Nyutonning ikkinchi qonuni 7-sinf - Физика - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	713.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Февраль 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Физика

Nyutonning ikkinchi qonuni 7-sinf

Купить

7-sinf fizika darsligi asosida 21-mavzu: Nyutonning ikkinchi qonuni

Tezlanish va kuch orasidagi munosabat Jismga kuch ta’sir etmasa yoki ta’sir etuvchi kuchlarning vektor yig‘indisi nolga teng bo‘lsa, jism o‘zgarmas tezlikda harakat qilishini bilib oldik. Tezligini o‘zgartirishi, ya’ni tezlanish olishi uchun esa jismga qandaydir kuch ta’sir etishi kerak.

Jism tezlanish olishi uchun bu kuch unga qanday ta’sir etadi? Boshlang‘ich tezliksiz a tezlanish bilan to‘g‘ri chiziqli tekis o‘zgaruvchan harakat qilayotgan jismning t vaqtda bosib o‘tgan yo‘li s = at2 /2 ko‘rinishda ifodalanadi. Bu formuladan jismning tezlanishini topish mumkin:

Quyidagi tajribani o‘tkazib ko‘raylik.

1-tajriba. Gorizontal stol ustida harakatlanadigan m massali aravachani olaylik. Aravachaga D dinamometrni mahkamlab, dinamometrning ikkinchi uchiga G‘ g‘altakdan o‘tkazilgan ip orqali P pallachani osamiz. Dinamometrning ko‘rsatishlariga qarab, aravachaga ta’sir etayotgan F kuchni aniqlash mumkin.

1. Pallachaga shunday yuk qo‘yaylikki, aravacha ushlab turilganda dinamometrning ko‘rsatishi, deylik, F 1 = 0,1 N bo‘lsin. Aravachani qo‘yib yuborganimizda, u s = 1 m masofani t 1 = 4,5 s da bosib o‘tsin. U holda (1) formuladan aravacha olgan tezlanish a 1 ≈ 0,1 m/s2 ekanligini topamiz (≈ – taqriban, ya’ni yaxlitlangan qiymat belgisi).2C1C 06 0811 2C 07 280E 0407 2C 07 0B11 0C0F 2C 07 32 170F

2. Pallachadagi yuk massasini oshirib, aravachaga ta’sir etayotgan kuchni F 2 = 0,2 N qilib olaylik. U holda aravacha 1m yo‘lni t 2 = 3 s da bosib o‘tganligini aniqlash mumkin. Bunda aravachaning olgan tezlanishi a2 ≈ 0,2 m/s2 bo‘ladi.

3. Kuch F3 = 0,3 N deb olinganda, aravacha 1 m yo‘lni t 3 = 2,5 s da bosib o‘tadi. Uning olgan tezlanishi esa a 3 ≈ 0,3 m/s2 ga teng bo‘ladi

Tajriba natijalaridan ko‘rinadiki, aravachaga ta’sir etayotgan F kuch necha marta ortsa, aravacha olgan a tezlanish ham shuncha marta ortadi (69-rasm), ya’ni:

Berilgan massali jismning tezlanishi unga ta’sir qiluvchi kuchga to‘g‘ri proporsionaldir. 2-tajriba. Bu tajribada aravachaga ta’sir etuvchi kuchni o‘zgarmas (F1 = 0,1 N) qoldirib, aravachaning massasini o‘zgartirib boramiz. 1. Aravachaning massasi m 1 = 1 kg bo‘lsin. Aravacha s = 1 m yo‘lni t 1 = 4,5 s da bosib o‘tadi. Bu holda aravachaning tezlanishi 1-tajribadagidek a 1 ≈ 0,1 m/s2 bo‘ladi.

2. Aravacha ustiga xuddi shunday boshqa aravachani to‘ntarilgan holda qo‘yaylik. Endi aravachaning massasi m2 = 2 kg bo‘ldi. Aravacha 1 m yo‘lni t2 = 6,5 s da bosib o‘tganini, hisob-kitoblar esa tezlanish a2 ≈ 0,05 m/s2 ekanligini ko‘rsatadi.

3. Aravachaning ustiga ikkita aravacha qo‘yib, uning massasini m 3 = 3 kg ga yetkazamiz. U holda aravacha 1 m yo‘lni t 3 = 7,8 s da bosib o‘tib, tezlanish a 3 ≈ 0,033 m/s2 ni tashkil etadi.

Tajriba natijalaridan ko‘rinadiki, aravachaning massasi m qancha marta ortsa, uning olgan a tezlanishi shuncha marta kamayadi (70-rasm), ya’ni: Bir xil kuch ta’sirida jismlarning olgan tezlanishlari ular massasiga teskari proporsionaldir.

Nyutonning ikkinchi qonuni formulasi va ta’rif O‘tkazilgan tajribalarning natijalari a tezlanish, F kuch va m massa orasidagi munosabatni aniqlashga imkon beradi. (2) va (3) formulalarni birgalikda yozib ko‘raylik: Bu – Nyutonning ikkinchi qonuni formulasi. U quyidagicha ta’riflanadi: Jismning tezlanishi unga ta’sir etayotgan kuchga to‘g‘ri proporsional, massasiga esa teskari proporsionaldir.

(4) formuladan F ni topib, Nyutonning ikkinchi qonunini quyidagicha ifodalash ham mumkin: Xalqaro birliklar sistemasida kuch birligi qilib nyuton (N) qabul qilinganini bilasiz. (5) formuladan: Nyutonning ikkinchi qonuni formulasi vektor ko‘rinishda quyidagicha ifodalanadi: Aslida, Nyutonning birinchi qonuni ikkinchi qonunining F = 0 dagi xususiy holidir. Chunki, F = 0 = ma da m ≠ 0 bo‘lgani uchun, a = 0 ekanligi kelib chiqadi. Ya’ni, jismga kuch ta’sir etmasa, unda tezlanish bo‘lmaydi.

Купить