Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 72.8KB
Покупки 0
Дата загрузки 02 Май 2025
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет История

Продавец

Telzor Uchun

Дата регистрации 21 Апрель 2025

24 Продаж

Niderlandlar XVIII asrning oxiri XIX asrning birinchi yarmida ijtimoiy iqtisodiy va siyosiy vaziyat

Купить
MAVZU: NIDERLANDLAR XVIII ASRNING OXIRI XIX ASRNING BIRINCHI YARMIDA IJTIMOIY IQTISODIY VA SIYOSIY VAZIYAT MUNDARIJA : KIRISH…………………………………………………………………… .. … .. …3 I BOB. ILK NIDERLANDIYANING VUJUDGA KELISHI VA IJTIMOIY-SIYOSIY HAYOTI…………………………………………..……..6 1.1. Dastlabki yillarda Niderlandiya ……………… ….. ……………….……....….6 1.2. XIX asrlarda Niderlandiyada ijtimoiy hayot ……………………….................9 II-BOB. JANUBIY AFRIKADA INGLIZ-GOLLANDIYA QARAMA QARSHILIGI SABABLARI............................……........…………….…..….…14 2.1. XIX asrdaNiderlandiyaning tashqi siyosati ...................... ………….…....….11 2.2. Yangi davrda Niderlandiya …………………………,,...............................…20 XULOSA……………………………………………………………..….…...…..22 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROYXATI……………..………...….23 KIRISH Mustaqillik yillarida ma’naviyat va tarixiy xotira masalalari davlat siyosatida ustuvor ahamiyat kasb etib kelmoqda. Chunki “millatning o‘zligini anglashi tarixni bilishdan boshlanadi”. Ushbu haqiqatni anglash masalasi davlat siyosati darajasiga ko‘tarilishi zarurligi ta’kidlangan edi. Saboq beradigan, ogohlikka undaydigan va donolik bag‘ishlaydigan tarix bizlarni o‘sha dahshatli yillardan qanchalik uzoqlashtirgan sayin, urush haqidagi muqaddas tarixiy xotira shunchalik bubk ma’naviy kuchga aylana boradi. Zero, o‘tmish xotirasiga ega bo‘lmagan, o‘z xalqining tarixiy tajribasidan mahrum kishi butunlay tarixiy istiqbolni his qilishdan ayrilib qoladi. Teran va dono bir hikmat bor, o‘z qahramonlarining xotirasini muqaddas bilib e’zozlovchi xalqgina buyuk bo‘lishga, buyukman deb da’vo qilishga munosibdir 1 . Xalqimizni o‘z tarixi bilan qurollantirish ma’naviyat va milliy mafkurani shakllantirish sohasidagi kechiktirib bo‘lmas vazifa ekanligi Birinchi Prezident Islom Karimov tomonidan mamlakatning tarixchi olimlari va jurnalistlari bilan o‘tkazilgan suhbat (1998 yil 26 iyun) hamda “Tarixiy xotirasiz kelajak yo‘q” nomli asarda (1998) o‘z ifodasini topgan. Zero, “tarix xalq ma’naviyatining asosidir”. Binobarin, mustaqillik sharofati bilan falsafa. 1 SHavkat Mirziyoyev- ,,Buyuk kelajagimizni Mard va Oliyjanob xalqimiz bilan birga quramiz’’ 2 tarix, ayniqsa, Vatan tarixini o‘rganish, uning uslubiyatiga, “oq dog‘lari”ga doir masalalar faol muhokama etila boshlandi. Ijtimoiy-gumanitar fanlarda jamiyat va shaxs masalalari, madaniy meros, til muammolari kabi masalalarni hal etishga intilish yuzaga keldi. Bu masalalarga bag‘ishlangan ilmiy, ayniqsa, publitsistik maqolalar gazeta va jurnallar sahifalarida muntazam bosilib turdi. Ana shunday masalalar sirasiga kiradigan voqelikni xotirlab, Prezident Shavkat Mirziyoyev: “Barchangiz yaxshi eslaysiz, muhtaram Yurtboshimizning tashabbuslari bilan istiqlolga erishganimizning ikkinchi yili Sharof Rashidovning nomi to‘la–to‘kis oqlandi. O‘sha yili u kishining 75 yilligi yurtimizda keng nishonlandi”, deya ta’kidlaydi 2 . Mavzuning dolzarbligi: Kelt qabilalari kelib o‘rnashgan hozirgi Niderlandiya hududlari m. a. I asrda rimliklar tomonidan bosib olingan. IV-V asrlarda varvarlar bosqinidan so‘ng etnik guruhlar quyidagicha joylashdilar: sakslar — sharqda, frizlar — qirg‘oq bo‘yida va franklar -mamlakat janubida. Xristianlik mamlakatga Buyuk Karl boshqaruvi davrida kirib keldi. Imperiya qulaganidan so‘ng Gollandiya 1843-yili Latoringiya tarkibiga kirdi. XIV asrda golland yerlari Burgundiya gersogi Filipp Dovyurak Flandriya grafinyasi Margaritaga uylanganidan so‘ng Burgundiyaga qo‘shildi. 2 SHavkat Mirziyoyev- ,,Buyuk kelajagimizni Mard va Oliyjanob xalqimiz bilan birga quramiz’’ 3 XV asr oxirlarida Gollandiya gabsburglar qo‘l ostiga, keyinroq fransuzlar qo‘l ostiga o‘tdi. Fransuz qiroli Filipp Chiroyli ispan taxti vorisiga uylanganligi sababli Gollandiya Ispaniya hukmronligi ostiga o‘tib qoldi. Ispaniya qiroli Karl V 1555-yili Filipp II foydasiga taxtdan voz kechdi. 1579- yili protestantlik cherkovi tarafdorlari 7 respublikadan iborat federatsiya — Utrext ittifoqini tuzdilar. 1581-yili bu ittifoq o‘z mustaqilligini e’lon qildi. 1648-yili Ispaniya Shimoliy Brabant va Flandriyani Niderlandiyaga berdi. XVII asrda Niderlandiya kuchli dengiz davlatiga aylandi va tez orada uning manfaatlari Britan imperiyasi manfaatlari bilan to‘qnashdi. 1794-yili Niderlandiyani Fransiya bosib oldi va uning hududida Bataviya respublikasini tuzdi, 1806- yilda esa Gollandiya qirolligini tuzdi va uni Napoleon Bonapartning akasi Lyudovik idora qildi. 1814-yili Vena kongressi qaroriga ko‘ra Niderlandiya qirolligi tuzilib, unga birlashgan provinsiyalardan tashqari Belgiya va Lyuksemburg ham kirdi. 1830-yilgi inqilob natijasida katoliklar Belgiyasi qirollikdan ajralib chiqdi va o‘z mustaqilligini e’lon qildi. 2 ta jahon urushlari oralig’ida Niderlandiya iqtisodiy ko‘tarilishlar davrini o‘z boshidan kechirdi. 1940- yili Germaniya tomonidan bosib olingan Gollandiya 1945-yilda ozod qilindi. 1949-yili Niderlandiya Belgiya va Lyuksemburg bilan bojxona shartnomasini 4 imzoladi (Benilyuks), NATO va YI a’zosi. Niderlandiya bilan O‘zbekiston Respublikasi o‘rtasida diplomatiya munosabatlari 1992-yilda o‘rnatilgan. Kurs ishining maqsadi: Niderlandar XVIII asrning oxiri-XIX asrning birinchi yarmida:ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy vaziyat i haqida umumiy tushunchaga ega bo’lish. Kurs ishining obyekti va predmeti: Niderlandar XVIII asrning oxiri- XIX asrning birinchi yarmida:ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy vaziyat ini o’rganishda tarixiy manbalardan foydalanish. Kurs ishining vazifalari:  Mavzuga oid manbalarni tahlil qilish va umumlashtirish.  Niderlandar XVIII asrning oxiri-XIX asrning birinchi yarmida:ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy vaziyat i tarixini o’rganish. Kurs ishining tuzilishi: Kurs ishi kirish qismi, ikki bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati hamda iborat 5 I BOB.ILK NIDERLANDIYANING VUJUDGA KELISHI VA IJTIMOIY-SIYOSIY HAYOTI 1.1 Dastlabki yillarda Niderlandiya Niderlandiya hududida odamlar neolit davridan yashaydi; miloddan avvalgi 1-ming yillikning 2-yarmida bu yerda kelt qabilalari yashagan. 1-asr boshida bu qabilalarni olmonlar siqib chiqargan. Miloddan avvalgi 1-asrda Niderlandiya hududining bir qismini rimliklar bosib olgan. Milodiy 3—4- asrlarda Niderlandiya hududiga franklar va sakslar hamda frizlar kelib o rnashdilar. ʻ Franklar davlati tuzilgach (5-asr), Niderlandiya hududi uning tarkibiga, 843-yilgi Verden shartnomasiga binoan, „Mukaddas Rim imperiyasi“ tarkibiga kirdi. 10 — 11-asrlarda Niderlandiya hududida bir necha mustaqil yer-mulklar (Flandriya, Gollandiya, Geddern, Zelandiya, Utrext grafliklari va hokazo) tashkil topdi. 12-asrdan shahar rivojlana boshladi. 15-asrning 2- choragigacha Niderlandiyada feodal tarqoqlik hukm surdi. 1433-yilda Gollandiyani, so ngra Niderlandiyaning boshqa ʻ knyazliklarini Burgundiya gersoglari bosib oldilar. Karl V imperiyasi parchalangach, Niderlandiya (1556-yildan keyin) Ispaniyaga qaram bo lib ʻ qoldi. 16-asr Niderlandiya inqilobi natijasida mamlakat ispanlar zulmidan ozod bo ldi va Birlashgan viloyatlar respublikasi tuzildi. 17-asrda savdo va ʻ dengizchilik rivojlanishi natijasida Niderlandiya Yevropaning rivojlangan 6 davlatlaridan biriga aylanib, Osiyo, Amerika, Afrikada yangi yer-mulklarni qo lga kiritdi, Indoneziya, Gviana, Kichik Antil orollarini va Kap viloyatiniʻ o ziga qaram qilib oldi. ʻ 1795—1813-yillarda Gollandiya qirolligi Fransiya tarkibiga kirdi. 1815-yilda Belgiya bilan birlashib, Niderlandiya qirolligi tashkil etildi. 1830- yil inqilob natijasida Belgiya Niderlandiyadan ajralib chiqdi. 1848-yilda Niderlandiya konstitutsiyasi qabul qilindi. 1840—70 yillarda sanoat tez o sdi. 1860-yildan davlat temir yo l qurishni o z qo liga ʻ ʻ ʻ ʻ oldi. 1876-yilda Amsterdam — Shimoliy dengiz, 1882-yilda Rotterdam — Shimoliy dengiz kanallari qurildi. Rotterdam Olmoniya uchun tranzit portga aylandi. 1861-yilda birinchi kasaba uyushmasi tashkil topdi. Niderlandiyada 19-asrning so nggi choragida sanoatlashuv jarayoni, asosan, nihoyasiga yetdi. ʻ Sanoatning yetakchi tarmoqlari (kemasozlik, to qi-machilik va oziq-ovqat ʻ sanoati) modernizatsiya qilindi. Neft monopoliyalari tuzildi. Qishloq xo jaligida ekstensiv dehqonchilik va chorvachilikdan zamonaviy ishlab ʻ chiqarishga o tildi. Yangi temir yo llar qurildi. ʻ ʻ Niderlandlar Birlashgan Provinsiyalari Respublikasi XVIII – XX asr boshida Ingliz-golland urushlari. Jahon savdosida ustivorlikning yo‘qotilishi. Iqtisodiyrivojlanishdagi pasayishi. Niderlandlarning siyosiy tuzumi 3 . 3 S. Xantington "Stopknoveniye sivilizatsiy ? // Polis, M, 1994. 7 XVIII asrning ikkkinchi yarmida respublikada ichki siyosiy vaziyat. Nederlandlar Fransuz inqilobi va Napoleon urushlari yillarida. Batav respublikasi. Gollandiya qirolligi. Fransiya hukumronligining ag‘darilishi. Vena kongressi va Niderlandlar qirolligining barpo etilishi. Ijtimoiy- iqtisodiy vaziyat. 1830 yil inqilobi va Belgiyaning Niderlandlardan ajralib chiqishi. 1848 yil Konstitutsiyasi. Islohotlar. XIX asrning ikkinchi yarmida ijtimoiy- iqtisodiy rivojlanish. Siyosiy kurash. Niderlandlar XX asr boshida. Niderlandlar Birinchi jahon urushi yillarida. 8 1.2 XIX asrlarda Niderlandiyada ijtimoiy hayot Buyuk davlatlarni mustamlakalarga intilishi ular o‘rtasida raqobat va qarama-qarshiliklarni keltirib chiqargan. XVIII-XIX asrlarda G’arbiy Yevropa davlatlarining Janubiy Afrika Respublikasida olib borgan geosiyosiy munosabatlari aks etgan. Gollandiya va Buyuk Britaniya raqobati maydoniga aylangan Janubiy Afrika hududlari. Janubiy Afrikani mustamlaka qilish 1652-yilda gollandlar boshlab berishgan inglizlar davom ettirishi to’g’risidagi ma’lumotlar ham berib o’tilgan Muhojirlaming birinchi to'lgini 1820-yil mart oyida Stolko'rfaziga yetib keladilar. Britaniyalik gubernator Lord Somersetning ekspansionistik siyosati bilan Britaniyaning joylashuvi Algoa ko'rfaziga (Port-Elizabeth) Shargiy Kapgacha cho*ziladi. Ushbu joylashtirish siyosati tufayli 4 ming muhojir Janubiy Afrikaning qirg°oq bo'yi shaharlariga joylashtiriladi. 1820-yil iyun oyida kochib kelganlar Bathurst shahri yaginida fermer xo jaliklarini tashkil etishadi, garchi ular qishlog hayot tarziga o'rganmagan bo Isa ham. Lekin ular hayotlarini davom ettirish uchun fermerlikni tanladilar, boshqalari savdo va biznessga etibor berishdi. Buning ustiga vaziyat juda og 'ir edi masalan qurg oqchilik, ob-havo sharoiti va transportning yo'qligi yangi fermerlar uchun dehqonchilikni qiyinlashtirib go'ydi.Ko'p yillar davomida dehgonchilikni tanlagan odamlar dehqonchilikda sezilarli yaxshilanishlarga erishdilar. 9 Britaniyalik dehqonlar tomonidan amalga oshirilgan qishlog xo'jaligi yaxshilanishi tufayli Port-Elizabeth shahri juda tez o'sishni boshlaydi Qishlog xo'jaligida rivojlanish bilan birga ekin maydonlari mamlakatningboshga hududlari bo'ylab kengaytirila boshlanadi (Kwa/ulu Natal). Boshqa tomondan, bu yerlar mahalliy afrikaliklar (zuluslar) tomonidan boshqarilayotgandi,ingliz fermerlari dehgonchilik gilishni va verlarda yashashni podshoh Shakadanso'rashadi 4 . Qishloq xo jaligidagi ilg'or texnologiyalar tufayli ingliz dehgonlariga Zulu qiroli tomonidan bu yerda yashash va fermer xo jaliklariga ruxsat beriladi. xo'jaligini olib kirishga erishishgan. Inglizlar Janubiy Afrikada dehgonchilik bilan shugullangan birinchi chet ellik bo 'Imaganlar; Gollandiyaliklar Kapga birinchi bo'lib kelganlar va shaharda fermer xo jaliklarini tashkil etishgan.Inglizlar mamlakatning ichki gismlarida ekin maydonlarini kengaytirgan hamda mahalliy zulularga ilg'or qishloq xo jaligini joriy qilganlar. Angliyaning Janubiy Afdehgonchilik gilishni boshlashi bilan ular avval Angliya iglimida o'sishi bo'Imagan ckinlarni etishtirishga kirishdilar. Bundan tashqari, 1898-yilda inglizlar tomonidan tashkil etilgan Elsenburgqishlog xo'jaligi instituti mamlakatning birinchi qishloq xo jaligi 4 Tatsit Korneliy Sochineniya v 2-x tomax. L., 1969. 10 kolleji bo'lgan.Keyinchalik 1926-vilda Stellenbosch universiteti tashkil etiladi va gishlogxo jaligining turli usullari bo yicha kurslar berishni boshlaydi. Ushbu ilg'or yutuqlar tufayli qishlog xo jaligi Janubiy Afrika uchun muhim sohaga aylanadi. Biroq, Janubiy Afrikada Britaniyaning dehqonchilikka bo'lgan yana bir manfaati mamlakatning igtisodiy xatti- harakatlarini shakllantirish edi, ammo Janubiy Afrikada verlardan erkin foydalanish imkoniyati yo'q edi. Bundan tashqari, mustamlaka Angliya hukmronligi davrida fermer xo jaliklarida ishlagan ko plab mahalliy afrikaliklarning qul bo'lishiga sabab bo' ldi. Buyuk Britaniyaning Janubiy Afrika qishlog xo jaligiga ta'siri bilan mamlakat qishloq xo jaligi jihatidan ancha tajribali, rivojlangan va sanoatlashgan. Shubhasiz, 30-yillarda Janubiy Afrika tomonidan import qilingan qishlog xo jalik tovarlari miqdoridan gishloq xo jaligining hissasi butun mamlakat YalMning 20 foizini tashkil etgan. Inglizlar ilk bor Janubiy Afrikaga XX-asrning oxirida Kapni birinchi Angliya bosib olgan paytda kelgan (1795-1803). 1795-yilda Kapdagi birinchi ingliz ma'muriyati Golland qonunlari, byurokratiyasi, valyuta va vazn va o Ichovlaridan foydalanganlar. Buyuk Britaniya hukumati dastlab Kapni strategik mulk sifatida gabul qiladi Mustamlaka sifatida emas, balki ingliz tilida So’zlashuvchilarning yangi 11 hamjamiyati ma'murlar, askarlar,va savdogarlardan iborat bo'lishgan. Ingliz tilining paydo bo'lishi Janubiy Afrikalik gollandlar bilan ustunlik uchun kurash boshlaydi (keyinchalik afrikaliklar) deyarli ikki asr davom etadi. Afrika tillari tegishli mustahkamligi va qudrati masalasi muhim deb gabul gilinmadi XIX asring ikkinchi o'n yilligidan boshlab ingliz tili asta- sekin rivojlana boshlaydi Kapda rasmiy va tijorat alogalari tili sifatida ustunlik qiladi. 1827 - vilda Gollandiyaning hugugiy tizimi landdrost va heemraden o'rnini resident magistratlar va fugarolik komissarlari egallaydi.Bu janubda joylashgan gishlog joylarida ayniqsa norozilikni keltirib chiqaradi sababi bu yerlarda gollandlar va fransuzlar yashar edi 5 . 1853-yildagi Kap konstitutsivasiga binoan ingliz tili maxsus himoya bilan ta'minlangan. 1870-yillarning o'rtalarida Afrikaliklarni siyosiy va madaniy tiklanishi afrika tilini targ'ib qilishni o'z ichiga olgan edi. Afrikaliklar Gollandiyani Kap maktablarida ingliz tili bilan birga o qitish vositasi sifatida gabul qilishlari uchun kurashdilar. 1880-yillarda Transvaal Respublikasida xuddi shunday kurash ko'chib kelganalar tomonidan ingliz nomidan olib borilgan (chet el) aholi. 5 T.S. Pilye " Falsafa tarixi" T., "Sharq" - 2002 y. 12 II-BOB. JANUBIY AFRIKADA INGLIZ-GOLLANDIYA QARAMA- QARSHILIGI SABABLARI 2.1 XIX asrdaNiderlandiyaning tashqi siyosati 1820-yilda Buyuk Britaniyadan kelgan 4 ming muhojir kelgandan keyingina o'rnatilgan Janubiy Afrika tiliga avlandi Ushbu tashkillashtirilgan vasubsidiyalangan immigratsiya natijasida Janubda ingliz tilida so zlashadigan birinchi yirik jamiyat paydo bo'ldi. Afrikaning tarixi boshqa til jamoalaridan bo'lgan qo'shnilar bilan o'zaro munosabatda bo'lish va unda golishga sodiq golish tarixi ularning yangi muhiti edi. Janubry Afrika chegarasining qiyinchiliklari atrof-muhit-urush, qurg oqchilik, toshqinlar, o'simlik kasalliklari - ko chmanchilarni umumiy tajribaga ega bo'lgan guruhga birlashtiradi.Bu chegarada o'sib-ulg'aygan avlodlaring o'ziga xos talaffuzi va so'z boyligi bilan yangi Shargiy Kap ingliz tilining o'ziga xos shevalari va aksentnlar paydo bo'lishiga olib keldi. Ingliz tili har doim o'zgardi va yangi so zlari singdirish gobiliyati bilan rivojlanib bordi. D. Mudining kolonistlaring mahalliy qabilalar bilan alogalari va 1651- 1690-yillar va 1769-yillardagi hayoti bilan bog liq bo'lgan juda katta ahamiyatga ega bo'lgan dastlabki manbalarining ehtiyotkorlik bilan tarjimasi nashr etilgan 1809 yilgacha.Bunday qiyin sharoitda inglizlar urushni rag batlantirishi kerak degan garorga kelishdi. 13 Gollandiyaning savdo kemalarini ommaviy ravishda tortib olish orgali moliyaviy ahvollarini yaxshilashmogchi edilar. 1665-vil ivun ovi boshida leytenant-admiral (Birlashgan flot go'mondoni) Yakob van Vasenar (Baron Obdam)eskadrilyasi 107 ta kema, 9 ta fregat va 27 ta boshqa toifadagi kemalardan iborat Gollandiyadan jo'nab ketdi. Bu raqamlar orasida 92 ta kema 30 ta yoki undan kop to'p bilan qurollangan 6 . Ekipajlar soni 4800 qurol bilan 21 ming kishidan iborat edi. Ushbu otryad koloniyalardan gaytayotgan savdo kemalari bilan uchrashishi va qirg oqning inglizlar tomonidan bloklanishiga yo'l qo ymasligi kerak cdi. 1665-yil Il-iyun kuni gollandlar 88 ta kema, 12 ta frigat va boshqa sinfdagi 24 ta kema (4500qurol, 22 ming ekipaj) dan iborat ingliz flotini topdilar, Buyrug York knyazi Karl IIning ukasi tomonidan amalga oshirildi. Ingliz floti aniq avangard. korpus de battalion va orga go 'riqchiga bo'lingan. Ingliz kemalari yaxshi qurollangan va jihozlangan edi. Gollandivalik flotni shakllantirishda to liq chalkashliklar hukm surardi, chunki har viloyatning bo 'linmasi uning admiral qo mondonligida edi. Sokinlik flotlaming yaqinlashishiga to'sqinlik qildi va tez orada ragiblar bir- biriga garshi langar tashladilar. 1886-yilda Bur respublikalarida dunyodagi eng yirik oltin konlari topildi.Britaniyalik oltin izlovchilar ogimi Janubiy Afrikaga quyilib, ular Outlander deb nomlanishdi. 6 Tatsit Korneliy Sochineniya v 2-x tomax. L., 1969. 14 Transvaal hokimiyati sanoatchilar va konchilar ishiga aralashmadi,ammo ular uchun maxsus 5 foizli soliq belgilab go'ydi, shu tufavli davlat byudiet daromadlarini 11 baravar oshirdi. 1890-yilda 125 ming Bur uchun (shundan 30mingga yagini ovoz berish hugugiga ega bo'lgan), Transvaalda 200 mingga yagin ko'chib kelganlar bo'lgan. Ko'p o'tmay Britaniyalik oltin gazib oluvchilar ularga fugarolik huguglarini berish hagida gapira boshladilar. 1895-vilda Rhodes Chartered Company kompaniyasining bir necha yuz gurollangan vollanma askarlari Rodezivadan Transvaalga bostirib kirdilar. Bu otryadga Britaniyaning mustamlakachi amaldori Linder Jeymson boshchilik gilib, Transvalda ko chib kelganlar isyonini ko'tarishni rejalashtirgan. Reyd ishtirokchilari burlar tomonidan to sib qo yilgan va tez orada qurollarini tashlagan. Oddiy vollanma askarlar ozod qilinadi, ularga go'shilgan katta ofitserlar va mahalliy fitnachilar gamoq va jarimalarga hukm qilinadi Bosqin muvaffaqiyatsiz tugaganidan so'ng, London burlar bilan urushga tayyorlana boshladi. Bur respublikalari rahbariyati ko'chib kelganlarga kata miqdordagi imtiyozlarni berib, moliyaviy majburiyatlami va ularning ovoz. Berish hugugini olish muddatini cheklaganlar. 1899-yil avgustda Transvaal prezidenti Pol Kruger respublikada 5 yildan ortiq yashagan barcha britaniyaliklarga saylov huquqini berishga rozi bo'ldi, ammo Londondan burlarning ichki ishlariga aralashishni rad etishni va 15 o'z go'shinlarini olib chigib ketishni talab qiladi. Inglizlar bu shartlarga rozi bo 'Imadilar. Taxminan 28 ming kishilik Bur armiyasi, Britaniva go'shinlariga taxminan teng ravishda muvaffagiyatli hujum qildi. Burlar Buyuk Britaniyaning bir gator shaharlarini gamal qilishadi va Mugersfontein jangida dushmanning kata kuchlarini mag lub etishadi. Bundan tashqari, ular Nataldagi bir qator joylari egallab oldilar va general Jori Uaytning korpusini blokladilar. O' ralgan garnizonlarni blokdan chigarishga urinishlar inglizlarning Kolenso jangida mag'lubiyati bilan tugadi. 16,7 ming kishilik ingliz korpusi 4,5 ming Burlarga garshi chiqdi, ammo inglizlar yetarli razvedka va jangovar harakatlarga tayyorgarlik kormadilar. Natijada, burlar 50 ga yagin kishini o'Idirishdi va yaraladilar, ularning dushmani esa mingdan oshig. 1900-yil fevralda inglizlar Oranje Respublikasi go'shinini mag lubiyatga uchratdilar. Bir necha oy o'tgach, Transvaalning asosiy tuzilmalari mag lub bo' Idi, Bloemfontein va Pretoria qulab tushadi. 1900-yil yozidan beri burlar asosan partizanlik harakatlariga o'tdilar va ular birinchi bo'lib muvaffagiyatga erishdilar, deb ta'kidladi Koshkin Mutaxassisning so'zlariga ko'ra, inglizlar kichik jazo otryadlarini tuzishni boshladilar va mahalliy tinch aholini kontsentratsion lagerlarga jo'natdilar."Bu kontsentratsion lagerlarni bugungi 16 kunda biz bilgan shaklda va nomi bilan ishlatishda birinchi to'liq tajriba edi", dedi Koshkin "Kuygan yer taktikasi ishlatilgan 7 . Oddiy odamlardan chorva mollari o'g'irlangan, fermer xo jaliklari yoqib yubo Konsentratsion lagerlar, yogib yuborilgan yerlar va jazolash reydlari keyinchalik Adolf Gitler inglizlardan o'rganadi»,-deya ta'kidladi mutaxassis.Buyuk Britaniya qo'mondonligi Janubiy Afrikaga o'z go'shinlarini ko'p miqdorda ko paytira boshlaydi. Fransiyada ishlab chigarilgan uzoq masofaga otadigan artilleriya qurollaridan o't o'chirish uchun "Terrib|" va "Kuchli" kreyserlaridan og'ir va uzog masofali dengiz qurollari sotib ola boshlaydi. Bu qurollar uchun go'lbola g'ildiraklar,metall va yog'ochdan vagonlar tayyorlanadi. Ba'zi uzog masofaga otadigan qurollar Ladysmith shahriga temir yo'l orgali etkazib berishga muvaffaq bo'linadi.Lekin bu gurollalar gamalda bolgan Bur shahari egallashga imkon bermaydi. Nataldagi inglizlarning hujumi uchun boshqa qurollar ishlatilgan. Ko'p o'tmay inglizlar juda ko'p sonli texnika bilan taminlanishi ularga ustunlikni ta'minlaydi. 1899-yilning dekabrga kelib go'shinlaring umumiy soni 120 mingga, urush oxiriga kelib - 450 mingga yetadi.1899-yilning dekabrda feldmarshal Roberts ingliz qo'shinlari qo'mondoni etib tavinlandi. Britaniva kuchlari gavta huiumga o'tishi 1900-vil fevral oviga to'g'ri keladi. Ingliz go'shinlari 7 Tatsit Korneliy Sochineniya v 2-x tomax. L., 1969. 17 Padebergdagi Oranje Respublikaning armiyasini taslimgilishadi. Keyinchalik ingliz go'shlari Kimberlini 15-fevralda,Ladismitni 1900-yil 1-martda va Mafekingni 17-mayda ozod qilishga erishadilar. Inglizlar 1900-yil 13-martda Oranje Respublikasi poytaxti Bloemfonteinni va 1900-yil 5-iyunda Transvaal poytaxti Pretoriyani egalladilar. Urush 1900-yil sentyabrga kelib tugadi.General Kitchenerga buyrugni topshirgandan so'ng feldmarshal Roberts Janubiy Afrikadan ketadiBur go'shinlari qurollarini tushirib, kurashni tugatishlari va Britaniya qiroligining hokimiyatini tan olishlari kerak edi. Ular ikkala respublika hududlaridan tashgarida bo'lganlar va asirga olingan Burlar imkon gadar yashash joylariga qaytishga umid qilganlar. Urush gonunlari va urf-odatlarini buzganlar bundan mustasno bo'lgan, ularing barchasi amnistiyaga tushadi. Ularga shaxsiy erkinlik va mulkni saqlash kafolatlangan, bu harbiy xarajatlarni goplash uchun har ganday soliqlardan ozod qilingan. Golland tili maktablarda saglanib golishi va agar kerak bo'lsa, sudlarda go'llanilishi mumkin edi. Burlar o'zlarining shaxsiy qurollarini topshirishlari yoki obyektiv zarurat bo'lsa, ularni olib yurish uchun ruxsat olishlari kerak edi. Burlar bir muncha vagt o'tgach, gora tanli aholiga ovoz berish hugugini berish- bermaslikni o'zi hal qiladigan avtonom ozini o'zi boshqarish tizimini yaratishga kafolat berdilar. 18 2.2 Yangi davrda Niderlandiya Niderlandiya hududida odamlar neolit davridan yashaydi; miloddan avvalgi 1-ming yillikning 2-yarmida bu yerda kelt qabilalari yashagan. 1-asr boshida bu qabilalarni olmonlar siqib chiqargan. Miloddan avvalgi 1-asrda Niderlandiya hududining bir qismini rimliklar bosib olgan. Milodiy 3—4-asrlarda Niderlandiya hududiga franklar va sakslar hamda frizlar kelib o rnashdilar. Franklar davlati tuzilgach (5-asr),ʻ Niderlandiya hududi uning tarkibiga, 843-yilgi Verden shartnomasiga binoan, „Mukaddas Rim imperiyasi“ tarkibiga kirdi. 10 — 11-asrlarda Niderlandiya hududida bir necha mustaqil yer-mulklar (Flandriya, Gollandiya, Geddern, Zelandiya, Utrext grafliklari va hokazo) tashkil topdi. 12-asrdan shahar rivojlana boshladi. 15-asrning 2-choragigacha Niderlandiyada feodal tarqoqlik hukm surdi. 1433-yilda Gollandiyani, so ngra Niderlandiyaning boshqa knyazliklarini Burgundiya gersoglari bosib ʻ oldilar. Karl V imperiyasi parchalangach, Niderlandiya ( 1556- yildan keyin) Ispaniyaga qaram bo lib qoldi. 16-asr Niderlandiya inqilobi ʻ natijasida mamlakat ispanlar zulmidan ozod bo ldi va Birlashgan viloyatlar ʻ respublikasi tuzildi. 17-asrda savdo va dengizchilik rivojlanishi natijasida Niderlandiya Yevropaning rivojlangan davlatlaridan biriga aylanib, Osiyo , Amerika , Afrikada yangi yer-mulklarni o lga kiritdi, ʻ Indoneziya , Gviana , Kichik Antil orollarini va Kap viloyatini o ziga qaram ʻ 19 qilib oldi. 1795—1813-yillarda Gollandiya qirolligi Fransiya tarkibiga kirdi. 1815-yilda Belgiya bilan birlashib, Niderlandiya qirolligi tashkil etildi. 1830-yil inqilob natijasida Belgiya Niderlandiyadan ajralib chiqdi . 1848-yilda Niderlandiya konstitutsiyasi qabul qilindi. 1840—70 yillarda sanoat tez o sdi.ʻ 1860-yildan davlat temir yo l qurishni o z qo liga ʻ ʻ ʻ oldi. 1876-yilda Amsterdam — Shimoliy dengiz, 1882-yilda Rotterdam — Shimoliy dengiz kanallari qurildi. Rotterdam Olmoniya uchun tranzit portga aylandi. 1861-yilda birinchi kasaba uyushmasi tashkil topdi. Niderlandiyada 19-asrning so nggi choragida sanoatlashuv jarayoni, asosan, nihoyasiga yetdi. ʻ Sanoatning yetakchi tarmoqlari (kemasozlik, to qi-machilik va oziq-ovqat ʻ sanoati) modernizatsiya qilindi. Neft monopoliyalari tuzildi. Qishloq xo jaligida ekstensiv dehqonchilik va chorvachilikdan zamonaviy ishlab ʻ chiqarishga o tildi. ʻ Yangi temir yo llar qurildi ʻ Niderlandiya birinchi jahon urushi davrida Birinchi jahon urushi (1914—18)da Niderlandiya o zining betarafligini ʻ ma lum qildi. ʼ 1917-yil iqtisodiy qamal natijasida Niderlandiyada ishlab chiqarish va savdo susayib ketdi. 1918-yil bahordan dengizda kema qatnovi ham to xtadi. ʻ 1925—29 yillarda Niderlandiyada sanoatning yangi tarmoqlari (radioapparatlar ishlab chiqarish, neftni qayta ishlash) vujudga keldi. Jahon 20 iqtisodiy bo hroni davri (1929—33)da Niderlandiyada sanoat mahsulotiʻ ishlab chiqarish, eksport va import 2 baravar kamaydi 8 . Niderlandiya ikkinchi jahon urushi davrida Ikkinchi jahon urushi boshlanishi bilan Niderlandiya betaraflik e lon ʼ qildi. 1940-yil 10-mayda fashistlar Olmoniyasi to satdan bostirib kirdi va 14- ʻ mayda Niderlandiya taslim bo ldi. Qirolicha Vilgelmina va hukumat ʻ Buyuk Britaniyaga ko chib ketdi. Niderlandiyani natsistlar idora qila boshladi. ʻ 1944- yil sentabr — 1945-yil martda Ittifoqchi davlatlar qo shinlari ʻ Niderlandiyaning janubini, 1945-yil aprelda sharqini ozod qildilar. 1945- yil may oyi boshlarida Olmoniya qurolli kuchlarining Niderlandiyadagi qismlari taslim bo ʻ ldi . Urushdan keyingi yillarda 1948-yilga kelib, Niderlandiyada ishlab chiqarish urushdan avvalgi darajaga yetdi. Chetga sarmoya chiqarish keskin ko paydi. Ishlab ʻ chiqarishning konsentratsiyalashuvi tezlashdi. 1950- yillarda milliy ozodlik harakati kuchayishi natijasida Niderlandiya mustamlakalaridan mahrum bo ʻ ldi . Niderlandiya — 1945-yildan BMT a zosi. Milliy bayrami ʼ — 30-aprel (Qirolicha kuni). Niderlandiya 1991-yil 31-dekabrda O zbekiston ʻ Respublikasi suverenitetini tan oldi va 1992-yil 10-iyulda diplomatiya munosabatlari o rnatdi. ʻ 8 S. Xantington "Stopknoveniye sivilizatsiy ? // Polis, M, 1994. 21 XULOSA Sanoatining texnika darajasi yuqori, malakali ishchi kuchi bilan ta minlangan. Tabiiy gaz Niderlandiyaning asosiy kon boyligidir. ʼ Neft , toshko mir ʻ ham qazib chiqariladi. Ishlab chiqarish sanoatining yetakchi tarmoqlari — kemasozlik, qora va rangli metallurgiya, metallsozlik va mashinasozlik, kimyo, neftni qay-ta ishlash va neft kimyosi, elektrotexnika, radioelektronika, oziq-ov-qat, to qimachilik. Aviasozik va ʻ avtomobilsozlik ham rivojlangan. Rangli metallurgiya sanoatida alyuminiy, rux va qalay eritiladi. Amsterdam, Rotterdam, Utrext, Harlem va boshqa shaharlarda umumiy mashinasozlik, Rotterdam, Sxidam, Dordrext, Amsterdamda yirik kemasozlik, Born va Eyndxovenda avtomobilsozlik, Rotterdam, Amsterdam va Flissingen atroflarida neftni qayta ishlash korxonalari bor. Qishloq xo jaligi ko p miqdorda tovar mahsulot ishlab chiqarib, ʻ ʻ mamlakat eksport qiymatining 1/4 qismiga teng. Qishloq xo jaligida ʻ foydalanishga yaroqli yerlar (2,2 mln. ga)ning 60 % o tloq, 35 ʻ % haydaladi, 3 % bog , poliz va gulchilik xo jaliklari. Niderlandiya ʻ ʻ — chetga eng ko p sut ʻ mahsulotlari, tuxum, parranda go shti, go sht konservalari, cho chqa go shti ʻ ʻ ʻ ʻ chiqaruvchi mamlakatlardan. Qishloq xo jaligi mahsulotlari qiymatining 2/3 ʻ qismiga yaqinini chorvachilik va parrandachilik beradi . 22 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROYXATI Rahbariy adabiyotlar 1. SHavkat Mirziyoyev- ,,Buyuk kelajagimizni Mard va Oliyjanob xalqimiz bilan birga quramiz’’ 3. Islom Karimov- ,,Yuksak ma’naviyat-yengilmas kuch’’1992 y. Asosiy adabiyotlar 1. S. Xantington "Stopknoveniye sivilizatsiy ? // Polis, M, 1994. 2. SemenovY.N. Sots ialnaya filosofiya A.Toynbi. M., 1980. 3. Sorokin P. Chelovek, sivilizatsiya, obhestvo. M., 1992. 4. T.S. Pilye " Falsafa tarixi" T., "Sharq" - 2002 y. 5. Tatsit Korneliy Sochineniya v 2-x tomax. L., 1969. 6. Toynbi A. Postijeniye istoril. M., 1991 23

NIDERLANDLAR XVIII ASRNING OXIRI XIX ASRNING BIRINCHI YARMIDA IJTIMOIY IQTISODIY VA SIYOSIY VAZIYAT.docx

Купить