O‘zbek milliy kurashining halq og‘zaki ijodida ifodalanishi va mustaqillik davrida rivojlanishi - Физическая культура - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	3.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	28 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Физическая культура

O‘zbek milliy kurashining halq og‘zaki ijodida ifodalanishi va mustaqillik davrida rivojlanishi

Купить

“ O‘zbek milliy kurashining halq og‘zaki ijodida ifodalanishi va mustaqillik davrida rivojlanishi ” mavzusida

M U N D A R I J A KIRISH. .................................................................................................................. 3 O‘ZBEK MILLIY KURASHINING HALQ OG‘ZAKI IJODIDA IFODALANISHI VA MUSTAQILLIK DAVRIDA RIVOJLANISHI ..............5 1.1. Mustaqillik davrida о‘zbek milliy kurashining tashkil etilishi. ..........................5 1.2. Milliy kurashda kurashchilarning jismoniy tayyorgarligi................................12 II.BOB. MILLIY KURASHDA AMALIY USULLARNI O‘RGATISH TEXNIKASI VA TAKTIKASI .............................................................................20 2.1. Kurashchilar badan tarbiyasi bo‘yicha an’anaviy mashqlar.............................20 2.2. Milliy kurashda usullarni bajarish texnikasi.....................................................48 X

K I R I SH Ishning dolzarbligi : O‘zbek milliy kurashining halq og‘zaki ijodida ifodalanishi va mustaqillik davrida rivojlanishida tarixiy manbalarga tayanib qo‘yidagi ma’luotlar bilan yoritmoqchimiz. O‘rta Osiy halqlari og‘zaki ijodida milliy kurash qimmatli ma’lumotlar o‘z aksini topgan. Halq ijodida milli kurashning turli xususiyatlari kurash sharti va texnikasi haqida ham dastlabki ma’lumotlarni bilib olish mumkin. O‘zbekistonda sportni rivojlanishiga e’tibor berilib kelinmoqda. Ishning dolzarbligiga kelsak o‘rta Osiy halqlari og‘zaki ijodida milliy kurashini ifodalanishi dolzarb qilib olindi. Bugungi kunda sportning milliy kurashning ayrim qoidalriga o’zgarishlar kiritilmagani eng dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. Milliy kurash bilan shug`ull a nish boshqa mamlakat sportchilariga

– A hloqiy va iroda viy sifatlarni tarbiyalash; – Kurashc hi tayyorgarligining turli tomonlarini kompleks rivojlantirish va uni musob oq a faoliyatida namoyon qilish; - M uvaffaqiyatli mashg ‘ ulot va musoboqa faoliyati uchun zarur bо‘lgan nazariy bilimlar hamda amaliy tajribani egallash. Jismoniy tarbiyaga oid asosiy bilim va ko‘nikma malakalarini o‘zlashtiradilar, ulardan mustaqil mashg‘ulotda foydalanishi kerak. Ishning predmeti va obekti – Kurash markazi mashg ’ ulotlari jarayoni kuzatildi . Qarshi shahridagi 34 - maktabning 7 A – sinf o’quvchilari bilan olib borilgan dars jarayonlari . Ishning yangiligi : O‘zbek milliy kurashining halq og‘zaki ijodida ifodalanishi va mustaqillik davrida rivojlanishida tarixiy manbalarga tayanib holda ma’lu m otlar bilan yor itildi. Ishning ahamiyati –

I.BOB. O‘ZBEK MILLIY KURASHINING HALQ OG‘ZAKI IJODIDA IFODALANISHI VA MUSTAQILLIK DAVRIDA RIVOJLANISHI 1.1. Mustaqillik davrida о‘zbek milliy kurashining tashkil etilishi O‘zbek milliy kurashining halq og‘zaki ijodida ifodalanishi va mustaqillik davrida rivojlanishida tarixiy manbalarga tayanib qo‘yidagi ma’luotlar bilan yoritmoqchimiz. O‘rta Osiy halqlari og‘zaki ijodida milliy kurash qimmatli ma’lumotlar o‘z aksini topgan. Halq ijodida milli kurashning turli xususiyatlari kurash sharti va texnikasi haqida ham dastlabki ma’lumotlarni bilib olish mumkin. Masalan “Hasan va Zuhra” ertagida biz qo‘yidagilarni o‘qiymiz: “Oradan yetti yil o‘tib ketdi. Hasan va Zuhra ancha ulg‘aydilar. Kunlardan bir kuni Hasan bolalar bilan kurash tushibdi va shu zaylda butun qishloq bolalarini yengibdi. Hasan o

O‘zbek halqining sevimli va qadamiy og‘zaki ijodi namunasi bo‘lgan “Alpomish” dostonida ham kurashga alohida o‘rin berilgan. Undagi badiiy g‘oya hayotiy asosga ega bo‘lib, real tarixiy voqealar bilan qorishib ketgan. Dostonda polvonlarning bellashuvi, ularning kuchliligi, chaqqonligi, chidamligi, chidamligi, botirligi va kurashish usullarini qo‘llay bilishi hamda musobaqalar badiiy shaklda tasvirlangan. Jumladan, Barchinoyga bo‘lgan muhabbati to‘fayli sherdil bo‘lib ketgan Alpomish kurashda Ko‘kaldoshni osmonga otib yuboribkishilarni hayajonga soladi. Unda kurash usuli qo‘yidagicha tasvirlanadi: Mardlar olishmay, siltab otadi, maydon bo‘lsa ish ko‘rsatib ketadi. Bo‘sh odamning ishi keyin ketadi. Chertib Ko‘kaldoshni Ko‘kka otdi. Anga yer chiqib ketadi. Anga yer chiqib ketadi. Dostonda nafa

Mustaqillik tufayli о‘zbekning о‘zligi о‘ziga qaytdi. Unutilgan qadriyatlar, urf-odatlar qayta tiklandi. Milliy sport turi bо‘lmish kurashni rivojlantirish va jahon maydoniga olib chiqish masalasiga davrning dolzarb vazifasiga aylandi. Bu jarayonni amalga oshiradigan ishchi kuchi zaruriyati, ya’ni federatsiya tuzish vaqti yetib keldi. О‘zbekiston Kurash federatsiyasi 1991 yili tashkil topgan bо‘lib, 1992 yil 22 fevral kuni Toshkentda Kurash Milliy federatsiyasining meyoriy hujjatlari tasdiqlandi. Federatsiya Nizomi 1992 yil 11 martida Toshkent shahar Hamza tumani xokimi qarori bilan rо‘yxatga olindi. Uning birinchi Prezidentligiga kurash xalqaro qoidalari asoschisi Komil Yusupov saylangan. 1992 yilda Federatsiya Prezidentligiga Jо‘raqul Tursunov saylandi. О‘zbekiston Kurash Milliy federats

Qadim-qadimdan bu yurtning tо‘y va tantanalarida, milliy bayramu shodiyonalarida mard va alp yigitlar kurash tushib, xalqning olqishini olgan. Kurash mohiyatan halol yо‘l bilan g‘alaba qozonish degan ma`noni anglatadi. Bundan 2500 yil muqaddam taniqli grek faylasufi va tarixchisi Gerodot о‘z kundaliklarida kurash hozirgi О‘zbekiston hududida yashagan qadimgi xalqlarning urf-odatlari va an’analari qatoridan mustahkam joy olganini bayon etadi. Afsonaviy Alpomish dostonida kurash eng sevimli va keng tarqalgan yakka sport turi hisoblangani qayd etilgan. X asrda yashab о‘tgan va zamonaviy tibbiyot faniga asos solgan Sharqning buyuk olimi va mutafakkiri Abu Ali ibn Sino “kurash tan va ruh salomatligini ta’minlashning eng yaxshi vositalaridan biridir”, deb yozadi. XIV asrda buyuk davlat arbobi va

birinchi ta’sis yig‘ilishida yangi tashkilotning Nizomi, Kurashning xalqaro qoidalari qabul qilindi va assotsiatsiyaning rahbar organi – ijro qо‘mitasi saylandi. 1999 yilning aprel oyida Toshkentda kurash bо‘yicha 1 jahon chempionati musobaqalari bо‘lib о‘tdi. Mazkur jahon chempionatida 48 mamlakat vakillari ishtirok etishdi. Unda О‘zbekiston davlati rahbari, Kurash xalqaro assossiatsiyasi faxriy Prezidenti Islom Karimov qatnashib, ma’ruza qildi. 2000 yilda Antaliya shahrida (Turkiya), 2001 yilda Budapesht shahrida (Vengriya), 2002 yilda Yerevan shahrida (Armaniston), 2005 yilda Toshkent shahrida, 2007 yilda esa Ulan-Batorda (Mongoliya) oltita jahon chempionati musobaqalari о‘tkazildi. Kurash xalqaro assossiatsiyasi yosh avlod sportchilari о‘rtasida bu yakka kurash turini rivojlantirishga

2008 yilga kelib Kurash xalqaro assotsiasi dunyoning barcha qit’alaridagi 102 mamlakat milliy federatsiyalarini о‘zida birlashtirgan obrо‘li sport tashkilotiga aylandi. Ma’lumotlarga kо‘ra, bugungi kunda О‘zbekistonda ikki million nafarga yaqin kurashchi mavjud. Kurash о‘zbek xalqini о‘zida kо‘p asrlik falsafasini va qadriyatlarini mujassam etgan milliy sport turi bо‘lib, u insonparvarlik va qahramonlikni, raqibni hurmat qilish va unga yaxshi munosabatda bо‘lishni tarannum etadi. U barcha sport shinavandalari va polvonlarni о‘ziga birdek jalb etayotgani ham yuqoridagi fikrlarimizni tasdiqlaydi. Shu bois, har bir о‘zbekistonlik milliy kurashimizni vaqti kelib sport olamidagi eng nufuzli musobaqa – Olimpiada о‘yinlari dasturidan muhim joy olishiga chin qalbdan ishonadi. Ma’lum bir mashg‘ulot

4. Sheriklar bir-biriga yuzlari bilan qarab turadilar va qо‘llari bilan bо‘yinlaridan ushlab olib, kuch bilan raqib bо‘ynini egishga hamda uni muvozatdan chiqarishiga intiladilar. 5. Birinchi sherik orqasida yotib, ikkinchisining oyog‘ini qо‘llari bilan ushlab oladi, ikkinchisi birinchi sherikning oyog‘ini kо‘taradi, kurakda turishga chiqish uchun yordamlashadi. 6. Sheriklar bir-birlariga orqa qilib polda о‘tiradilar, oyoqlar orasi ochilgan, qо‘llarni tirsaklarda birlashtirilgan holda raqibni о‘z tomoniga og‘dirish uchun kuch bilan bellashadilar. 7. Sheriklar tо‘shak о‘rtasida orqama-oldin turib oladilar, ikkinchisi kuch ishlatib, sherigini orqasiga turtib, uni tо‘shakdan chiqarib yuborishga harakat qiladi. 8. Qо‘l panjalari bilan birgalikda bloklarga burash hamda yukni (girya, shtanga tos

Sportchining oldinda turgan musobaqa faoliyatiga moslashishi uni mas’uliyatli musobaqalarga tayyorlashda katta ahamiyatga ega. Buning uchun mashg‘ulot jarayonida oldinda turgan bellashuvlar xususiyatlarini qisman bо‘lsa ham modellashtirish lozim. Bu musobaqa uslubidan foydalanish hisobiga erishiladi. Musobaqa uslubi jismoniy, iroda va ma’naviy sifatlarni rivojlantirish, texnik-taktik xarakatlarni takomillashtirish uchun qо‘llaniladi. Mashg‘ulotda о‘yin uslubi ham katta ahamiyatga ega. Undan foydalanib, bir xildagi mashg‘ulot ishini bajarishda qulay emotsional xolatni yaratish, shuningdek chaqqonlik, mо‘ljallash tezligi, topqirlik, mustaqillik, tashabbuskorlik kabi sifat hamda qobiliyatlarni takomillashtirish mumkin. 1.2. Milliy kurashda kurashchilarning jismoniy tayyorgarligi Kurashchining

Masalan, og‘irroq vazn toifasidagi sherigini tashlash, sheriklarni almashtirgan holda o‘quv-trenirovka bellashuvlari bajariladi va h.k. Kurash texnikasi - bu musobaqa qoidalarida ruxsat etiladigan usullar, qarshi usullar va himoyalanishlar yig‘indisidir. Kurashning texnik tayyorgarligi shug‘ullanuvchining yuqori sport natijalariga erishishini ta`minlovchi harakatlar tizimini egallaganlik darajasi bilan tavsiflanadi. Kurashchining umumiy va maxsus texnik tayyorgarligi aniqlanadi. Umumiy texnik tayyorgarlik yordamchi sport turlaridagi har xil harakat malakalari hamda ko‘nikmalarini egallashga, maxsus texnik tayyorgarlik sport kurashida texnik mahoratga erishishga qaratilgan. Kurashda texnik tayyorgarlik bir qator murakkab vazifalarni hal etishga yo‘naltirilgan: - maksimal kuchlanishdan foyda

malaka hamda bilimlarni shakllantirish, shuningdek taktik mahoratni takomillashtirishga qaratilgan. Taktik tayyorgarlikning asosiy maqsadi sportchida musobaqada g‘alabaga erishish yoki yuqoriroq natijani ko‘rsatish maqsadida sport bellashuvini to‘g‘ri tashkil qilish hamda olib borish qobiliyatini tarbiyalashdan iborat. Sport taktikasini egallash jarayonida bir qator xususiy vazifalar hal qilinadi. Sportchi: - musobaqa vaziyatini shunday qabul qilishi va tahlil qilishi lozimki, ushbu vaziyatdan kelib chiqadigan taktik vazifalarni tushuna bilishi hamda qisqa vaqt ichida uni hayolan va harakat bilan hal etishi zarur; - musobaqada o‘z kuchidan shunday foydalanishi kerakki, raqib ustidan g‘alaba qozonish maqsadida, uni oxirigacha safarbar qila olishi lozim; to‘satdan o‘zgarib qolgan vaziyatlard

raqibining o‘ng oyog‘ining ichidan ilib orqaga tashlaydi yoki shuning teskarisi (chap oyoq bilan chap oyog‘ini). Ikkinchi yo‘li raqibining bir qo‘lini ikki qo‘llab ushlab og‘irlik markazini o‘ng yoki chapdan ushlasa chap oyog‘iga o‘tkazib amalni bajarsa bo‘ladi. Bajarishda uchraydigan xatolar: — raqibini tik turgan holatida bajarganda; — raqib og‘irlik markazini tovonlariga o‘tkazmasdan; — raqibning oyoqlari uzoqda bo‘lsa. 1. Saflanish, salomlashish, yo‘qlama qilish, mashg‘ulotning vazifasi va maqsadi bilan tanishtirish. 2. Umumrivojlantiruvchi va maxsus mashqlarni bajarish (yonga yiqilib, o‘z- o‘zini himoya qilish). 3. Kurashning amaliy texnikasini o‘rganish (ko‘krakdan otish usulini o‘rganish): a) qo‘l va beldan ushlab tashlash; b) ikki qo‘llab quchoqlab tashlash. Ko‘krakdan tashlash usu

o‘ziga qisib tortishi natijasida tepaga-orqaga tortib raqib oyoqlarini gilamdan uzib ko‘kragidan oshirib tashlaydi. Bajaruvchi raqibining belidan bir qo‘li bilan ushlab oldida turgan oyog‘ining orqasiga yaqin turgan oyog‘i bilan yurib, raqibining oyog‘ini orqasidan to‘sadi-da, ikkinchi qo‘li bilan esa gavdasini quchoqlab gilamdan uzib tashlaydi. Uslubiy ko‘rsatmalar: bu usullarni o‘rganishdan oldin iloji boricha kurashchi yiqilishdan himoya qilishni yaxshi bilishi kerak. O‘z-o‘zini himoya qilib yiqilishga ko‘p narsa bog‘liq, birinchidan, sherigi qo‘rqmay yiqiladi, ikkinchidan bir joyi shikastlanmaydi. Xullas usulni o‘rganish va uni shartli bajarish asosan o‘zini o‘zi yiqilishdan saqlash usullariga bog‘liq. O‘z o‘qi atrofida aylanib, elkadan tashlash usuli 1. Saflanish, salomlashish, yo‘qla

2. Bajaruvchi raqibining qo‘li va belbog‘ining ustidan olgan holatda (yonbosh usulining ushlashidan) bajaruvchi yonbosh usulini bajaradigan holatidan raqibining qo‘lini ushlagan tomonga burilib, oyog‘i bilan raqib oyog‘ini to‘sib chapga burilgan holda dumalab, o‘zi bilan raqibini tortib yiqiladi. Usulning eng foydali tomoni shundanki, ko‘p usullarni bu usul bilan kombinatsiya qilsa bo‘ladi. Masalan, yonbosh usulini ushlash holatidan raqib hozir menga yonbosh usulini qo‘llaydi, deb o‘yla maydi, yotibroq kurashadi. Bajaruvchi esa yonboshni ko‘rsatib, o‘z o‘qi atrofida aylanib raqibini burab yiqitadi. Bajaruvchi bo‘yni va qo‘lidan ushlagan holatda oyoqlar ichidan oyoq bilan ko‘tarish usulini bajarishga tayorgarlik holatlarini ko‘radi. Raqib esa bundan himoyalanib o‘z og‘irlik markazini tovonl

bo‘lishi kerak. Ayol kishining bo‘yi 160 sm bo‘lsa, og‘irligi 52—60 kg bo‘lishi lozim. Insonning vazni asosan, ovqatga, ichiladigan suv miqdoriga, mashg‘ulot vaqtidagi yuklamaga, yilning fasliga va nihoyat iqlimga bog‘liq. Antropometrik kuzatishlar, ya`ni og‘irlik, bo‘yning balandligi, yelka, qo‘l va bel dinomometrik kuchi kurashchining jismoniy rivoj lanishini ko‘rsatadi. Tomir urishi. Tomir urishiga qarab, yurak faoliyatini baholash mumkin. Shuning uchun jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ulla nuvchilar, asosan, tomir urishining ritmi va tezligiga alohida ahamiyat berishlari lozim. Tomir urishi odamning jinsi, yoshi va holatiga bog‘liq bo‘lib, ayollarda erkaklarga nisbatan 10 marta, bolalarda esa kattalarga nisbatan ancha tez uradi. Odatda, tomir bir daqiqada 60—90 marta urishi kerak,

O‘zbekiston viloyatlarida bu harakatlar «yonbosh usul» deb ham aytiladi. Kurashda shu usulni ko‘p bajarishadi, chunki belidan oshirib olgandan keyin raqibning qarshi usul qo‘llashi yoki himoyalanishi juda qiyinlashadi. Dong‘i ketgan polvonlar shu usulni asosiy usul hisoblashadi. Qashqadaryo viloyatidan Nortoji polvon , Abdurahmon Ochilov, Rustam polvon, Surxondaryo viloyatidan Chori polvon, Xurram polvon va boshqalar shular jumlasidandir. Bu polvonlar 81—100 kg. gacha vaznda kurashib, tez harakat qilish natijasida raqiblarni yutishar edi. Oyoqlar bilan yonboshdan ko‘tarib tashlash usulini bajarishdagi qulay sharoitlar: 1. Usulni bajaruvchi raqibning qo‘li va belidan oshirib ushlaydi. Ikki kurashchi faqat o‘ng holatda turadi. 2. Raqib oldinga qarab cho‘zilib egilganda, usulni bajarishga tay

II.BOB. MILLIY KURASHDA AMALIY USULLARNI O‘RGATISH TEXNIKASI VA TAKTIKASI 2 .1. Kurashchilar badan tarbiyasi bo‘yicha an’anaviy mashqlar Milliy kurashda amaliy usullarni o‘rgatish texnikasi va taktikasini o‘rgatishda qo‘yidagilarga amal qilish kerak. 1. Kurashchi, eng avvalo, kurash tex ni ka sini o‘rganishdan oldin yiqilayot ganda o‘zini saqlash usullari bilan ta nishishi va ularni o‘r ganishi lozim. Bu o‘zini o‘zi saqlash, hi moya usullari u yoki bu usul ning oxirgi soniyalarida, ya`ni yiqila yotganda bajariladi. Yiqilish usullari . Bu usulni o‘rga nishdan oldin shug‘ullanuv chiga, al batta, orqa, yon taraflarga dumalashni o‘rga tish lozim. Shu g‘ul lanuvchi o‘tir gan holda oyoqlarining tizzadan pastini qo‘llari bilan ko‘krak qa fasiga qarab tortadi va boshini gilamga tek kizmagan holda

Orqaga , yonga yiqilishdan saqlanish usullari . Bu holda shug ‘ ul lanuvchi orqasi bilan gilamda yotib oyoqlarini ko ‘ kragiga tortgan holda boldirlaridan ushlab orqaga dumalaydi . Keyin panjalari yoki kaftlarini gilamga urib , orqaga dumalaydi . Bu mashqni yaxshi o ‘ zlashtirgandan so ‘ ng , mashq biroz e gilgan holatda bajariladi . Bu mashq larni bajarayotganda shug ‘ ullanuvchilarning boshi ko ‘ krakkacha e gilishi , ya ` ni gilamga tegmasligi kerak . Qo‘llar e sa gavdaga nisbatan 45 gradusda joylashishi lozim. a b d Sakrab orqaga yiqilish (a, b, d). Taqiqlangan usullar Kurashda quyidagilar taqiqlanadi: a) raqibni boshi bilan tashlash; b) amalni bajargandan keyin raqibning ustiga gavda bilan tushish; d) raqibning burni va og‘zini berkitish; e) q o ‘l bilan b o ‘y i nni burash; f) boshni

Orqadan chalish usuli Kurashdagi bu usulni Qashqadaryolik taniqli kurashchi, sport ustasi Sayfulla Rasulov juda chiroyli bajarar e di. Bu amalni bajarishda ko‘p gina tajribali kurashchilar raqibning o‘ng yoqasini va o‘ng qo‘lini ushlab, doimo oldidan chalib chalg‘itadi, raqib esa oldinga yiqilmaslik uchun o‘zini himoya qilib, og‘irligini tovonlariga tashlaydi, kurashchi e sa bundan foydalanib raqibining orqasidan chalib yiqitadi. Orqadan chalish usulini bajarishdagi qulay sharoitlar 1. Raqib oyog‘ini oldinga q o ‘yib, sherigini o ‘ziga tortadi. 2. Og‘irligi bajaradigan oyog‘ida bo‘lsa, masalan, o‘ng oyog‘i ol dinda bo‘lsa, o‘ng oyog‘i bilan unga hujum qilish. 3. Qo‘llar yordamida raqibni muvozanatdan chiqarib, usulni ba ja rishga tayyorgarlik ko‘rish. Usulni bajarishda bir necha xil ushlas

2. Kurashchi chap oyog‘ini raqibning oyog‘i orasiga qo‘yayot ganda gavda og‘irligi bilan bosmaydi. 3. Kurashchi usulni bajarayotganda qo‘l mushaklarini qattiq ta ranglashtiradi. Bu usulni yaxshilab o‘rganish uchun murabbiy mashg‘ulotning oxirida 2 daqiqadan kurash tushiradi. Raqiblardan biri 2 daqiqa hu jum qiladi, ikkinchi kurashchi e sa qarshilik qilib yiqilmaslikka ha rakat qiladi. Bu usulni bajarayotganda kurashchi raqibni o‘ziga qulay ushlashi lozim. 2 daqiqadan keyin o‘rin almashiladi. G‘olib chiqishning asosiy sharti 1—2 daqiqa ichida kimni ko‘p usul bajarishiga bog‘liq. Kim ko‘p usul bajarsa, ya`ni yiqi ts a, shu yut gan hisoblanadi. Usulni o‘rganish uchun bajariladigan mashqlar 1-mashq. Gilamning ustiga bo‘r bilan to‘g‘ri chiziq chizing va sherigingizni shu chiziqqa to‘g‘rilab ko‘

3. Hujumchi usulni bajarayotganda uni ko‘tarib ko‘krakdan oshirib tashlash kerak. 4. Hujum vaqtida raqib burilishi bilan uning tovoniga chap (o‘ng) oyog‘ini qo‘yib, orqaga tortib yiqitadi. Mashg‘ulot 1. Saflanish, salomlashish, mashg‘ulotning maqsadi bilan ta nishtirish. 2. Sportchining umumiy va maxsus tayyorgarligi mavzusida suhbat. 3. Umumrivojlantiruvchi va maxsus mashqlarni bajarish. Yonga yiqilayotganda o‘zini himoya qilish. 4. Kurashning amaliy texnikasini o‘rganish, yoqasi va qo‘lidan ushlab, oldidan chalish: a) bir yo‘la ikki qo‘l bilan ushlab bajarish; b) o‘ng yoqasi va o‘ng qo‘lidan ushlab bajarish; d) belbog‘idan va qo‘lidan ushlab bajarish. Sportchining umumiy va maxsus tayyorgarligi Sportga ixtisoslashish sportchining har tomonlama rivojlanishiga moneylik qilmaydi. Aksincha,

Sportchi tomonidan o‘zlashtirilgan harakat ko‘nikmasi va mahorat doirasi qan chalik keng bo‘lsa (albatta, tanlangan sport turining o‘ziga xos xusu siyatlariga bog‘liq bo‘lgan me`yorda), harakat faoliyatining yangi shakllarini yaratish va ilgari o‘zlashtirilganlarini takomillashtirish uchun shunchalik qulay asos mavjud bo‘ladi. Yangi harakat shakllari ilgari tarkib topgan shakllar asosida paydo bo‘ladi va ularning u yoki bu e lementlarini o‘z ichiga oladi. Xilma-xil harakatlar uyg‘unligini o‘z lashtirish jarayonida bu yo‘lda uchraydigan qiyinchiliklarni yenga borish natijasida harakat faoliyatini yanada takomillashtirish muhim. Demak, sportda takomillashishning obektiv qonunlari sport mashg‘ulotlari chuqur ixtisoslashtirilgan jarayon bo‘lishi bilan birga, har tomonlama rivojlanishga ham oli

Surxondaryo viloyatidan O‘rol To‘rayev (og‘ir vaznda), samar qand lik Ravshan G‘ulomov va boshqalar bu usulni har xil ushlash holatlarida, biri-biriga o‘xshamagan tarzda bajarar e dilar. Keling, siz ham shu ajoyib usulni o‘zingiz sevgan polvonlardan birortasini ushlash yo‘llari bo‘yicha o‘rganing! Oldidan chalish usulini bajarishdagi qulay sharoitlar 1. Raqib hujum qilib qolishidan cho‘chib, o‘ng oyoqni orqaroqda ushlab turish. 2. Raqibni orqaga itarish. 3. Og‘irlikni hujum qiladigan oyoqqa o‘tkazish. Uslubni bajarishda taktik tayyorgarlik 1. Agar o‘naqay bo‘lsangiz raqibni orqaga qarab shunday itarish kerakki, u o‘z og‘irligini siz hujum qiladigan oyog‘iga o‘tkazsin. 2. Chap oyog‘ingiz bilan raqib o‘ng oyog‘ini o‘ng oyog‘iga o‘tkazishga majbur qilish kerak. 3. Raqibni tahlikaga solish yo‘

a b d Oyoqlar oldidan oyoq bilan chalish (a, b, d). oyog‘ining o‘rtasiga bukkan holda qo‘yadi. Bu vaqtda qo‘llar hara katini davom e ttiraveradi. Siltab tortayotganda o‘ng oyog‘ini raqib tizzalari ustidan o‘tkazib, oyoq uchida ko‘taradi. Hujumchi qo‘l lari bilan raqibni doimo pastga, chap yoniga tortishni davom e ttira di-da, gilamga tashlaydi. Uslubni bajarishdagi himoyalar 1. Hujumchi yaqinlashib kelishini payqagan raqib o‘zi va hu jumchi o‘rtasidagi masofani uzaytirishga harakat qiladi. 2. Hujumchining hujum qilayotgan oyog‘i harakatiga qarshi ha rakat qiladi. 3. Raqib hujumchi og‘irligini o‘ng oyog‘iga, ya`ni hujum qiladigan oyog‘iga o‘tkazishga harakat qiladi. 4. Raqib hujumchining hujum qiladigan oyog‘i orqasiga oyog‘ini qo‘yadi. Masalan, hujumchi o‘ng oyog‘i bilan sizga hujum qildi

1. Hujumchi oyog‘ini raqibning oyoqlari oldidan qo‘ymay, yonidan qo‘yadi. Bu e ng qo‘pol xato hisoblanadi, chunki bu bilan raqibining oyog‘ini shikastlashi mumkin. Bunday xatoga yo‘l qo‘ymaslik kerak. 2. Hujumchining oyog‘i raqibining oyoqlari oldiga qo‘yilganda tizzadan bukiladi. Hujumchining oyog‘i raqib oyoqlari oldida bir to‘siq shaklida bo‘lishi kerak. Xatolarni to‘g‘rilash 1. Hujumchi hujum qiladigan oyog‘ini, raqib oyoqlariga parallel qo‘yishi kerak. 2. Hujumchi oyog‘ini qo‘yganda raqibning tizzasiga suyanib turishi lozim. 3. Hujumchining usulni bajaradigan oyog‘i gilamda qattiq turishi kerak, ya`ni gilamdan xuddi sakragandek bo‘lsin. Usulni o‘rganish uchun bajariladigan mashqlar 1. Rezina lenta yoki belbog‘ni daraxtga bog‘lab, ikki uchidan ushlang-da, daraxtning oldidan chiziq chiz

4. Kurashning amaliy texnikasini o‘rganish (oyoqlarni yonidan oyoq bilan qoqish): a) yoqasi va yengidan ushlab bajarish; b) ikki qo‘lidan ushlab bajarish. Suhbat: usul deb birga bir olishuv va musobaqalarda raqibga qarshi ishlatiladigan amalga aytiladi. Harakat rejasi amallar yig‘indisidan iborat bo‘lib, uni tuzish uchun kurashchiga bilim va malaka zarur bo‘ladi. Kurashchi buning uchun, avvalo raqiblari ahvolini bilib, kurashish yo‘lini tanlaydi va uni amalda qo‘llash yo‘lini qidiradi. Musobaqada ko‘p kurashchilar qatnashishi mumkin. Har bir kurashchining o‘ziga yarasha uslubi bo‘ladi. Har bir kurashchi raqibiga qarshi kurashish rejasini oldindan o‘ylab qo‘yadi. Sportchilar kurashda har xil taktik usullardan foydalanishadi: a) hujum uslubi; b) himoya uslubi; d) hujum va himoya uslubi. Huju

Kurashchilar bellashuvi ularning fikr olishuvidir. Masalan, bir ku rashchi hujum qilsa, ikkinchisi himoyaga o‘tadi. Ma`lum vaqt o‘t gandan keyin ular o‘rin almashishlari mumkin. Shuning uchun kurash uslubini takomillashtirishda ikkalasiga ham birdek ahamiyat berish kerak. Kurash uslubini takomillashtirish uchun kurashchilarning biri hujum qilsa, ikkinchisi e sa faqat himoyalanishi kerak va ma`lum vaqt o‘tgandan keyin joylarini almashtiradi. Ku rashchilar shu tarzda hujum hamda himoya uslubini takomillashtirib borishlari lozim. O‘quv bellashuvlarida, mashg‘ulot vaqtida bu taktikani qo‘llash kerak. Himoya va hujum taktikasini puxta o‘zlashtirib olgandan keyin musobaqalarda bemalol qo‘llash mumkin. Oyoq yonidan qoqib yiqitish Bu usulning bir necha turi bo‘lib, asosan, oyoqning ich va yon qism

e) joyda turgan holda bir-birining yenglaridan ushlab tepaga sak ragan vaqtda yoki sakrab turish vaqtida bajarish mumkin. Oyoqlarni yonidan qoqish usulini bajarish texnikasi Yondan qoqish usuli kurashchi oyoq kafti yoki panjalarining ichi bilan raqib og‘irligini o‘ng, yoki chap oyog‘iga qo‘llari bilan o‘tkazib bo‘lgandan keyin bajariladi. Yonga qoqishni o‘rganishda kurashchi bilan raqib bir tomonga qo‘llarning tirsagidan yoki bo‘l masa, yoqasi va qo‘lidan ushlagan holda yurishi mumkin. Sak rab yurish vaqtida raqibni chap oyog‘ini o‘zining o‘ng oyog‘i bilan sil tab tortib, siltab yiqitadi. Xuddi shu sakrab yurishda amalni chap oyoq bilan ham baja rishni o‘rganish lozim. Usulni bajarishda uchraydigan xatolar 1. Hujumchi usulni bajarayotganida raqib o‘z og‘irligini hujum qilayotgan oyog‘iga o

2) og‘irlik markazini bo‘sh qolgan oyog‘iga to‘liq o‘tkazishi; 3) oyoqlarni hujumchidan uzoqlashtirishi lozim, toki uning oyoq lari raqibnikiga yetmasin. Qarshi hujum 1. Raqib oyog‘ingizni qoqishga harakat qilgan vaqtda qoqilayotgan oyoqni gilamdan ko‘tarib olib, raqibni xuddi shunday qoqib yiqitish. 2. Hujumchi o‘ng oyog‘i bilan raqibning chap oyog‘ini qoqa yotganda raqib o‘ng oyog‘i bilan uning chap oyog‘iga qoqish or qali yiqitishi mumkin. Oyoq oldidan oyoq bilan qoqish usuli Mashg‘ulot 1. Saflanish, salomlashish, yo‘qlama qilish, mashg‘ulotning vazi fasi va maqsadi bilan tanishtirish. 2. «Tezkorlikni tarbiyalash» mavzusida suhbat. 3. Umumrivojlantiruvchi va maxsus mashqlarni bajarish. 4. Kurashning amaliy texnikasini o‘rganish (oyoq oldidan oyoq bilan qoqish). Tezkorlik Tezkorlik deb,

Tezkor harakat reaksiyasini tarbiyalashda mavjud sharoitga qarab tez qaror qabul qilish, raqib hujumiga qarshi amal qilib, harakat lariga javob berishni tushunmoq kerak. Shuning uchun biz, asosan, kurashda uchraydigan uch xil reaksiyaga nazar solamiz. 1. Oddiy reaksiya. 2. Murakkab reaksiya. 3. Tanlash reaksiyasi. Oddiy reaksiya oldindan ma`lum b o ‘lgan yoki t o ‘satdan paydo b o ‘lgan signalga o ‘rganilgan harakat bilan javob berishdir. Masalan, kurashchi usulni boshlash harakatiga oldindan tayyorlagan himoya yoki qarshi usul bilan javob beradi. O ‘rta malakali kurashchining oddiy reaksiya vaqti 220—260 soniyaga t o ‘g‘ri keladi. Oddiy reaksiya tezkorligini tarbiyalashda bir necha usullardan foydalaniladi. Bulardan e ng keng tarqalgani, to‘satdan paydo bo‘la digan signalga yoki tevarak-

Bajaruvchi qo‘llari bilan raqibining og‘irlik markazini chap oyog‘iga o‘tkazadi, o‘ng oyog‘i boldiri bilan raqibining chap oyog‘ini boldirini ichidan ildiradi. Oyoqni ilgandan keyin harakatga alohida ahamiyat berish lozim. Bajaruvchi oyog‘ini boldiri bilan ilganidan s o ‘ng, q o ‘llari bilan ra qibni tortishni davom e tadi. Raqibi e sa shuncha og‘irlikni bir oyog‘i bilan k o ‘tarib tura olmay, orqaga yiqilishga majbur b o ‘ladi. Bunga yana polvonning tezkorligi va o‘ng biqini bilan raqibining chap biqiniga urib, og‘irlik markazini tovoniga tushirib, o‘ng qo‘li e sa o‘zidan o‘ngga tortishini, gavdasi e sa soat mili bo‘ylab harakat lanishini qo‘shimcha qilsak bo‘ladi. Bu vaqtda ilingan boldirlar bir-biridan ajralmasligi kerak. Kurash himoyasi Bajaruvchi raqibining og‘irligini tovoniga o‘tkaz

Qarshi usul bajaruvchi o‘ng yoki chap oyog‘ini raqibining oyog‘iga ildirish vaqtida, raqib soni bilan bajaruvchining oyog‘ini ko‘tarib, qo‘llari bilan orqaga burab yiqitishi kerak. O‘rganish uchun mashqlar: 1. Daraxtga rezina tasma yoki belbog‘ni bog‘lab, ichidan boldir bilan ilishni takomillashtirishi kerak. Masalan, bo‘lajak polvon da raxtga bog‘langan rezinani o‘zidan o‘ngga qarab tortishi va oyoqni esa daraxtga ildirib o‘rganishi mumkin. Mashq har kuni 2 tadan ko‘paytirib boriladi. 2. Gilam ustida raqibning oyoqlari yelka kengligi holatida tursin, siz unga qo‘lingizning uzunligigacha masofada turib, faqat oyoqlarining ichi dan ilib, ko‘kragini chapga burab, orqasiga yiqiting. Oyoqlar ichidan oyoqni chirmab tashlash usuli Mashg‘ulot 1. Saflanish, salomlashish, yo‘qlama qilish, mashg‘ulo

oyoqlari orasiga, yaxshilab ichiga qo‘yib, o‘ng oyog‘ini oyog‘ingiz bilan ko‘tarib orqaga egilib turgan holda o‘ng tomonga tashlang. Chirmab tashlash usulidan himoyalanish: 1. Turgan holatni o‘zgartirish, agar chap oyog‘ingiz oldida bo‘lsa, uni iloji boricha orqaga olib qoching. 2. Doimo raqib bilan bir xil holatda turing. Masalan, bajaruv chining o ‘ng oyog‘i oldida b o ‘lsa, siz ham o ‘ng oyog‘ingizni iloji boricha oldinroqqa q o ‘ying. Qarshi hujum qilish Bajaruvchi oyog‘ini uzatib, raqibning oyoqlari ichiga qo‘ygan zahoti raqibi tizza bilan hujum qilayotgan oyog‘ini orqasidan qoqib tashlaydi. Ko‘krakdan tashlash: 1. Hujumchi raqibini tashlashdan oldin qattiq siqmaydi. 2. Hujumchi oyog‘i bilan ilgandan keyin, raqibni oldinga qarab egmay, tik tashlamoqchi bo‘ladi. 3. Hujumchi oyog‘i bila

4. Kurashning amaliy texnikasini o‘rganish (oyoqlar ichidan oyoq yordamida ko‘tarib tashlash): a) yoqa va qo‘ldan ushlagan holda bajarish; b) belbog‘ oldidan va qo‘ldan ushlab bajarish; d) beldan ushlab bajarish. Suhbat orqali kuchni tarbiyalash (Kuch sarflaydigan mashqlarni bajarishdagi ba`zi talablar) Kuch mashqlarini bajarish vaqtida maxsus tartibda nafas olish kerak. Zo‘riqish quvvatni oshiradi. Lekin shu bilan birga, zo‘riqqan vaqtda yurak-tomir tizimining faoliyatiga yomon ta’sir qiladigan holat yuzaga keladi. Ortiqcha zo‘riqish ko‘krak qafasidagi bosimni oshirib yuboradi, bu esa qon tomirlarni siqib qo‘yadi va yurakka qon kelishini qiyinlashtiradi. Kuch ishlatiladigan mashqlar Bu mashqlarni bajarishda ko‘ngilsiz hodisalarning oldini olish uchun bir nechta asosiy qoidalarga rioya qil

2. Statik mashqlar. 1. Dinamik mashqlar harakatlarni yengishda qo‘llaniladigan kuchlardir. Dinamik mashqlar raqibni yoki og‘ir narsalarning harakat larini yoki qarshiligini yengishda qo‘llaniladigan kuchlardir. Di namik mashqlar har xil bo‘lishi mumkin: a) ko‘taradigan yuk og‘ir bo‘lmasa ham, uni to charchaguncha bajarish; b) katta yuklamani 1—3 marta, charchaguncha bajarish; d) almashib turish, ya`ni kichkina yuklamadan boshlab, o‘rtacha va nihoyat katta yuklama bilan yakunlash. Masalan, o‘z vazni dan boshlab, unga og‘irlikni qo‘shib to kuchi yetgancha ko‘tarish (60—90 kg.gacha) yoki bo‘lmasa buning aksi, ya`ni katta hajmdan 90 kg. dan boshlab 1—2 martadan keyin 60 kg og‘irlikni mushaklar charcha guncha ko‘tarish. 2. Statik mashqlar vaqtincha qandaydir kuchga qarshilik qilib turishdir. As

Qashqadaryo viloyatidan Abdumavlon polvon Axmanov, Jobir polvon Yazdanov, taniqli kurashchi Erkin Xoliqov (Shahrisabz shahridan) va boshqalar ham bu usulni yaxshi bajarishgan. Usulni bajarish Bu usul o‘ng va chap oyoq bilan bajariladi. Usul bir necha turga bo‘linadi. Quyidagilar o‘rganish uchun tavsiya qilinadi. 1. Oyoqlarni ichidan oyoq yordamida ko‘tarib tashlash. 2. Ikki oyoqdan qo‘shsha qilib, oyoq bilan ko‘tarib tashlash. 3. Belbog‘ ustidan ushlab oyoq bilan tashlash. Usulni bajarishdagi qulay vaziyatlar: a) raqib oldinga qarab yurganda; b) raqib oyoqlari yelka kengligidan keng bo‘lganda; d) raqib past turib, sizni qo‘llari bilan itarib turganda. Usulni bajarishga tayyorlanish: a) qo‘llar bilan raqibni o‘zingizga qisqa qilib torting; b) raqibni qo‘llaringiz bilan tortib o‘zingizga q

Raqibni oyoqlari ichidan oyog‘ingiz bilan ko‘tarib, chap oyog‘in gizni tizzalariga buking va gavdangizni oldinga eging. Raqibingizni tezlik bilan yerdan uzishga harakat qiling. Raqibingizni ko‘targaningiz hamon bukilgan chap oyog‘ingizni to‘g‘rilashga harakat qiling. Usulni bajarishda uchraydigan xatolar: 1. Usulni bajaruvchi oyog‘ini qattiq siltab, sherigining tizzasiga uradi. 2. Usulni bajaruvchi raqibni oyoqlari ichiga chap oyog‘ining tizzasini bukib kiritmaydi, bu bilan ko‘tarishni qiyinlashtiradi. 3. Bajaruvchi raqibni qo‘llari bilan tortib, og‘irlik markazini o‘ziga, ya`ni oyoqlari uchiga tushirmaydi. 4. Usulni bajaruvchi raqibini chap qo‘li bilan ushlab turib, bu rilayotganida ko‘kragiga tortmasdan qorniga tortadi. Shu bilan ra qibga og‘irlik markazini tovonlarida qoldirishga yordam

e) hujumchining hujum qilmaydigan oyog‘iga qarab yurish; f) hujumchi ushlagan qo‘lni uzib bo‘shatish va qayta ushlashlar. Qarshi usullar: a) hujumchi yoki bajaruvchining (uzatilgan) oyog‘ini orqasidan tizza bilan qoqish; b) hujumchi burilishi bilan ko‘krakdan oshirib otish; d) hujumchi oyog‘i bilan oyoqlar ichiga hujum qilgan zahoti, raqib uni oyoqlari o‘rtasiga oyog‘ini qo‘yib qoqishi mumkin. Oyoqlar yordamida oyoqlarni yonboshdan ko‘tarib tashlash Mashg‘ulot 1. Saflanish, salomlashish, yo‘qlama qilish, mashg‘ulotning va zifasi va maqsadi bilan tanishtirish. 2. Suhbat mavzusi — o‘z-o‘zini tekshirish yoki nazorat qilish. 3. Umumrivojlantiruvchi va maxsus mashqlar bajarish. 4. Kurashning amaliy texnikasini o‘rganish. Oyoq yordamida oyoqlarni yonboshdan ko‘tarib tashlash. O‘z-o‘zini tekshiri

1. Beldan ushlashga yo‘l qo‘ymaslik kerak. 2. Raqibni beldan ushlaydigan qo‘lini birinchi bo‘lib ushlab va imkon qadar qo‘yib yubormaslik kerak. 3. Raqib mabodo beldan oshirib ushlagan holatda esa, siz ham unga o‘xshab, burilgan holda belidan ushlang (masalan, hujumchi o‘ng qo‘li bilan oshirib, beldan ushladi deylik, siz burilib, o‘ng qo‘lin giz bilan uning belidan ushlang). Chap tomondagi polvon burilib, hali o‘ziga yaxshi tortmagan, sizning og‘irlik markazingiz tovonlaringizda turganda, hujumchining chap oyog‘i tovonlariga chap oyog‘ingiz tovonini qo‘ying yoki hujumchining tizzasiga orqa tomondan chap oyog‘ingiz bilan osiling. Qo‘llaringiz bilan o‘zingizga tortib, chapga bosib, og‘irligini chap oyog‘iga o‘tkazing-da, gilamga tashlang. 2. Hujumchi beldan oshirib ushladi, deylik. Siz o‘ng

Hujumchi raqibining belidan ushlab, o‘ng oyog‘iga hujum qilishi mumkin. Raqibning oyog‘i ichidan o‘ng oyog‘ini o‘tkazib, boldiri bilan ilib, orqasiga yiqitadi. Usulni bajarishda uchraydigan xatolar: 1. Bajaruvchi raqibining belbog‘idan va qo‘lidan ushlaganidan keyin, raqibi qaysi holatda ekanligiga e’tibor bermasdan (pastmi yoki tik holatdami, farqlamay) oyog‘ini uzatadi. 2. Bajaruvchi raqibining belbog‘idan ushlaganidan keyin, agar bajaruvchi usulni o‘ng oyog‘i bilan bajarsa, demak, chap oyog‘ini raqibining chap oyog‘i yoniga qo‘yadi. Iloji boricha bajaruvchi chap oyog‘i bilan chap tomonga yoki raqibining o‘ng oyog‘ini uchi tomonga ko‘tarishi kerak. O‘rganish uchun mashqlar Uzun, ensiz qilib kesilgan rezinkani daraxtga bog‘lab chap oyog‘i bilan chapga qarab yurish va qo‘llari bilan rezina

3. Umumrivojlantiruvchi va maxsus mashqlarni bajarish (tezkor likni oshirish uchun bajariladigan mashqlar). 4. Kurashning amaliy texnikasini o‘rganish (yelkadan oshirib tashlashni o‘rganish). Suhbat Agar kishi biron-bir og‘ir ishni bajarayotgan bo‘lsa, tabiiyki bu ish borgan sari qiyinlashib borayotganini sezadi. Chetdan qarab, bu kishi holatining ancha o‘zgarganini sezish mumkin. Bu o‘zgarishni mimika, mushaklari zo‘riqishidan bilib olsa bo‘ladi. Shu bilan birga, uning organizmida birmuncha jiddiy fiziologik o‘zgarishlar ham ro‘y beradi. Qiyinchilik ko‘payib borishiga qaramasdan, kishi iroda kuchi hisobiga dastlabki ish tezligini birmuncha vaqt saqlab turishi mumkin. Bunday holatni o‘rni to‘ladigan charchoqlik bosqichi deyiladi. Agar sportchi butun irodasi bilan mashq qilishiga qaramay, i

gap to‘g‘rimi?» Zaldagilardan sado chiqmadi. U yana so‘zni davom ettirdi: «O‘zbekistonga borib, to‘y va sayllarni tomosha qilsangiz, 7—8 yoshdagi bolalarning ham shu usul ni bajarishini ko‘rasiz. Qani, endi ayting-chi, bu usulning nimasi yaponlarniki?» Haqiqatan ham, Qashqadaryo, Surxondaryo, Buxoro, Xorazm dagi to‘y va sayllarda qatnashgan kurashchilarning ko‘pchiligi shu usulni bajarishlarini ko‘rish mumkin. Xorazm viloyatidan Odil polvon Otaniyozovni shu usulni bajar ganlardan biri sifatida tilga olsak bo‘ladi. Bu usulni biron polvon Odil polvondek bajara olmagan. U raqibini chap yoqasidan o‘ng qo‘li bilan ushlab, o‘ng oyog‘ini tizzasidan bukib, tepaga ko‘taradi va ko‘ta rib turib, o‘ng oyog‘ini tezlik bilan o‘z o‘qi atrofida aylan tirib, chap oyog‘ini yoniga qo‘yadi-da, raqibini yelkas

raqibining o‘ng qo‘li yoki yoqasidan ushlagan bo‘lsa, qo‘li bilan uning og‘irlik markazini chap tomonga o‘tkazadi. Usulni bajarish Dastlabki holat: bajaruvchi o‘ng oyog‘ini raqibining o‘ng oyog‘i oldiga qo‘yadi va qo‘llari bilan o‘ng yoqasidan, qo‘lidan ushlaydi. Usulni bajarishda o‘ng qo‘lingiz bilan raqibning qo‘lini chapga yoki tepaga qarab ko‘tarib, o‘ng oyoq uchi bilan uning oyoqlari oldiga buriling va chap oyog‘ingizni o‘ng oyog‘ingiz yoniga qo‘ying. Qo‘llaringiz bilan raqibingizni tortavering. Raqib ustingizga chiqishi bilan uni yelkangizdan chap oyog‘ingiz tomonga tashlaysiz Usulni to‘g‘ri bajarish yuzasidan maslahatlar: 1. Qo‘llar harakatini o‘rganish shart, chunki bu juda muhim. Qo‘llarni o‘rganish uchun kurashchi o‘ziga belbog, rezina va shunga o‘xshagan narsalarni tayyorlaydi.

b) bajaruvchi ushlaganda raqib qo‘li bilan bajaruvchining belbog‘i oldidan ushlab turish lozim; d) raqib bajaruvchiga teskari turishi kerak. Masalan bajaruvchi o‘ng oyog‘ini oldinga qo‘yib, raqibni o‘ng yelkasidan oshirib tashla moqchi bo‘lsa, raqib bunga qarshi chap oyog‘ini oldinga qo‘yib turi shi lozim; e) bajaruvchi raqibiga qarab burilishi bilan raqib qo‘lini uning ishlovchi qo‘lini uzadi; f) raqib bajaruvchining amalni bajarishga to‘sqinlik qilish uchun oldinga emas, orqaga qarab harakat qiladi; g) bajaruvchi burilganda raqib chap oyog‘i bilan bajaruvchining chap oyog‘i tomonga katta qadam qo‘yadi. 2. Qarshi amallar: a) bajaruvchi burilishi bilan raqib bajaruvchining tovonlari ortidan qoqib yiqitishi mumkin; b) bajaruvchi burilishi bilan raqib bajaruvchining o‘ng tizzasiga o‘ng oyog‘

polvon tosh va shtanga ko‘tarib turishi kerak. Rezina tasma yoki belbog‘ini biror narsaga bog‘lab, chaqqonlik bilan burilishni takomillashtirib borish lozim. 2.2. Milliy kurashda usullarni bajarish texnikasi Raqib o‘ng yoki chap holatda turadi. Usulni ham o‘ng, ham chap tomonga bajarish mumkin. Shuning uchun siz qaysi tomonga bajarishni o‘rgansangiz shu tomonga buriling. Agar chap tomonga bajarishni xohlasangiz, unda raqibning chap qo‘lini tepaga ko‘tarib, chap oyog‘ini oldiga chap oyog‘in gizni qo‘ yib, o‘ng oyog‘ingizni yoniga bukkan holda olib kelasiz. Gavdan giz ustidan raqib qo‘llari yordamida tashlaysiz. Kichkina maslahat: raqibga burilgan paytda tirsagingiz uning qo‘li tagiga kirishi shart. Raqibga orqa bilan burilishda tizzangiz albatta bukilib tursin. Raqibni tashlashda esa tizzal

bellashadi. Murabbiy ko‘rsatgan vaqt ichida har bir bajaruvchi amalni bir necha marta bajaradi. Kim ko‘p baj arsa, shu g‘olib hisoblanadi. O‘rganish uchun mashqlar: 1. Qo‘llar bilan raqibning ushlash holatidan chiqish (raqib qo‘l larini uzish). Bu harakatni o‘rganish uchun rezina tasma yoki belbo g‘ingizni yelka balandligida biron narsaga bog‘lab, raqibga orqa bilan burilishni o‘rganing (har tomonga 20— 25 marta). 2. Harakat, asosan, bir oyoqni (chap yoki o‘ng) raqib oyoqlari o‘rtasiga qo‘yish, ikkinchi oyoqni uning yoniga olib kelish bilan boshlanadi. Bu yerda, asosan, ikkita harakatni to‘g‘ri bajarish kerak. Oyoqlarni to‘g‘ri qo‘yish va tos bilan raqib oyoqlari burilgandan keyin urish. 3. Raqibni yelkadan oshirib qo‘llar bilan tashlash. Buning uchun sherigingizga to‘g‘ri turib gavda bila

Kurashda dong‘i ketgan polvonlar: qashqadaryolik Abdumavlon Ahmonov, O‘zbekistonda birinchi marta sambo bo‘yicha sobiq Ittifoq chempioni bo‘lgan Xushvaqt Ro‘ziqulov va boshqa polvonlar bu usul ni qo‘llashgan. Bu usul murakkab amallar turiga kiradi va uning bajarilishida turli-tumanlik mavjud. Shunga qaramay, ko‘plab polvon lar uni bajarishga harakat qiladilar. Tashlash usulini bajarishdagi qulay sharoitlar: 1. Agar raqib sizga qarab yursa. 2. Raqib o‘ng tomonga qarab yursa (sizdan chap tomonga qarab yursa). 3. Raqibning chap oyog‘i oldinda tursa. 4. Raqib past holatda tursa. Usulni bajarishga tayyorlanish: 1. Agar hujumchi usulni o‘ng oyog‘i bilan bajarsa, qo‘llari bilan raqibning og‘irlik markazini o‘ng oyog‘iga o‘tkazishi lozim. 2. Qo‘llar yordamida raqibni o‘ziga tezda tortib, og‘irlik

Raqib og‘irligi oyoqlari uchiga o‘tgandan keyin tortishni to‘xtat mas dan, tezda orqangiz bilan raqibga burilasiz. O‘ng oyog‘ingizni baland ko‘tarib, raqibning chap oyog‘ini tizzasi yuqorisidan ko‘ta rasiz. Qo‘llaringiz bilan esa o‘zingizni chap oyog‘ingizga qarab tor tishni davom ettirib, gilamga tashlaysiz. Usulni o‘rganish uchun mashqlar: 1-mashq. Oyoqlarni to‘g‘ri qo‘yishni o‘rganish uchun to‘g‘ri chiziq chizing, shu chiziqqa o‘ng oyog‘ingizni qo‘ying, chap oyog‘ingizni esa ko‘tarib o‘ng oyog‘ingizning orqasidan o‘tkazib shu chiziqda turgan o‘ng oyog‘ingizga parallel qo‘ying-da, o‘ng oyog‘ingizni yon tomonga ko‘taring. 2-mashq. Harakatni rivojlantirish uchun ertalabki gimnastika mashqlarida oyoqlaringizni har tomonga, oldinga-orqaga, o‘ngga-chapga siltang. 3-mashq. Bir joyda turib, rez

3. Umumrivojlantiruvchi va maxsus mashqlar. 4. Kurashning amaliy texnikasini o‘rganish (yenglaridan ushlab yelkadan tashlash). Suhbat Jismoniy tarbiya jarayonida zarur harakatlarning erkin bajarili shini taqiqlaydigan darajada egiluvchan bo‘lishga erishmoq lozim. Umurtqa pog‘onasi, tos-son va yelka bo‘g‘inlarining harakatchanligi katta ahamiyatga ega. Egiluvchanlikni tarbiyalash uchun harakat amplitudasi oshirilgan mashqlardan foydalaniladi. Ular 2 guruhga: faol va sust harakatlarga bo‘linadi. Faol harakatlarda biror bo‘g‘indagi harakatchanlikning ortishi shu bo‘g‘indagi muskullarning qisqarishi hisobiga ro‘y beradi. Sust harakatlarda tashqi kuchlardan foydalaniladi. Egiluvchanlikni oshirishda cho‘ziluvchanlik mashqlarining har birini bir necha martadan takrorlash lozim. Har bir mashg‘ulot

X U L O S A Xulosa qilib aytganda, o‘zbek milliy kurashining halq og‘zaki ijodida ifodalanishi va mustaqillik davrida rivojlanishida, bugungi kunda sportning milliy kurashiga bo‘lgan e’tibor butun jphonda shu sport turidan musobaqalar tashkil qilinayotganligi, bu bilan bizning milliy qadriyatlarimiz tiklanganligidan dalolat beradi. 1. Muxtaram prezidentimiz I.A.Karimov sport sohasiga berayotgan e’tibori katta ekanligidan. Bizning sportchilarimiz jahon arenalarida chiqib O‘zbekiston bayrog‘ini ko‘klarga ko‘tarayotganliklari sir emasdir. 2. Kurashni xar bir usuli o‘spirinlarni armiyada xizmat qilishga tayyorlashni kuchaytirish maqsadida, mashg‘ulot mazmuniga harbiy-amaliy tavsifdagi materiallar, shuningdek harbiy sohadagi bilimlarini boyitishga ko‘maklashadigan, mehnat faoliyatlarida zarur b

uchraydigan qiyinchiliklarni yenga borish natijasida harakat faoliyatini yanada takomillashtirish muhim. Masalan, kurashchi chidamli bo‘lsa, bellashuvning boshidan to oxirigacha hujum qilib, raqibini charchatib g‘alabaga erishishi mumkin. Agar kurashchi o‘z raqibiga nisbatan mahoratli bo‘lsa, hujum uslubini tanlay oladi. Bunday taktika bilan kurashish uchun, asosan, o‘zining kuchliligini yoki bo‘lmasa chidamliligi jihatidan raqibidan ustun tomo nidan foydalanib, bellashuv rejasini tuzildi. Kurashda faqat hujum qilgan kurashchi yutuqqa erishadi. Ammo yaxshi tayyorlanmagan polvon himoya bilan yutuqqa erishishi mum kin emas. Shuning uchun o‘zbek milliy kurashining halq og‘zaki ijodida ifodalanishi, uslubini takomillashtirishda ikkalasiga ham birdek ahamiyat berish kerak. Kurash uslubini takom

A D A B I Y O T L A R 1. Karimov I.A. “O‘zbekistonda jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida” gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga o‘zgartirishlar va qo‘shimchalar kiritish haqidagi qaror. 26-may 2000 yil. 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Bolalar sportini rivojlantirish jamg‘armasini tashkil etish to‘g‘risida” gi farmoni 2002 yil. 3. O‘zbekistonda jismoniy tarbiya va sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risidagi qarar. 27-may 1999 yil. 4. O‘zbek kurashi. Juma Toshpo‘latov. Toshkent 2000 yil. 5. O‘quvchi va talaba yoshlarni sportga jalb qilishga qaratilgan uzluksiz sport musoboqalari tizimini tashkil etish to‘g‘risidagi qaror. 3- iyun’ 2003 yil. 6. "Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida" gi qonun. Toshkent 1992. 14 yanvar . 7. Mo‘minov A. va boshq

11. Kerimov F. A. "Sport kurashi nazariyasi va usuliyoti". Toshkent 2001 yil 12.Normurodov A. Jismoniy tarbiya. Toshkent, 1996 y. 1 3 .Nurshin. J. M, Salamov. R. S, Kerimov. F. A. "O‘zbekcha milliy sport kurashi" Toshkent. 1993yil. 1 4 . Yusupov. K. "Kurash musobaqalarini tashkil qilish va o‘tkazish halqaro qoidalari" Toshknt. 1998yil. 15. internet saytlari: www.ziyonet.uz ; www.pedagog.uz ; www.edu.uz ; 56

Купить