Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 797.1KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет История

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Oʻlka tarixini oʻrganishda muzeylarning oʻrni

Купить
OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI MIRZO ULUG’BEK NOMIDAGI O‘ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETI TARIX FAKULTETI TARIXIY O’LKASHUNOSLIK FANIDAN KURS ISHI Mavzu: O lka tarixini o rganishda muzeylarning o rniʻ ʻ ʻ Toshkent – 2022 O lka tarixini o rganishda muzeylarning o rniʻ ʻ ʻ Mundarija: KIRISH………………………………………………………………………3-4 I bob O’lka tarixini o’rganishda muzeylarning ahamyati……………5-15 1.1Muzey turlari. Turkistonda tashkil etilgan dastlabki muzeylar………………………………………………………….……5-8 1.2 O‘zbekistonda 1917-1990-yillarda tashkil etilgan muzeylar faoliyati. ………………………………………………………………..9-15 II bob O’lkamizda tashkil etilgan muzeylar faolyati………………...16-22 2.1 Mustaqillik yillarida O'zbekistonda yangi tashkil etilgan muzeylar………………………………………………………….…16-19 2.2 Mustaqillik yillarida tashkil etilgan muzeylar faolyati…………20-22 Xulosa…………………………………………………………23-24 Foydalanilgan adabiyotlar…………………………….......…25-26 2 Kirish Mavzuning dolzarbligi: Mustaqil O‘zbekistonda milliy qadriyatlami asrab- avaylashga alohida e’tibor berilmoqda. Bugungi kunda muzeylammg jamiyat va insonlar hayotidagi o‘mi beqiyosdir. O‘tmishni, tarix tajribasini o'rgamshda ajdodlar yaratgan betakror moddiy va ma naviy merosni asrashda hamda targ‘ib etishda muzeylar faoliyati muhim ahamiyat kasb etadi. O‘!kashunoslik manbalati orasida ilmiy va madaniy-ma’rifiy muassasaga aylanib qolgan muzeylaming o‘rni va ahamiyati kattadir. U moddiy va ma’naviy yodgorliklaming asl nusxalarini (arxeologiya, etnografiya, toponimikaga oid materiallami) to‘playdi, saqlaydi va ilmiy asosda o ‘rganib tahlil qiladi hamda ulami ekspozitsiya sifatida ommalashtiradi. Bugungi kunda viloyat, shahar, tuman markazlarida, xalq ta’lim tizimida 1200 dan ortiq muzeylar bo‘lib, ulaming eng yiriklari poytaxtimizda joylashgan. Shu bilan birga, o nlab yozuvchilar, shoirlar. ras174 somlar, olimlar va mashhur san’at arboblarining uy muzeylari mavjud. Ushbu muzeylarda xalqimizning uzoq tarixidan hikoya qiluvchi, milliy mafkura va tafakkumi rivojlantiruvchi, yoshlarda milliy g‘urur va lftixomi yuksaltirishga xizmat qiluvchi ekspozitsiyalar qo‘yilgan. «Albatta, har qaysi xalq yoki millatning ma’naviyatim uning tarixi, o'ziga xos urf-odat va arfanalan, hayotiy qadriyatlaridan ayri holda tasavvur etib boimaydi» 1 . O‘zbekiston Respublikasidagi muzeylar va tarixiy me’moriy yodgorliklar milliy g‘oyani targ‘ib etish, xalq ongida milliy g'urur va qadriyatlami kuchaytinshda muhim rol o‘ynaydi. O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan so‘ng Temuriylar tarixi davlat muzeyi, Qatag‘on qurbonlari xotirasi muzeyi, Termiz arxeologik muzeyi va boshqa qator yangi muzeylar tashkil etildi.. Kurs ishining maqsadi: Muzey turlari va vatanimizdagi o’rni umumiy tushunchaga ega bo’lish. Kurs ishining obyekti va predmeti : Muzey turlari va ularning vatanimiz tarixini oʻrganishdagi oʻrni haqida tarixiy manbalardan foydalanish. Kurs ishining vazifalari: • Mavzuga oid manbalarni tahlil qilish va umumlashtirish. • Muzey turlari va ularning vatanimiz tarixini oʻrganishdagi oʻrnini o’rganish. • Muzeylarning yurtimizdagi o’rnini o‘rganish . Kurs ishining tuzilishi: Kurs ishi kirish qismi, ikki bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati hamda iborat 4 I bob O’lka tarixini o’rganishda muzeylarning ahamyati 1.1Muzey turlari. Turkistonda tashkil etilgan dastlabki muzeylar Bugungi kunda O‘zbekistonda tarix, oikashunoslik, badiiy, memorial, adabiyot, aniq fanlar muzeylari faoliyat koisatmoqda. Ularda o‘zbek va jahon xalqlari tarixi va madaniyatiga doir jami 1602280 dan ortiq turli eksponatlar saqlanadi. O‘zbekistonda muzeylar faoliyati 1991- yilga qadar mustaqillik davri g‘oyalariga zid holda o‘rganilgan, mavjud adabiyotlar va uslubiy qo‘llanmalardagi ma’lumotlar esa tarqoq holda boiib, muzeylar haqidagi maiumotlar yetarlicha emas edi. Shuningdek, muzeylammg faoliyati keng ommaga atroflicha yetkazib berilmagan. Foydalanilayotgan darsliklar va o‘quv qoilanmalar mazmun jihatdan eskirgan, ko‘pchiligi zamon talablariga javob bermasdi. Mustaqillik yillarida qadimiy shaharlar: Xiva, Buxoro, Shahrisabz, Termiz shaharlarining 2500, 2700 yillik yubileylarining oikazilishi, Amir Temur tavalludining 660 yilligi, Imom al-Buxoriy, Ahmad alFarg‘oniy, Jaloliddin Manguber di, Kamoliddin Behzod, Ogahiy kabi «Barhayot siymolar» yubileylannmg oikazilishi, «Alpomish» dostoni yaratilganining 1000 yilligi tantanalarining nishonlanishi yoshlaming ma’naviy-ma'rifiy tarbivasida muhim o‘rin egallashi shubhasiz 3 . Sobiq sovet davrida faqat «qizil imperiya» mafkurasiga xizmat qilgan muzeylar endilikda milliy o‘zlikni anglashga xizmat qilishi muhim hisoblanadi. Mustaqillik davrida muzeylar ishlariga alohida e’tibor qaratilmoqda. 1998-yil 12- yanvarda «Muzeylar faoliyatini tubdan vaxshilash va takomillash tirish to‘g‘risida»gi Prezident Farmoni e’lon qilindi. 175 Farmorida asosan O‘zbekiston hududida qadimdan shakllangan muzeylar faoliyatini takomillashtirish, muzev fondlarida saqlanib kelayotgan xalqimizning boy tarixini va mustaqilligimiz odimlarini o'zida aks ettiruvchi noyob eksponatlami avaylab-asrash, muzevlar fondini boyitib borish, muzeylami dunyoga olib chiqish va targib qilish, muzeylami zamon moddiy-texnika bazasini mustahkamlab, jahon muzevshunosligi tajribalarini qo‘llash kabi vazifalar qo'yilgan 2 . Muzey turlari. Respublikamiz hududida uch turdagi muzeylar mavjud: Birinchi turdagi muzeylarga ilmiy-tadqiqot, madaniy-ma’rifiy ishlar olib boriladigan muzeylar kiradi. Ikkinchi turdagi muzeylarga faqat bir soha bo‘yicha ilmiy-tadqiqot ishlarini olib boradigan muzey laboratoriyaga ega bo‘Igan maxsus muzeylar (masalan, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi qoshidagi bakteriologiya va mineralogiya muzeyi) kiradi. Uchinchi turdagi muzeylar faqat o‘quv turida bo'lib, ulaming asosiy vazifasi o'quv jarayonini tashkil etishdan iborat. Muzey turlari ko‘p jihatdan unda saqlanayotgan fondlaming xarakteriga va ular faoliyatining yo‘nalishiga bog‘liqdir. Shuningdek, turli fan sohalariga bo‘lingan muzeylar ham bor. Bu muzeylar orasida ko‘proq ma’lum bo‘lganlari yoki faqat o‘sha soha mutaxassislariga ravshan bo‘lgan ma’lum tarmoqni aks etuvchi muzeylar ham mavjud. Masalan, Toshkentdagi O‘zbekiston tarixi davlat muzeyi, tasviriy san’at muzeyi, Alisher Navoiy nomidagi adabiyot muzeyi va O‘zbekiston Respublikasi harbiy okrugi muzeylarini ko pchilik yaxshi biladi, ammo arxeologiya, etnografiya, harbiy-tarixiy, memorial, mintaqaviy, san’atshunoslik. texnika muzeylari ko'proq o'sha soha mutaxassislariga ayon. Turkistonda tashkil etilgan dastlabki muzeylar. Muzeylar inson madaniyatiga ikki yarim ming yil ilgari. ya’ni antik davrda kirib keldi. Lekin uning ma’nosi hozirgi muzey tushunchas idan ancha boshqachar oq bo‘lgan. Qadimgi Yunonistonda «museion» deb ma’budalar sha’niga e ’zozlanadigan maskanlami 2 Karimov I. А. Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish kontsepsiyasi // www. gov.uz. aytganlar. Bu maskanlar tabiatning go'zal joylarida, tog‘ etaklarida, daiyo va ko‘l boSlarida, bog‘-u rog'larda joylashgan. 176 ta Muzeylar o'zlarining ilk paydo bo‘lgan kunidan boslilab o'z zamonasini aks ettirgan va talab-ehtivojlanni ifoda qilgan, qisqacha qilib avtganda, zamon ko zgusi bo‘lgan. Hoziigi kunda ochiq osmon ostidagi muzeylar ham paydo bo‘ldi, ulaming asosini me’moriy va arxeologik yodgorliklar tashkil etdi. O’lkada muzey ochish masalasi 187l-yilda tabiatshunoslik, antropologiya va etnografiya havaskorlari jamiyatining Turkiston bo‘limi majlisida ko'tarildi. Shundan so‘ng Sirdaiyo viloyati harbiy gubematori general N. Golovachyov 1876-yilning 9-yanvarida muzey ochish bo yicha yig'ilish о tkazadi Majlisga N.Mayev, V.Oshanin, A.Vilkins, D.Yujakov va I.Krauzelar taklif etiladi. Shu tariqa Toshkent da muzey ochishga qaror qilinadi. 1876-yil 16-mart kuni «Туркестанские ведомости» gazetasi muharriri N. Mayev Toshkentda muzey ochish haqidagi bayonnomasini general-gubemator idorasiga jo ‘natadi. Rossiya istilosining dastlabki o‘n yili o‘tganidan so ng Turkistonda muzey tashkil etilishi masalasi olimlar tomonidan qo‘llab- quvvatlandi 3 . O‘rta Osiyoning istilo qilinishi davomida tartibli va uyushgan holda kolleksiyalar to‘plashga asos solingan. Bu jarayon rasmiy tarzda amalga oshirilgan. Bundan tashqari, O‘rta Osiyo xalqlari madaniyatiga oid osori atiqalami arzon garovga sotib olib, xususiy boylik orttirish payida bo‘lgan kishilar ham kam emas edi. Ular qatorida Zarafshon okrugi boshlig‘i general A. Abramov, Sirdaryo viloyati harbiy gubematori general N. Golovachyov, Amudaryo bo‘limi boshlig‘i A. Galkin va boshqalami ko‘rsatish mumkin. Rus olimlarining turli kolleksiyalar to'plash faoliyati bir tomondan Peterburg, Moskva muzey lari, kutubxonalari, ko‘igazma zallar zaxiralarini O‘rta Osiyo buyumlari va qo‘lyozmalari bilan to‘ldirishga qaratilgan bo‘lsa-da, ikkinchi tomondan ma'lum vaqt o‘tib, mahalliy muzeylar tashkil etish hamda ilmiy jamiyatlaming rivojlanishiga turtki bo‘ldi. 0 ‘z ishlarining fidoyilari bo‘lgan olim, o‘lkashunos va shifokorlar qo‘Iyozmalar kolleksiyalarini yig‘ib, ommaviy kutubxonalami tashkil etish ishlarini boshladilar. 1870-yili Toshkentda Turkiston xalq kutubxonasi tashkil etildi. Xususiy kolleksiva to‘plovchilari xizmati tufayli qator qimmatbaho qo‘lvozmalar asrab qolindi. Kutubxonasida saqlanayotgan arab, fors va 177 turkiy qoiyozmalar tavsifi 1883-yiIda E.Kal tomonidan nasbr etilib, ilmiy jamoatchilikka taqdim etildi. Rossiya istilosidan so ng ilmiy tadqiqot ishlarining aksariyati Turkistonning moddiy boyliklarini o‘rganish, ulardan foydalanishga qaratidi. A. Fedchenko, V.Dokuchayev, I.Mushketov va boshqalaming tuproqshunoslikka oid tadqiqotlari O’rta Osiyoda zamonaviy ilmiy fanlarga asos soldi. 0 ‘lkamizda muzeylami tashkil etish tashabbuskorlari sifatida A. Fedchcnko, I.Mushketov, V. Oshanin, V. Bartold va boshqalami keltirib o‘tishimiz mumkin. Ulaming asarlarida geologiya, geografiya, botanika, zoologiya, mineralogiya, numizmatika, tarix, etnografiya va qadimiy yodgorliklarai o‘rganishga oid tadqiqotlar ham mavjud edi. Ular ilmiy jamiyatlar a’zosi sifatida to'plangan maiumotlami muzeylarga joylashtirib, ulaming rivojlanishiga zamin yaratdi A. Fedchenkoning Turkiston general- gubematori yozgan axborotida: «Turkistonni muvaffaqiyatli rivojlantinsh uchun uning tarixi, madaniyati va tabiati bilan tanishib chiqish lozim, muzey esa buning uchun ulaming eng yaxshi vositadir», - deb yozadi. Turkistonda tashkil etilgan ilk muzeylar faoliyati. 1876-yilda O'rta Osiyoda birinchi muzey tashkil etildi. Lekin davlat tomonidan bino berilmaganligi uchun, N.Mayev o‘zining ipakchilik maktabidan muzey uchun ikki xona ajratdi. Ko‘p o'tmay, muzey Statistika boiim i ixtiyoriga o‘tkaziladi. Muzey ta’minoti uchun yiliga 300 so‘m ajratiladigan boidi. Bundan tashqari, ba’zi shaxslaming moddiy yordamlari ham kelib tushgan. N.Mayevning yozishicha, muzey faoliyati uchun yiliga 1600 soinlik mablag‘ talab etilgan. 1877-yiining yanvariga kelib, muzey etnografiya, ishlab chiqarish texnologiyasi, qishloq 1.2O‘zbekistonda 1917-1990-yillarda tashkil etilgan muzeylar faoliyati. 876-1880-yillar muzey faoliyatining muhim bosqichi boldi. Shu yillarda numizmatika, etnografiya boiimlari boy kolleksiyalar bilan toidirildi. Turkiston general-gubematori M.G. Chemyayev (1882-1884) farmoniga binoan 1883-yili muzey xalq kutubxonasiga qo‘shib yuborildi. Asosiy mablag" kutubxonaga ajratiladi. General-gubematorlik mahkamasi ixtiyoriga o‘tgan muzeyga yangi tayinlangan ralibarlaming aksariyati yetarli malakaga ega boimasligi, muzey ishining nozik jihatlarini 178 tushunmasligi unga m om etilgan osori atiqalaming yo‘qolib ketishiga olib keladi. Turkiston muzeylarini boyitish, o’lkadagi yodgorliklami saqlashda havaskorlaming xizmati katta edi. Rus olimlari Turkiston o'lkasim oiganishda, 0 ‘rta Osiyo xalqlari hayoti bilan tanishish davomida mahalliy ziyolilar, turli xalq vakillari bilan bevosita muloqotda bo‘ldilar. N. Veselovskiy, V. Bartold, E. Kal, A. Samoylovichlar o ‘z ilmiy tadqiqotlarida mahalliy aholi orasidan yetishib chiqqan havaskorlar tomonidan berilgan ma’lumotlarga ko‘proq tayandilar. Ulaming ilmiy axborotlari, xabar va maktublarida mahalliy oikashunoslar faoliyati keng tasvirlangan. Turkistonda N. Veselovskiy rahbarligida o‘tkazilgan ilmiy tadqiqotlarda qatnashgan toshkentlik savdogar Akrom Asqarov yirik kolleksionerga aylandi. 1887-yili Rus imperatori arxeologiya jamiyati a’zosi Akram Asqarovni «Arxeologiyada erishilgan yutuqlari uchun» kichik kumush medali bilan taqdirlaydi Uni Parijdagi ilmiy arxeologiya jamiyatiga ham a ’zolikka saylaydi. A.Asqarov arab, rus tillarini puxta bilgan o‘z zamonasining yetuk ziyolisi boigan. A.Asqarov o‘z vasiyatnomasida to‘plagan kolleksiyalarini hukumatga topshirilishini iltimos qilgan. Ammo uning oiimidan keyin to‘plagan osori atiqalari alohi da- sotilib, turli odamlar qoiiga o‘tib ketadi. A.Asqarov kolleksiyasining katta qismi - 14 mingta tanga va 200 ta buyum Turkiston general-gubematori A.Vrevskiy farmoyishi bilan Peterburgga, Imperator arxeologiya komissiyasi ixtiyoriga jo ‘natiladi. Mahalliy havaskor Mirza Abdulla N.I. Veselovskiy bilan ham aloqada boigan. Veselovskiy uning kolleksiyasini ko‘rib chiqib, undan 1202 buyum, shu jumladan 11 ta tilla, 77 ta kumush tanga, 951 dona chaqa, 18 muhr, odamlar, hayvonlar va boshqa narsalar tasviri tushirilgan 6 ta tosh sotib olgan. Asosiy muzeylar qatorida Toshkentda 1914-yili S.Zaverinning Turkiston savdo mollari muzeyi ish boshladi. Lekin bu muzey ba’zi bir sabablarga ko‘ra tez orada yopiladi. Muzey faoliyatining ijobiy tomonlarini ham alohida ta’kidlash mumkin 4 . Muzeyda saqlangan eksponatlar nafaqat olimlarga, balki keng jamoatchilik ommasiga oikani har tomonlama o‘rganishga imkoniyat yaratdi. Muzeydagi eksponatlar tar179 tibsiz tarzda va rejasiz yig‘ilgan boisa-da, fanning ma lum bir sohasi bo‘yicha foydalanish mumkin bo'lgan har xil kolleksiyalar to’plangan edi. Ushbu davrda respublikada yigirmadan ortiq tarix va oikashunoslik muzeylari faoliyat ko'rsatgan. Shuningdek. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi tizimidagi muzeylar soni ko‘paydi. XX asming 60-80- yillarida o‘lkashunoslik muzeylari markaziy muzeylar fondlaridan olingan ashyo, buyum va hujjatlar hisobiga boyib bordi. Bu davrda muzey tarmoqlarini qayta tashkil etish va kengaytinsh ishlari davom etdi va ma’lum strukturaviy o‘zgarishlar sodir boridi. Asosiy o‘rinni tarixiy va memorial muzeylar egalladi. Mavjud tarixiy va oikashunoslik muzeylarining barchasida yangi tuzum yutuqlarini namoyish etib, uning g‘oyalarini keng ommaga singdiruvchi ekspozitsiyalar paydo boidi. O’kashunoslik muzeylarining tipologik tizimi ishlab chiqildi. Asosiy etibor tomoshabinlaming siyosiy va m a’naviy ongini oshirishga qaratildi. Namangan viloyati o‘lkashunoslik muzeyi- 1920-yili Namanganda oikashunoslik muzeyi ochildi. Muzey ochilishida Namangan shahridagi 1-rus o‘rta maktabining fizika o‘qituvehisi Vladimir Ivanovning xizmati katta boidi. U 1919-yilda Xalq taiimi nozirligiga yozgan xatida o‘quvchilarga puxta bilim berish maqsadida Namangan shahar maktablaridagi barcha fizika o‘quv asboblarini bir joygayig‘ishni va yagona fizika kabineti, tashkil qilishni taklif etdi. Bu taklif xalq talimi nozirligi tomonidan qabul qilindi. Shuning negizida oikashunoslik muzeyi ochildi. Namangan oikashunoslik muzeyi fondlari eksponatlar sotib olish hisobiga boyidi. Namangan oikashunoslik muzeyidan Moskvadagi Tretyakov galereyasi va Sankt- Peterburgdagi Ennitaj muzeylariga bir necha asarlar yubonlgan. Shuningdek, fondlami boyitish uchun muzey xodimlari Parg‘ona vodiysini qamrab oluvchi tematik ekspeditsiyalar uyaishtiradilar. S’nu zaylda muzey fondlari etnografik, tabiatshunoslik, arxeologik eksponatlar bilan boyidi. Urush yillarida 0 ‘zbekistonda muzey tarmoqlari vaqtinchalik qisqardi. Bu jarayon Namangan oikashunoslik muzeyiga ham ta’sir qildi. 180 Eksponatlar vaqtinchalik viloyat o‘rta maktablariga taqsimlandi. Natijada ko‘pgina muzey eksponatlari yo'qohb ketdi. 1961-yili O'zbekiston rassomlari uvushmasi qoshidagi 0 ‘zbekiston Badiiy ko‘rgazmalar direksiyasi Namangan viloyati oikashunoslik muzeyiga 50 ta tasviriy san’at asarlanni sovg'a qildi. О‘zbekiston davlat san ’at muzeyi. Turkiston Xalq Komissarlari Sovetining 1918-yil 19-apreldagi dekreti bilan knyaz N. Romanovning Toshkentdagi majmualari davlat mulki deb e’lon qilindi. Uyi esa muzeyga aylantirildi. Knyaz to‘plagan tasviriy va amaliy san’at namunalari asosida Markaziy badiiy muzey tashkil etildi. 1941-yildan bu muzey 0 ‘zbekiston xalqlari tarixi muzeyiga qo‘shib yuborildi. 1945-yili alohidagi muzey sifatida O‘zbekiston davlat san’at muzeyi nomi bilan atalib, faolivat ko'rsata boshlaydi. Mazkur muzey juda boy eksponatlar to‘plamiga ega boidi. Ibtidoiy jamoa tuzumi davridan to zamonaviy davrgacha boigan tasviriy va amaliy san’atning noyob namunalari, muzey ekspozitsiyasidan joy oldi. Buxoro viloyati o ‘lkashunoslik muzeyi, Buxoro muzeyi ilk bor 1922-yilda tashkil etilib, ba’zi sabablarga ko‘ra yopiladi. Buxoroda qavta muzey ochish taklifi Zarafshon viloyati prezidiumi va eski Buxoro shahar qo‘mitasi vigilishida ilgari suriladi. Mazkur yigilish mazmuni 1926-vil 7-dekabrda 37-sonli Ekspozitsiyaning birinchi boiimida, Buxoro okrugi qadimiy obidalaming fotosuratlari, Sayfiddin Boxarziy (XIV asr) qabriga qo‘yilgan yog‘och sag‘ana, Bahovuddindagi amirlar sag‘anasidan olib kelinib, badiiy ishlov berilgan ikkita qabrtosh, Buxoro va Samarqand me’moriy obidalarining sirli koshinlaridan lavhalar, Afrosiyobdan topilgan ossuariy boiaklari va sirli idish parchalaii namoyish etilgan edi. Etnografiya boiim ida qadimgi mehnat qurollari, cholg‘u asboblari, yozuv anjomlari, ot-ulov aslahalari, kiyim-boshlar, Kitob, Hisor, Qarshi, Buxoro, Nurota choponlari, zargarlik va kashtachilik buyumlari va hokazolar yigilgan. Shuningdek, numizmatika boiimida qadimgi tangalardan tortib sovet davrigacha boigan qog‘oz pullar namoyish qilingan. Zoologiya boiim i eksponatlarining soni kamroq boiib, to‘qsonga yaqin mahalliy fauna vakillarining nusxalari boigan. 181 Muzey xodimlari qanchalik o g ir shaioitda ishlamasin, ilmiy safarIar tashkil etib turganlar. Ular ilmiy muassasalar bilan aioqa bogiab. muzev uchun eksponat to‘plashgan. Masalan. 1934-vilning birinchi yarmida muzeyning ilmiy xodimi Goncharova Moskva va Leningradga ikki oyga yuborilgan. Muzey xodimi u yerda markaziy muzeylar faoliyati bilan tanishgan, fondlami hisobga olish, saqlash, ekspozitsiya tuzish ishlarini o‘rgangan. Muzeyda oikashunoslik ixtisosligi 1945-yili shaharning qadimiy me’moriy obidasi Arkka ko‘chirilganidan so‘ng to ia shakllanadi. Bu bino 300 yil davomida Buxoro hukmdorlarining qarorgohi vazifasini o‘tagan. 1948-yili Sitorayi Mohi Xosa filialida tarixiy maishiy boiim am^liy san’at boiim iga aylantiriladi. Toshkent tabiat muzeyi. Toshkent tabiat muzeyi Toshkentning eski shahrida 1926-yiIning 1- yanvarida ochildi 5 . Mazkur muzey 1921-yilning 1-mayidan boshlab Toshkentning eski shahar qismida ish olib borgan Eski shahar muzeyi asosida tashkil etiladi. U qishloq xo‘jaligi yo‘nsilishida boiib, respublikada birinchi tarmoq muzey hisoblanar edi. 1930-yili muzeyning geologiya, geografiya, botamka, zoologiya, antropologiya boiimlari 0 ‘rta Osiyo tabiati va ishlab chiqarish kuchlari muzeyiga aylantirtladi. 1935-yildan esa umumiy tabiat ixtisosligidagi O‘zbekiston Davlat tabiat muzeyi sifatida qayta tashkil etiladi 1945-yili muzey 0 ‘zbekiston Fanlar akademiyasi muassasalari tizimiga о .ka^iladi va « 0 ‘zbekiston Fanlar akademiyasming tabiat muzeyi» deb ataladi. 1963-yili Madaniyat vazirligi tasarrufiga o‘tkazildi. Qo‘qon shahar o ‘lkashunoslik muzeyi. Qo‘qon shahar oikashunoslik muzeyi 1924-yili qishloq xo‘jaligi ko‘rgazmasi asosida tashkil etiladi. Muzey binosi uchun sobiq Qo‘qon xoni Xudovorxonning saroyi ajratiladi. Mazkur bino 1871-yili qurilgan boiib, noyob tarixiy me’moriy obida hamda muzey vazifasini o‘taydi. Barcha o‘lkashunoslik ixtisosligidagi muzeylar singari, Qo'qon oikashunoslik muzeyi ekspozitsiyasi ham qadimgi Qo‘qon tarixini yoritib beruvchi ekspozitsion materiallardan iborat edi. Inqilobdan keyingi davr siyosatiga oid eksponatlar, qishloq xo jaligt faoliyatini. sanoatdagi rivojlanish va o ik a tarixini, flora-faunasining turli jabhalarini o'zida aks ettiruvchi eksponatlar ham muzey ekspozitsiyasidan joy olgan edi. Tasviriy san’at asarlari uchun ham bir boiim ajratilgan. 182 Qo‘qon shahar oikashunoslik muzeyini «muzey ichidagi muzey» deb bejiz aytishmagan. Chunki yuqorida aytib oiilganidek, muzey binosi sobiq xon saroyi boigan. Qoraqalpog ‘iston Respublikasi о ‘Ikashunoslik muzeyi. Qoraqalpog iston Respublikasida ham boshqa qo‘shni viloyatlardagi kabi rus olimlari va mahalliy aholi o'lka tarixini har tomonlama o'rganishgan. Mana shu tadqiqotlar negizida 1927-yili To‘rtko‘l shahrida birinchi oikashunoslik muzeyi tashkil etiladi. Ammo ba’zi bir sabablarga ko‘ra uning ishi to‘xtatiladi va 1929-yili muzey o‘z faoliyatini davom ettiradi. Muzey ilk tashkil etilganida uning ekspozitsiyasida tabiat, inqilobgacha boigan o'tmish va zamonaviy davr boiimlari hamda suratlar galereyasidan iborat boigan. Keyinchalik ekspozitsiya kengaytirilib, uchta boiim ga ajratiladi. Birinchisi oikaning umumiy fizik- geografik xarakteristikasini ochib beradi. Ikkinchi boiim oikaning qadimgi va inqilobdan oldingi davrini o‘zida aks ettiradi. yili qishloq xo jaligi yutuqlari koigazmasi uyushtirildi. Ushbu ko‘igazma asosida viloyat о‘Ikashunoslik muzeyi tashkil etildi. Eksponatlar orasida ibtidoiy jamoa tuzumi davrining mehnat qurollari, rang-tasvir, grafika, haykaltaroshlik asarlari, fotohujjatlar va hokazolar mavjud edi. Andijon viloyat oikashunoslik muzeyi 1935-1941-villardan viloyat hududida o‘tkazilgan ilmiy safar va ekspeditsiyalar jarayonida arxeologiya, etnografiya hamda oika tabiiy boyliklari bo Sacha kolleksiyalar umumlashtirildi. Muzey eksponatlari Andijon viloyatining ijtimoiy- iqtisodiy rivojlanishi, Farg‘ona vodiysi xalqlarining etnografik o‘ziga xosliklarini, dehqonchilik, chorvachilikning rivojlanishini, oikaning manbalarini har tomonlama o'rganishga imkoniyat yaratadi. Surxondaryo viloyat o‘Ikashunoslik muzeyi. Surxondaryodagi muzey ham qishloq xo‘jaligi ko'igazmasi asosida 1933-yili tashkil etilgan. Dastlab u Surxondaryo tumanlararo davlat muzeyi deb atalgan. 1935- yilda viloyat muzeyi, 1964-yildan boshlab esa oikashunoslik muzeyi deb atala boshlangan. 1933-yilda respublika viloyatlari muzeylarini yiriklashtirish maqsadida ulaming ishini qayta ko‘rib chiqish boshlangan. Xugusan, Sur183 xondaryo okrug ijroya komiteti qarori bilan Termizdagi Surxondaryo tumanlararo davlat muzeyi okrugi va shahar ahamiyatiga ega bo‘lgan muzeyga aylantirildi. Sherobod tumani oikashunoslik muzeyi esa uning filiali boiib qoldi. Shu yili muzeyda jonli tabiat burchagi tashkil etilib, keyinchalik u Termiz hayvonot bogi sifatida muzeydan ajralib chiqdi. Surxondaryo okrug muzeyi ekspozitsiyasi tabiat, inqilobgacha boigan o'tmishi va zamonaviy davr tarixi boiimlariga boiingan. Birinchi boiim da viloyatning hayvonot va nabotot dunyosi o'rin oldi. Madaniy voha zonasida ingichka tolali paxtaning turli navlari hamda shakarqamish namoyish qilindi. Ikkinchi boiim da Teshiktosh va Machay g ‘orlaridagi arxeologik topilmalar, Zarautsoy va Bitik Chashma devoriy naqshlari, ro‘zg‘or buyumlari, haykalchalar, saroy devorlaridagi naqsh parchalari, Xonaqatepa va Xayrobodtepa haykaltaroshligi va qadimgi Ayritom frizi fotonusxalari joylashgan edi. buyumlar ko‘rgazmasi asosida vujudga keldi. 1938-yili muzey uchun podsho amaldori Polovsevning XIX asr oxirida qurilgan sobiq qarorgohi binosi ajmtildi Bu bino juda ко'rkam boiib, me’moriy yodgorlik sifatida ham qarash mumkin. Muzey eksponatlari ko‘p marotaba Polsha, Hindiston, AQSH, Fransiya, Daniya, Shvetsiya, Belgiya va boshqa davlatlarda boiib oigan ko‘rgazmalarda namoyish etilgan. 1937-yili Parijda o‘tkazilgan xalqaro ко rgazmalarda xonatlas va beqasam yaratuvchi ustalari oltin medalga sazovor boiganlar 6 . 6 Alimov I. , Ergashev F, Во ‘tayev A. Arxivshunoslik. -Т.: Sharq, 1997 15 II bob. O’lkamizda tashkil etilgan muzeylar faolyati 2.1 Mustaqillik yillarida O'zbekistonda yangi tashkil etilgan muzeylar va ulaming faoliyati Mustaqillik davrida muzey ishining takomillashu vi. O‘zbekiston mustaqilJikka erishgandan so‘ng muzey va muzeyshunoslik ishiga davlat siyosati darajasida e’tibor berila boshlandi. Prezident Farmoni, Vazirlar Mahkamasining maxsus qarorlari, « O‘zbekmuzey» tashkilotining ta’sis etilishi, «Muzeylar to‘g‘risida»gi Qonunning qabul qilinishini alohida e’tirof etish kerak. Jahon muzeyshunosligi tajribalarini qoilashga zarur shart-sharoitlar yaratish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1998-yil 12-yanvardagi Farmoni qabul qilindi Ushbu hujjat O‘zbekistondagi muzeylar faoliyatida burilish nuqtasi boiib, ulaming tarixida yangi davr boshlanganini anglatadi. Mustaqillik davrida muzeyshunoslik va muzey ishiga oid dastlabki maxsus hujjat O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan 1994-yil 23-dekabrda qabul qilindi. Albatta, bu hujjat o‘z davri uchim muhim ahamiyat kasb etdi. Unda respublika muzeylarining vazifalari, istiqbollari belgilab berildi. Hujjatda O‘zbekiston muzey boyliklari fondi to‘g‘risidagi Nizomni, muzeylarda saqlanayotgan tarixiy-madaniy boyliklami ro‘yxatga olish, jamlash va saqlash tartibi to‘g‘risida yo'riqnoma ishlab chiqish va tasdiqlatish ko‘zda tutildi, O‘zbekiston Respubiikasidagi muzeylar ishining yagona tizimini vujudga keltirish, ular faoliyatini muvofiqlashtirish va uslubiy yordam ko‘rsatish uchun O‘zbekiston Respublika si Madaniyat vazirligining markaziy apparati taikibida uchta xodimdan iborat Muzey ishlari bosh boshqarmasini tuzish ko‘zda tutildi. Hozirgi kunda tarixiy durdonalami asrab-avayJash, o'tmish osori atiqalarini, nodir qoiyozmalami ilmiy jihatdan o‘rganish har taraflama tadqiq etilishiga jiddiy e’tibor berilmoqda. Xususan, O‘zbekiston Res185 publikasi Prezidentining 1998-yil 12-yanvarda qabul qilingan «Muzeylar faoliyatini tubdan yaxshilash va takomillashtmsh to'g‘risida»gi Farmoni muzeylar O‘zbekiston hududida qadimdan shakllangan muzeylar tizimini yanada takomillashtirish, ularni xalqning ma’naviyaxloqiy kamolotida tutgan o‘mini vuksaltirish, muzey fbndlarida saqlanib kelinayotgan xalqimizning boy tarixini, mustaqilligimiz odimlarini aks ettiruvchi noyob, nodir eksponatlami avavlab-asrash lozimligi ta'kidlandi. Ularni o‘rganish, boyitib borish, dunyoga olib chiqish va taig'ib etish, xalqimiz ongida milliy g‘urur va iftixor, istiqlol va Vatanga sadoqat tuyg'ulanni kuchaytirish yoiida keng foydalanish lozimligi ko'rsatildi. Muzeylami zamon talablariga mos yuqori malakali mutaxassislar bilan ta’minlash, moddiy-texnika bazasini mustahkamlab, jahon muzeyshunosligining eng ilg‘or tajribalarini qoilash uchun zarur shart-sharoitlar yaratish lozimligi ta’kidlandi. Farmonning birinchi bandida O‘zbekiston Respubhkasi Madaniyat vazirligi va tegishli idoralarga mavjud barcha turdagi muzeylar faoliyatini muvofiqlashtirish, zarur ilmiy-uslubiy yordam ko‘rsatishni ta’minlash maqsadida « O‘zbekmuzev» jamg‘armasi tashkil etilishi ko‘zda tutildi. «Muzeylar to‘g ‘risida»gi Qonun. 2008-yil 12- sentabrda O‘zbekiston Respublikasining «Muzeylar to‘g‘risida»gi Qonuni qabul qilindi. Ushbu Qonunning maqsadi muzeylaming tashkil etilishi va faoliyati sohasidagi munosabatlami tartibga solishdan iborat. Qonun 8 bob, 36 moddadan iborat boiib, 1-bobda umumiy qoidalar, ya’ni Qonunning maqsadi, muzeylar to‘g‘risidagi qonun hujjatlari, asosiy tushunchalar o‘z ifodasini topgan. Bugungi kunda muzeylar sonining o‘sishi umumjahon jarayoni boiib, har besh yilda ular 10 foizga ko‘payib bormoqda. Faqat mustaqillik yillarida 0 ‘zbekistonda o‘ndan ziyod muzeylaming, xususan, Temunylar tarixi davlat muzeyi, Qatag‘on qurbonlari xotirasi muzeyi. Termiz arxeologik muzeyi, Olimpiya shon- shuhrati va boshqa muzeylaming tashkil etilishi ham yuqoridagi fikmi tasdiqlaydi. Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi doirasida 90 ta muzey mavjud boiib, shulardan 43 tasi tarix va oikashunoslik ixtisosligidagi muzevlardir. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi tasarmfida 186 to itta muzey boiib, O'zbekiston tarixi davlat muzeyi, Temuriylar tarixi davlat jarayonni ifoda etuvchi muzeylar soni ham tobora ko‘payib bormoqda. 1990-yillaming boshida O'zbekistonda jamoatchilik muzeylari keskin kamaydi. Ammo bugunga kelib, bu muzeylaming ba’zilari qayta tiklanib, konsepsiyasi tubdan o‘zgartirildi, Ularda faoliyat olib borayotgan xodimlar o‘zlarining kasbiy mahoratlarini oshirish uchun davlat muzeylari xodimlari qatorida malakalarini oshirish bilan shug uliamshmoqda. Ayrim jamoatchilik muzeylari awalgidek o‘z faoliyatini kengaytirib, davlat muzeyi maqomini olmoqda. Yana bir o‘ziga xos xususivat ayrim jamoatchilik muzeylarining «davlat muassasasiga aylanishi» emas, balki o'zining maqomini saqlab, kuchli va e’tiborli muzeyga aylanish harakatidir. Masalan, qadimiy Samarqand shahrida MDH va Boltiqbo‘vi davlatlari orasida yagona hisoblangan muzey joylashgan. Bu Xalqaro tinchlik va birdamlik muzeyi boiib, jamoat tashkiloti hisoblanadi 7 . U mustaqillik davrida Samarqand shahridagi «Esperanto» millatlararo do‘stlik klubi a’zolari tomonidan tashkil etilgan. «Xalq diplomatiyasi»ning turli xil nodir koigazmalari orasida «Jahon dastxati» loyihasi alohida o'rin tutadi. So‘nggi yillarda mamlakatdagi qator qadimgi shaharlar o‘zining 2500, 2700 yillik yubiley tantanalarini o‘tkazdi. UNESCO qarori bilan Xiva, Buxoro va Termizning 2500 yilligi, Shahrisabz, Qarshining 2700 yilligini nishonlash. ushbu shaharlardagi tarixiy obidalami tiklash, restavratsiya qilish qatorida, u yerlardagi muzey ishining tubdan yaxshilanishiga, kolleksiyalarining yangi arxeologik tadqiqotlar orqali toidirilishiga imkon berdi. Ulardan biri Termiz arxeologik muzeyi 2001-yilning 24-oktabrida tashkil etilib, o‘z faoliyatini 2002-yil 2-apreldan boshlagan. Termiz arxeologiya muzeyi O‘rta Osiyodagi yagona arxeologiya muzeyi hisoblanadi. . Ushbu zamonaviy inshoot sharqona me’morchilik uslubida qurilgan Mustaqillik sharofati bilan O‘zbekistonda yana bir tarixiy muzeyQatag‘on qurbonlari xotirasi muzeyi ochildi. Ushbu muzey mustabid 187 sovet tuzumi davrida qatag‘on etilgan fidoyi vatandoshlarimizning xotirasini abadiylashtirishga qaratilgan. Mazkur muzey 2002-yil 8-noyabrda tashkil etilib, 19 2.2 Mustaqillik yillarida tashkil etilgan muzeylar faolyati O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, Respublika «Ma’navivat va ma'rifat» Kengashi, «Shahidlar xotirasi» xavriya jamg‘armasmmg Fanlar akademiyasi tarkibiga kiritildi. Qatag‘on qurbonlari xotirasi muzeyining asosiy vazifasi quyidagilardan iborat: qatag‘onchilik siyosatining paydo boiish sabablari va oqibatlarini tadqiq etish va uni mamlakatimiz tarixining tarkibiy qismi sifatida aks ettirish; qatag'on qurbonlari xotirasini abadiylashtirish, ulami yod etish bilan bogiiq ma’naviy-ma’rifiy tadbirlami amalga oshirish va targ‘ib etish, muzey zaxiralari va ekspozitsiyalarini mamlakat hamda xorijdagi turli hujjatlar va boshqa eksponatlar bilan muntazam ravishda boyitib borish kabilar shular jumlasidandir. So'nggi yillarda tashkil etilgan muzeylardan biri Tasavvuf tarixi muzeyi bo‘lib, u tasavvuf ilmining O‘rta Osiyodagi yirik namoyandasi va xojagon tariqati asoschilaridan Abduxoliq G ‘ijduvoniyning 900 yilligi va Bahouddin Naqshbandiy tavalludi ning 685 yillik yubileylari munosab ati bilan ochildi. Undagi ekspozitsiyalar VII asrdan to XXI asr boshlariga qadar boigan davmi qamrab olgan. Tasavvuf taiimotining mohiyatini ochib bergan buyuk ilohiyotchi, faylasuf Abu Homid G'azzoliyning «Ayuha-l-valad» va «Ihyo ulum addin» asarlari fotonusxasi muzey eksponatlarida namovish etilmoqda. Abu Homid G ‘azzoliy islom aqidaparastlari bilan hurfikrli tasavvuf ahli o ‘rtasida vujudga kelgan jarlikni bartaraf etishga harakat qilib, islom aqidalarini so‘fiyona g‘oyalar bilan uvg‘unlashtirishga muvaffaq boigan buyuk mutafakkirdir. So‘fiyona g‘oyalami o‘zining «Devoni hikmat» asarida nazmiy bayon etib bergan Ahmad Yassaviy faoliyatini aks ettimvchi eksponatlar ham muzey zallaridan munosib o‘rin olgan. Xojagon tariqati asoschisi Abduxoliq G‘ijduvoniy va uning ustozi Yusuf Hamadoniy ma’naviy faoliyatiga doir qo‘lyozmalar, turli maishiy-xo‘jalik buyumlari alohida vitrinada joylashgan. Bugungi kunda mazkur muzeyning O‘zbekistondagi tasavvuf tarixini o‘rganish va targ‘ib etishda ahamivati kattadir. Temuriylar tarixi davlat muzeyi Amir Temur targ‘ib qilish, chuqur insonparvarlik mhi !88 bilan sug‘orilgan tarixiy yutuqlarimiz va an’analarimiz asosida yosh avlodni vatanparvarlik mhida tarbiyalash maqsadida O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1996-yil 14-martdagi 99-sonli qaronga binoan juda qisqa muddatda Toshkent shahrida barpo etildi. Muzey xalqimiz va xorijiy mamlakatlardan tashrif buvurgan mehmonlar ishtirokida 1996- vilning 18-oktabrida tantanali ravishda ochildi. O‘zbekiston Tasviriy san’at galereyasi. O‘zbekiston Tasviriy san’at galereyasi 2004-yili Toshkent shahrida ochildi: Galereya binosi qisqa muddat ichida qurib bitkazilgan boisa-da, xalqaro standartlarga javob beruvchi eng zamonaviy texnika vositalari bilan jihozlangan. U yerda o'matilgan eng zamonaviy jihozlar eksponatlarni namoyish etish va asrash uchun zarur boigan eng qat’iy harorat, namlik tartiblarini ta’minlash va qoiiqlash shartlariga rioya etish imkomni beradi. San’at galereyasida ma'ruzalar va kinozallar, kutubxona, mohir usta studiyasi, ustaxonalar o‘rin olgan. Shubhasiz, bu ko‘rgazmalar yangi majmuani xalqaro darajadagi san’atshunoslik markaziga aylantiradi. Uning ekspozitsiya-ko‘rgazma maydoni 3500 kvadrat metrga teng. Shuningdek, galereya zarur texnikaviy uskunalar bilan jihozlangan majlislar zaliga ega boiib, bu yerda ko‘rgazmalar, taqdimot marosimlari, seminarlar, amaliy uchrashuvlar, filmlar namoyishlari va boshqa tadbirlar o‘tkaziladi. Tasviriy san’at galereyasi zallarida XX asr boshidan hozirgi kungacha y aratilgan 0 ‘zbekiston tasviriy san’ati asarlarining boy to‘plami, shuningdek O‘rta Osiyoda zarb etilgan noyob tangalar kolleksiyasi namoyish etilmoqda 8 . Yunus Rajabiy uy-muzeyL Buyuk o‘zbek kompozitori, musiqa san’atining yetuk ustasi Yunus Rajabiyning holdir. Zero, o‘zbek xalqi yilnomasida oltin harflar bilan bitishga munosib voqealar aynan Sohibqiron Amir Temur hamda Temuriylar bilan chambarchas bogiiqdir. Muzeydagi Temuriylar tarixiga oid noyob eksponatlar O‘zbekiston viloyatlaridagi yirik muzeylardan keltirilgan, shuningdek, 1996-yilda Parijda Amir Temur tavalludining 660 yilligiga bagishlab oikazilgan koigazmadagi eksponatlar ham muzeyga o'tkazilgan. Muzeyda arxeologiya, etaografiya, numizmatika yodgorliklari, qoiyozmalar, tasviriy san’at namunalari bor. Muzey xazinasida 190 O‘zbekiston tarixini aks ettiruvchi 3 mingdan ortiq ashyolar saqlanadi. Shundan «Asosiy fond»ga 1971 ta, «Yordamchi fond»ga 1090 ta ashvo kiritilgan. Hozirgi kunda muzey ekspozitsiyasidan 1700 dan ortiq eksponat joy olgan. Bular - Amir Temur va temuriylar davri tarixiga oid qoiyozmalar, yozishmalar, kumush va mis tangalar, Go‘ri Amir maqbarasidan olingan ashyolar, sopol va mis buyumlar, me’moriy qoplamalar, XIX-XX asrlarga oid kitoblar. tangalar va etnografiyaga oid buyumlar va h.k. Muzey xazinasida O’‘zbekiston aholisi hamda chet davlatlarning sovg‘alari ham mavjud. Muzeyning keng ko‘lamli ishlarini 2017-yilgi hisobotni tahlil qilish orqali ham kuzatishimiz mumkin 9 . 9 Ochildiyev F.B. Tarixiy o'lkashunoslik. - Т.: Universitet, 2008. Xulosa Mustaqillik sharoitida jamiyatdagi yangi o`zgarishlarni amalga oshirish jarayonida, jamiyat a`zolarini, demokratik tafakkur va milliy g’oya ruhida tarbiyalash vazifalarini bajarishda biz yuqorida ko`rib chiqdik, muzeylarning ahamiyati ortib bormoqda. Albatta har qaysi xalq yoki millatning ma`naviyatini uning tarixi o`ziga xos urf-odat va an`analari, hayotiy qadriyatlardan ayri holda tasavvur etib bo`lmaydi. O`zbekiston Respublikasidagi muzeylar va tarixiy me`moriy yodgorliklar millatning madaniy uyg’onishi, milliy g’oyani targ’ib etish, xalq ongida milliy g’urur va qadriyatlarni kuchaytirishda, mustaqillik g’oyalariga sodiqlik hissiyotini, demokratiya va taraqqiyotga ishonchni mustahkamlashda muxim rol o`ynaydi. Bu borada prezident Islom Karimovning “Tarixiy xotirasiz barkamol kishi bo`lmaganidek, o`z tarixini bilmagan xalqning kelajagi ham bo`lmaydi”, “Tarix-xalq ma`naviyatining asosidir”, “Tarixiy xotirasiz kelajak yo`q”, “O`zlikni anglash tarixni bilishdan boshlanadi”, “Inson uchun tarixdan judo bo`lish-hayotdan judo bo`lish demakdir” degan ahamiyatga molik so`zlari muzeylar va muzey xodimlari uchun dasturamal bo`lib xizmat qilmoqda 10 . Ajdodlarim izdan meros qolgan nodir- noyob eksponatlar ni asrab – avaylashimiz, asrlar osha salobat to`kib bizgacha etib kelgan me`moriy obidalarimizni, arxeologik yodgorliklarimizni himoya qilishimiz, shuningdek, ikkinchi jahon urushi davri, azob-uqubatlari, xalqlarimizni matonatli jasoratlari bosib o`tgan hayot yo`llarini atroflicha o`rganishimiz hamda kelajak avlodlarga etkazishdek muqaddas ishlarni amalga oshirishimiz zarur. Mustaqilligimiz sharofati tufayli mamlakatimizda insonni e`zozlash, milliy va ma`naviy qadriyatlarimizni tiklanishiga katta e`tibor qaratilmoqda. Shu jumladan Namangan viloyat hokimligining bevosita rahbarligi ostida viloyatning “Ikkinchi jahon urushi”ga, “Qatog’on qurbonlarini yod etish”ga oid yo`nalishlarni o`rganish, urush ishtirokchilarining hayot yo`lini jangovor ishlarini umumlashtirish, tiklash bo`yicha keng ko`lamli, xayrli ishlar amalga oshirilib kelinmoqda. Bunda ayniqsa viloyat “Xotira va qadrlash uyi” ilmiy xodimlari O`zbekiston Respublikasi “Kamolot” yoshlar ijtimoiy harakati viloyat kengashi bilan hamkorlikda olib borayotgan ishlari diqqatga sazovordir. Vatan tarixi, xotirasi aynan muzeylarda aks etadi. Respublikamizda faoliyat olib borayotgan 80 dan ortiq davlat muzeylari turli toifalarda va turli yo`nalishlarda bo`lib, bugungi kunda xalqimiz va turli mamlakatlardan tashrif buyurgan ziyoratchilarning ham ma`naviy, ham ma`rifiy jihatdan ongini, ruhiyatini boyitishda muhim amaliyot kasb etmoqda [11] . 2008 yil “Muzeylar to`g’risida”gi Qonun qabul qilindi. Bu esa muzey xodimlari faoliyatini yanada jonlantirish bilan birga mas`uliyatini ham oshirdi. Muzey xodimlari faoliyati, muzeylarga oid bukletlar, kitoblar, suratlar ko`rgazmasi tashkil etib borilmoqda. Umuman axolini, o`quvchi yoshlarni tarbiyalashda muzeylarning roli beqiyosdir. Chunki barcha eksponatlarda tarixiy jarayon, ajdodlar nafasi bor. Ular qoldirgan ma`naviyat, boy merosni avaylab-asrash, avlodlarga etkazish esa muqaddas burchimizdir. Ushbu bitiruv ma`naviy ish mavzusining tahlili, shunday xulosalarga kelishimizni va shu yuzasidan quyidagi taklif va istaklarni keltirib chiqardi: -Mustabid- sovet davrida muzeylarining ijobiy jihatlaridan tashqari salbiy tomonlari ham kuzatildi. Muzeylarning rivojidagi etakchi o`rin mutaxasislar emas, kompartiya va uning rahbarlari egalladi. Muzeylarning asosiy yo`nalishlari xalqni kommunistik ruhda tarbiyalashdan iborat bo`ldi. Ma`muriy yodgorliklar (masjid va madrasalar) ombor, yotoqxonalar va boshqa narsalarga aylantirildi va hakazo. -O`zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgach, muzey ishiga davlat siyosati darajasida e`tibor qaratildi. -Muzeylarni ixtisoslik bo`yicha malakali kadrlar bilan ta`minlash zarur; Foydalanilgan adabiyotlar: Rahbariy adabiyotlar 1.Mirziyoev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. Toshkent.: O‘zbekiston. 2017. 2.Mirziyoev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga quramiz. Toshkent.: O‘zbekiston. 2017. 3.Karimov I. А. Oʼzbekiston XXI asr boʼsagʼasida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari. – Toshkent: Oʼzbekiston, 1997. – 325 b. 4.Karimov I. А. Tarixiy xotirasiz kelajak yoʼq.. –Toshkent: Oʼzbekiston, 1998. – 31b. Ilmiy adabiyotlar Annavev Т., Shaydullayev Sh. Surxondaryo tarixidan lavhalar. -Т.: Meros, 1997 Mirza Salimbek ibn Muhammad Rahim. Tarixi Salimiy. OlzR FA SHI. Qo‘lyozma №2016. Muhammad Ali Baljuvoniy. Tarixi nofeiy. Tojik tilidan tarjima. So‘zboshi va izohlar mualliilari ShVohidov, Z. Choriyev - Т.: Akademiya, 2001. VohidovМ.М., Mirzayev Sh.R. Me’morchilik. 1-qism. Me’morchilik tarixi. - Т.: «Tafakkur», 2010. Булатова В.А., Шишкина Г.В. Самарканд. Музей под открытым небом. - Т., 1986. Вамбери А. Путешествие в Средней Азии. - СПб., 1865. Костенко Л.Ф. Путешествие в Бухару русской миссии в 1870 г. - СПб., Б.И., 1871. Логофет Д.И. Бухарское ханство под протекторатом России. Т. I. -СП б., 1911. Маев Н. Реионгноссировка горных путей в Бухарском ханстве // Известия. ИРГО. Т. XV. - СПб., 1879. Пугаченкова Г.А. Самарканд. Бухара. -М., 1968. Реклю Элизе. Земля и люди. Всеобщая география Среднеазиатских ханств. - СПб.: Изд. картогр. зав. А. Илина, 1883. Сами Мирза-Абдул Азим. Тарихи салагани мангитиа. - М.: Наука, 1962. 15. Alimov I. , Ergashev F, Во ‘tayev A. Arxivshunoslik. -Т.: Sharq, 1997. Сулейманов Р.Х. Древний Нахшаб. - Т., 2000. Сухарева О.А. К истории городов Бухарского ханства. -Т., 1958. Сухарева О.А. Квартальная община позднефеодального города Бухары. -М., 1976. 26

MUNDARIJA

KIRISH

I bob O’lka tarixini o’rganishda muzeylarning ahamyati

1.1 Muzey turlari. Turkistonda tashkil etilgan dastlabki muzeylar

1.2 O‘zbekistonda 1917-1990-yillarda tashkil etilgan muzeylar faoliyati

II bob O’lkamizda tashkil etilgan muzeylar faolyati

2.1 Mustaqillik yillarida O'zbekistonda yangi tashkil etilgan muzeylar

2.2 Mustaqillik yillarida tashkil etilgan muzeylar faolyati

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar

Купить