O’rxun-Enasoy obidalari - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	414.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	История

O’rxun-Enasoy obidalari

Купить

O’rxun-Enasoy obidalari O`rxun-Enasoy obidalari 5-7 asrlarda qadimgi turk tilidagi va yozuvidagi tarixiy yodgorlik sifatida qadrli. Mo`g`ulistondagi O`rxun va Janubiy Sibirdagi Enasoy daryolari sohillarida topilgani uchun ham shunday nomlangan. Mo`g`ulistondan Shimoliy dengizlargacha, Uraldan Saxalinga qadar davom etgan hududda shu yozuvdagi yodnomalar uchraydi. Shimoliy Kavkazda 15 asrda ham O`rxun yozuvidan foydalanilgan. O`zbekiston hududida (Farg`ona, Surxondaryo v.b. joylar) dan 20 dan ortiq turkiy-run yozuvi yodgorliklari topilgan.

O’rxun-Enasoy obidalari Yirik O`rxun bitiklari Kultigin, Bilga xoqon, To`nyuquq va boshqa bu yozuvdagi yodnomalar (mas. Irq bitigi) adabiy manba sifatida qahramonlik qissa va dostonlariga mazmunan yaqin keladi. Kultigin bitiktoshi 732 y. Turk xoqonligi (551—745)ning lashkarboshisi sharafiga o`rnatilgan. Bitiktosh ikki qismdan: Kichik va Ulug` bitikdan (muallifi Yo`llig tigin) iborat. Vatan manfaati yo`lida xizmat qilish, mamlakatning mustahkam, osoyishta bo`lishi uchun kurash bitikoshlarda bosh maqsad ekani aytiladi. Asarda Tabg`ach, Tibet, Sug`d, Turgash, Qirg`iz kabi joy nomlari tilga olingan. Enasoy bitiklari marsiya va madhiya janrlarining qadimgi turk adabiyotidagi ildizlari haqida tasavvur beradi.

O’rxun-Enasoy obidalari Bitiktoshlar 19 asr oxirlarida topilib, U.Tomsen tomonidan o`qilgan va ilmiy muomalaga kiritilgan. Ba`zi yodgorliklar deshifrovka qilingan emas. AQSh, Polsha, Vengriya, Finlyandiya va Turkiyada ham o`rganilgan. Rossiyada V.Radlov, S.Malov, I.Stebleva ishlari ma`lum. O`zbekistonda Fitrat, A.Qayumov, N.Rahmonov v.b. asardan namunalar va tadqiqot ishlarini chop qildirgan.

TO'NYUQUQ BITIKTOSHI • Mazkur obidalarning topilishi O'rxun hamda Enasoy daryo- larining havzalari bilan bog'liq. • O`rxun- Enasoy yodgorliklari dastlab O'rxun, Selenga va Toli daryolari atrofidan, Shimoliy Mo'g'ulistondan Shimoliy Mo`g`ulistonda toshga bitilgan obidalar shaklida topildi. • O`rxun-Enasoy obidalari “tosh bitiklari” deb ham yuritiladi. Buning sababi ko'pgina yodgorliklarning qabr toshlariga o'yib yozilgan. • «To'nyuquq» bitiktoshi 2 ta ustunga yozilgan. Ularning biri 170, ikkinchisi 160 sm dan iborat. Bu yodgorlikni Yelizaveta Klemens 1897- yilShimoliy Mo'g'ulistonda turmush o'rtog'i Dmitriy Klemens bilan birgalikda izlab topgan. Bitiktosh Ulan-Batordan 66 km Janubi-Sharqdagi Bain — Sokto manzilidan topilgan va hozir ham sh

KUL TIGIN BITIKTOSHI • «Kul Tigin» bitiktoshi marmardan ishlangan, balandligi 3 m 15 sm, qalinligi 41 sm, tub qismi 1 m 24 sm bo'lib, yuqoriga tomon torayib borgan. Yodgorlikni rus ziyolisi N.M.Yadrinsev(1842-1894) 1889-yili Mo'g'ulistonning Kosho Saydam vodiysidagi Ko'kshin — O'rxun daryosi qirg'og'idan topgan. U Ulan-Batordan 400 km janubda, Qora Balgasun shahri xaroba- laridan 40 km shimolda joylashgan. Yozuvlar o'ngdan chapga va yuqoridan pastga qarab bitilgan. • «Bilga xoqon» bitigini ham N.M. Yadrinsev topgan. U Kul Tigin bitiktoshidan 1 km janubi-g'arbga o'matilgan. Uning bo'yi 3 m 45 sm, eni 1 m 72 sm, qalinligi 72 sm, bitiktosh ag'darilib, uchga bo'lingan va ayrim satrlari nurab, yozuvlari ham zarar ko'rgan. U 80 satrdan ibor

Купить