O’rta Osiyo shaharlari bo’yicha olib borilgan tadqiqotlar - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Март 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	История

O’rta Osiyo shaharlari bo’yicha olib borilgan tadqiqotlar

Купить

O’rta Osiyo shaharlari bo’yicha olib borilgan tadqiqotlar

Reja : 1) Manbashunoslik va tarixshunoslikda O’rta Osyo shaharlari haqida malumot 2) O’rta Osyo shaharlari paydo bo’lishi haqida arxeologik manbalar 3) Rus olimlari tomonidan O’rta Osiyo shahrlarini o’rganishi 4)Tolostov, Redveladze, A.Asqarov larni O’rta Osyoda shaharlarni o’rganishda qo’shgan hissasi.

• Manbashunoslik va tarixshunoslikda O’rta Osyo shaharlari haqida malumot Antik manbalar . Eng qadimgi tariximizni o‘ragnishda antik, ya’ni yunon va rim manbalarida keltirilgan ma’lumotlar muhim va nodir ma’lumotlar hisoblanadi. SHuni ta’kidlab o‘tish kerakki, antik mualliflarining birontasi O‘rta Osiyo tarixiga oid alohida, maxsus asar yozmagan. Qolaversa, o‘sha zamonda «O‘rta Osiyo» degan jo‘g‘rofiy tushunchaning o‘zi ham yo‘q edi. Ammo yunon va rim tarixchilari o‘zlarining boshqa mavzularga bag‘ishlangan asarlarida yo‘l-yo‘lakay qadimgi O‘rta Osiyoga doir jo‘g‘rofiy, tarixiy va etnografik ma’lumotlar berganlar. YUnon va rim mualliflarining ma’lumotlari to‘g‘rilik darajasi turlichadir. Bu ma’lumotlarning asosiy qismi tasvirlangan voqealarda

Это изображение , автор: Неизвестный автор, лицензия: CC BY-NC-ND

• SHunday bo‘lsada, antik mualliflar bergan ma’lumotlarni tanqidiy taxlil etish asosida qadimgi tariximizni imkon qadar teranroq o‘rganishimiz kerak. Qadimgi yunon va rim tarixchilarining SHarqqa bo‘lgan qiziqishi asosan ikkita voqea bilan, aniqrog‘i yunon-fors urushlari va Iskandar Makadonskiyning Ahamoniylar davlatiga qarshi yurishi bilan bog‘liqdir. Vatanimiz tarixini yoritgan ilk tarixiy asar – bu Geradotning «Tarix» asaridir. Bu asar yunon-fors urushlari tarixiga bag‘ishlangan. Lekin muallif mazkur urushlargacha bo‘lgan davrdagi YUnoniston, Lidiya, Midiya va Ahamoniylar davlati tarixiga oid batafsil ma’lumotlar keltiradi. «Tarix»ning keng qamrovli, serqirra va ayni paytda yaxlit asar ekanligi tufayli uning muallifi Geradot

• Geradot Eron shoxi Kir II ning massagetlar diyoriga qilgan yurishi, massagetlar malikasi To‘maris tomonidan tor-mor etilishi va halok bo‘lishi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni, shuningdek baqtriyaliklar, xorazmiylar, issedonlar, saklar haqida, ularning turmushi, urf-odatlari, harbiy qurollari va kiyimlari haqida qiziqarli ma’lumotlar keltiradi. Geradot bu halqlarning ijtimoiy xayotida ayollarning teng xuquqliligi va baland maqomi haqida yozadi. Bu ma’lumotlardan kelib chiqib, o‘sha davrda O‘rta Osiyo xalqlari xayotida matriarxat sarqitlari saqlanib qolganligini taxmin etish mumkin. Geradot bu halqlarda kannibalizm (odamho‘rlik) xollari uchrashi haqida axborot beradi, urug‘dagi sog‘lom va nuroniy qari odamni so‘yib, uni

Это изображение , автор: Неизвестный автор, лицензия: CC BY-SA-NC

• Gerodotdan farqli o‘laroq, Ktesiy faqat o‘zi ko‘rgan yoki eshitgan axborotlarnigina emas balki uydirma ma’lumotlarni ham o‘z asariga kiritgan. SHu sababdan uning asarlaridan foydalanishda o‘ta extiyorkorlik zarurdir. Ktesiyning Ossuriya podshosi Ninning O‘rta Osiyoga qilgan harbiy yurishlari haqidagi ma’lumotlarni ishonchli emas. Ktesiy o‘z asarida birinchi marta Zoroastr (Zardusht) nomini tilga oladi. U sehrgar va Baqtriya podshosi bo‘lganligi ta’kidlanadi. Zardusht podsho bo‘lgan emas, albatta. Lekin uning nomini tilga olganligi va bu nom Baqtriya bilan bog‘langanligi zardushtiylik dini shu mamlakatda, ya’ni Baqtriyada vujudga 14 kelganligi to‘g‘risidagi tahminlarni quvvatlovchi dalillardan biridir. Ktesiy baqtriyaliklarning Eron shoh

• O’rta Osyo shaharlari paydo bo’lishi haqida arxeologik manbalar • Rivojlangan o‘rta asrning birinchi taraqqiyot bosqichida Somoniylar olib borgan markazlashtirish siyosati mamlakatning iqtisodiy jihatdan yuksak darajada rivojlanishiga sabab bo‘ldi. Shaharlar o‘sdi va ularning iqdisodiy savdo aloqalari mustahkamlandi. Masalan, arab tarixchi va geograflarining ta’kidlashicha, birgina Choch va Iloqda 50 dan ortiq shaharlar bo‘lgan. Shaharlarda hunarmandchilikning kulolchilik, shishasozlik , temirchilik, yog‘och va terini ishlash hamda to‘qimachilik sohalari rivojlangan. X asr oxirlarida Movarounnahrda qoraxoniylar hukmronligi o‘rnatildi. Qoraxoniylar somoniylarning mamlakatni boshqarish, pul zarb etish va boshqa an’analarini davom ettirganlar. Ammo, oltin dinor zarb qilmaganlar. Arab tarix

• Quva shahrining IX-X asrlarda eng rivojlangan davri bo’lgan. Shaharni arxeologik jihatdan o‘rganishda B.A.Latinin, V.D.Jukov, A.N.Bernshtam, V.A.Bulatova, I.Ahrorov, Yu.A.Zadneprovskiy, B.X.Matboboyevlarning xizmatlari katta. Shaharning eng quyi madaniy qatlami I-III asrlarga oid. Quvani muntazam ravishda o‘rganish 1956-yildan boshlangan. 1996-1999 yillarda O'zRFA Arxeologiya instituti tomonidan tadqiqot ishlari olib borildi. Shaharning mil.avv. V-IV asrlarga oid topilmalar topilgan. Bular charxsiz qo'lda yasalgan, osti qismi yumaloq idishlar va kulolchilik charxida ishlangan yupqa idishlar topilgan. Ularning sirtiga bo‘yoq bilan geometrik naqsh berilgan. Ark va shahriston V-VII asrlarda mudofaa devori bilan mustahkamlangan. Shaharning 3 qismi ham mudofaa devori bilan o‘ralgan. U

• Quva ustalari o'zlari ishlagan shishalari bilan mashhur bo'lgan. U yerda o'tkazilgan arxeologik tadqiqotlar natijasida ko‘plab shisha buyumlar topilgan. Ular nihoyatda yupqa ishlangan qadah, atir sepkich, mushk-anbar taratkich, qon bosimini tushurgich-alambika, grafin, atir -upa idishlari, tibbiyot kolbalaridir. Shishasoz ustalar qurilish oynalari ham ishlab chiqarganlar. Ular yasagan oynalar derazalar va tuynuklarga qo‘yilgan bo‘lib, qora ranglilari ham uchraydi. Rivojlangan o‘rta asr shaharlarida yangi bino turlari vujudga kelgan. Jumladan , masjidlar, minoralar, maqbara, karvonsaroy, sardoba, xonaqoh va boshqalar. IX asr boshlarida binolarni qurishda xom g'isht va paxsa ishlatilgan. Keyinchalik ma’muriy va jamoa binolarini qurishda pishiq g'ishtdan foydalanila bos

Это изображение , автор: Неизвестный автор, лицензия: CC BY-SA-NC

• Bu davrda pishiq g’ishtdan dastlabki imoratlar bunyod qilina boshlangan. Bunga Buxorodagi Ismoil Somoniy maqbarasini misol keltirish mumkin. Bu inshoot Ismoil Somoniy davrida (873-907 yy.) qurilgan. Bu maqbara nafaqat O‘zbekiston, balki butun O‘rta Osiyo me’morchiligi durdonasi hisoblanadi. Imorat kubsimon shaklda bo‘lib, tashqi tomonlarining uzunligi 10 metrga yaqin, ichki tomoni 7,2x7,2 metr bo'lib, usti gumbaz tarzida yopilgan. Binoning qurilishida ishlatilgan asosiy g‘ishtning razmeri 23x23x3 sm, kichkina g‘ishtlar 12x12x3 sm, yirik g‘ishtlarning o'lchami 60x63x6,5 sm bo'lgan. Maqbaraning qurilish uslubi ilk o‘rta asrlardagi otashparastlar ibodatxonasining olovxonasiga o‘xshaydi. Samarqand viloyati Tim qishlog‘idagi Arab-ota maqbarasi ham bu davrga oid diqqatga sazovor bi

• Rus olimlari tomonidan O’rta Osiyo shahrlarini o’rganishi • XIX asrning ikkinchi yarmida o'rta Osiyo CHor askarlari tarafidan bosib olingach , bu erga rus olimlari kelib ko'plab tadqiqot ishlarini olib bordilar. SHunday murakkab va og'ir sharoitda ham o'lkashunoslar o'z fikr va mulohazalarini erkin bayon etishga harakat qilganlar. 4 O'rta Osiyoga kelgan olimlar o'lkadagi ilg'or mahalliy ziyolilarning namoyandalari bilan yaqin aloqada bo'lardilar. Mustamlaka ma'muriyati O'rta Osiyo xalq ommasining milliy ongini o'stirishga yordamlashishni aslo ma'qul ish deb bilmasdi, aksincha, mahalliy xalq ommasi o'rtasida tarixiy bilimlarni biroz darajada keng targ'ib etish, ular diqqatini qadimgi zamon yodgorliklarini o'rganishga tortis

• S.Koriev «geografik nomlar ma'nosini bilasizmi?» Toshkent. 1970 yil. Z o'rganilishiga asos soldi. Uning to'plagan ma'lumotlari asosida Tyanshanda Al’p muzliklari mavjudligi masalasi ijobiy hal qilindi, nemis geografi Gumbol’dtning Tyanshandagi vulqon hodisalari h,aqidagi fikrlari rad qilindi. Tyanshanni tekshirish rus geografiya fanining eng muhim xizmatlaridan biridir. Rus tabiatshunosi va sayyohi A. P. Fedchenqo (1844—1873) Turkiston tabiatini o'rganishda katta rol’ o'ynadi. U Farg'ona vodiysi bilan Oloyni birinchi marta tekshirib chiqdi; Oloy orqasidagi tizma tog'lar va uning eng baland cho'qqioini ochish sharafi ham unga nasib bo'lgan, u Zarafshon vodiysi bilan Qizilqumni ham tekshirib chiqqan»: Geolog va geograf I. V. Mushketovning (1850 — 190

• Faqat Kaspiy va Orol dengizi sohillarida, Sirdaryo va Amudaryoning etak tomonlari, Balxash ko'li sohillari va boshqa ba'zi joylarda bir qadar aniq yarim instrumental va ko'z bilan o'lchangan tasvirga olishlar o'tkazilgan edi, xolos. Harbiy topografiya bo'limi oldida tabiiy kontrastlari bir-biridan keskin farq qiladigan juda katta hududni keng ko'lamda suratga tushirishdek mashaqqatli vazifa turardi. Bo'lim «xizmat yuzasidan lozim bo'lgan» ba'zi bir zarur xo'jalik va harbiy ehtiyojlarni ta'minlash bilan cheklanib qolmasdan, O'rta Osiyoning bosh xaritasini tuzish ishiga kirishib ketdi. Turkiston bosib olingandan keyin o'lkani xaritaga tushirish va iqlimini o'rganish uchun ilmiy baza yaratish masalasi tug'ildi. 1867 yilda Toshk

• Tolostov, Redveladze, A.Asqarov larni O’rta Osyoda shaharlarni o’rganishda qo’shgan hissasi. • Hozirgi zamon fanlari mazmuniga qarab uch qisimga (ijtimoiy,tabiiy va texnika fanlariga) bo`linadi. Bularning har biri o`ziga mos ko`pgina qo`shni fanlarni qamrab olib, butun bir sistemani tashkil qiladi. Matematika fanlar sistemasida muhim bir sohani tashkil qiladi va yunoncha “Ilm,fan “degan ma’noni anglatadi. Shuningdek matematika – qadimiy fanlardan biri bo`lib, boshqa arifmetika, geometriya, keyinchalik algebra, matematik analiz, analetik geometriya kabi fanlarni birin-ketin o`zida shakllantirib, ularni takomillashtirib bordi. Quyida matematika fanida kashfiyot qilgan olimlar SCIENTIFIC PROGRESS VOLUME 2 ǀ ISSUE 1 ǀ 2021 ISSN: 2181-1601 Uzbekistan www.scientificprogress.uz Page 266 faolyat

• o`xshashlik haqidagi ta’limotni yaratdi. Ayniqsa, u to`g`ri burchakli uchburchak shaklidagi figuraning biror tomoni uzunligini amalda o`lchash mumkin bo`lmasa, uni qolgan ikki tomon uzunliklari orqali aniqlovchi teoremani isbot qildi. Bu teorema Pifagor nomi bilan atalib, uning dovrug`ini butun olamga yoydi. So`zim orasida shuni keltirib o`tmoqchimanki qadimda Yunonistonda bir olim biron-bir yangilik yoki kashfiyot qilganida uning kashfiyotiga bir buqa so`yilar va ushbu kashfiyot xalqga ma’lum qilinar edi, ammo Pifagor o`zining yuqoridagi teoremasini yaratganda unga atab 40 ta buqa so`yilgan ekan. Bundan ko`rinib turibdike Pifagor qadimgi davrning buyuk kashfiyotlaridan birini qilgan. Keyinchalik bu teorema Ferma ulug` teoremasini kashf qilinishiga olib keldi. Yana bir buyuk qomusiy olim

Купить