O’zbekiston me’morchiligida (Samarqand shaxridagi tarixiy obidalar haqida umumiy ma’lumot) - История - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	326.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	12 Март 2024
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	История

O’zbekiston me’morchiligida (Samarqand shaxridagi tarixiy obidalar haqida umumiy ma’lumot)

Купить

O’zbekiston me’morchiligida (Samarqand shaxridagi tarixiy obidalar haqida umumiy ma’lumot) Reja: 1. O’zbekiston me’morchiligida betakror tarixiy yodgorliklar. 2. Samarqand afsonaviy shahar 3. Imom al Buxoriy yodgorlik majmuasi 4. Amir Temur maqbarasi 5. Bibixonim Jo’me masjidi Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.

O’zbekiston me’morchiligida betakror tarixiy yodgorliklar. «Mustaqillikka erishganimizdan keyin xalqimizning o’z yurti, tili, madaniyati, qadriyatlari tarixini bilishga, o’zligini anglashga qiziqishi ortib bormoqda. Bu — tabiiy hol. Odamzod borki, avlod-ajdodi kimligini, nasl-nasabini, o’zi tug’ulib voyaga etgan qishloq, shahar, xullaski, Vatanining tarixini bilishni istaydi». Me’morlik — insonning har kungi hayotidan ajralmas san’atdir. Me’morlik ham san’atning boshqa turlari singari davlat tarixi, madaniy-ma’naviy ettiradi, xalqning turmush tarzi, esteti li shakllarda namoyon etadi. Shuning uchun bu san’at tarixiy voqealarning solnomasi, davr oynasi sifatida e’tirof etiladi. O’zbekiston zamini me’moriy obidalarga boy o’lka. Bu zamonlardan boshlab me’morlik san’ati rivojlanib kelgan. Dast

esa hunarmandlar jamoalari shakllana bordi. Shaharda va undan tashqarida jamoat va turarjoylar ko’plab qurildi. Bu qurilishlarda asta islom dini bilan bog’liq me’morlik shahar qiyofasini belgilashda muhim o’rin egallab, dinlar bilan bog’liq diniy binolar masjid tiplari yuzaga kelib, juma masjidi hamda shahardan chekkada namozgohlar barpo etilib, ichida qibla tomonda — mehrob yonida minbar qurilgan. Uzun minora ishlanishi ham shu davr mahsulidir. O’quv dargohlari — madrasalar qurilishi ham jonlana boshladi. Xonaqohlar alohida masjid-madrasalarda, ularning yaqinida qurilgan. Shunday xonaqohlar Samarqand, Buxoroda ko’plab uchraydi. Savdo chorrahalarida Chorsu savdo gumbazlari, shahar darbozalari oldida karvonsaroylar hamda shahar va undan tashqarida maqbaralar qurilishi shu davr me’morliginin

shakllangan. U 1434 — 1435-yillarda Ulug’bek tomonidan qurdirilgan peshtoq bilan boshlanadi. Ulug’bek davrida me’moriy san’atda qator nodir yodgorliklar barpo etildi. Ulug’bek madrasasi, rasadxona shular jumlasidandir. Ulug’bek rasadxonasi uch qavatli bo’lib, ichki qismi rasmlar bilan bezatilgan. Unda tabiat manzaralari keng o’rinni egallagan. Shayboniylar davrida Buxoro Markaziy Osiyoning yirik biriga aylanadi. Shaharda Temuriylar i binolar qad ko’tardi. Buxorodagi markaziy ansambllardan Katta Kalon Jome’ jidi va Mir Arab madrasasi ham shu uslubda barpo etildi. Ulug’bek madrasasi qarshisiga mahobatli Sherdor va uning yoniga Tillakori madrasalarini qurdiradi. XTV asrda Chor-Bakr majmuasi, Toshkentdagi Ko’kaldosh madrasasi barpo XVIII asr oxiri XIX asr boshlarida Xivaning mashhur yodgorlikl

yorug’lik-soya o’yini esa kurash nurining o’zgarishi bilan turlanib boradi va har safar qaytarilmas joziba beradi. Bir oz mungli ko’ringandek bino abad uyqudagilar uchun sokin va mungli sukut saqlayotgandek tuyuladi. Samarqand afsonaviy shahar Samarqand — afsonaviy shahar, har bir joy, ko’chalar, havzalari o’z tarixiga ega. Afrasiyobning shimoliy sharqidagi tepaliklarda Amir Temurning nabirasi Ulug’bekning osmon jismlari va yulduzlarini o’rganish bo’yicha qurgan rasadxonasining bir qismi saqlanib qolgan. Rasadxona binosi 1449-yilda buzib tashlangan, hozirgi kunda tashrif buyuruvchilar rasadxonaning yer osti qisminigina ko’rishlari mumkin. Samarqandda tarixiy obidalardan tashqari ko’pgina dam olish maskanlari ham mavjud. Taxtaqorachi dovoni yaqinidagi Omonqutan maskanida hozirgacha Samarqan

Qadimiy Samarqandga tashrif buyurgan sayyohlar bu muazzam shaharning yuragi bo’lmish Registon maydoni va unda qad rostlagan uch madrasaning ko’rki, salobatidan hayratga tushadilar. Uning nafis go’zalligini soatlab tomosha qiladilar, sehrli oqshomlaridan taraladigan sukunat qo’shig’ini tinglaydilar. Registon. Bu nom har bir samarqandlik uchun bag’oyat tanish nom. Registon maydoni qadimqadimdan boshlab, Samarqandning boshidan kechgan shodlik va qayg’uli kunlarning tirik, tilsiz guvohidir. Mirzo Ulug’bek zamonasidan buyon bu maydon Samarqand ahli uchun Bosh maydon hisoblanadi. Samarqand hukmdorlarining farmonlari shu yerdan e’lon qilinadi. Yovga qarshi erk jangiga otlangan jasur lashkarlar, aynan, shu maydonda qasamyod qilishib keksalardan duo-fotiha olganlar... Registon maydonida olib borilg

barpo qilingan usti yopiq savdo timi-rastalar qurilgan edi. Registon maydonining me’moriy tomondan shakllanishi Mirzo Ulug’bek hukumronligi davridan boshlangan. Samarqandga 40 yil (1409-1449 y.) huqmronlik qilgan ulug’ munajjim Mirzo Ulug’bek bu shaharning obodonchiligi borasida hyech narsani ayamadi. Mirzo Ulug’bekning farmoni bilan Tuman og’a timining g’arbiy tomonida hashamatli madrasa qurish boshlanadi. Imom al Buxoriy yodgorlik majmuasi. Qadimgi Samarqandning me’morchilik yodgorliklari bilan tanishgan sayyohlar ko’pincha yana bir muqaddas ziyoratgohga borishni istab qoladilar. Bu ziyoratgoh, ayniqsa musulmon mamlakatlaridan tashrif buyurgan sayyohlar uchun bag’oyat qadrlidir. Chunki, bu yerda, o’z xizmatlari bilan islom dunyosida mashhur bo’lgan ulug’ olim Imom al-Buxoriy abadiy uyqud

bo’lagini hadya qilgan edi. Prezidentimiz I. Karimov ushbu ka’bapushni lutfan AlBuxoriy maqbarasi majmuyiga sovg’a qildi. Shu o’rinda, Imom al Buxoriyning xotirasiga bu darajada katta ehtirom ko’rsatilishiga sabab nima? – degan savol tug’ilishi mumkin. Bu savolga javob berish uchun gapni sal oldinroqdan boshlamoq lozimdir. Alloma Abu Abdulloh Muhammad ibn Ismoil ibn Ibrohim ibn AlMug’ayra ibn Bardazbeh Al-Jufariy Al-Buxoriy hijriy 194 yilning shavvol oyini 13 kunida (810 yil 20 iyul) Buxoro shahrida tavallud topgan. Yoshilgidanoq ilmga ehtiyoji zo’r, zehni o’tkir bo’lgan Al Buxoriy, ayniqsa payg’ambarimiz hadislarini alohida mehr va ixlos bilan o’rgangan. 825 yili Al-Buxoriy onasi va akasi Ahmad bilan haj safariga jo’naydi. Haj ibodatini ado etganidan keyin esa olti yil Hijozda qolib hadis

izlasin‖ – deb javob beradi. Allomaning bu javobi hokimga yoqmaydi va unga shaharni tark etishni buyuradi. Shundan so’ng Al-Buxoriy Samarqand tomonga yo’lga chiqib, shahar yaqinidagi Xartang qishlog’iga yetib kelib qarindoshlarinikida bir oz yashaydi va kasallanib 62 yoshida hijriy 256 yili (870 yil 1 sentyabr) vafot etadi. Uni katta izzat-ikrom bilan Xartang qishlog’idagi qabristonga dafn etadilar. Uning qabriga hashamatli maqbara quradilar. Imom al-Buxoriyning maqbarasini o’z ko’zlari bilan ko’rib ziyorat qilganliklarini XII asrda yashagan tarixchi Samaniy va XIV asrlarda yashagan sayyoh Ibn Battutalar yozib qoldirganlar. Imom al Buxoriy ―Al-jome, As-Sohiyh» dan tashqari bir necha o’nlab kitoblarning muallifidir. Prezidentimiz I. A. Karimovning tashabbusi va ko’rsatmasi bilan Xartang qis

Amir Temur maqbarasi Amir Temur maqbarasining qurilishi 1403-yildan boshlangan bo’lib, ushbu maqbarani Sohibqiron bobomiz Amir Temur Samarqandda suyukli nabirasi Muhammad Sultonga atab qurdirgan. Maqbarada Sohibqironning piri Mir Sayyid Baraka va Sayyid Umarning qabri ham bor. Amir Temurning ustozlaridan bo’lgan Mir Sayyid Baraka 1404 – yilda Mozandaronda vafot etgan va Afg’onistonning Andxud shahrida dafn etilgan. Amir Temur vasiyatiga ko’ra jasadi Samarqandga SHohruh Mirzo tomonidan keltirilgan. Buyuk Sohibqiron o’z jasadini uning oyog’i uchiga qo’yishlarini vasiyat qiladi. Bundan tashqari, maqbaraga A. Temurning o’g’illari Umarshayx, Mironshoh va SHohruh, nabiralari Muhammad Sulton, Mirzo Ulug’bek va boshqalar dafn etilgan. Amir Temur maqbarasining ichki ko’rinishi to’rtburchak, uning t

Amir Temur maqbarasining bugungi ko’rinishi XV asrdagi majmuaning saqlanib qolgan bir qismidir. Bu me’moriy ansambl O’rta Osiyoning noyob me’moriy durdonalari orasida alohida o’rin egallaydi. Mustaqillik yillarida ko’plab tarixiy obidalarimiz singari Amir Temur maqbarasi ham qayta ta’mirlandi. O’zining serhasham, mahobatli ko’rinishi qaytadan tiklandi.

Samarqandning ko’hna qismida, Amir Temur jome’ masjidining kunchiqar tomonida, bundan olti asrlar ilgari barpo qilingan, mo’jazgina, asrlar yukidan beli bukchayib qolgan bir me’moriy obida qad rostlab turibdi. Bu obidaning gumbazi ostida Amir Temurning suyukli xotini, u bilan ko’plab issiq-sovuqlarni birga baham ko’rgan, zukko, tadbirkor, oqila Katta xonim-Saroymulkxonim-Bibixonim abadiy uyquda yotibdi. Har xil ofatlar, qarovsizlik va asrlarning zalvorli yukidan uning gumbazi yiqilib tushdi, ammo butunlay yo’q bo’lib ketmadi. Bibixonim maqbarasi haqidagi ilk tarixiy ma’lumotlarni biz 1404 yili Samarqandga tashrif buyurgan, Kastiliya qiroli Hyenrix III ning elchisi Rui Gonsales de Klavixoning kundaliklaridan o’qishimiz mumkin. Ispan elchisi bu yodgorlik haqida: – ―Dushanba, yigirma to’qqizi

maqbara XI-XII asrlarga oid madaniy qatlam ustida bunyod qilinganligini aniqladilar. 1941 yilning iyun oyida Ya. G’ulomov boshchiligidagi arxeologlar maqbaradagi qabrlarni ham ochib o’rgandilar. Shuni aytish lozimki, ushbu maqbaraga dafn etilganlar, marmartoshlardan yo’nilgan tosh tobutlarga kumilganlar. Ushbu tosh tobutlar dastlab maqbaraning pastiga, ya’ni, sag’anaga qo’yilgan edi, sag’ananing tomi yiqilib tushganidan so’ng esa tosh tobutlar tokchalar ichiga joylashtirilgandir. Arxeologlar dastlab shimoliy tokchada turgan tosh tobutni ochishga kirishdilar. Tosh tobutni yopib turgan tosh qopqoq ko’tarib olingach, uning ichida paxta, gazlamalarga aralashib yotgan suyaklar ko’rindi. Mumiyolangan suyaklar shu darajada aralashtirib tashlanganki, oyoq suyaklari bosh suyaklari bilan birga yotar

1941 yilda ushbu tosh tobut ochilayotganda, uning qopqog’i ustida hyech qanday yozuvlar uchratilmadi, ammo, tarixchi S.A. Lapinning yozishicha, u 1889 yili maqbaraga kirganida, ushbu tobutning usida yozuv bitilgan tosh qopqoqni ko’rganligini yozib qoldirgan. Uning yozishicha, qopqoqning ustida, Qur’ondan ko’chirilgan oyat va pastroqda esa: ―Majnunning o’limidan so’ng ming yil o’tsa hamki, uning kafanidan hamon ishq dardi taraladi‖ degan yozuv bo’lgan. 1926 yili rassom I. Mrachkovskiy maqbarada tadqiqot o’tkazganida, bu yozuvli taxta o’g’irlanib, uning o’rniga oddiy, yozuvsiz qopqoq qo’yilganligini yozgan edi. Shu o’rinda, nega toshtobutlardagi jasadlar titib tashlangan, uni kimlar, qachon qilishgan? – degan savol tug’ilishi mumkin. Bu savolga javob topish uchun gapni ilgariroqdan boshlamoq

Katta xonim-Bibixonimniki, degan qarorga keldilar. Shu o’rinda Bibixonim shaxsiyati haqida ham ozgina to’xtalmoq lozimdir. Tarixchilarning yozishlaricha, Bibixonim, XIV asrning 40yillarida Movorounnahrga xonlik qilgan Chig’atoy xonadoniga mansub amir Qozonxonning qizi bo’lgan. Taxminlarga ko’ra u 1341 yili hozirgi Qashqadaryo vohasidagi Zanjirsaroyda tavallud topgan. Amir Qozonxon davlatda tartib o’rnatish yo’lida har xil qarshiliklarga uchrab 1346 yili bir guruh beklar tomonidan o’ldiriladi. Bu fojea yuz berganida Bibixonim 5-6 yoshlarda edi. U balog’atga yetgach amir Qozog’onning nabirasi Husayn¬ga turmushga beradilar. 1370 yili amir Xusayn Xuttalon amiri Kayxusrav tomonidan uldirilgach, Bibixonimga Amir Temur uylanadi. U xonning qizi bo’lganligi tufayli Amir Temurning haramida Katta xon

Xulosa Mustaqil Vatanimiz O’zbekiston butun dunyoga o’zining tarixiy me’moriy yodgorliklari, qadimdan ilm – ma’rifat markazlaridan hisoblangan ko’hna shaharlari, buyuk sarkardalar – u, mutafakkir allomalari bilan mashhur bo’lib tanilgan. Zero, necha – necha asrlardan buyon o’z salobatini yo’qotmay, hamon butun dunyo ahlini hayratga solib kelayotgan betakror me’moriy yodgorliklar, o’rta asrlarda buyuk Amir Temur saltanatining poytaxti bo’lib, qadim zamonlardanoq ilm – ma’rifat rivoj topgan, savdo – sotiq, hunarmandchilik yuksalgan Samarqand, Islom dinining markazi hisoblanmish Buxoroyi – sharif, qariyb 2500 yillik tarixga ega Xiva, Termiz, Islom madaniyati poytaxti bo’lgan 2200 yillik tarixga ega Toshkent kabi jannatmonand shaharlari, A. Temur, Najmiddin Kubro, Jaloliddin Manguberdi, Temur

qoldirilgan bebaho va nodir merosdir. Bu inshootlar bizning Vatanimiz tarixi uzoq o’tmishga borib taqalishi, yurtimiz aholisi, ajdodlarimizning me’morchilikda erishgan yutuqlari, ko’p asrlar oldin ham san’atning nozik qirralarini o’z inshootlarida go’zal va jozibali ko’rsatib bera olgan, qurilishda yillab ter to’kkan mehnatkash xalq timsoli yaqqol gavdalanadi. Tarixiy obidalarimizning g’oyat aniqlik va murakkab geometrik hisob – kitoblar asosida qad ko’targani, undagi nafis bezaklar va naqshlarning o’zaro uyg’unlashuvi, ham go’zal, ham mahobatli, mustahkam va muhtasham barpo etilgani hali xanuz kishilarni hayratga solib kelmoqda. Asrlar davomida tabiat sinovlariga bardosh berib kelayotgan, shaharlarimiz ko’rkiga chiroy qo’shib turgan ushbu tarixiy obidalarimizning dunyo miqyosidagi ahamiya

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati. 1. ― Samarqand tarixi‖ Tarix va Arxeologiya instituti Alisher Navoiy nomli Samarqand Davlat Universititeti 253 – bet Toshkent 1971 y 2. ―Samarqand tarix‖ Tarix va Arxeologiya institute Alisher Navoiy nomli Samarqand Davlat Universiteti 299- bet Toshkent 1971 y. 3. ‖ O’zbekiston Milliy enseklopediyasi ― A. Muhammadjonov. Q. Usmonov. 4. O’zbekiston tarixi, 7- sinf darsligi 147 –bet. Davlat ilmiy nashriyoti Toshkent 2005 y. 5. ―Samarqand tarixi‖ Tarix va Arxeologiya instituti Alisher Navoiy nomli Samarqand Davlat Universiteti 223 - 224 - betlar.

Sherdor madrasasi

Registon maydoni

Imom al Buxoriy majmuasi

Shohi Zinda majmuasi.

Bibixonim madrasasi

Imom al-Moturidiy majmuasi

Xo’ja Ahror Valiy majmuasi

Mahdumi A’zam maqbarasi va masjidi

Купить