Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 396.2KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет История

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

O‘zbekiston Respublikasida parlament faoliyati

Купить
O` ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA IN N OVATSIY A VAZIRLIGI MIRZO ULUG’BEK N OMIDAGI O’ZBEKISTON MILLIY UN IVERSITETI TARIX FAKULTETI Kurs ishi Mav zu: O’zbek ist on Respublik asida Parlament faoliy at i Tay y orladi ___________________________ Qabul qildi ____________________________ Toshk ent -2024 1 Mundareja Kirish .................................................................................................................. .. 3 I BOB O’ZBEKISTON N IN G PA RLA MEN T TA RIX I ..................................... 6 1.1 O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi .......................................................... 6 1.2. O'zbek ist on Respublik asi Oliy Majlisining dav lat hok imiy at i organlari t izimida t ut gan o'rni. ....................................................................................... 16 II BOB OʻZBEKISTON RESPUBLIKA SI OLIY KEN GA SHI FA OLIY A TI. ........................................................................................................ ..................... 19 2.1. Oliy Majlis Kengashi vakolatlari, qo’mitalari va komissiyalarining faoliyati. ............................................................................................................ 19 2.2. O’zbek ist onning professional parlament ga o’t ishi ............................. 25 X ulosa ................................................................................................................ . 29 Foy dalanilgan adabiy ot lar ................................................................................. 32 Int ernet Manbaalari ........................................................................................... 32 2 Kirish Parlament vakillik muassasasi boʻlib, uning deputatlari xalq tomonidan saylanadi va parlamentda uning manfaatlari himoya qilinadi. Parlament qonunchilik hokimiyatini amalga oshiradi, yaʼni davlatning qonunlarini qabul qilishda mutlaq huquqqa ega boʻladi. Parlament davlatning ichki va tashqi siyosatini belgilash va amalga oshirishda qatnashadi, davlat budjetini tasdiqlaydi, davlatning soliq asoslarini va umumdavlat soliqlari hamda yigʻimlari turlari belgilab beradi. Parlament boshqa davlat organlarini shakllantirishda davlatning oliy mansabdor shaxslarini tayinlashda qatnashadi — bu ishlarni yo oʻzi bajaradi, yoki tegishli nomzodlar u bilan kelishib bajariladi. Parlament davlat qonunlari ijrosi ustidan va ijroiya hokimiyati organlarining faoliyati ustidan, yangi qonunlarning tasdiqlanishi ustidan parlament nazoratini amalga oshiradi. Parlament aholi turli qatlamlari va guruhlarini, davlat mintaqalarini jipslashtiruvchi organ boʻlib xizmat qiladi. Parlament bir palatali yoki ikki palatali boʻladi (kamdan kam hollarda palatalar koʻproq boʻlishi mumkin). Ikki palatali parlamentda palatalarni biri umumxalq vakilligi prinsipida boʻladi. Uning deputatlari hududiy saylov okruglari boʻyicha saylanadi. Davlatning hududi shunday okruglarga taqsimlanadi (majoritar saylov tizimi) yoki proportsianal (mutanosib) saylov tizimi boʻyicha, yaʻni siyosiy partiyalar va harakatlar taklif etgan roʻyxatlar boʻyicha yoxud aralash tizim boʻyicha saylash oʻtkaziladi. Palatalarning ikkinchisi davlatning qismlaridan vakillik printsipida boʻladi. Mazkur palata aʼzolari tegishli hudud aholisi tomonidan, mintaqalarning qonun chiqaruvchi majlislar tomonidan saylanadi yoxud mintaqalardagi qonun chiqaruvchi va ijrochi hokimiyatning boshliqlari lavozimlarini egallab turganlari tufayli palata aʼzosi boʻladilar, yo boʻlmasa, mintaqalar ijroiya hokimiyati organlari tomonidan tayinlanadilar. 3 Mav zuning dolzarbligi . Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi — Oʻzbekiston parlamenti, oliy davlat vakillik, qonun chiqaruvchi organi. Dastlab bir palatali parlament sifatida tashkil etilgan va fuqarolarning umumiy, teng, toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida shakllantirilgan. 1-chaqiriq Oliy Majlis koʻp partiyalilik asosda 3 turda — 1994-yil 25- dekabr, 1995-yil 8- va 22-yanvarda boʻlib oʻtgan saylovlarda saylangan va 1995—99 yillarda faoliyat koʻrsatgan. 2-chaqiriq Oliy Majlisga saylovlar 1999-yil 5 va 19-dekabrda boʻlib oʻtgan va u 2000— 2004- yillarda faoliyat koʻrsatgan. Bir palatali parlament 250 deputatdan iborat boʻlib, u ishlagan davrda 10 ta kodeks, ikkita milliy dastur, 240 ta qonun, 468 ta qaror qabul qilingan, qonun hujjatlariga 1573 ta qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilgan. Bu yillarda parlament, oʻz konstitutsiyaviy vakolatlariga asoslanib, demokratik jamiyatning huquqiy asoslarini shakllantirish, bozor iqtisodiyoti prinsiplarini rivojlantirish boʻyicha muayyan ishlarni amalga oshirdi. Qonunchilik, davlat boshqaruvi, oʻtish davri muammolarini yechishda muayyan tajribaga ega boʻldi. Mav zuni o’rganilganlik darajasi. Parlament nazorati ham Oliy Majlis faoliyatining asosiy yo'nalishlaridan biri bo'ldi. Oliy Majlis qo'mitalari va komissiyalari qonunlar, konventsiyalar, milliy dasturlar ijrosini nazorat qilish tartibida har yili 60 ga yaqin masalani ko'rib chiqdilar. Bunday nazorat Qoraqalpog'iston Respublikasi, mamlakatning barcha viloyatlari, shuningdek Toshkent shahrini qamrab oldi. Bir palatali Oliy Majlisning nazorat faoliyatini tahlil etish bir qator qonuniyatlarni namoyon etdi. Birinchidan, mamlakat taraqqiyotining yangi bosqichini va huquqni tatbiq etish amaliyotini hisobga olgan holda muqaddam qabul qilingan qonunlarni takomillashtirish tamoyili yil sayin kuchaya bordi. Mav zuni maqsad v azifasi. O‘tgan davr mobaynida mamlakatda bu borada keng ko‘lamli va kompleks tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar amalga oshirildi va bu boradagi tajribasi xalqaro hamjamiyat tomonidan ham e’tirof etildi. Avvalambor, Barqaror rivojlanish maqsadlari va bu boradagi tegishli vazifalar yangi tahrirdagi O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, 360 dan ziyod qonunlari va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarida o‘z aksini topdi. 4 Kurs ishi mav zusining nazariy uslubiy asosi. Kurs ishi materiallari tarixiylik, ilmiy xolislik va obʼektivlik printsiplari asosida tahlil qilindi. Shuningdek, tarixiy-qiyosiy tahlil, qadriyatlar uygʼunligi kabi tamoyillarga amal qilindi. Kurs ishining st ruk t urasi. Kurs ishi kirish qismi, ikkita bob, to’rtta paragraf, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar iborat. 5 I BOB O’ZBEKISTON N IN G PARLAMEN T TARIX I 1.1 O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Huquqiy davlatchilikni shakllantirish ko'plab muammolarni bartaraf etish bilan bog'liq bo'lgan murakkab va davomli jarayondir. Parlamentarizm prinsiplari asosida faoliyat ko'rsatuvchi davlat institutlari bilan bog'liq masalalar O'zbekistonda huquqiy davlatchilikning qaror topishiga taalluqli muammolar silsilasida muhim o'rin tutadi. Chunki XXI asrning boshlariga kelib oddiy bir haqiqat - to'la vakolatga ega bo'lgan parlamentsiz mamlakatda to'laqonli demokratiya bo'lishi mumkin emasligi yaqqol ko'zga tashlanib qoldi. Binobarin, fuqarolar demokratiya to'g'risidagi tasavvurlarini avvalo davlatni idora etishda o'zlari ishtirok etishlarining real imkoniyati bilan, qolaversa parlament orqali qonun ijodkorligi jarayoniga ta'sir ko'rsata olish imkoniyatlari bilan bog'laydilar. Parlament tarixi asrlar bilan o'lchanadi. Zamonlar o'zgarishi bilan parlamentlarning roli ham izchil o'zgarib, uning mohiyati yangi g'oyalar, tamoyillar bilan, shakllanish va faoliyat ko'rsatish tajribasi bilan boyib bormoqda. Parlamentarizm g'oyasi birinchi ming yillik bo'sag'asida Rimda, Angliya va Ispaniyada xalq majlislari shaklida yuzaga kelgan bo'lib, shundan so'ng davlat anjumani darajasiga ko'tarilgunga qadar yana bir necha taraqqiyot bosqichlaridan o'tdi. Shu zaylda parlament davlat instituti sifatida uzoq tarixni bosib o'tdi. Parlamentarizm taraqqiyotining bosh tendensiyasi shundan iboratki, parlamentlar ijtimoiy turmushda markaziy o'rin tutadi. Tabiiyki, har bir davlat parlamentning tuzilishi va faoliyat ko'rsatish masalalarini o'zicha hal etadi. Lekin bu keng amaliyotida hisobga olinadigan mushtarak belgilar bo'lishi mumkin emas, degan ma'noni anglatmaydi, albatta. Shu munosabat bilan parlament institutlari qaror topishi va rivojlanish tajribasi o'rganilishini ta'minlash, tarixdagi ularning ahamiyatini, o'rnini anglash, ular tabiatining hozirgi paytdagi tadrijiy garaqqiyoti va mohiyatini tushunib etish, kelgusida uni rivojlantirish istiqbollarini belgilab olish juda muhimdir. 1 1 1. Karimov I.A. O’zbekistonning o’z istiqlol va taraqqiyot yo’li. T.O’zbekiston1992. 6 O'zbekiston qonun chiqaruvchi oliy organining qaror topishi o'ziga xos jihatlariga ega. Bu avvalo tarixiy o'tmishga bog'liq. Milliy o'zlik davlat qurilishining turli shakl va usullarini nazarda tutadi. Shunday qurilishning tanlab olingan muayyan usuli esa milliy-tarixiy o'ziga xoslik bilan umumjahon tamoyillarining sintezidir. Zero, har qanday ijtimoiy voqelikni anglash uchun birinchi navbatda u muayyan tarixiy bosqichning konkret sharoitlarida qay tarzda yuzaga kelganligini, o'z taraqqiyotida qaysi asosiy bosqichlardan o'tganligini, ana shu rivojlanish jarayonida qay darajada o'zgarganligini, istiqbolda uning qay tarzda harakat qilishini anglab olish muhim ekanligi bejiz emas. Ana shu qoidalar har qanday ijtimoiy voqelikni, shu jumladan parlament singari muhim institut masalasini ko'rib chiqishda alohida ahamiyat kasb etadi. Qolaversa, amaliyotning dalolat berishicha, parlamentarizmning qaror topishi o'ta murakkab, ba'zan esa mashaqqatli jarayondir. Unda tarixiy davrning o'ziga xos jihatlari, har bir alohida mamlakatning ijtimoiy va davlat hayoti, milliy an'analari, xalqning huquqiy madaniyati va siyosiy xohish-irodasi namoyon bo'ladi. Tabiiyki, ijtimoiy amaliyotning rivoji, tarixiy taraqqiyotning kechishi mamlakat qonun chiqaruvchi organi to'g'risidagi nazariy tasavvurlarni ham o'zgartirib boradi. Qonunchilik hokimiyati davlat hokimiyatining muhim tarkibiy qismi bo'lib, uni takomillashtirish davlat hokimiyati butun tizimining tarixiy evolyutsiyasi bilan bog'liq. Shu sababli qonun chiqaruvchi oliy organlarning qaror topishi va rivojlanishi muammolarini har tomonlama tahlil etish davlat qurilishi nazariyasi va amaliyoti uchun, O'zbekiston parlamentarizmining kelajagi uchun teran ahamiyat kasb etadi. Ayni paytning o'zida istiqbolni belgilab olish uchun o'tmishni chuqur va xolis o'rganmoq zarur. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimov ta'kidlaganidek: "Millatni asrash kerak, millatni asrash uchun esa uning haqiqiy tarixini o'rganish, avaylab himoyalash kerak". Demak, tarixiy yondashuv siyosiy-huquqiy tahlilning ajralmas qismi bo'lib, usiz siyosiy voqelikka haqqoniy baho berib bo'lmaydi. O'zbekiston 1991 yil 1 sentyabrda davlat mustaqilligiga erishgach, davlat hokimiyatining eng muhim institutlaridan biri 2. Karimov.I.A. Bizning bosh maqsadimiz – jamiyatni demokratlashtirish, modernizatsiya va islohat etishdir. T. O’zbekiston1. T.2005 7 sifatida milliy parlamentni rivojlantirishning sifat jihatidan yangi bosqichi boshlandi. Milliy parlamentarizmning eng yangi tarixi umum e'tirof etilgan uchta asosiy davrga bo'linadi. Birinchi davr: 1991-1994 yillar ikkinchisi: 1995-2004 yillar uchinchi davr: 2005 yildan hozirgi paytgacha. Birinchi davr: 1991-1994 yillar O'tish davri parlamenti deb atash mumkin bo'lgan oxirgi chaqiriq Oliy Kengash davlat boshqaruvining mutlaqo yangi organlarini tashkil etishning, ijtimoiy yo'naltirilgan bozor iqtisodiyotiga asoslangan adolatli demokratik jamiyat qurishning huquqiy negizi bo'lgan O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasini qabul qildi. Parlament yosh davlatning suverenitetini mustahkamlashga qaratilgan «O'zbeki ston Respublikasining davlat mustaqilligi asoslari to'g'risi da»gi, «O'zbeki ston Respubli kasi Prezidenti saylovi to'g'risida»gi, «O'zbek iston Respublikasining Davlat gerbi to'g'risida»gi, «O'zbekiston Respublikasining Davlat madhiyasi to'g'risida»gi, «O'zbekiston Respublikasining davlat tili haqida»gi, «O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga saylov to'g'risida»gi va boshqa bir qator qonunlarni qabul qildi. Oliy Kengashning o'n ikkinchi sessiyasi 1994 yil 23 sentyabrda O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga birinchi saylovni 1994 yil 25 dekabrda o'tkazish to'g'risida qaror qabul qildi. Uch bosqichda (1994 yil 25 dekabrda, 1995 yil 8 va 22 yanvarda) bo'lib o'tgan saylov yakunlariga binoan 245 nafar deputatdan iborat tarkibdagi parlament shakllantirildi. Saylov ko'p partiyaviylik asosida o'tkazildi. Ikkinchi davr: 1995-2004 yillar 11 3.O’zbekiston Respublikasi Konstitusiyasi. T. O’zbekiston. 2010. 4. E. X. Xalilov O’zbekiston Respublikasining qonun chiqaruvchi organi. T. O’zbekiston. 2001 8 Oliy Kengash o'rniga O'zbekiston Respublikasining bir palatali parlamenti — Oliy Majlis shakllantirildi. Birinchi chaqiriq (1995-1999 yillar) Oliy Majlis tarkibida O'zbekiston Xalq-demokratik partiyasidan ko'rsatilgan 69 nafar, «Adolat» sotsial-demokratik partiyasidan 47, «Vatan taraqqiyoti» partiyasidan 14 va «Milliy tiklanish» demokratik partiyasidan ko'rsatilgan 7 nafar deputat bo'lib, deputatlarning qolgan qismini hokimiyat vakillik organlaridan ko'rsatilgan shaxslar tashkil etdi. Ikkinchi chaqiriq (2000-2004 yillar) Oliy Majlisga saylov hokimiyat vakillik organlari bilan bir qatorda beshta siyosiy partiya va saylovchilar tashabbuskor guruhlari ishtirokida bo'lib o'tdi. Ikkinchi chaqiriq Oliy Majlisda 11 nafar deputatni birlashtirgan «Adolat» sotsial-demokratik partiyasi fraksiyasi, 10 nafar deputatdan iborat «Milliy tiklanish» demokratik partiyasi fraksiyasi, 20 nafar deputatga ega bo'lgan «Vatan taraqqiyoti» partiyasi fraksiyasi, 34 nafar deputat tashkil etgan Fidokorlar milliy-demokratik partiyasi fraksiyasi, 49 nafar deputatdan iborat Xalq-demokratik partiyasi fraksiyasi, 107 nafar kishidan iborat hokimiyat vakillik organlaridan saylangan deputatlar bloki va 16 nafar saylovchilar tashabbuskor guruhlaridan saylangan deputatlar bloki ro'yxatga olindi. Keyinchalik «Vatan taraqqiyoti» va «Fidokorlar» partiyalari bitta «Fidokorlar» partiyasiga birlashganligi munosabati bilan ikkinchi chaqiriq Oliy Majlisning ikkinchi sessiyasida ularning parlamentdagi fraksiyalari a'zolari ham birlashib, 54 nafar deputatni birlashtirgan bitta fraksiyani tashkil etdilar. Ikkinchi chaqiriq Oliy Majlis tarkibida siyosiy partiyalarning fraksiyalari va deputatlar bloklaridan tashqari quyidagi 13 ta qo'mita ham faoliyat ko'rsatdi: - Byudjet, bank va moliya masalalari qo'mitasi; - Iqtisodiyotni isloh qilish masalalari va tadbirkorlik qo'mitasi; - Fan, ta'lim, madaniyat va sport masalalari qo'mitasi; - Sanoat, qurilish, transport va aloqa masalalari qo'mitasi; 9 - Atrof-muhit va tabiatni muhofaza qilish masalalari qo'mitasi; 1 - Matbuot va axborot qo'mitasi; - Ijtimoiy masalalar va bandlik qo'mitasi; - Agrar, suv xo'jaligi masalalari va oziq-ovqat qo'mitasi; - Xalqaro ishlar va parlamentlararo aloqalar qo'mitasi; - Qonunchilik va sud-huquq masalalari qo'mitasi; - Demokratik institutlar, nodavlat tashkilotlar va fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organlari qo'mitasi; - Yoshlar ishlari qo'mitasi; - Mudofaa va xavfsizlik masalalari qo'mitasi. Parlamentda, shuningdek 3 ta doimiy komissiya ishlagan: Reglament, odob va deputatlar faoliyatining ta'minoti komissiyasi; Oila va ayollar muammolari komissiyasi; Normativ-huquqiy atamalar komissiyasi. Mazkur bosqichda qonun ijodkorligi deputatlar ishining bosh yo'nalishiga aylandi. 1995-2004 yillarda Oliy Majlis 240 ta qonun, 778 ta qaror qabul qildi, amaldagi qonun hujjatlariga 1573 ta o'zgartish va qo'shimcha kiritdi, 130 tadan ziyod xalqaro shartnoma va bitimni ratifikatsiya qildi. Mamlakatning qonun chiqaruvchi oliy organi mazkur bosqichda davlat suverenitetini, fuqarolar tinchligi va ijtimoiy barqarorlikni mustahkamlashga, jamiyatda demokratik, ijtimoiy- iqtisodiy islohotlarni chuqurlashti rishga ko'maklashadigan qonunlar ishlab chiqish va qabul qilishga intildi. Natijada parlament mamlakatning demokratik va taraqqiyot yo'lidan mustaqil rivojlanib borishining huquqiy negizini anchagina kengaytirdi va mustahkamladi. Misol uchun, birinchi chaqiriq Oliy Majlis tomonidan qabul qilingan «Siyosiy partiyalar to'g'risida»gi, «Nodavlat notijorat tashkilotlari to'g'risida»gi, «Oliy Majlisning Inson huquqlari bo'yicha vakili (ombudsman) to'g'risida»gi, «Fuqarolarning o'zini o'zi 1 5. X.T. Odilqoriyev Ikki palatali parlament sharoitida qonunchilik jarayon. T. O’zbekiston. 2005 10 boshqarish organlari to'g'risida»gi qonunlarda, boshqa qonun hujjatlarida O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida asos solingan normalar yanada rivojlantirildi. Parlament nazorati ham Oliy Majlis faoliyatining asosiy yo'nalishlaridan biri bo'ldi. Oliy Majlis qo'mitalari va komissiyalari qonunlar, konventsiyalar, milliy dasturlar ijrosini nazorat qilish tartibida har yili 60 ga yaqin masalani ko'rib chiqdilar. Bunday nazorat Qoraqalpog'iston Respublikasi, mamlakatning barcha viloyatlari, shuningdek Toshkent shahrini qamrab oldi. Bir palatali Oliy Majlisning nazorat faoliyatini tahlil etish bir qator qonuniyatlarni namoyon etdi. Birinchidan, mamlakat taraqqiyotining yangi bosqichini va huquqni tatbiq etish amaliyotini hisobga olgan holda muqaddam qabul qilingan qonunlarni takomillashtirish tamoyili yil sayin kuchaya bordi. Ikkinchidan, qonun ijodkorligi ishi borgan sari tarmoq tusini kasb etib, ayrim sohalardagi munosabatlarni huquqiy jihatdan tartibga solishga intildi. Uchinchidan, bir necha qo'mita va komissiyalarning birgalikdagi sa'y-harakatlari bilan tayyorlangan hamda muhokamaga kiritilgan huquqiy hujjatlarning soni ortib bordi. Oliy Majlisning Qonunchilik palatasiga saylov va ikki palatali parlamenta o'tish (2004 yil dekabr` — 2005 yil yanvar`). Ikki palatali parlamentga o'tish munosabati bilan O'zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga o'zgartishlar kiritish asosida amalga oshirilgan konstitutsion islohotlar, shuningdek asosiy konstitutsiyaviy qonunlar qabul qilinishi natijasida Qonunchilik palatasiga saylov o'tkazilib, u ikki bosqichdan iborat bo'ldi. Saylov o'tkazish uchun O'zbekiston Respublikasining Markaziy saylov komissiyasi «O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga saylov to'g'risida»gi Qonunga muvofiq, saylov uchastkalariga bo'lingan 120 ta saylov okrugi tashkil etdi. Saylovning birinchi bosqichi 2004 yil 26 dekabr` kuni o'tkazilib, 62 nafar xalq noibi, 2005 yil 9 yanvarda bo'lib o'tgan ikkinchi bosqichda Qonunchilik palatasiga 58 nafar deputat saylandi. Saylovlar ham O'zbekistonda faoliyat yuritayotgan siyosiy partiyalar, ham saylovchilarning tashabbuskor guruhlari ko'rsatgan deputatlikka nomzodlar ishtirokida bo'lib o'tdi. Saylovda quyidagi siyosiy partiyalar ishtirok etdi: O'zbekiston Liberal-demokratik 11 partiyasi, O'zbekiston Xalq-demokratik partiyasi, O'zbekiston «Fidokorlar» milliy-demokratik partiyasi (2000 yilning iyunida «Fidokorlar» partiyasi «Vatan taraqqiyoti» partiyasi bilan birlashgan), O'zbekiston «Adolat» sotsial-demokratik partiyasi, shuningdek O'zbekiston «Milliy tiklanish» demokratik partiyasi. Uchinchi davr. Milliy parlamentarizm rivoj topishining uchinchi davri Oliy Majlis Qonunchilik palatasi va Senatining 2005 yil 28 yanvardagi qo'shma majlisidan boshlanib, bunda yangi ikki palatali Oliy Majlis deputatlari va senatorlari amalda o'z ishlariga kirishdilar. Mamlakatimiz qonun chiqaruvchilarining ana shu tarixiy anjumanida O'zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov dasturiy ma'ruza qilib, unda jamiyatimizni demokratlashtirish hamda yangilashning aniq va teran asoslantirilgan kontsepsiyasini, shuningdek mamlakatimizni 2005 yilda va uzoq muddatli istiqbolda isloh etish hamda modernizatsiya qilishning asosiy vazifalarini ilgari surdi. O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi mamlakatni isloh etish va modernizatsiya qilishning davlatimiz boshlig'i tomonidan olg'a surilgan ustuvor yo'nalishlari hamda aniq maqsadli vazifalari asosida ishlab chiqilgan 2005-2009 yillarga mo'ljallangan qonunchilik faoliyati dasturini qabul qildi. Ikki palatali parlament tashkil etilgach, O'zbekiston Respublikasida qonun chiqaruvchi hokimiyat o'z taraqqiyotida yangi pog'onaga ko'tarildi. eng asosiysi, garchi qonunchilik jarayoni ancha murakkablashgan bo'lsa-da, qabul qilingan qonunlarning sifati sezilarli darajada oshdi. Qonunlarni qabul qilishda siyosiy partiyalarning roli kuchaydi. Qonun loyihalarini partiyalarning fraksiyalarida oldindan ko'rib chiqish, Qonunchilik palatasi yalpi majlislarida huquqiy hujjatlar loyihalarini muhokama qilishda ularning fikrlarini albatta eshitish amaliyoti shakllandi. Oʻzbek ist on Respublik asi Oliy Majlisi — Oʻzbekiston parlamenti, oliy davlat vakillik, qonun chiqaruvchi organi. Dastlab bir palatali parlament sifatida tashkil etilgan va fuqarolarning umumiy, teng, toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida shakllantirilgan. 1-chaqiriq Oliy Majlis koʻp partiyalilik asosda 3 turda — 1994-yil 12 25-dekabr, 1995-yil 8- va 22-yanvarda boʻlib oʻtgan saylovlarda saylangan va 1995—99 yillarda faoliyat koʻrsatgan. 2-chaqiriq Oliy Majlisga saylovlar 1999-yil 5 va 19-dekabrda boʻlib oʻtgan va u 2000— 2004-yillarda faoliyat koʻrsatgan. Bir palatali parlament 250 deputatdan iborat boʻlib, u ishlagan davrda 10 ta kodeks, ikkita milliy dastur, 240 ta qonun, 468 ta qaror qabul qilingan, qonun hujjatlariga 1573 ta qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilgan. Bu yillarda parlament, oʻz konstitutsiyaviy vakolatlariga asoslanib, demokratik jamiyatning huquqiy asoslarini shakllantirish, bozor iqtisodiyoti prinsiplarini rivojlantirish boʻyicha muayyan ishlarni amalga oshirdi. Qonunchilik, davlat boshqaruvi, oʻtish davri muammolarini yechishda muayyan tajribaga ega boʻldi. 2002-yil 27-yanvarda oʻtkazilgan referendumda ikki palatali parlamentni tuzish masalasi Oʻzbekiston xalqi tomonidan qoʻllab quvvatlandi. 2004-yil 26-dekabr va 2005-yil 9-yanvarda Oliy Majlisning Qonunchilik palatasiga, 2005-yil 17—20-yanvarda Oliy Majlis Senatiga saylovlar boʻlib oʻtdi va Oliy Majlis 2 palatadan — Qonunchilik palatasi (quyi palata) va Senatdan (yuqori palatadan) iborat qilib shakllantirildi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi faoliyatining huquqiy asosini Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, "Referendum yakunlari hamda davlat hokimiyatini tashkil etishning asosiy prinsiplari toʻgʻrisida" (2002-yil 4-aprel), "Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi toʻgʻrisida" (2002-yil 12-dekabr), "Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati toʻgʻrisida"gi (2002-yil 12-dekabr) Konstitutsiyaviy qonunlar, "Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Reglamenti toʻgʻrisida" (2003-yil 29-avgust), "Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Reglamenti toʻgʻrisida" (2003-yil 29-avgust) kabi qonunlar tashkil etadi. 1 Oʻzbekiston Respublikasining Qonunchilik palatasi hududiy, bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻp partiyalilik asosida saylanadigan 120 deputatdan 1 6. N. Abduazimova O’zbekiston jamiyatni demoktarlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizasiya va isloh qilish yo’lida. T. Akademiya. 2005 13 iborat. Qonunchilik palatasi deputatlari umumiy, teng va toʻgʻridan- toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi faoliyatining huquqiy asosini Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, "Referendum yakunlari hamda davlat hokimiyatini tashkil etishning asosiy prinsiplari toʻgʻrisida" (2002-yil 4-aprel), "Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi toʻgʻrisida" (2002-yil 12-dekabr), "Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati toʻgʻrisida"gi (2002-yil 12-dekabr) Konstitutsiyaviy qonunlar, "Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Reglamenti toʻgʻrisida" (2003-yil 29-avgust), "Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Reglamenti toʻgʻrisida" (2003-yil 29-avgust) kabi qonunlar tashkil etadi. Oʻzbekiston Respublikasining Qonunchilik palatasi hududiy, bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻp partiyalilik asosida saylanadigan 120 deputatdan iborat. Qonunchilik palatasi deputatlari umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati hududiy vakillik palatasi boʻlib, Senat aʼzolarid an (senatorl ardan) tarkib topadi. Senat aʼzolari Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridan teng miqdorda — 6 kishidan saylanadi. Senatga saylov Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining tegishli qoʻshma majlislarida mazкur deputatlar orasidan yashirin ovoz berish yoʻli bilan oʻtkaziladi. Senatning 16 nafar aʼzosi fan, sanʼat, adabiyot, ishlab chiqarish sohasida hamda davlat va jamiyat faoliyatining boshqa tarmoqlarida katta amaliy tajribaga ega boʻlgan hamda alohida xizmat кoʻrsatgan eng obroʻli fuqarolar orasidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tayinlanadi. Har ikkala palataning vakolat muddati — 5 yil. Qonunchilik palatasiga saylanish huquqiga 25 yoshga toʻlgan hamda kamida 5 yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan fuqarolar egadirlar. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesining, viloyat, tuman, shahar davlat hokimiyati vakillik organining 25 yoshga 14 toʻlgan hamda kamida 5 yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan deputati Senat aʼzoligiga saylanish uchun nomzod boʻlishi mumkin. Oʻzbekiston parlamenti keng, koʻp qirrali vakolatlarga ega. U hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga boʻlinish prinsipiga asoslanib, davlatning boshqa idoralari bilan hamkorlik qilib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi. Qonunchilik, davlat boshqaruvining muhim masalalarini koʻrib chiqishda va hal etishda ishtirok etadi, davlat byudjetini tasdiqlaydi, parlament nazoratini amalga oshiradi hamda qator davlat organlarini shakllantirishda qatnashadi. Oliy Majlis Qonunchilik palatasi va Senati oʻz vakolatlariga kiritilgan masalalar yuzasidan qarorlar qabul qiladi. Qonunchilik palatasi tarkibida quyidagi deputatlar fraksiyalari: Oʻzbekiston Liberal demokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi, Oʻzbekiston Fidokorlar milliy demokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi, Oʻzbekiston "Adolat" sotsialdemokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi (bu uchchala fraksiya "Demokratik blok"ka birlashgan), Oʻzbekiston Xalq demokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi, Oʻzbekiston Milliy tiklanish demokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi faoliyat olib borayapti. Qonunchilik palatasi deputatlari professional, doimiy asosda ishlaydi. Senatda doimiy asosda ishlovchi senatorlarning soni senatorlar umumiy sonining 1/4 igacha boʻlgan miqdorda belgilangan. Oliy Majlisning Qonunchilik palatasi Spiker va uning oʻrinbosarlarini, Oliy Majlisning Senati esa Senat raisi va uning oʻrinbosarlarini saylaydi. 1 1 7. M. Qirg’izboyev Xalq vakillari minbari. Tafakkur. 2000 8. “O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.” T. 2009 y. 15 1.2. O'zbek ist on Respublik asi Oliy Majlisining dav lat hok imiy at i organlari t izimida t ut gan o'rni. Parlamentning davlat organlari tizimidagi o'rni va mavqei juda muhim. Parlament so'zi fransuzcha «parlef» so'zidan olinib, gapirmoq, so'zlamoq ma'nosini anglatadi. Nimaga davlatning oliy organi «so'zlovchi» organ deb atalganini surishtirsak, biz parlamentning ahamiyatini tushunib olamiz. Qadimgi Rim, Gretsiya davlatlarida xalq vakillik organlari mavjud bo'lgani bilan parlamentning vatani Angliya sanaladi. 1215yili qirol hokimiyatining zo'ravonligidan charchagan aslzodalar qirol hokimiyatiga qarshi chiqishdi va «Erkinliklar Buyuk partiyasini» e'lon qilishdi. Unga ko'ra davlatning asosiy masalalari hududiy birliklardan yuborilgan aslzodalar vakillik organi bilan bamaslahat qabul qilinishi nazarda tutilgan. Shu davrgacha qirol o'z bilganicha insonlar hayotiga, molmulkiga hukmronlik qilib kelgan edi. Parlamentning paydo bo'lishi tarixiy zarurat edi. Chunki odil qirol bo'lganida ham, u oddiy fuqaro manfaatini amalga oshirish uchun barcha hudud xalq vakillaridan mavjud muammolarni bilishi kerak bo'lardi. Parlament oddiy kishilar manfaatlarini ko'zlab davlat hokimiyatini amalga oshirish mexanizmini shakllantirib keldi. Aynan parlamentning paydo bo'lishi jamiyatni evolyutsion rivojlanishiga xizmat qildi. Chunki parlament fuqarolar, ularning turli guruhlari o'rtasidagi ziddiyatlarni mavjud ijtimoiy holatdan kelib chiqqan holda barcha uchun qulayroq yechimini topib, jamiyatda murosa va tinchlikni ta'minlagan. O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi ham parlamentarizm madaniyatining barcha yutuqlarini o'zida mujassamlashtirgandir. O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi bo'yicha davlat hokimiyatining tashkil etilishi va faoliyati vakolatlarining taqsimlanishi prinsipi asosida amalga oshiradi. 1 1 9. O’zbekiston Respublikasining Sudlar to’g’risida”gi qonuni. Xalq so’zi. 2001 yil 13 fevral. 16 Qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyati davlatning uch asosiy tayanchidir. O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida ana shu uchta hokimiyat idorasining uyg'un faoliyatini ta'minlash vositalari, ularni davlat siyosatining umumiy yo'nalishlari bo'yicha murosaga keltirish va bu idoralarning o'zaro bir-birlarini tiyib turish mexanizmini vujudga keltiruvchi qoidalar mustahkamlangan. O'zbekisto n Respublikasi Konstitutsiyasi ning 76-moddasiga muvofiq O'zbekiston Respublikasining Oliy Majlisi Respublikada qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiruvchi oliy davlat vakillik organi hisoblanadi. 1992-yilgi Konstitutsiya qabul qilgunga qadar, Respublika Oliy Kengashi oliy hokimiyat organi hisoblanar edi. O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi avvalgi Oliy Kengashdan ko'pgina jihatlari bilan ajralib turadi. Respublika Prezidenti Islom Karimov Oliy Majlisning l-sessiyasida so'zlagan nutqida bu farqlarni ko'rsatib o'tib, shunday degan edi: «Oliy Majlis sobiq Oliy Kengashdan butun mazmun mohiyati bilan farq qiladi. Uning shakllanishidan tortib, o'z faoliyatini tashkil etish tartiblari va ish usullarigacha buni yaqqol isbotlaydi» 1 . Respublika Oliy Majlisining avvalgi Respublika Oliy Kengashidan birinchi farqi shundaki, Oliy Majlis birinchi marta ko'ppartiyaviylik asosida shakllandi. Har bir partiyaning deputatlari Oliy Majlisda partiya fraksiyalarini tashkil etadi. Shu partiya fraksiyalari orqali siyosiy partiyalar Oliy Majlisning qonun chiqarish faoliyatida faol qatnashib, shu tariqa davlat boshqaruviga munosib hissa qo'shadigan bo'ldilar. Respublika Oliy Majlisining Oliy Kengashdan ikkinchi farqi shundaki, Oliy majlis deputatlarini shakllantirish avvalgi Oliy Kengashni sinfiy asosida soni va o'rnini avvaldan ko'rsatib, shakllanishidan butunlay farq qilib, hozirda mavjud partiya vakillaridan iborat nomzodlar orasidan muqobillik asosida saylanadi. Respublika Oliy Majlisining avvalgi Oliy Kengashdan uchinchi farqi shundaki, Oliy Majlis tarkibidagi deputatlarning ma'lum bir qismi Oliy Majlis tuzilmalari va uning qo'mitalarida doimiy ishlash uchun qoldiriladi. 17 Respublika Oliy Majlisining yana bir farqli jihati shundaki, Oliy Majlis O'zbekistonni mustaqil tashqi siyosat olib borishi tufayli bir qator nufuzli tashkilotlarga a'zo bo'ldi. Shu jurnladan: Parlamentlararo Ittifoq (1992-yil), Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkilotlarining Parlament Assambleyasi. Oliy Majlis O'zbekistonning jahondagi barcha Parlamentlar bilan aloqalarini yanada mustahkamlash maqsadida o'z qoshida maxsus parlamentlararo aloqalar qo'mitasini tashkil qildi. Bundan tashqari Oliy Majlis avvalgi Oliy Kengashdan boshqa xislatlar bilan, ya'ni deputatlar soni va deputatlikka saylanish yoshi bilan ham farqlanadi. O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi bir palatali organdir. Oliy Majlisga saylov umumiy, teng, to'g'ridan-to'g'ri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yo'li bilan o'tkaziladi. O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining vakolat muddati tugagach, u yangi chaqiriq O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi ish boshlaguniga qadar o'z faoliyatini davom ettirib turadi 1 1 10. O’zbekiston Respublikasi “Prokrutura to’g’risida”gi qonun. 1992 yil 9dekabr. O’zbekiston yangi Qonunlari 7- soni T. “Adolat” 1993 yil. 18 II BOB OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY KEN GASHI FAOLIY ATI. 2.1. Oliy Majlis Kengashi vakolatlari, qo’mitalari va komissiyalarining faoliyati. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi — Oʻzbekiston Respublikasining oliy qonun chiqaruvchi va davlat hokimiyatining vakillik organi 1991-yil 31-avgustda mustaqillikka erishgan paytdan boshlab 1994-yil 25-dekabrgacha — mustaqil Oʻzbekiston tarixidagi birinchi parlament saylovi va yangi milliy parlament tashkil etilgunga qadar — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi (Oliy Majlisi) — bir palatali parlament hisoblanadi (2002-yilgi konstitutsiyaviy referendum natijalariga koʻra ikki palatali boʻlgan). Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi oʻzidan oldingi Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti sifatida bir palatali boʻlib, respublikaning barcha viloyatlaridan saylangan turli millatlarga mansub 500 nafar xalq deputatidan iborat edi. 1991-yil 31-avgustda Oʻzbekiston mustaqilligini eʼlon qilgan parlament (oxirgi, 12-chaqiriq) nomi bilan mashhur. Mustaqillikning shakllanishida va respublika mustaqillikka erishgandan keyingi dastlabki yillarda muhim davlat organi sifatida tarixda ham mashhur. 1991-yil 31-avgustda Oʻzbekiston mustaqilligi eʼlon qilingan paytda, 1991-yil 12-iyundan Oʻzbekiston Oliy Kengashining raisi lavozimida Shavkat Yoʻldoshev faoliyat yuritgan va 1993-yilgacha bu lavozimda ishlagan. Oliy Majlis Kengashi v ak olat lari Oliy Majlis ishini tashkil etish hamda Oliy Majlis to’g’risidagi qonunda ko'rsatilgan boshqa vakolatlarni amalga oshirish uchun Oliy Majlisning birinchi sessiyasida O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Kengashi tuziladi. 1 O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Kengashining tarkibiga Oliy Majlis Raisi, uning o'rinbosarlari, qo'mitalarning, mandat komissiyasining raislari, Oliy Majlis rasmiy blok va fraksiyalarining vakillari kiradilar. Oliy Majlis Kengashiga Oliy Majlisning Raisi boshchilik qiladi. Oliy Majlis Kengashining majlislari zaruratiga qarab chaqiriladi va Kengash umumiy tarkibining yarmidan ortig'i hozir bo'lgan taqdirdagina vakolatli bo'ladi. Oliy Majlis Kengashining qarorlari, uning 1 11. I.A. Karimov “O’zbekiston XXI asrga intilmoqda”. T. “O’zbekiston”. 1998 yil. 19 majlislarida hozir bo'lganlarning ko'pchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Shuningdek, qarorlar Oliy Majlis Kengashi tarkibining a'zolaridan birma-bir so'rab chiqish yo'li bilan ham qabul qilinishi mumkin. O'zbekis ton Respublikas ining Prezidenti Oliy Majlis Kengashini ng majlislarida katnashish huquqiga ega. Undan tashqari, Oliy Majlis Raisining taklifiga muvofiq, Kengash majlislarida Oliy Majlis deputatlari, shuningdek, davlat organlari, jamoat birlashmalarining vakillari, olimlar va mutaxassislar ham qatnashishlari mumkin. Oliy Majlis Kengashining vakolatlari «O'zbekiston Respublikasining Oliy Majlisi to'g'risida»gi konstitutsiyaviy qonun bilan belgilanadi. Bu qonunning 17-moddasiga binoan, Oliy Majlis Kengashi Oliy Majlis sessiyasi kun tartibiga va ish tartibiga doir takliflarni tayyorlaydi; Oliy Majlis qo'mitalari va komissiyalarining amalga oshirilayotgan ishlari to'g'risidagi ma'lumotlarni hamda qonunlar va Oliy Majlisning boshqa qarorlarining ijrosi to'g'risidagi axborotlarni eshitadi; qonun loyihalarini tayyorlash ishini rejalashtirishni uyushtiradi; Oliy Majlis Raisining taklifiga binoan, qonun loyihalari va boshqa hujjatlarni dastlabki tarzda ko'rib chiqadi; Oliy Majlis sessiyasida deputatlar bildirgan taklif va mulohazalarni tahlil etadi, hamda ular yuzasidan tegishli qarorlar qabul qiladi; sessiyalar oralig'idagi davrda qonun hujjatlarida belgilangan hollarda va tartiblarda Oliy Majlis deputatlarini javobgarlikka tortishga, shuningdek, ish joyidagi ma'muriyat tashabbusiga ko'ra deputatlarni ishdan bo'shatishga rozilik berish to'g'risidagi masalalarni ko'rib chiqadi; Oliy Majlis ishi va deputatlar o'z vakolatlarini samarali amalga oshirishlari bilan bog'liq bo'lgan boshqa masalalarni ko'rib chiqadi. Oliy Majlis Kengashi o'z vakolatiga kiradigan masalalar yuzasidan qarorlar qabul qiladi. Bu qarorlar belgilangan tartibda e'lon qilinadi. Oliy Majlis qo’mit alari v a k omissiy alarining faoliy at i O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining samarali faoliyat ko’rsatishida, uning vakolatlarini amalga oshirishda Oliy Majlisning muhim organlari hisoblangan qo'mita va komissiyalar alohida o'rin tutadi. 20 Oliy Majlis qo'mitalari va komissiyalarining vakolatlari, ularni tuzish va faoliyat ko'rsatish tartibi «O'zbekiston Respublikasining Oliy Majlisi to'g'risida»gi konstitutsiyaviy qonun, «O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining reglamenti», «O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining qo'mitalari va komissiyalari to'g'risida»gi nizom bilan belgilangan. O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 86-moddasiga muvofiq, Oliy Majlis qonun loyihalari tayyorlash ishlarini olib borish, Oliy Majlis muhokamasiga kiritiladigan masalalarni dastlabki tarzda ko'rib chiqish va tayyorlash, qonunlarning va Oliy Majlis qarorlarining ijrosini nazorat kilib turish maqsadida deputatlar orasidan qo'mitalar va komissiyalarni saylaydi hamda ularning raislarini tasdiqlaydi. Qo'mita va komissiyalarni tuzish chog'ida deputatlarning kasbiy va boshqa xil qiziqishlari, ularning ishlab chiqarishga oid hayotiy tajribalari, erkin bildirilgan xohishistaklari inobatga olinadi. Qo'mita va komissiyalar tarkibida fraksiyalar va bloklardan vakil deputatlar bo'lishi ta'minlanadi. Qo'mita va komissiyalar Oliy Majlisning vakolat muddatiga teng muddatga tuziladi. Qo'mita va komissiyalar ro'yxati va ular a'zolarining miqdori O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan belgilanadi. Qo'mita yoki komissiya tarkibiga Oliy Majlis Raisi va uning o'rinbosarlari saylanishlari mumkin emas. Oliy Majlis deputati Oliy Majlisning faqat bitta qo'mitasi yoki komissiyaga saylanishi mumkin, qo'mita yoki komissiya tarkibiga saylanmagan deputat ularning ishida maslahat ovozi bilan jshtirok etishga haqlidir. Qo'mit alar va komissiyal arning barcha a'zolari teng huquqlar dan foydalanadilar. Oliy Majlis qo'mitalari va komissiyalari Oliy Majlis oldida mas'ul bo'lib, unga hisob beradilar. Zarur hollarda Oliy Majlis istalgan vaqtda yangi qo'mitalar va komissiyalar tuzishi, ilgari tuzilganlarni tugatishi yoki qaytadan tashkil etishi mumkin. «O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi to'g'risida»gi qonunning 23- moddasida ushbu qo'mita va komissiyalarning vakolatlari ko'rsatilgan. Bu qo'mita va komissiyalar: 21 1) Oliy Majlis, uning Raisi, Oliy Majlis Kengashi top shirig'iga binoan yoki o'z tashabbuslari bilan tasarruflaridagi masalalar bo'yicha qonunlarning va Oliy Majlis boshqa qarorlarining loyihalarini ishlab chiqadilar; 2) qonun hujjatlarin i takomillas htirish bilan bog'liq masalala rni tayyorlaydilar, Oliy Majlis sessiyasi kun tartibiga doir takliflarni kiritadilar; 3) qo'mita yoki komissiya ishida ishtirok etish uchun davlat organlari, jamoat birlashmalari vakillarini, mutaxassislar va olimlarni taklif etadilar; 4) o'zlari ishlab chiqqan qonun loyihalarini ham, qonun chiqarish tashabbusi tariqasida tushgan qonun loyihalarini ham ilmiy ekspertizaga yuboradilar va ularning fikrlarini so'raydilar; 5) o'rganib chiqish uchun o'zlariga berilgan qonun loyihalari yuzasidan o'z xulosalari, takliflari va mulohazalarini yuboradilar; 6) Oliy Majlis yig'ilishlarida o'z tasarruflaridagi masalalar bo'yicha ma'ruzalar va qo'shimcha ma'ruzalar bilan so'zga chiqadilar; 7) yuborilgan respublika byudjeti loyihalarini, uning ijrosi to'g'risidagi hisobotlarni, shuningdek, davlat strategiya dasturlari loyihalarini qarab chiqadilar; 8) o'z tasarruflaridagi masalalar yuzasidan respublika hukumatiga takliflar kiritadilar; 9) o'z tasarruflaridagi masalalar bo'yicha davlat organlari va jamoat birlashmalaridan, mansabdor shaxslardan hujjatlar, yozma xulosalar, hisobotlar va boshqa ma'lumotlarn talab qiladilar; 10) qonunlarning va respublika Oliy Majlisi boshqa qarorlarining ijro etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradilar; 11) vazirlikla r, davlat qo'mitalar i va idoralar rahbarla rining, Qoraqalpog'iston Respublika Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar rahbarlarining qonunlarni, Oliy Majlisning boshqa hujjatlarini va qo'mitalar, komissiyalar tavsiyalarini bajarish yuzasidan axborotlarini eshitadilar. 1 1 12. “O’zbekiston Respublikasini Vazirlar mahkamasi to’g’risida”gi qonun 1993 yil 6 may. O’zbekistonning yangi qonunlari 6-son. T. “Adolat” 1994 yil. 22 Konstitutsiya va boshqa huquqiy hujjatlar Oliy Majlis qo'mita va komissiyalarining zimmasiga bir qator vakolatlarni yuklasa-da, ular qonun chiqarish hokimiyatini amalga oshiruvchi Oliy Majlis singari mustaqil davlat organi hisoblanmaydilar va shu bois normativ hujjatlar qabul qilmaydilar. O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi va uning Kengashining topshiriqlarini bajarish uchun deputatlar orasidan muvaqqat komissiyalar tuzilishi mumkin. Muvaqqat komissiyalarning vazifasi va ularning faoliyat tartibi O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan ularni tuzish chog'ida belgilab qo'yiladi. Muvaqqat komissiyal ar o'z zimmalari ga yuklangan vazifalarni bajarib bo'lganlaridan keyin yoxud Oliy Majlis yoki uning Kengashi qaroriga binoan, faoliyatlarini muddatidan ilgari to'xtatadilar. Oliy Majlis qo'mitalari va komissiyalari ishni o'z rejalariga, Oliy Majlis, uning Raisi hamda Kengashi topshiriqlariga va tavsiyalariga muvofiq tashkil etadilar . Qo'mita va komissiyalar masalalarni jamoa bo'lib erkin muhokama qilish, oshkoralik hamda keng tashabbuskorlik asosida hal etadilar . Oliy Majlisning Raisi qo'mita va komissiyalar faoliyatini muvofiqlashtirib turadi. Oliy Majlis qo'mita va komissiyalarining majlislari ochiq o'tkaziladi. Majlislar ga davlat hamda jamoat idoralari va tashkilotl arining, ilmiy muassasalarning vakillari, mutaxassislari va olimlar taklif etilishlari mumkin. Ular majlislarda maslahat ovozi huquqi bilan qatnashadilar. Ko'rib chiqiladigan masalalar yuzasidan komissiya va qo'mitalar tavsiya tarzida qarorlar qabul qiladilar va xulosa1ar chiqaradilar. Oliy Majlisning qo'mita va komissiyalarida barcha masalalar ular a'zolarining ko'pchilik ovozi bilan hal etiladi. Komissiya yoki qo'mitaning qarorlari, xulosalar va majlis bayonlarini komissiya yoki qo'mita raisi imzolaydi. Ishlab chiqilgan tavsiyalar tegishli idoralar va tashkilotlarga yuboriladi va zarur hollarda Oliy Majlis Raisi va Vazirlar Mahkamasining Bosh vaziriga ma'lum qilinadi. Davlat organlari va jamoat birlashmalari qo'mitalar va komissiyalarning qarorlarini olgach, ko'rib chiqishlar, natijalar va ko'rilgan choralar haqida, agar 23 qarorda o'zgacha qoida belgilanmagan bo'lsa, uzog'i bilan bir oy muddat ichida xabar qilishlari shart. Oliy Majlis qo'mitalari va komissiyalari o'z faoliyatlarini oshkoralik asosida amalga oshiradilar, faoliyatlari haqida jamoatchilikni xabardor qiladilar. 24 2.2. O’zbek ist onning professional parlament ga o’t ishi O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyev Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 78- sessiyasidagi nutqida yana bir bor “O‘zbekiston – 2030” taraqqiyot strategiyasi BMTning “Barqaror rivojlanish maqsadlari”ga uyg‘un ekanini alohida ta’kidladi. Yangi tahrirdagi O‘zbekiston Konstitutsiyasi va Barqaror rivojlanish maqsadlari. Shu o‘rinda, avvalambor, 2015-yilda BMT butunjahon sammitida 2030-yilgacha bo‘lgan Barqaror rivojlanish Kun tartibi, uning 17 ta Barqaror rivojlanish maqsadlari tasdiqlanganini eslatib o‘tish zarur. Xususan: Barqaror rivojlanish maqsadlari dunyo bo‘ylab barcha turdagi qashshoqlikka barham berish, ochlikka barham berish, oziq-ovqat xavfsizligi va yaxshi ovqatlanishga erishish, qishloq xo‘jaligini barqaror rivojlantirish; sog‘lom turmush tarzini ta’minlash va barcha yoshdagi kishilarning farovonligiga ko‘maklashish, umumqamrovli va adolatli sifatli ta’limni ta’minlash hamda barchaga umri davomida ta’lim olish imkoniyatini berish; gender tengligiga erishish va xotin-qizlarning imkoniyatlarini kengaytirish va h.k. borasidagi vazifalarni belgilab bergan. Ushbu Barqaror rivojlanish maqsadlar “uchta ustun” – iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik muvozanatni va barqaror rivojlanishni ta’minlash tamoyillariga asoslangan bo‘lib, inson qadri, uning huquqlari va erkinliklarini ta’minlash esa – ularni o‘zaro bog‘lab turuvchi bo‘g‘in hisoblanadi hamda ularning uyg‘unligini, bir-birini mustahkamlashini va to‘ldirishini, bo‘linmasligini ko‘rsatadi. Yangi O‘zbekistondagi islohotlar falsafasi ham o‘z navbatida “inson, jamiyat va davlatning barqaror rivojlanishi” hamda 2030-yilgacha mamlakatning barcha belgilangan Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishini ta’minlash g‘oyalariga asoslangan. O‘tgan davr mobaynida mamlakatda bu borada keng ko‘lamli va kompleks tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar amalga oshirildi va bu boradagi tajribasi xalqaro hamjamiyat tomonidan ham e’tirof etildi. Avvalambor, Barqaror rivojlanish maqsadlari va bu boradagi tegishli vazifalar yangi tahrirdagi 25 O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, 360 dan ziyod qonunlari va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarida o‘z aksini topdi. Shu o‘rinda yangi tahrirdagi Konstitutsiyamizga Barqaror rivojlanish maqsadlariga oid normalar kiritilganligi borasidagi quyidagi ma’lumotlarni keltirish o‘rinli, deb hisoblaymiz. Birinchidan, barqaror rivojlanish tamoyili ilk bora yangi tahrirdagi Konstitutsiyamizda aks ettirildi. Xususan, uning: 14- moddasida davlat o‘z faoliyatini inson farovonligini va jamiyatning barqaror rivojlanishini ta’minlash maqsadida qonuniylik, ijtimoiy adolat va birdamlik prinsiplari asosida amalga oshirishi; 49- moddasida davlat barqaror rivojlanish prinsipiga muvofiq, atrof- muhitni yaxshilash, tiklash va muhofaza qilish, ekologik muvozanatni saqlash bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshirishi; 103-moddasida mamlakatning xavfsizligi, barqaror rivojlanishi asoslariga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan, inson huquqlari va erkinliklariga, jamiyat va davlat manfaatlariga tahdid soladigan faktlar va voqealarni o‘rganish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo‘shma qarori bilan parlament tekshiruvi o‘tkazilishi mumkinligi mustahkamlab qo‘yildi. Ikkinchidan, o‘ta qashshoqlikka barham berish va barcha joylarda aholining kam ta’minlanganlik darajasini pasaytirishni nazarda tutuvchi birinchi Barqaror rivojlanish maqsadlari Konstitutsiyamizning quyidagi normalarida o‘z aksini topdi: Muqaddimasida erkinlik va tenglik, ijtimoiy adolat va birdamlik tamoyillari aks ettirilgan bo‘lsa, 1-moddasida O‘zbekistonning ijtimoiy davlat ekanligi; 57-moddasida mehnatga layoqatsiz va yolg‘iz keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar, aholining ijtimoiy jihatdan ehtiyojmand boshqa toifalarining huquqlari davlat himoyasidaligi, davlat ularining turmush sifatini oshirishga, jamiyat va davlat hayotida to‘laqonli ishtirok etishi uchun ularga shart-sharoitlar yaratishga hamda ularning asosiy hayotiy ehtiyojlarin i mustaqil ravishda ta’minlash imkoniyatl arini kengaytirishga qaratilgan choralarni ko‘rishi belgilandi. Shuningdek, davlat 26 nogironligi bo‘lgan shaxslarning ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy sohalar obyektlari va xizmatlaridan to‘laqonli foydalanishi uchun shart-sharoitlar yaratishi, ularning ishga joylashishiga, ta’lim olishiga ko‘maklashish, ularga zarur bo‘lgan axborotni to‘sqinliksiz olish imkoniyatini ta’minlashiga qaratilgan normalar kiritildi; 115- moddasida Vazirlar Mahkamasi aholini, shu jumladan nogironligi bo‘lgan shaxslarni ijtimoiy himoya qilish tizimining samarali faoliyat ko‘rsatishini ta’minlashi ko‘zda tutildi; 122-moddasida – hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish va aholini ijtimoiy himoya qilish dasturlar ini tasdiqlash mahalliy Xalq deputatlari Kengashla rining vakolatlarida nazarda tutildi. Uchinchidan, ikkinchi Barqaror rivojlanish maqsadlari ochlikka barham berish, oziq-ovqat xavfsizligini mustahkamlash, ovqatlanish ratsionini yaxshilas h hamda qishloq xo‘jaliginin g barqaror rivojlanish iga ko‘maklashishni nazarda tutadi. Bu borada Konstitutsiyaning 46- moddasida: har kim qariganda, mehnat qobiliyatini yo‘qotganda, ishsizlikda, shuningdek boquvchisini yo‘qotganda va qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda ijtimoiy ta’minot huquqiga egaligi; qonunda belgilangan pensiyalar, nafaqalar va boshqa turdagi ijtimoiy yordamning miqdorlari rasman belgilangan eng kam iste’mol xarajatlaridan oz bo‘lishi mumkin emasligi o‘z aksini topgan. Bunday misollarni boshqa barcha Barqaror rivojlanish maqsadlari bo‘yicha ham keltirish mumkinki, yangi tahrirdagi Konstitut siyamiz mamlakatimizning barqaror rivojlanishini ta’minlashning mustaqhkam konstitutsiyaviy-huquqiy asosi bo‘lib xizmat qiladi, deb ta’kidlashga barcha asoslar mavjud. “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi va Barqaror rivojlanish maqsadlari 1 Mamlakatimizning uchta strategik taraqqiyot dasturi: 2017–2021- yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasi; 2022–2026- yillarga1 14. Sh.M.Mirziyoyev-Erkin va farovon demokratik o’zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz 15. Shavkat Mirziyoyev Yangi O‘zbekistonda erkin va farovon yashaylik! 27 mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi; “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi “Kun tartibi – 2030”ga uyg‘un bo‘lib, O‘zbekistonga tegishli bo‘lgan 16 ta global Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishga yo‘naltirilgan milliy maqsad va vazifalarni to‘la qamrab olgan. Masalan, “O‘zbekiston – 2030” strategiyasiga e’tibor qaratsak, tahlillar, uning 5ta yo‘nalishi BMT tomonidan belgilangan 16ta Barqaror rivojlanish maqsadlarini to‘la qamrab olishini ko‘rsatadi. “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida 2023 yilning o‘zida qabul qilinishi rejalashtirilgan 25 ta qonun loyihasi, 39 ta Prezident farmoni va qarorlari, boshqa normativ-huquqiy hujjatlar (jami – 118 ta) Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishning zarur tashkiliy-huquqiy asoslarni yaratadi. Bu esa, o‘z navbatida, “O‘zbekistn – 2030” strategiyasida belgilangan maqsad-vazifalar Barqaror rivojlanish maqsadlarini amalga oshirish uchun o‘ziga xos “Yo‘l xaritasi” vazifasini o‘tashini hamda Strategiyani amalga oshirish va uning maqsadli ko‘rsatkichlariga erishish barcha davlat organlari va tashkilotlarining eng ustuvor vazifasi ekanidan ham dalolat beradi. 11 1. https://parliament.gov.uz/articles/1861 2. https://parliament.gov.uz/articles/1861 28 X ulosa Xulosa qilib aytadigan bo’lsak, agar chet el parlamentlariga nazar tashlasak, 2000 yilda Yevropaning 29 mamlakatida ikki palatali parlament faoliyat ko’rsatganiga amin bo’lamiz. O’zbekistonda ikki palatali parlamentdan ko’zlangan asosiy maqsad qonunchilik soxasida mukammallikka va professionalizmga erishish, adolat, oshkoralikni xamda xurfikrlilikni yanada rivojlantirishdir. Ikki palatali parlamentning ustunligi shundaki, qonun xar tomonlama ko’rib chiqilishi uchun turli manfaatlar va qarashlar xisobga olinadi va eng ilg’or, to’g’ri fikrga to’xtaladi. Ikkinchi ustunligi, bunday tizimda jamoatchilik manfaatlari birmuncha keng va rang-barang bo’ladi. Uchinchisi esa, professionalizm asosida yaratiladi. To’rtinchi ustunligi, bu jarayonda parlament va ijroiya xokimiyat vazifalari aralashib ketishining oldi olinadi Oliy Majlis Qonunchilik palat asining say lov dan k ey ingi birinchi majlisida so‘zga chiqqan Prezident Shav k at Mirziy oy ev parlament haqida fi k r bildirdi. O‘ylanglar, biz og‘ir, tahlikali zamonda yashayapmiz. Har kunimizdan to‘g‘ri xulosa chiqarish kerak bo‘lgan zamonda yashayapmiz. Yon-atrofimizda bo‘layotgan voqealar — kichkina masalalar emas. Qanchalar og‘ir bo‘lmasin, O‘zbekistonning ertaga yaxshi bo‘lishini xohlayotganlardan ko‘ra xohlamayotganlar ko‘pligi, tashqaridan hech kim kelib, bizga hech balo qilib bermasligini ko‘z oldingizga keltiring. Sizlar endi kichkina odam emassizlar. Deputatning qalbi, vijdoni uyg‘oq bo‘lsa, vazirlar ham, hukumat ham, parlament ham uyg‘oq bo‘ladi. Mana shuni yozib olinglar. Uyg‘oq degani — intiluvchan, tirishqoq, befarq bo‘lmagan odam. Agar deputat shunday bo‘lsa, yana takrorlayman, vazirlar ham, hukumat ham, parlament ham uyg‘oq bo‘ladi. Butun jamiyatimiz uyg‘oq bo‘ladi. Bugun biz hamma sohada izlanish va o‘rganishdamiz. Takror va takror aytaman — 29 deputat bo‘lishga hali hammamiz ham tayyor emasmiz. Tayyor bo‘lishimiz uchun, izlanishimiz, uyg‘onishimiz, yana bir bora o‘qishimiz kerak. Izlanib yashayotgan, o‘z maqsadi sari izchil borayotgan inson va jamiyat, albatta, ijobiy natija va yutuqlarga erisha oladi. Hozirgi kunda O‘zbekiston taraqqiyotining yangi bosqichida oldimizda o‘ta dolzarb va murakkab vazifalar turibdi. Juda murakkab vazifalar turibdi. Hali “ura-ura” deb qarsak chalish uchun ko‘p yillar davomida mashaqqatli, matonatli, sabr-toqatli mehnatimiz talab etiladi. Ularni muvaffaqiyatli hal etish uchun, avvalo, qonun ijodkorligi sohasida ishni butunlay yangicha tashkil etishimiz zarur. Bu borada ayniqsa quyidagi masalalarga alohida e’tibor qaratish lozim. Birinchidan, quyi palata har bir qonun loyihasi bo‘yicha xolis bahs- munozara va tortishuvlar makoniga, turli ijtimoiy manfaatlar o‘rtasidagi kurash maydoniga, chinakam demokratiya maktabiga aylanishi zarur. O‘tgan besh yil davomida palata faoliyati sezilarli darajada jonlanib, 540 ta yoki 2010—2014-yillardagiga nisbatan ikki barobar ko‘p qonun loyihasi ko‘rib chiqildi. 2015-yilda qabul qilingan qonunlarning bor-yo‘g‘i 11 tasini yaxlit va yangi qonunlar tashkil etgan bo‘lsa, 2019-yilda bu ko‘rsatkich uch barobar oshib, 35 taga yetdi. Shuni alohida ta’kidlash kerakki, bir sohaga taaluqli ijtimoiy munosabatlarni tartibga soladigan bir nechta qonunlar o‘rniga yagona kodeks qabul qilish amaliyoti qaror topmoqda. Bu juda yaxshi. Jumladan, Fuqarolik protsessual kodeksi, Iqtisodiy protsessual kodeksi, Ma’muriy sud ishlarini yuritish to‘g‘risidagi kodeks, Saylov kodeksi kabi muhim hujjatlar qabul qilindi. Shuningdek, o‘tgan ikki yilda to‘g‘ridan-to‘g‘ri amal qiladigan qonunlar qabul qilinishi boshlandi. Masalan, “To‘lovlar va to‘lov tizimlari to‘g‘risida”gi, “Investitsiya va investitsiya faoliyati to‘g‘risida”gi qonunlarda havolaki normalar o‘rniga to‘g‘ridan- to‘g‘ri ishlaydigan qoidalar belgilandi. Ayni vaqtda hayotning o‘zi O‘zbekistonning jadal taraqqiyoti bu boradagi faoliyatimizni yangi sifat bosqichiga olib chiqishni talab etmoqda. Hayotning o‘zi talab qilmoqda. Yangi bosqichga, yangi sifatga ko‘tarilishimiz kerak. 30 Jahondagi ilg‘or tajribalari asosida partiyalar o‘z siyosiy manfaatlari, o‘z elektrorati manfaatlarini ifoda etadigan qonunlar qabul qilish uchun parlamentda qizg‘in bahs olib borishlari kerak. Buning uchun parlamentda ko‘pchilikni tashkil etadigan partiya va unga muxolifatda bo‘lgan partiyalar o‘rtasida sog‘lom raqobat bo‘lishi ham shart. Aks holda raqobat bo‘lmaydi. Qo‘rqmanglar, muxolifat. O‘rganinglar shunga. Kimdir o‘z taklifini aytsa, undan qo‘rqib, “unday bo‘libdi, o‘zgaribdi, oyog‘i yerdan uzilibdi”, deb. Xato qilgan bo‘lsa ham, u o‘z fikrini aytadi. To‘g‘rilanglar, chiqib, qonuniy asoslab beringlar, “siz noto‘g‘ri aytyapsiz, mana bu bandi bunday, unisiga to‘g‘ri kelmaydi, men saylovchilarim bilan o‘zim gaplashdim”, deb aytinglar. Lekin bu gaplarni aytish uchun kechqurun uyga borib televizor emas, kitob o‘qish kerak. Beshta savol berish uchun beshta kitob o‘qishingiz kerak. Mana hayotingizda qanday mas’uliyatli jarayon boshlanyapti. Bu kichkina masalalar emas. Sog‘lom raqobat tashkil qilmasalaring, kechagi saylovga bergan bahoni butun 825 nafar kuzatuvchi olti oyda, bir yilda sizlarning ishingizga qarab, O‘zbekistonga baho beradi. Shav k at Mirziy oy ev , O‘zbek ist on Prezident i. 1 1 Sh.Mirziyoyev Yangi O’zbekiston taraqqiyot strategiyasi 31 Foy dalanilgan adabiy ot lar 1. Karimov I.A. O’zbekistonning o’z istiqlol va taraqqiyot yo’li. T.O’zbekiston1992. 2. Karimov.I.A. Bizning bosh maqsadimiz – jamiyatni demokratlashtirish, modernizatsiya va islohat etishdir. T. O’zbekiston1. T.2005 3.O’zbekiston Respublikasi Konstitusiyasi. T. O’zbekiston. 2010. 4. E. X. Xalilov O’zbekiston Respublikasining qonun chiqaruvchi organi. T. O’zbekiston. 2001 5. X.T. Odilqoriyev Ikki palatali parlament sharoitida qonunchilik jarayon. T. O’zbekiston. 2005 6. N. Abduazimova O’zbekiston jamiyatni demoktarlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizasiya va isloh qilish yo’lida. T. Akademiya. 2005 7. M. Qirg’izboyev Xalq vakillari minbari. Tafakkur. 2000 8. “O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.” T. 2009 y. 9. O’zbekiston Respublikasining Sudlar to’g’risida”gi qonuni. Xalq so’zi. 2001 yil 13 fevral. 10. O’zbekiston Respublikasi “Prokrutura to’g’risida”gi qonun. 1992 yil 9dekabr. O’zbekiston yangi Qonunlari 7-soni T. “Adolat” 1993 yil. 11. I.A. Karimov “O’zbekiston XXI asrga intilmoqda”. T. “O’zbekiston”. 1998 yil. 12. “O’zbekiston Respublikasini Vazirlar mahkamasi to’g’risida”gi qonun 1993 yil 6 may. O’zbekistonning yangi qonunlari 6-son. T. “Adolat” 1994 yil. 13. Sh.Mirziyoyev Yangi O’zbekiston taraqqiyot strategiyasi 14. Sh.M.Mirziyoyev-Erkin va farovon demokratik o’zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz 15. Shavkat Mirziyoyev Yangi O‘zbekistonda erkin va farovon yashaylik! Int ernet Manbaalari 1.2. 32

MUNDARIJA

Kirish

I bob. O’zbekistonning parlament tarixi

1.1 O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi

1.2. O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining davlat hokimiyati organlari tizimida tutgan o'rni

II bob. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi faoliyati

2.1. Oliy Majlis Kengashi vakolatlari, qo’mitalari va komissiyalarining faoliyati

2.2. O’zbekistonning professional parlamentga o’tishi

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar

Internet manbalari

Купить