Musulmon sivilizatsiyasining o'ziga xos xususiyatlari - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	3.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	28 Март 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	История

Musulmon sivilizatsiyasining o'ziga xos xususiyatlari

Купить

Musulmon sivilizatsiyasining o'ziga xos xususiyatlari

Reja:  1. Musulmon Sivilizatsiyasiga doir tadqiqotlar  2.Musulmon sivilizatsiyasi taraqqiyoti va olimlari  3.Musulmon sivilizatsiyasining dunyo tarixiga bergan yutuqlari  4. Xulosa

Arablarning tarixiy xizmatlari shundan iboratki, ular qadim zamon ilm-fan yutuqlarini o‘zlashtirib, uni yanada rivojlantirib, G‘arb xalqlariga yetkazdilar va shu tariqa antik davr bilan zamonaviy sivilizatsiya o‘rtasida ko‘prik bo‘ldilar. Evklid, Arximed va Ptolemey asarlari arablar tufayli G'arbiy Evropaga ma'lum bo'ldi. Ptolemeyning "Megale sintaksisi" ("Buyuk qurilish") asari G'arbiy Yevropaga arabcha tarjimada "Almagest" nomi bilan ma'lum.

Amerikalik Olim tadqiqotlari  Amerikalik olim Jorj Sarton o‘zining “Introduction to the History of Science” (“Fan tarixiga kirish”) nomli kitobida ilmiy bosqichlarni yarim asrlardan iborat 50 yillik bir necha davrlarga bo‘lib chiqqan. Xususan, 750 yildan 1100 yilgacha – 350 yil mobaynida yashagan olimlarning nomlarini sanab o‘tgan. Diqqat bilan kuzatgan o‘quvchi ushbu olimlar musulmon olami vakillari ekaniga amin bo‘ladi. Bunday olimlar qatorida kimyo, matematika, tibbiyot, geografiya, falakiyot, tabiiy ilmlarda ulkan faoliyat olib borgan Jobir ibn Hayyon, Muhammad Xorazmiy, Abu Bakr Roziy, Mas’udiy, Abul Vafo, Abu Rayhon Beruniy, Umar Xayyom singari arab, turk, afg‘on, fors musulmon olimlari keltiriladi.

Arab tili eng oson va tushunarli tildir. Osonni soddalashtirish va tushunarli qilishni yangi usulini yaratish befoyda. Har qanday xati ochib ko'rsak Bu tildagi eng yomon qo'lyozmani o'qish qiyinchilik tug'dirmaydi va bu arab yozuvining tabiati osonlik va ravshanlik bilan ajralib turadiYuqoridagi matn tarjimasi

Sharqshunos olim Frants Rouzental Islom va ilm munosabatlariga bag‘ishlangan «Ilm tantanasi» nomli yirik asarida Islom dini mag‘iz-mag‘zigacha ilm olishga da’vatdan iborat, deb ta’kidlaydi. Kitobning kattagina bir qismiga esa, «Ilm – islomdir» degan nom berilgan. Fransuz faylasufi Jan Kondorse «Inson tafakkuri taraqqiyotining tarixiy manzarasiga chizgilar» nomli asarida: «O‘rta asrlar musulmon olamida to‘plangan ilmiy bilimlar g‘arbda Uyg‘onish davrini tayyorlash uchun xizmat qilmaganida insoniyat uchun besamar yo‘qolib ketardi», deb yozgan

Zamonamizning yirik fantast- yozuvchilaridan biri, atoqli olim Artur Klark esa islomning g‘arb olamiga, umuman, bashariyat tarixiga ulkan ta’sir ko‘rsatganini yanada yuqori baholaydi. Uning fikricha, Islom Andalusiya bilan cheklanib qolmay, butun Yevropaga tarqalganida er yuzida taraqqiyot 1000 yil olg‘a ketar va hozirda insoniyat sayyoralar u yoqda tursin, yulduzlargacha etib borgan bo‘lar ekan.

O‘rta asrlar birgina Iskandariya dorilfununining o‘zida ba’zan 14000 atrofida talaba o‘qigani, kutubxonasida esa 700000 jild kitob bo‘lgan aytiladi. Bu ajablanarli emas, misol uchun xalifalardan birining kutubxonasidagi kitoblar katalogining o‘zi 40 jild edi. Ajablanarlisi shuki, hayvonot va nabotot bog‘lari, rasadxonasi, jarrohxonasi kabilar ham bo‘lgan ushbu dorilfununda ilm-fanning barcha sohalarida istalgan dindagi kishilar o‘qishi mumkin bo‘lgan. Xalifa Ma’mun matematik Levni o‘z shahriga olib kelishiga ijozat so‘rab, Vizantiya imperatoridan shunday iltimos qilgan edi: «Dinimiz yoxud mamlakatlarimiz o‘rtasidagi tafovutlar bois o‘tinchimni rad etmagaysiz. Do‘stlik udumlariga muvofiq ish tutgaysiz, degan umidim bor. Evaziga men sizga yuz qadoq tilla, abadiy ittifoq va sulhni taklif etam

Horun ar Rashid Xalifa Ma'mun

Xalifa Xorun ar-Rashid va Ma’mun davrlarida Bag‘dodda o‘sha davr akademiyasi – Baytul hikmat («Donishmandlik uyi») tashkil etilib, qadimgi yunonlarning jamiki ilmlariga oid asarlari tarjima qilingan. Shuningdek, boshqa xalqlar tilidan o‘giriladigan tarjimalarga ham e’tibor katta bo‘lgan. Masalan, hindlarning «Kalila va Dimna» asari qadimgi sanskrit tilidan o‘girilgan edi, zamonlar o‘tishi bilan asl nusxasi yo‘qolganidan keyin arabcha tarjima eng qadimiy matn bo‘lib qoldi. Ma’lumki, Qadimgi Yunoniston va Rimning fani hamda madaniyati tanazzulga uchragan davrdan to Islom borguniga qadar Evropa ko‘p asrlik zulmat qo‘ynida qolgan edi. Islom hadsiz-hisobsiz ilmlarni olib borib, Evropa xalqlarini g‘aflat uyqusidan uyg‘otdi. Uyg‘onish davrini boshlab berdi.

Islom tabobati evropaliklarga bemorlarni davolashni, shifoxonalar qurishni o‘rgatdi. Ibn Sinoning «Tib qonunlari» asari Yevropa dorilfununlarida 600 yil mobaynida talabalar uchun tabobat bo‘yicha yagona qo‘llanma bo‘lib kelganini butun dunyo e’tirof etadi. Islom sivilizatsiyasi bugungi kundagi boshqa sivilizatsiyalar bilan muloqot qila oladimi, degan savol tug‘ilishi tabiiydir. Shuni ishonch bilan aytish mumkinki, bunday muloqot to‘laligicha bo‘lish imkoniyatiga ega. Bunga sabab sifatida birinchi galda o‘tgan o‘n to‘rt asrlik tarix buning yorqin namunasi bo‘lganini misol qilib keltirsak, ikkinchi o‘rinda islom sivilizatsiyasining xususiyatlari uni boshqa sivilizatsiyalardan aslo uzoqlashtirib qo‘ymasligini aytish zarur.

Alkimyo“ asoschisi Abu Miso Jobir ibn Xayyom (721-815) metallarning paydo boʻlishidagi oltingugurt-simob nazariyasini olgʻa surgan, yaʼni yer qaʼrida quruq bogʻlanishdan oltingugurt („metallar otasi“), nam bugʻlanishdan esa simob („metallar onasi“) paydo boʻladi degan fikrni aytadi. Ularning turli xil nisbatlarda birikishidan oltin, kumush, mis, temir, qalay, qoʻrgʻoshin, shisha hosil boʻladi. Shu asnoda oddiy metallarni nodir metallarga oʻtkazish haqida maʼlumotlar beriladi. „Element“ tushunchasiga koʻra, oltingugurt — yonuvchanlik, simob — uchuvchanlik, tuz esa eruvchanlikni bildiradi. Shoʻnga koʻra, bu moddalar turining kashf qilinishi asosiy fikr boʻldi. Olimning izdoshlaridan boʻlgan Abu Nasr Forobiy oʻzining „Us todi Soniy“ asarida alkimyo ilmining yoʻnalishini maʼqullaydi. Sharq all

Jobir ibn Xayyom

Nemis sharqshunos olimasi Zingfrid Xenka «Arab quyoshi g‘arbga ziyo sochadi» nomli yirik asarida bu masalani atroflicha yoritgan. Xususan, kitobning «Madrasaga qatnayotgan xalq» deb ataluvchi bobida g‘arb aholisining 95 foizi savodsiz bo‘lgan, buyuk Sharl qarigan chog‘ida o‘qish, yozishni qiynalib o‘rganayotgan, hatto ibodatxonalarda qalam tutishni biladiganlar nodir bo‘lgan IX – XII asrlarda islom olamining shaharu qishloqlaridagi minglab madrasalar millionlab o‘g‘il-qizlarni kutib olayotgani haqida hikoya qilinadi

2001 yilning BMT tomonidan “Sivilizatsiyalar o‘rtasidagi muloqot” yili etib belgilanishi ham yuqoridagi fikrni qo‘llab- quvvatlaydi. Shunga binoan g‘arb sivilizatsiyasini markaziy va yagona, deb qarash da’vosi xalqaro me’yorlarga ham tarixiy va geografik haqiqatlarga ham to‘g‘ri kelmaydi. Shunday ekan, bugungi kunda sivilizatsiyalar o‘rtasidagi muloqot chaqirig‘i insoniyat hayotidagi oqilona, xalqaro munosabatlardagi to‘g‘ri yo‘l sanaladi. Islom sivilizatsiyasi esa, muloqot maktubini olib boruvchi hazoradir.

Masalan , musulmonlar Andalusiyaga hisob ilmini berishdi, «algebra», «algoritm» so‘zlari buyuk bobomiz al- Xorazmiy nomi bilan bog‘liqligini butun dunyo e’tirof etadi. Hatto Rim papalaridan biri sanoqni arabchada o‘rgangani tarixdan ma’lum. Musulmonlar Evropaga texnika, astronomiya, harbiy ishga oid ilmlarni olib borishdi, porox va kompas sovg‘a qilishdi. Paxtaning inglizcha nomi «kotton» arabcha «qutun» so‘zidan, «kofe» arabcha «qahva» so‘zidan olingan. Musulmonlar Yevropaga jug‘rofiya, kemasozlik, dengizchilik ilmlarini in’om etdi. Bu esa Buyuk jo‘g‘rofiy kashfiyotlarga turtki bo‘ldi. «Kapitan» so‘zi ham arabcha «qubton»dan olingani ham fikrimizni tasdiqlaydi.

E’tiboringiz uchun Rahmat !

Купить