarkibiga aholining barcha qatlamlari vakillarini birlashtirdi. Ular rus madaniyatini
saqlash va rivojlantirishni o z oldilariga maqsad qilib qo ydilar. Ushbu markaz

faoliyati Rossiya Federatsiyasining elchixonasi va «Roszarubejsentr» bilan
bog liqdir. Ular birgalikda ko plab tadbirlar o tkazdilar.

Rossiya elchixonasi xomiyligida Rus milliy madaniy markazi delegatsiya
«Moskva XXI asr vatandoshlariga» xalqaro konferensiyasida ishtirok etdilar. Unda
Moskva ma muriyati ko magida xorijdagi vatandoshlar tashkilotlari ijodiy

xamkorlik dasturi qabul qilindi.
2004 yilda O zbekiston miqyosida Rus milliy madaniy markazlarining 10

yillik tantanalari keng nishonlandi. Aytish kerakki 10 yil ichida markazning
faoliyat doirasi ancha kengaydi. Toshkentda markaz turli konsert, ijodiy kecha va
boshqa bir qator tadbirlarni muntazam o tkazib kelmoqda.

«Veteran» xor kopellasi, «Orfey» vokal studiyasi, «Ulibka» ansambli
muntazam faoliyat ko rsatmoqda. Markaz qoshida «Mangologiy dvorik»

A.Axmatova muzeyi tashkil etilgan. 68
Rus milliy madaniy markazlariga ijroiya raisi etib 2005 yilda
S.N.Gerosimova tayinlandi. U bu markaz tomonidan olib borilayotgan barcha
ishlarga boshchilik qildi. Markazning viloyatlardagi filiallarining faoliyati ham
ancha kengaydi.
68
. Вечерний Ташкент . 2004 год . 8 ноябр
53

RMM Rossiya elchixonasi, Rus provaslav eparxiyasi boshqaruvi bilan
aloqani uzmagan holda turli tadbirlar: Maslinista, Rojdestvo, pasxa va boshqa
bayram tadbirlarini o tkazdi. Urush va mexnat faxriylaridan 781 kishiga 2005
yilda sog liklarini tiklash uchun sanatoriylarga yo llanma berdilar. 36 kishi

Moskva shahrida davolandi. Bu ishlarga 108 million so m ajratilgan.

Markazning Andijon, Farg ona, Samarqand, Buxoro, Termiz, Navoiy

filiallarining faoliyati 10 yil ichida ancha yuqori bosqichga chiqdi. Toshkent shaxri
tumanlarida ham filiallari faoliyat ko rsatmoqda.

Toshkentda Rossiya fan va madaniyat markazining ochilishi ham ijtimoiy-
madaniy hamkorlikni mustahkamlashda muhim omil bo ldi. Ikki mamlakat

olimlari, adiblari rassomlar o zaro dasturlarni birgalikda amalga oshirish uchun

qulay imkoniyatga ega bo ldilar.

2005 yil avgust oyida Rossiya Federatsiyasi Fan va ta lim vaziri

A.Fursenkoning Toshkentga tashrifi, tomonlarni istiqboldagi hamkorligini
rivojlantirishga o z hissasini qo shdi. Bo lib o tgan bir qator uchrashuvlar

chog ida turli masalalar muhokama qilinib, shartnomalar imzolandi.

Albatta, O zbekiston-Rossiya munosabatlarining rivojlanishida, ikki

o rtada ijtimoiy, madaniy, ilmiy munosabatlarning yo lga qo yilishi muhimdir.

Davlatlarimizning harbiy va harbiy texnikaviy hamkorligi
mustaqilligimizning dastlabki yillaridanoq boshlangan edi. Bu sohada
munosabatlar 1998 yilgi va 1999 yilda imzolangan shartnomalar asosida olib
borilmoqda. Davlatlarimiz o rtasida chegaralar to g risida havo hujumidan

mudofaa masalasi yuzasidan ham bitimlar mavjud. Ushbu bitimlarning
ratifikatsiya qilinganligi to g risidagi hujjatlar tomonlarga taqdim etilgan.

O zbekiston Respublikasi bilan Rossiya Federatsiyasi o rtasida,

O zbekiston Respublikasi va Rossiya Federatsiyasi havo fazosining xavfsizligini

ta minlash maqsadida, «O zbekiston Respublikasi havo hujumiga qarshi

mudofaa qo shinlari va harbiy havo kuchlaridan hamda Rossiya Federatsiyasi

harbiy havo kuchlaridan birgalikda foydalanish to g risida»gi bitim 2004 yil 27

avgustda ratifikatsiya qilinadi.
54

Tomonlarning bu boradagi faoliyat doirasi masalalari «Strategik sheriklik»
va «Ittifoqchilik munosabatlari to g risida»gi bitimlarda o z aksini topgan.
Hamkorlik ayniqsa, 2004 yil 16 iyundagi «Strategik sheriklik» haqidagi
bitimdan keyin yangi bosqichiga ko tarildi. 2005 yil 28-29 iyun kunlari Nova

Ogareva uchrashuvi chog ida O zbekiston Prezidenti I.Karimov Rossiya

mudofaa vaziri S.Ivanov bilan uchrashadi. Muloqot chog ida ikki o rtadagi

harbiy va harbiy texnikaviy hamkorlik izchil rivojlanib borayotgani ta kidlangan

edi. Bu yo nalishdagi aloqalar harbiy hamkorlikda mahsulotlar yetkazib berish,

harbiy-texnikani yangilash, kadrlar tayyorlash, birgalikda mashqlar o tkazish

bo yicha millatlararo dasturlarini tuzish tadbirlarini o z ichiga oladi.

Ushbu uchrashuv chog ida harbiy va harbiy-texnikaviy hamkorlikning

ahvoli va istiqbollari haqida fikr almashindi. O zbekiston Respublikasida xarbiy

maxsulotlar ishlab chiqaruvchi qo shma korxonalarni tashkil etish masalasi ham

ko rib chiqiladi.
69

Bu ishlarning natijasida harbiy va harbiy-texnikaviy hamkorlikni yuqori
pog onaga ko tarish uchun albatta, huquqiy asoslar yaratiladi.

Rossiya va O zbekiston o rtasidagi harbiy va harbiy-texnikaviy

hamkorlikka 1994 yil 2 mart kuni O zbekiston Respublikasi Prezidenti

I.A.karimovning Rossiya Federatsiyasiga birinchi tashrifi chog ida asos solingan

edi. Moskvada «Qurolli kuchlarni o zaro moddiy va texnikaviy ta minlash

yo nalishlari to g risida»gi bitim imzolangan edi. 1995 yil 23-25 iyul kunlari

Rossiya Federatsiyasi bosh vaziri V.Chernomirdin Toshkentga tashrif buyurib,
hukumatlarimiz o rtasidagi shartnomaga imzo chekadi. 1998 yil 6 may kuni

I.A.Karimov Moskvada Rossiya Federatsiyasi Prezidenti bilan Il-76 MF va Il-76
TF samolyotlarini ishlab chiqarish, foydalanish va modernizatsiyasini ta minlash

to g risidagi bitimni imzoladi. 1991 yil 11 dekabr kuni Rossiya Federatsiyasi

bosh vaziri V.Putin Toshkentga tashrifi chog ida ikki o rtada «Harbiy va harbiy-

texnikaviy hamkorlikni kuchaytirish to g risida»gi shartnoma imzolandi.

69
. O’zbekiston – Rossiya Prezidents- offce @ press-service.uz.
55

Ushbu xujjat mudofaa vazirliklari Qurolli kuchlar bilan harbiy xavfsizlik
masalalarida o zaro aloqalarni kuchaytirishga qaratilgan edi.
X U L O S A
Bitiruv malakaviy ishini o rganish davomida mustaqil O zbekiston va

Rossiya Federatsiyasi o rtasidagi o zaro hamkorlik aloqalari ilmiy adabiyotlar va

statistik ma lumotlar orqali ilmiy tahlil qilinib, quyidagi xulosalarga kelindi:

Birinchidan, O zbekiston Respublikasi tashqi siyosati tizimida Rossiya

Federatsiyasi bilan hamkorlik aloqalarini yoritib berildi;
Ikkinchidan, Davlatlarimizning demokratik taraqqiyot sharoitida savdo-
iqtisodiy hamkorlikning yo lga qo yilishini aytib o tildi;

Uchinchidan, O zbekiston va Rossiya o rtasidagi strategik sheriklik

to g risidagi bitimdan keyingi savdo-iqtisodiy hamkorlik aloqalari to g risida

to xtalib o tildi;

To rtinchidan,
Davlatlararo ijtimoiy, madaniy va harbiy-texnikaviy
hamkorlikning yangi tizimi ko rsatib o tildi.

Beshinchidan, Mustaqillik tashqi siyosat yurgizish O zbekiston uchun

yangi yo nalish edi, ma lumki, sobiq totalitar tuzum sistemasida to g ridan-

to g ri tashqi faoliyat olib borish huquqi bo lmaganligi faktlar asosida bayon

etildi.
Oltinchidan, O zbekiston va boshqa davlatlarning xalqaro munosabatlar

tizimidagi ishtirokida mamlakatdagi olib borilayotgan islohatlar va barqarorlik
muhim o rin tutadi. O zbekistondagi ana shunday holat tashqi siyosiy, iqtisodiy

faoliyatni yo lga qo yishda muhim omil ekanligi aytib o tildi.

Yettinchidan, O zbekiston va Rossiya 100 yildan ortiq davr mobaynida

turli jabxalarda o zaro bog liq holda bo ldi. Ikki o rtada iqtsodiy, ilmiy,

madaniy, harbiy aloqalar yo lga qo yilib, rivojlanib borayotganligi haqida

keltirib o tildi.

56

Yurtimiz mustaqillikka erishgandan so ng esa munosabatlarimizning
yo lga qo yilishi va mustahkamlanishi yo lida ikki tomon o z tashabbuslari

bilan chiqdilar.
Mintaqada shu jumladan O zbekistonda tinchlik barqarorlikni ta minlash,

iqtisodiy-ijtimoiy islohotlarni izchil samarali amalga oshirishda tashqi aloqalar
muhim o rin tutadi.

O zbekiston Respublikasining Rossiya Federatsiyasi bilan birga qo ygan

hamkorlik aloqalari shunga qaratilgan. Munosabatlarimizning rivojlanib borishi
jarayonini kuzatsak, bunda biz tomonlar manfaatlari, o zaro tenglik va huquqiy

asoslarda bir-birini uyg unlashtirayotganini ko ramiz. Davlatlarimiz

rahbarlarining bir qator uchrashuvlarda ko pgina shartnoma bitimlar imzolandi.

Ular asosida talay ishlar amalga oshirildi.
«Strategik sheriklik» to g risidagi bitim imzolanishi mamlakatlarimizni

yanada yaqinlashtirdi. Yoqilg i-energetika, sanoat, metallurgiya, transport, agrar

sohalarda tomonlar savdo munosabatlarini rivojlantirdilar. Ijtimoiy, madaniy
munosabatlar kuchaya boshladi.
Ittifoqchilik munosabatlariga o tish esa munosabatlarni yangi bosqichga

olib chiqdi. Uning natijasida vujudga keladigan voqelikni biz faqat ijtimoiy deb
baholashimiz mumkin bo ladi. Bunday yaqinlik O zbekistonda milliy,

iqtisodiyotni ko tarish, barqarorlashtirish, xavfsizlikni ta minlash, chegaralar

daxlsizligi, suverenitetni himoya qilishda mustahkam asos yaratadi.
1995-2000 yillar; Tomonlarning savdo-iqtisodiy aloqalari harbiy-texnikaviy
terrorizmga qarshi kurashda hamkorlikda yagona fikrga kelindi. Bu borada bir
nechta shartnomalar imzolandi.
2000 yildan keyin; bu bosqichda Rossiya hokimiyat tepasida V.Putinning
kelishi va O zbekiston-Rossiya munosabatlarining mustahkam asosga qurilgan

aloqalarini yangi bosqichga ko tarilishini ko ramiz. Har ikki davlat o zlarining

manfaatlaridan kelib chiqqan holda, turli sohalardagi aloqalarni kuchaytirdilar.
57

O rtada ittifoqchilik munosabatlari o rnatildi. Bu esa yurtimizning gullab-
yashnashi, tinchlik va barqarorlikni ta minlashi uchun muhim omil bo ldi.

Mintaqada shu jumladan O zbekistonda tinchlik barqarorlikni ta minlash,

iqtisodiy-ijtimoiy islohotlarni izchil samarali amalga oshirishda tashqi aloqalar
muhim o rin tutadi.

O zbekiston Respublikasining Rossiya Federatsiyasi bilan birga qo ygan

hamkorlik aloqalari shunga qaratilgan. Munosabatlarimizning rivojlanib borishi
jarayonini kuzatsak, bunda biz tomonlar manfaatlari, o zaro tenglik va huquqiy

asoslarda bir-birini uyg unlashtirayotganini ko ramiz. Davlatlarimiz

rahbarlarining bir qator uchrashuvlarda ko pgina shartnoma bitimlar imzolandi.

Ular asosida talay ishlar amalga oshirildi.

58

Tavsiyalar
1.Mustaqil O zbekiston-Rossiya manfaatli hamkorligini turli sohalarda olib
borilishini keng tarzda yoritib berish;
2.O zbekiston-Rossiya o rtasida tovar ayirboshlashni yo lga qo yilganligi

xususida ma lumotlar berish;

3.Davlatlararo madaniy aloqalarni omillarini ko rsatib o tish;

4.O zbekiston-Rossiya qo shma korxonalari faoliyatini tahlil etish.

59

Foydalanilgan adabiyotlar.
1. Karimov I.A. Yuksak ma naviyat-engilmas kuch.T., Ma naviyat. 2008
y
2. Karimov I.A. Jahon moliyaviy iqtisodiy inqirozi, O zbekiston sharoitida uni

bartaraf etishning yo llari va choralari. T., 2009.

3. Karimov I.A. Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish
va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi. T., 2010.
4. Karimov I.A. O zbeksitonning o z istiqlol va taraqqiyot yo li T.:

O zbekiston.1992

5. Karimov I.A. O zbekiston: milliy istiqlol, iqtisod, siyosat, mafkura. -T.:

O zbekiston 1996.

6. Karimov I.A. Buyuk maqsad yo lidan og ishmaylik. T.O zbekiston. 1993.

7. Karimov I.A. O’zbekiston iqtsodiy isloxotlarni chuqurlashtirish yo’lida
T.O’zbekiston 1995.
8. Karimov I.A. Bizdan ozod va obod vatan qolsin. T.O’zbekiston. 1994.
9. Karimov I.A. «O’zbekiston XXI asr bo’sag’asida…» T.O’zbekiston 1997.
10. Азимов Р. «Исходя из интересов страны» Т.2004. № 3-4.
11. Брюков С «Полика России в отношении Узбекистана» M.«Восток»
2001.№ 1
12. Фамышин С.В. «Международные экономические отношения» M.
2004
13. Jo ’ raev N . « Agar ogoh sen .» T.Yozuvchi. 1996.
60

14. Касимов А.,Васкин И. «Основие направление внешней политики
Республики Узбекистан» Т. 1994г.
15. Куртов А.«Россия -Узбекистан: тернистый пут к согласию». « Россия и
мусулманский мир». 1999. № 9
16. Mavlonov U. «Madaniy aloqalar va savdo yo’llari» T. «Akademiya» 2004
17. Мачин Г.В. Г.Н.Назаралиева «Равноправное сотрудничество Узбекистана
с Россией» ОНУ №2 1993 г.
18. Международные отношения в XXI вeкa. 2001.
19. Мукимджанова Р. «Россия и Узбекистан, некаторие аспекты и
переспективы взоимноотношений» «Россия и мусулманский мир» 1997г.
20. Мухаметшин Ф. «Россия-Узбекистан. Экономическое сотрудничество
в действе» Т.,2004. № 7-8.
21. Нуриддинов Э. «Международное сотрудничество Респувлики
Узбекистани со странами Европы». Т. 2002.
22. Rushkov F, Ratanik P. «O’zbekiston-Rossiya; yo’llarimiz bo’lak, ammo
maqsadimiz bir» «Iqtisodiyot va xisobot» Т.,1994. № 1-2
23. Сапранин В. «Российский «Газпром» в странах центральной Aзии»
«Центральная Азия и Кавказ» 2004. № 5.
24. Tryukov V, R.Shog’ulomov «Mustakil O’zbekiston Respublikasi»
T.Sharq. 1998.
25. O ’ zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi
26. O ’ zbekiston ovozi . 1991-yil, 17-oktabr.
27. Ozbekiston ovozi. 1992-yil, 22-iyul.
28.«Ozbekistonda jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni

modernizastiya va islox qilish yolida» T. «Akademiya» 2005.

29. Ozbek diplomatiyasi tarixidan T. JIDU. 2004.

30. Ozbekiston Respublikasi Oliy Majlis axborotnomasi. 2004. № 9

31. ‘‘ Бизнес Вестник Востока ’’ 2002год.10 февраль.
32. ‘‘ Бизнес Вестник Востока ’’ 2005 год. 10 апрел.
33. Вечерний Ташкент. 2004 год. 8 ноябр.
61

34. Правдо Востока. 1992 г. 25 июль.
35. Правдо Востока. 1991. 8 октябр.
36. Правдо Востока. 1991. 29 октябр.
37. Правдо Востока. 1992 г. 25 июль
38. Правдо Востока. 1992 г. 19 ноябр
39. ‘‘Xalq so’zi’’ gazeta. 1995 y, 31 iyul.
40. ‘‘Xalq so’zi’’ gazeta. 2005 y, 17 aprel.
41. www.ZiyoNet.uz
42. www.ref.uz
43. www.google.ru

62

Купить

Похожие документы
Qadimgi xitoyda fan
Qadimgi Hindiston va xitoy madaniyati
Qadimgi misr diplomatiyasida sulolaviy nikohlar
Qadimgi Xitoy Sivilizatsiyasi
Qadimgi davrda Hindiston