O’zbekiston Respublikasining Ma’muriy – hududiy tuzulishi - История - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	47.7KB
Покупки	5
Дата загрузки	22 Сентябрь 2023
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	История

O’zbekiston Respublikasining Ma’muriy – hududiy tuzulishi

Купить

OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
MIRZO ULUG’BEK NOMIDAGI
O’ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETI
IJTIMOIY FANLAR FAKULTETI
KONSTITUTSIYAVIY HUQUQ fanidan

« O’zbekiston Respublikasining Ma’muriy – hududiy
tuzulishi » mavzusidagi
KURS ISHI
Ilmiy rahbar:
Bajardi:
TOSHKENT- 2023

Mavzu: O’zbekiston respublikasining ma’muriy-
hududiy tuzilishi
Muntarija:

Kirish
I. O’zbekiston respublikasining ma’muriy-
Hududiy tuzilishi
1.1 O’zbekiston respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi
1.2 O’zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi sohasini
davlat tomonidan tartibga solish
II Ma’muriy-hududiy birliklarni tuzish va
Tugatish
2.1 . Viloyatlarni Respublika bo’ysunuvidagi shaharlarni, shaharchalarni,
qishloqlarni
va ovullarni tuzish hamda tugatish
2.2. Ma’muriy-hududiy birliklar bo’ysunuvini o’zgartirish
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

4 Kirish
Kurs ishi mavzusining dolzarbligi . O ’ zbekiston Respublikasining davlat tuzilish
jamiyatimizning siyosiy tashkillashtirilishida muhim o ’ rin tutadi va
mustaqillikning real ifodasi hisoblanadi . Bu davlatning ijtimoiy - iqtisodiy mohiyati
bilan belgilangan hududiy tashkillashtirishdir . Ushbu masala davlatning tarkibiy
qismlarga bo ’ linishini , bir butun davlat bilan uning tarkibiy qismlari o ’ rtasidagi
munosabatini bu qismlarning har birini huquqiy holatini qamrab oladi .
Ma ’ muriy - huquqiy bo ’ linma - bu ma ’ muriy - huquqiy tuzilish tizimining
mustaqil tarkibiy qismi bo ’ lib , bunda davlatning vazifalari va asosiy funksiyalariga
muvofiq tarzda davlat apparati mahalliy organlarining strukturasi tuziladi va
faoliyati amalga oshiriladi .
Ma ’ muriy huquqiy bo ’ linmalar deganda , har bir davlatning joylardagi
huquqiy bo ’ laklari tushuniladi .
Ma ’ muriy hududiy bo ’ linish ikki xilda namoyon bo ’ ladi :
- siyosiy-hududiy bo’linish;
- ma’muriy-hududiy bo’linish.
Ma’lum davlat hududida siyosiy jihatdan alohida davlat mavjud bo’lsa,
bunday davlatning hududiy bo’linishi murakkab hisoblanib, u siyosiy-hududiy
bo’linishga ega bo’lgan davlat deyiladi. Agar davlat faqat ma’muriy-hududiy
bo’laklardan iborat bo’lsa, bunday davlat ma’muriy-hududiy bo’linishga ega davlat
deyiladi.
O’zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilish jarayoni dastlab
ikki bosqichda o’tkazildi. Birinchi bu – O’rta Osiyo milliy davlat chegaralanishi
1
bo’lib u davlat tarixiga ma’muriy-hududiy rivojlantiruv degan nom bilan kirib
keldi 1924-1925 yillar.
Ikkinchi bosqich – oblast, uezd, volst, qishloq soveti shakllaridagi to’rt
bo’g’inli ma’muriy bo’linishdan – okrug, rayon, qishloq soveti shakllariga o’tish
1
Buxoro davlat Universiteti t Axborot texnologiyalar markazi 2019

5orqali amalga oshirildi. 1930 yildan boshlab okrug ma’muriy birligi oblast’
ma’muriy birligi bilan almashtirildi.
O’zbekiston davlati o’z mustaqilligiga konstitusiyaviy, tinch yo’l bilan
erishdi. Uning ma’muriy-hududiy tuzilishi ham barcha davlat organlari institutlari
singari o’zining konstitusiyaviy kafolatlariga egadir. Bu to’grisida Respublikamiz
Konstitutsiyasining yuqorida ko’rsatilgan 16 bobi 68-moddada tasdiqlangan. 2
Bu moddada Qoraqalpog’iston Respublikasining huquqiy holati ham
ko’rastib o’tilgan.
Qoraqalpog’iston Respublikasi suveren bo’lib, O’zbekiston Respublikasi
tarkibiga kiradi. Qoraqalpog’iston Respublikasi o’z Konstitutsiyasini o’zi
tasdiqlaydi. O’zining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalarini o’zi mustaqil hal
qiladi, davlat hokimiyati organlari va boshqaruv tizimini o’zi belgilaydi. Davlat
hokimiyati tizimini qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud organlariga
taqsimlanishi asosiga quradi, O’zbekiston Respublikasi siyosatiga mos holda o’z
mustaqil siyosatini yurgizadi. Qoraqalpog’iston Respublikasi hududi bo’linmas
daxlsizdir. Bu millatning o’z eriga o’z boyliklariga o’zi egalik qilishidir. Bu
tenglararo teng bo’lish, keng dunyo minbariga chiqish, xalqaro munosabatlar
o’rnatish huquqidir. Koraqalpoqiston Respublikasi davlat tili qoraqalpoq va o’zbek
tilidir.
Bu millatning o’z taqdirini o’zi belgilashi va farzandlari istiqbolini o’zi
yaratishi, hal qilishidir. Bular O’zbekiston Respublikasi tomonidan muhofaza
qilinadi.
Qoraqalpog’iston Respublikasi Konstitutsiyasi O’zbekiston
Respublikasining Konstitutsiyasi singari ishlab chiqilib, umumxalq muhokamasiga
qo’yilgan, so’ngra xalq erkin-irodasini hisobga olib, qabul qilingan.
Koraqalpoqiston Respublikasi Konstitutsiyasi O’zbekiston Respublikasining
Konstitutsiyasiga aslo zid emas. Chunki Qoraqalpog’istonning O’zbekiston
tarkibiga suveren davlat bo’lib kirishiga rozilik bildirgan xalq Qoraqalpog’iston
Konstitutsiyasining ham O’zbekiston Konstitutsiyasiga zid bo’lishini aslo
2
08.12.1992 O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi https:/lex.uz/docs/-20596?ONDATE=68-modda

6istamaydi. Chunki bu konstitusiyalar umuminsoniy qoyalar-tenglik, erkinlik,
birodarlik, xalqlar va mamlakatlararo do’stlik, mamlakat va dunyo barqarorligi
kabi eng uluq qoyalarga xizmat qiladi. Mana shu yangidan bunyod etilgan
Qoraqalpog’iston suveren Respublika va mustaqil O’zbekiston Respublikasi
xalqlarining abadiy birligi va qon-qarindoshligini Qoraqalpog’istonning yangi
qabul qilingan Asosiy qonuni ham tasdiqlaydi va Qoraqalpog’iston Respublikasi
Konstitutsiyasi boshdan-oyoq ana shunday olijanob manfaatlar ruhi bilan
suqorilgandir.
O’zbekiston Respublikasining fuqaroligi, unga qanday asoslarda ega
bo’lganidan qat’iy nazar, hamma uchun tengdir va bu bilan u Konstitutsiyamiz va
qonunlarimizda mustahkamlanib qo’yilgan huquq va erkinliklarga ega buladi.
huningdek, u ma’lum burchlarni bajarishga majburdir. hu ma’noda O’zbekiston
Respublikasi qonunlarining Qoraqalpog’iston Respublikasi hududida ham
majburiyligi, ayni vaqtda, Qoraqalpog’iston fuqarolari uchun ham majburiydir. 3
O’zbekiston Respublikasining hozirgi ma’muriy-hududiy bo’linishi
respublikaning ishlab chiqarish kuchlar ahvolini, ularning joylashish xarakterini,
transport va aloqa vositalarining rivojlanishini, joylardagi boshqaruvning tashkiliy
tuzilishini aks ettiradi.
Viloyat respublika ma’muriy-hududiy tizimidagi yuqori bo’qinidir va eng
yirik bo’linma sifatida alohida o’rin tutadi. Hududiy tizimining qolgan bo’qinlari -
tuman, shahar, shaharcha, qishloq, ovul, viloyatning tarkibiy qismlari, ichki
bo’qinlari bo’lib, shu tariqa u muhim tashkiliy funkciyani bajaradi. Chunki u orqali
respublika davlat vakillik hokimiyat organi va boshqaruv idoralari bilan aloqa
boqlashning butun tizimi amalga oshadi. Bunday holat viloyat quyi turuvchi
hokimiyat vakillik va ijroiya organlari faoliyatiga nafaqat rahbarlik qilishini, balki
ularni umumdavlat va mahalliy manfaatlardan kelib chiqib birlashtirishni
anglatadi.
Tuman-qishloq joylardagi iqtisodiy xo’jalik va ijtimoiy-madaniy hayotga
bevosita rahbarlik qilishning muhim bo’qinidir. O’zbekistonning ishlab chiqarish
3
Darslik Konistitutsiyaviy huquq O.T.Husanov

7kuchlarining rivojlanishi bilan, yangi tabiiy resurslarni o’zlashtirish hamda aholi
sonining o’sishi bilan ma’muriy-hududiy bo’linmalarining chegarasi, o’zgarishlar,
avvalo, qishloqdagi tuman bo’qinlari hisobiga ro’y beradi.
O’zbekiston Respublikasidagi shaharlar respublika itoatidagi Toshkent
shahri, viloyat, Qoraqalpog’iston Respublikasi va tuman itoatidagi shaharlarga
bo’linadi.
Kurs ishi mavzusining o’rganilganlik darajasi. Ozbekiston
Respublikasi Amudaryo va Sirdaryo oralig’ida joylashgan maydoni 449,8 ming
kv km. Bu jihatdan Respublika jahon miqyosida 55-o’rinda turadi. Respublika
chegarasi g’arbdan sharqqa 1425 km shimoldan janubga qadar 930 km.
Davlat chegarasining umumiy uzunligi 6221 kmni tashkil etadi. Respublika
shimoli sharqda Qozog’iston bilan 223 km, sharqda va janubiy sharqda
Qirg’iziston bilan 1099 km va janubi sharqda Tojikiston bilan 1161 km g’arbda
Turkmaniston 1621km janubda esa Avg’aniston bilan 137 km masofada
chegaradoshdir.
O’zbekistonning dengizga chiqish yo’li yo’q. Respublikaning hududi va
chegaralari daxlsiz davlat tomonidan qo’riqlanadi
O’zbekiston qadimda ham hozirda ham sharq va g’arb, shimol va janub
orasidagi ko’plab xalqlar va mamlakatlar orasidagi aloqalarni bir biri bilan
bog’lovchi mamlakatdir.
O’zbekiston markaziy osiyo davlatlari orasida juda qulay tabiiy-geografik
sharoitga ega. 4
Kurs ishi obekti – o’zbekiston respublikasining ma’muriy-hududiy
birliklarini tuzish va tugatish ularning chegaralarini ozgartirish shuningdek ularni
nomini belgilash.
Kurs ishi predmeti. O’zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy
birliklarini chegaralarini o’zgartirish va viloyatlar, tumanlar, shaharlar,
shaharchalar, qishloqlar va ovular tuzish.
4
O’zbekistonning Respublikasining siyosiy-hududiy tuzilishini o’rganish va baholash
http://new.geomedia.uz/maqola.php?id=17

8Kurs ishining nazariy va amaliy axamiyati. Kurs ishida O’zbekiston
respublikasida ma’muriy-hududiy birliklarni o’zgartirishdagi O’zbekiston
respublikasi Oliy Majlisi vakolatlari belgilabb qo’yilgan. Shuningdek
ma’muriy-hududiy birliklarni tuzish tugatish va ularning nomlarini
o’zgartirishdagi ishlarda
O’zbekiston respublikasi Vazirlar Mahkamasining ham alohida
vakolatlari ko’rsatilib o’tilagan.Shuni ham takidlash lozimki ma’muriy-
hududiy birliklarni yani viloyatlarni, Respublika bo’ysinuvidagi shaharlarni,
tumanlarni, shaharlarni, shaharchalarni, qishloq va ovullarni tuzish tugatish
ularni nomini o’zgartirishda viloyat, tuman, shahar, hokimlarining ham
vakolatlari belgilab qo’yilgan.
Kurs ishining tuzilishi va xajmi. Kurs ishi kirish va asosiy a qismi
(bitta bob) xulosa hamda foydalanilgan adabiyotlar royhatidan iborat. Bitta
bob uchta paragrafdan tashkil topgan bolib,kurs ishining umumiy xajmi 30
betdan iborat.

9I-BOB
1.1 O’zbekiston respublikasining mamuriy-hududiy tuzilishi.

Har qanday mamlakat, jumladan, O’zbekiston ham ma’lum geografik joyda
belgilangan chegaralar doirasida joylashgan. Bu mamlakatning hududi hisoblanadi.
Aniq chegaralangan hududga ega bo’lish davlatni davlat sifatida ko’rsatuvchi
asosiy shartlardandir. Ma’lum hududsiz davlat bo’lishi mumkin emas. Davlat aniq
bir hududda faoliyat ko’rsatadi va davlat faoliyati shu hududda amal qiladi. Hudud
- davlatga tegishli maydon. Hudud yer, suv, osmon chegaralaridan iborat bo’ladi.
Har bir mamlakatning hududi katta-kichikligiga, aholisining soniga qarab, tegishli
bo’lakchalarga bo’lib idora etiladi. Bu bo’lakchalar bir necha pog’onadan iborat
bo’lib, ularning har biri o’z hududigachegarasigaega.
O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining alohida to’rtinchi bo’limi va
uning ikki bobi XVI, XVII boblar ma’muriy-hududiy va davlat tuzilishi
masalalariga bag’ishlangan. Uning alohida-alohida moddalarida ma’muriyhududiy
tuzilish masalalari huquqiy tartibga solingan.
Har bir mamlakat ma’muriy-hududiy tuzilishini belgilashda butun hududni
boshqarishga oson bo’lishi, markaz ta’sirining joylarda samarali bo’lishi, xalqning
davlat organlariga yaqin bo’lishi, ishlab chiqarishni tashkil etishning unumli,
arzon, samarali bo’lishi, sanoatni xom ashyo bilan ta’minlash darajasi, 194
aholining urf-odatlari, qadriyatlari, tarixiy tajribasini hisobga oladi va o’ziga
ma’qul ma’muriy-hududiy birliklarni o’rnatadi.
Ma’muriy-hududiy tuzilish konstitutsiyaviy asosda hal qilinadigan ijtimoiy
munosobatlar qatoriga kiradi.

10 Shuning uchun, O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 68-moddasida:
O’zbekiston Respublikasi viloyatlar, tumanlar, shaharlar, shaharchalar, qishloqlar,
ovullar, shuningdek Qoraqalpog’iston Respublikasidan iborat, - deb belgilangan.
Bu, birinchidan, O’zbekiston hududi nimalardan iborat bolishini,
ikkinchidan, O’zbekiston hududining, qanday ma’muriy birliklardan tashkil
topganini ko’rsatadi. Bu hududiy birliklarning huquqiy maqomi, hududiy holati,
aholisining soni, moddiy ne’matlar ishlab chiqishi yoki aholi mashg’ulotiga qarab
bir-biridan farq qiladi. O’zbekiston ma’muriy-hududiy birliklarini huquqiy
maqomi, darajasiga qarab uchga bo’lish mumkin.
Birinchisi, yuqori pog’ona - unga Qoraqalpog’iston Respublikasi, viloyatlar
va Toshkent shahri; ikkinchisiga, tuman va shaharlar; uchinchisiga, shaharlar,
shaharchalar, qishloqlar va ovullar kiradi. Tuman va shahar bir maqomdagi
ma’muriy-hududiy birlik bo’lsa-da, ular ijtimoiy hayot, kishilarning asosiy
mashg’ulotlari, ishlab chiqarishdagi ishtirokiga qarab bir-biridan farq qiladi.
Tumanlar, asosan, qishloq xo’jaligi bilan, shaharlar sanoat ishlab chiqarishi
bilan shug’ullanadi. Bundan tashqari, tumanga bo’ysunuvchi shahar va shahar
tarkibidagi tumanlar ham mavjud, ularning faoliyat doirasidan maqomi belgilanadi.
Ma’muriy-hududiy birliklarni tashkil etish, tugatish tartibi Konstitutsiyaning 69-
moddasida: «Qoraqalpog’iston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahrining
chegaralarini o’zgartirish, shuningdek, viloyatlar, shaharlar, tumanlar tashkil qilish
va ularni tugatish O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining roziligi bilan amalga
oshiriladi», - deb belgilangan.
Viloyatlar, tumanlar, shaharlarni tashkil qilish, qo’shib yuborish, tugatish,
mamlakat iqtisodi, boshqaruv samarasi, fuqarolarning davlat hokimiyati
organlariga murojaat qilishningqulay-noqulayligi hisobga olinib,
umummanfaatlar ko’zlangan holda amalga oshiriladi. Shuning uchun ham bu
masalaning asosi Konstitutsiyada belgilangan.
Konstitutsiyaning 69-moddasida: Qoraqalpog’iston Respublikasi, viloyatlar,
Toshkent shahrining chegaralarini o’zgartirish, shuningdek, viloyatlar, shaharlar,
tumanlar tashkil qilish va ularni tugatish O’zbekiston Respublikasi Oliy

11Majlisining roziligi bilan amalga oshiriladi, — deb mustahkamlangan.Bu modda
qoidalari, birinchidan, Qoraqalpog’iston Respublikasining, viloyatlarning,
shaharlarning chegarasini o’zgartirish masalasini; ikkinchidan, viloyatlar,
shaharlar, tumanlarni tashkil qilish, uchinchidan, ularni tugatish masalalarini
qanday hal qilish tartibini, asoslarini belgilagan. Har uchala holatda ham bu
hududiy birliklarning chegarasini o’zgartirish, yangidan tashkil qilish, tugatish
masalasi Oliy Majlisning roziligi bilan hal qilinishi belgilangan.
O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 78-moddasi 10-bandiga
asosan, O’zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalarini
qonun yo’li bilan tartibga solish, chegaralarini o’zgartirish Oliy Majlis
palatalarining birgalikdagi vakolatlari qatoriga kiritilgan. Ya’ni ma’muriy-hududiy
tuzilish va ularning chegarasini o’zgartirish faqat qonun yo’li bilan hal qilinadi.
2012-yil 12-oktabrda o’tkazilgan islohotlar natijasida ushbu Qonunning mazmun-
mohiyati tubdan o’zgardi. Ya’ni O’zbekiston Respublikasining Geografik
obyektlarning nomlari to’g ‘risidagi Qonuni qabul qilinishi munosabati bilan 1996-
yil 30-apreldagi Qonunning nomi « O’zbekiston Respublikasida ma’muriyhududiy
tuzilish masalalarini hal etish to’g’risida» deb o’zgartirildi. Qaror bilan o lchashʻ
vositalarini davlat sinovlaridan o tkazish qoidalari tasdiqlandi.
ʻ
Unga ko ra, davlat metrologik tekshiruvi va nazorati tatbiq etiladigan
ʻ
doirada O zbekistonning o lchash vositalari davlat reyestriga kiritilgan
ʻ ʻ
tasdiqlangan turdagi o lchash vositalarini qo llashga ruxsat beriladi.
ʻ ʻ
Ishlab chiqariladigan va yoki seriyalab ishlab chiqarilishi mo ljallangan
ʻ
o lchash vositalari va O zbekiston hududida to p holida ishlab chiqariladigan va
ʻ ʻ ʻ
yoki olib kiriladigan o lchash vositalari davlat sinovlaridan o tkaziladi.
ʻ ʻ
O lchash vositalarini davlat sinovlaridan o tkazish ishlari uchun haq
ʻ ʻ
shartnomaga muvofiq ariza beruvchi tomonidan to lanadi.
ʻ 5
O lchash vositalarini davlat sinovlaridan o tkazish davomiyligi 25 ish
ʻ ʻ
kunidan oshmasligi kerak.
5
O‘RQ-635-son O zbekiston Respublikasining ma muriy-hududiy tuzilishi to g risida https://lex.uz/docs/-4973063
ʻ ʼ ʻ ʻ

12O lchash vositalarini davlat sinovlaridan o tkazish natijalari ijobiy bo lgandaʻ ʻ ʻ
ijrochi 2 ish kuni mobaynida o lchash vositalarini sinovdan o tkazish natijalariga
ʻ ʻ
ega bo lgan hujjatlarni “O zstandart” agentligiga yuboradi hamda Agentlik
ʻ ʻ
o lchash vositalarining turini tasdiqlaydi va reyestrda ro yxatga oladi. Bu
ʻ ʻ
munosabatlar «Geografik obyektlarning nomlari to’g ‘risida»gi Qonun bilan
tartibga solinishi belgilandi. Unga asosan, viloyatlarni tuzish, tugatish Vazirlar
Mahkamasining taklifiga muvofiq Oliy Majlis tomonidan amalga oshiriladi.
Tumanlarni tuzish va tugatish tegishli viloyat va Toshkent shahar hokimlarining
iltimosiga ko’ra, Vazirlar Mahkamasi tomonidan kiritilgan taklifga asosan, Oliy
Majlis tomonidan amalga oshiriladi. 6
Qishloqlar, ovullar tuzish va tugatish tegishli tuman hokimlarining
iltimosnomasiga asosan xalq deputatlari viloyat Kengashlari tomonidan amalga
oshiriladi. Qoraqalpog’iston Respublikasida tumanlarni tuzish va tugatish
Qoraqalpog’iston Respublikasi hukumatining taklifiga muvofiq Jo’qorg’i Kenges
tomonidan O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining roziligi bilan amalga
oshiriladi.
Qishloq va ovullarni tuzish hamda tugatish Qoraqalpog’istonda tum an
hokimlarining iltimosnomasiga asosan Jo’qorg’i Kenges tomonidan amalga
oshiriladi. Qoraqalpog’iston Respublikasining chegarasi faqat uning roziligi bilan
Jo’qorg’i Kenges qaroriga asosan Oliy Majlis tomonidan o’zgartirilishi mumkin.
Viloyatlar va tumanlarning chegarasini o’zgartirish tegishli viloyatlar va Toshkent
shahri hokimlarining iltimosnomasiga asosan, O’zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining taklifiga ko’ra, Oliy Majlis tomonidan amalga oshiriladi.
Qoraqalpog’iston Respublikasida tumanlarning chegarasini ozgartirish tegishli
tuman hokimlarining iltimosnomasiga asosan, Qoraqalpog’iston Respublikasi
hukumatining taklifiga muvofiq, Jo’qorg’i Kenges tomonidan amalga oshiriladi.
Qishloqlar, ovullar chegarasini o’zgartirish, aholi punktlarini birlashtirish tegishli
6
O’zbekistonning Respublikasining siyosiy-hududiy tuzilishini o’rganish va baholash - Siyosiy geografiya amaliy
mashg'ulotlar
http://new.geomedia.uz/maqola.php?id=17

13tuman hokimlarining iltimosnomasiga asosan xalq deputatlari viloyat 196
Kengashlari tomonidan, Qoraqalpog’iston Respublikasida esa - Jo’qorg’i Kenges
tomonidan amalga oshiriladi. Ma’muriy-hududiy birliklarning markazlarini
belgilash, ko’chirish ham qonun asosida amalga oshiriladi. Qoraqalpog’iston
Respublikasiningpoytaxtini belgilash va ko’chirish O’zbekiston Respublikasi Oliy
Majlisining roziligi bilan Jo’qorg’i Kenges tomonidan amalga oshiriladi.
Viloyatlarning ma’muriy markazini belgilash va ko’chirish tegishli viloyat
hokimlarining iltimosnomasiga asosan O’zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining taklifiga muvofiq Oliy Majlis tomonidan, tumanlar, qishloqlar,
ovullarning ma’muriy markazlarini belgilash va ko’chirish tegishli tuman
hokimlarining iltimosnomasiga asosan xalq deputatlari viloyat Kengashlari
tomonidan, Qoraqalpog'iston Respublikasida esa - Jo’qorg’i Kenges tomonidan
amalga oshiriladi. Shaharlarning chegaralarini belgilash va kengaytirish tegishli
viloyat, tegishli shahar hokimlarining iltimosnomasiga asosan, O’zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taklifiga muvofiq, Oliy Majlis tomonidan
amalga oshiriladi.
Qoraqalpog’iston Respublikasida shaharlarning chegaralarini belgilash va
kengaytirish tegishli tuman va shahar hokimlarining iltimosnomasiga asosan
Qoraqalpog’iston Respublikasi hukumatining taklifiga muvofiq Jo’qorg’i Kenges
tomonidan amalga oshiriladi. Shaharchalarning chegaralarini belgilash va
kengaytirish tegishli tuman va shahar hokimlarining iltimosnomasiga asosan, xalq
deputatlari viloyat Kengashlari tomonidan, Qoraqalpog’iston Respublikasida esa -
Jo’qorg’i Kenges tomonidan amalga oshiriladi .
Qoraqalpog’iston Respublikasida shaharlarni Respublika bo’ysunuvidagi
shaharlar turkumiga kiritish, ularni qayta tuzish Qoraqalpog’iston Respublikasi
hukumatining taklifiga muvofiq, Jo’qorg’i Kenges tomonidan amalga oshiriladi.
Tuman bo’ysunuvidagi shaharlar turkumiga, qoida tariqasida, kamida olti
ming aholisi bo’lgan, sanoat korxonalari va rivojlangan infrastrukturasi mavjud
shaharchalar, aholi punktlarini kiritish mumkin. Shahar yoki aholi punktini
shunday punktga kiritish uchun ma’lum miqdorda aholiga ega bo’lishi, iqtisodi

14normal rivojlangan va tegishli rivojlanishini ta’minlaydigan darajada
infrastrukturaga ega bo’lishi kerak.
1.2 O’zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi sohasini
davlat tomomidan tartibga solish .

O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining O’zbekiston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi sohasidagi vakolatlari O’zbekiston
Respublikasi Oliy Majlisi palatalari o’z vakolatlari doirasida: O’zbekiston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalariga doir qarorlar qabul
qiladi.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining O’zbekiston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalariga doir takliflarini ko’rib
chiqadi.
Qoraqalpog’iston Respublikasi Jo’qorg’i Kengesining Qoraqalpog’iston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalariga doir takliflarini
kelishadi.
O’zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalarini
ko’rib chiqish O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari tomonidan ularning
reglamentlari asosida amalga oshiriladi.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining O’zbekiston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi sohasidagi vakolatlari O’zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasi o’z vakolatlari doirasida.
O’zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalariga doir
takliflar tayyorlaydi.

15 O’zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalariga doir
takliflarni O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga ko’rib chiqish uchun
kiritadi,viloyatlar va Toshkent shahar hokimlarining O’zbekiston Respublikasining
ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalari bo’yicha iltimosnomalarini ko’rib chiqadi.
O’zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalari
bo’yicha komissiya tashkil etadi.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonun hujjatlariga muvofiq
boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
Qoraqalpog’iston Respublikasi Jo’qorg’i Kengesining Qoraqalpog’iston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi sohasidagi vakolatlari
Qoraqalpog’iston Respublikasi Jo’qorg’i Kengesi o’z vakolatlari doirasida.
Qoraqalpog’iston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalariga
doir qarorlar qabul qiladi.
Qoraqalpog’iston Respublikasi Vazirlar Kengashining Qoraqalpog’iston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalariga doir takliflarini ko’rib
chiqadi.
Qoraqalpog’iston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalariga
doir takliflarni O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga ko’rib chiqish uchun
kiritadi.
Qoraqalpog’iston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalarini
ko’rib chiqish Qoraqalpog’iston Respublikasi Jo’qorg’i Kengesi tomonidan uning
Reglamenti asosida amalga oshiriladi.
Qoraqalpog’iston Respublikasi Vazirlar Kengashining Qoraqalpog’iston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi sohasidagi vakolatlari
Qoraqalpog’iston Respublikasi Vazirlar Kengashi o’z vakolatlari doirasida. 7
Qoraqalpog’iston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalariga
doir takliflar tayyorlaydi, tumanlar va shaharlar hokimlarining Qoraqalpog’iston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalari bo’yicha
iltimosnomalarini ko’rib chiqadi, Qoraqalpog’iston Respublikasining ma’muriy-
7
O‘RQ-635- сон . O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi to‘g‘risida
https://lex.uz/docs/-4973063

16hududiy tuzilishi masalalariga doir takliflarni Qoraqalpog’iston Respublikasi
Jo’qorg’i Kengesiga ko’rib chiqish uchun kiritadi; Qoraqalpog’iston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalari bo’yicha komissiya
tashkil etadi.
Mahalliy davlat hokimiyati organlarining ma’muriy-hududiy tuzilish
sohasidagi vakolatlari.
Xalq deputatlari viloyatlar, Toshkent shahar, tumanlar va shaharlar
Kengashlari o’z vakolatlari doirasida ma’muriy-hududiy tuzilish masalalariga doir
qarorlar qabul qiladi.
Xalq deputatlari viloyatlar, Toshkent shahar, tumanlar va shaharlar
Kengashlari tomonidan ma’muriy-hududiy tuzilish masalalariga doir qarorlar qabul
qilish tartibi ularning reglamentlarida belgilanadi.
Viloyatlar, Toshkent shahar, tumanlar va shaharlar hokimlari o’z vakolatlari
doirasida:
ma’muriy-hududiy tuzilish masalalari bo’yicha iltimosnomalar kiritadi,ma’muriy-
hududiy tuzilish masalalari bo’yicha komissiyalar tashkil etadi, ma’muriy-hududiy
tuzilish masalalari bo’yicha iltimosnomalarning davlat ekspertizasidan
o’tkazilishini ta’minlaydi.
Ma’muriy-hududiy birliklarning chegaralovchi marza belgilari o’rnatilishini
ta’minlaydi.
Mahalliy davlat hokimiyati organlari qonun hujjatlariga muvofiq boshqa
vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
O’zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo’mitasi huzuridagi Kadastr
agentligining O’zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi sohasidagi
O’zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo’mitasi huzuridagi Kadastr agentligi o’z
vakolatlari doirasida 8
:
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining topshirig’iga ko’ra
O’zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalariga doir
8
.O‘RQ-635-son O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi to‘g‘risida https://lex.uz/docs/-4973063
19-modda

17hujjatlarni, shu jumladan xaritalar va chegaralar chizig’i tavsifini tayyorlaydi,
chegaralar nuqtalari koordinatalarining katalogini tuzadi;ma’muriy-hududiy
birliklar chegaralarining nizoli uchastkalariga aniqlik kiritish bo’yicha takliflarni
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritadi; ma’muriy-hududiy
birliklar chegaralarini kelishib olish uchun xaritalar tayyorlaydi;nashr qilinadigan
xaritalarda ma’muriy-hududiy birliklar chegaralarining to’g’ri aks ettirilishi ustidan
nazoratni amalga oshiradi;
ma’muriy-hududiy birliklarning davlat reyestrini yuritish tartibini ishlab chiqadi
va tasdiqlash uchun O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga taqdim etadi
hamda uni yuritadi;
ma’muriy-hududiy birliklarning navbatchi xaritalarini tayyorlash tartibini va
ularga doir talablarni tasdiqlaydi hamda navbatchi xaritalarni yuritadi; ma’muriy-
hududiy birliklarning qo’shni chegaralari ko’rsatilgan xaritalarni kelishib olish
uchun tayyorlaydi;ma’muriy-hududiy birliklarning chegaralarini joyida marza
belgilari bilan belgilash bo’yicha yer tuzish, geodeziya va kartografiya ishlarini
bajaradi.
O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining O’zbekiston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi sohasidagi vakolatlari.
O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari o’z vakolatlari doirasida:
O’zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalariga doir
qarorlar qabul qiladi;
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining O’zbekiston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalariga doir takliflarini ko’rib
chiqadi;
Qoraqalpog’iston Respublikasi Jo’qorg’i Kengesining Qoraqalpog’iston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalariga doir takliflarini
kelishadi.
O’zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalarini ko’rib
chiqish O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari tomonidan ularning
reglamentlari asosida amalga oshiriladi.

18 O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining O’zbekiston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi sohasidagi vakolatlari.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi o’z vakolatlari
doirasida:O’zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalariga
doir takliflar tayyorlaydi;O’zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy
tuzilishi masalalariga doir takliflarni O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga
ko’rib chiqish uchun kiritadi;viloyatlar va Toshkent shahar hokimlarining
O’zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalari bo’yicha
iltimosnomalarini ko’rib chiqadi;O’zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy
tuzilishi masalalari bo’yicha komissiya tashkil etadi.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonun hujjatlariga muvofiq
boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
Qoraqalpog’iston Respublikasi Jo’qorg’i Kengesining Qoraqalpog’iston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi sohasidagi vakolatlari.
Qoraqalpog’iston Respublikasi Jo’qorg’i Kengesi o’z vakolatlari doirasida:
Qoraqalpog’iston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalariga doir
qarorlar qabul qiladi;
Qoraqalpog’iston Respublikasi Vazirlar Kengashining Qoraqalpog’iston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalariga doir takliflarini ko’rib
chiqadi;Qoraqalpog’iston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi
masalalariga doir takliflarni O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga ko’rib
chiqish uchun kiritadi.
Qoraqalpog’iston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalarini ko’rib
chiqish Qoraqalpog’iston Respublikasi Jo’qorg’i Kengesi tomonidan uning
Reglamenti asosida amalga oshiriladi.
Qoraqalpog’iston Respublikasi Vazirlar Kengashining Qoraqalpog’iston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi sohasidagi vakolatlari.
Qoraqalpog’iston Respublikasi Vazirlar Kengashi o’z vakolatlari doirasida:
Qoraqalpog’iston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalariga doir
takliflar tayyorlaydi;tumanlar va shaharlar hokimlarining Qoraqalpog’iston

19Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalari bo’yicha
iltimosnomalarini ko’rib chiqadi;Qoraqalpog’iston Respublikasining ma’muriy-
hududiy tuzilishi masalalariga doir takliflarni Qoraqalpog’iston Respublikasi
Jo’qorg’i Kengesiga ko’rib chiqish uchun kiritadi;Qoraqalpog’iston
Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalari bo’yicha komissiya
tashkil etadi.
Mahalliy davlat hokimiyati organlarining ma’muriy-hududiy tuzilish
sohasidagi vakolatlari.
Xalq deputatlari viloyatlar, Toshkent shahar, tumanlar va shaharlar
Kengashlari o’z vakolatlari doirasida ma’muriy-hududiy tuzilish masalalariga doir
qarorlar qabul qiladi. Xalq deputatlari viloyatlar, Toshkent shahar, tumanlar va
shaharlar Qoraqalpog’iston Respublikasi tumanlari va shaharlari Kengashlari
tomonidan ma’muriy-hududiy tuzilish masalalariga doir qarorlar qabul qilish
tartibi ularning reglamentlarida belgilanadi.
Ko’rib chiqiladigan masalalar mazmuniga qarab, komissiyalar tarkibiga
davlat hokimiyati organlarining, davlat boshqaruvi organlarining mansabdor
shaxslari, shuningdek fuqarolik jamiyati institutlarining vakillari ham kiritilishi
mumkin.
Qoraqalpog’iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent
shahar, tumanlar va shaharlar hokimlari tomonidan tashkil etiladigan komissiyalar
tarkibiga ko’rib chiqiladigan masalalar mazmuniga qarab, davlat boshqaruvi
organlari va mahalliy davlat hokimiyati organlari tegishli hududiy bo’linmalarining
mansabdor shaxslari, shuningdek fuqarolik jamiyati institutlarining vakillari
kiritilishi mumkin.
Komissiyalarning ishlash va ularning faoliyatini tugatish tartibi O’zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
Salbiy xulosa chiqarilgan taqdirda, taqdim etilgan materiallar ma’muriy-
hududiy tuzilish masalalari bo’yicha taklif yoki iltimosnoma tayyorlagan davlat
organiga maromiga yetkazish uchun qaytariladi.
Davlat soliq qo’mitasi huzuridagi Kadastr agentligiga kiritishi shart.

209
II. Ma’muriy-hududiy birliklarni tuzish va tugatish
2.1.Viloyatlarni tuzish va tugatish.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi O’zbekiston Respublikasi Oliy
Majlisiga quyidagi hujjatlarni taqdim etadi:
viloyatni tuzish yoki tugatish zarurligi va maqsadga muvofiqligi asoslantirilgan
taklif;
O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining va Senatining
qarorlari loyihalari O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan
tashkil etilgan komissiya xulosasi;viloyat chegaralarining va viloyat tarkibiga
hududlari o’tkazilayotgan ma’muriy-hududiy birliklar chegaralarining kartografik
chizmasi hamda viloyat chegaralari chizig’ining tavsifi viloyatni tuzish
to’g’risidagi taklifga ilova qilinadi;tarkibiga tugatilayotgan viloyat hududi
o’tkazilayotgan ma’muriy-hududiy birliklar chegaralarining kartografik chizmasi
va ma’muriy-hududiy birliklar chegaralari chizig’ining tavsifi viloyatni tugatish
to’g’risidagi taklifga ilova qilinadi;
viloyatni tuzish yoki tugatish bilan bog’liq tegishli hisob-kitoblar va xarajatlarni
moliyalashtirish manbalari.
Respublika bo’ysunuvidagi shaharlarni tuzish va tugatish.
Respublika bo’ysunuvidagi shaharlarni tuzish va tugatish O’zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taklifiga ko’ra O’zbekiston Respublikasi
Oliy Majlisi tomonidan amalga oshiriladi.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi O’zbekiston Respublikasi Oliy
Majlisiga quyidagi hujjatlarni taqdim etadi:respublika bo’ysunuvidagi shaharni
tuzish yoki tugatish zarurligi va maqsadga muvofiqligi asoslantirilgan taklif;
O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining va Senatining
qarorlari loyihalari;O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan
tashkil etilgan komissiya xulosasi;respublika bo’ysunuvidagi shahar
chegaralarining va respublika bo’ysunuvidagi shahar tarkibiga hududlari
9
ORQ-635-son. O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi to‘g‘risida https://lex.uz/docs/-4973063

21o’tkazilayotgan ma’muriy-hududiy birliklar chegaralarining kartografik chizmasi
hamda respublika bo’ysunuvidagi shahar chegaralari chizig’ining tavsifi respublika
bo’ysunuvidagi shaharni tuzish to’g’risidagi taklifga ilova qilinadi;tarkibiga
tugatilayotgan respublika bo’ysunuvidagi shahar hududi o’tkazilayotgan
ma’muriy-hududiy birliklar chegaralarining kartografik chizmasi va ma’muriy-
hududiy birliklar chegaralari chizig’ining tavsifi respublika bo’ysunuvidagi
shaharni tugatish to’g’risidagi taklifga ilova qilinadi;respublika bo’ysunuvidagi
shaharni tuzish yoki tugatish bilan bog’liq tegishli hisob-kitoblar va xarajatlarni
moliyalashtirish manbalari.
Shaharchalarni, qishloqlarni va ovullarni tuzish hamda tugatish.
Shaharchalarni, qishloqlarni va ovullarni tuzish hamda tugatish tegishli
tumanlar hokimlarining iltimosnomalari asosida xalq deputatlari viloyat Kengashi
tomonidan amalga oshiriladi.
Tegishli tuman hokimi xalq deputatlari viloyat Kengashiga quyidagi
hujjatlarni taqdim etadi:shaharcha, qishloq yoki ovulni tuzish yoki tugatish
zarurligi va maqsadga muvofiqligi asoslantirilgan iltimosnoma;tegishli tuman xalq
deputatlari Kengashining shaharcha, qishloq yoki ovulni tuzish yoki tugatish
masalasiga doir qarori;
tuman hokimi tomonidan tashkil etilgan komissiya xulosasi; 10
shaharcha, qishloq
yoki ovul chegaralarining va shaharcha, qishloq yoki ovul tarkibiga hududlari
o’tkazilayotgan ma’muriy-hududiy birliklar chegaralarining kartografik chizmasi
hamda shaharcha, qishloq yoki ovul chegaralari chizig’ining tavsifi shaharcha,
qishloq yoki ovulni tuzish to’g’risidagi taklifga ilova qilinadi;tarkibiga
tugatilayotgan shaharcha, qishloq yoki ovul hududi o’tkazilayotgan ma’muriy-
hududiy birliklar qishloq yoki ovulni tuzish yoki tugatish bilan bog’liq tegishli
hisob-kitoblar va xarajatlarni moliyalashtirish manbalari.
Xalq deputatlari viloyat Kengashi tegishli tuman hokimining shaharcha,
qishloq yoki ovulni tuzish yoki tugatish haqidagi iltimosnomasini iltimosnoma
10
O‘RQ-635-son. O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi to‘g‘risida https://lex.uz/docs/-
4973063

22kelib tushganidan keyin o’ttiz kun ichida ko’rib chiqadi va uni ma’qullash yoki rad
etish to’g’risida qaror qabul qiladi.
2.2. Ma’muriy- hududiy birliklar bo’ysunuvini o’zgartirish
Shaharlarni respublika bo’ysunuvidagi shaharlar toifasiga kiritish
Shaharlarni respublika bo’ysunuvidagi shaharlar toifasiga kiritish O’zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taklifiga ko’ra O’zbekiston Respublikasi
Oliy Majlisi tomonidan amalga oshiriladi.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi O’zbekiston Respublikasi
Oliy Majlisiga quyidagi hujjatlarni taqdim etadi:shaharni respublika
bo’ysunuvidagi shaharlar toifasiga kiritish zarurligi va maqsadga muvofiqligi
asoslantirilgan taklif;O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik
palatasining va Senatining qarorlari loyihalari;O’zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasi tomonidan tashkil etilgan komissiya xulosasi;shaharni respublika
bo’ysunuvidagi shaharlar toifasiga kiritish bilan bog’liq tegishli hisob-kitoblar va
xarajatlarni moliyalashtirish manbalari.
Shaharlarni viloyat bo’ysunuvidagi shaharlar toifasiga kiritish
Shaharlarni viloyat bo’ysunuvidagi shaharlar toifasiga kiritish O’zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taklifiga ko’ra O’zbekiston Respublikasi
Oliy Majlisi tomonidan tegishli viloyatlar hokimlarining iltimosnomalari asosida
amalga oshiriladi.
Tegishli viloyat hokimi O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga
quyidagi hujjatlarni taqdim etadi.
Shaharni viloyat bo’ysunuvidagi shaharlar toifasiga kiritish zarurligi va
maqsadga muvofiqligi asoslantirilgan iltimosnoma,xalq deputatlari viloyat
Kengashining shaharni viloyat bo’ysunuvidagi shaharlar toifasiga kiritish
masalasiga doir qarori,viloyat hokimi tomonidan tashkil etilgan komissiya
xulosasi,shaharni viloyat bo’ysunuvidagi shaharlar toifasiga kiritish bilan bog’liq
tegishli hisob-kitoblar va xarajatlarni moliyalashtirish manbalari.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tegishli viloyat hokimining
shaharni viloyat bo’ysunuvidagi shaharlar toifasiga kiritish haqidagi

23iltimosnomasini iltimosnoma kelib tushganidan keyin o’ttiz kun ichida ko’rib
chiqadi va uni ma’qullaydi yoki rad etadi.
Viloyat hokimining shaharni viloyat bo’ysunuvidagi shaharlar toifasiga kiritish
haqidagi iltimosnomasi ma’qullangan taqdirda, O’zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasi shaharni viloyat bo’ysunuvidagi shaharlar toifasiga kiritish haqidagi
taklifni hamda O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining va
Senatining qarorlari loyihalarini o’n kun ichida tayyorlaydi hamda ushbu
moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan hujjatlar bilan birga O’zbekiston
Respublikasi Oliy Majlisiga ko’rib chiqish uchun kiritadi.
Shaharchalarni tuman bo’ysunuvidagi shaharlar toifasiga kiritish
Shaharchalarni tuman bo’ysunuvidagi shaharlar toifasiga kiritish O’zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taklifiga ko’ra O’zbekiston Respublikasi
Oliy Majlisi tomonidan tegishli viloyatlar hokimlarining iltimosnomalari asosida
amalga oshiriladi. Tegishli viloyat hokimi O’zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasiga quyidagi hujjatlarni taqdim etadi,shaharchani tuman bo’ysunuvidagi
shaharlar toifasiga kiritish zarurligi va maqsadga muvofiqligi asoslantirilgan
iltimosnoma,xalq deputatlari viloyat Kengashining shaharchani tuman
bo’ysunuvidagi shaharlar turkumiga kiritish masalasiga doir qarori,viloyat hokimi
tomonidan tashkil etilgan komissiya xulosasi;
shaharchani tuman bo’ysunuvidagi shaharlar toifasiga kiritish bilan bog’liq tegishli
hisob-kitoblar va xarajatlarni moliyalashtirish manbalari. 11
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tegishli viloyat hokimining
shaharchani tuman bo’ysunuvidagi shaharlar toifasiga kiritish haqidagi
iltimosnomasini iltimosnoma kelib tushganidan keyin o’ttiz kun ichida ko’rib
chiqadi va uni ma’qullaydi yoki rad etadi.
Tegishli viloyat hokimining shaharchani tuman bo’ysunuvidagi shaharlar
toifasiga kiritish haqidagi iltimosnomasi ma’qullangan taqdirda, O’zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasi shaharchani tuman bo’ysunuvidagi shaharlar
toifasiga kiritish haqidagi taklifni hamda O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi
11
O‘RQ-635-son O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi to‘g‘risida https://lex.uz/docs/-4973063

24Qonunchilik palatasining va Senatining qarorlari loyihalarini o’n kun ichida
tayyorlaydi hamda ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan hujjatlar
bilan birga O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga ko’rib chiqish uchun kiritadi.
Qishloqlar va ovullarni shaharchalar toifasiga kiritish qishloqlar va ovullarni
shaharchalar toifasiga kiritish xalq deputatlari viloyat Kengashi tomonidan tegishli
tumanlar hokimlarining iltimosnomalari asosida amalga oshiriladi.
Tegishli tuman hokimi xalq deputatlari viloyat Kengashiga quyidagi
hujjatlarni taqdim etadi,qishloqni yoki ovulni shaharchalar toifasiga kiritish
zarurligi va maqsadga muvofiqligi asoslantirilgan iltimosnom,tegishli tuman xalq
deputatlari Kengashining qishloqlar va ovullarni shaharchalar toifasiga kiritish
masalasiga doir qarori;tuman hokimi tomonidan tashkil etilgan komissiya
xulosasi;qishloqni yoki ovulni shaharchalar toifasiga kiritish bilan bog’liq tegishli
hisob-kitoblar va xarajatlarni moliyalashtirish manbalari.
Xalq deputatlari viloyat Kengashi tegishli tuman hokimining qishloq yoki
ovulni shaharchalar toifasiga kiritish haqidagi iltimosnomasini iltimosnoma kelib
tushganidan keyin o’ttiz kun ichida ko’rib chiqadi va uni ma’qullash yoki rad etish
to’g’risida qaror qabul qiladi.

25Xulosa
Ma’muriy-hududiy tuzilish – unitar davlat hududi yoki federativ davlat
sub’yektlari hududining ma’lum qismlar (viloyatlar , guberniyalar , departamentlar
va shahar)ga bo’linishi . Mahalliy davlat hokimiyati organlari tizimi ana shu
bo’linishga muvofiq tuziladi va ish olib boradi . Bunday bo’linish idora etishning
qulay, davlat organlari aholiga yaqin bo’lishini , ishlab chiqarishni samarali tashkil
etishga yordam beradi. Qolaversa, ma’muriy-hududiy tuzilish davlatning ishlab
chiqaruvchi kuchlari va ularning ahvoli, joylashish xususiyatlaridan tortib to
transport va aloqa vositalarining qay tarzda rivojlanishi, joylarda mavjud
boshqaruvning tashkiliy tuzilmalarining tuzilishini o’zida aks ettirib beradi.
O’zbekiston Respublikasi ma’muriy-hududiy tuzilishida viloyat eng yirik
bo’linma hisoblanib, yuqori bo’g’inni tashkil etadi. Qolgan hududiy tizimning
bo’g’inlari viloyatning tarkibiy qismilari bo’lib, ichki bo’g’inlar hisoblanadi.
Bunga misol qilib shahar, shaharcha, tuman, qishloq, ovul kabilarni misol qilib
keltirishimiz mumkin. Ma’muriy-hududiy tuzlishida bo’g’inlarning nomlanishi
ham alohida ahamiyat kasb etadi.
Bo’g’inlarning nomlanishi, chegaralarining o’zgartirilishi, ma’muriy
markazlarning ko’chirlishi ham qonun doirasida amalga oshiriladi. Ma’muriy-
hududiy tuzilishda bo’g’inlar bir-biriga bo’ysunadi. Ya’niki kichik bo’g’inlar katta
bo’g’inlarga bo’ysunadi. Xususan, qishloq joylardagi iqtisodiy , ijtimoiy, madaniy
va xo’jalik hayoti tumanlar orqali bevosita rahbarlik asosida amlaga oshiriladi.
Qishloq, ovul, shaharacha Respublika ma’muriy-hududiy tizimidagi eng quyi
bo’g’inlar hisoblanib, ularning aynan shu bo’g’inga kirishi uchun ma’lum bir
shartlar, belgilar mavjud.
Bularga misol qilib, sanoat korxonalarining mavjud bo’lishi, kommunal
xo’jaligi, uy-joy fondining mavjudligi,, umumiy ovqatlanish, maishiy xizmat
ko’rsatish korxonalari, savdo, rivojlangan ijtimoiy-madaniy muassasalarining
mavjudligi kabi shartlardan tortib to aholi soni kabi talablari mavjud hisoblandi.
Xulosa qilib aytadigan bo’lsak, mamlakatning ichki tartib qoidalarining amal

26qilinishida, turli ta’sis etilayotgan yangiliklar, qonun, farmon, qarorlarning
amaliyotga tatbiq etilishida, amal qilinishida muhim ahamiyatga egadir.
Qolaversa, iqtisodiy sohaning rivojlanishi va undagi o’zgarishlar, yoinki
qaysi hududga qanday iqtisodiy yangilik kiritilishi, qaysi hududni iqtisodiy zonaga
aylantirsh ko’proq boshqa hududlarga nisbatan qulayligi, natijasi ko’pligi bilan
farq qilishi kabi masalalarda ham aynan hududiy tuzilish asqotadi. Bevosita boshqa
sohalarning faoliyati, rivoji, o’zgarishida ham alohida o’ringa ega.
Ma’muriy-hududiy tuzilish ulkan mamlakatni boshqarishni yanad
qulaylashtirib, osonlaytirishi rostdir. Bundan tashqari ma’muriy-hududiy tuzilish
jamiyat hayotida ham muhim o’ringa egadir. U jamiyatning obyektiv
rivojlanishining tomonlaridan bir bo’lagi hisoblanib, u jamiyatning nisbatan
avtonom va differentsiatsiyalangan qismlarining ichki tartibliligini talab qiladi.
Ma’muriy-hududiy bo’linish – davlatning hududini uning tabiati,
funksiyalari, vazifalariga qarab mos ravishda qismlarga ajratish, shuningdek, xuddi
shunday bo’linishga mos keladigan mahalliy davlat boshqaruv organlari va
hokimiyat tizimini tashkil etish ham deb belgilasak xato bo’lmaydi.

27Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
Rahbariy adabiyotlar.
1.Karimov I.A. O’zbekistoning o’z istiqlol va taraqqiyot yo’li. - T.:
O’zbekiston,1992. – 20-bet
Me’yoriy huquqiy hujjatlar.
1. O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik Palatasi tog’risidagi
qonuni 8-modda 9,10 bandlari.
2. O’zbekiston Respublikasining Ma’muriy-hududiy tuzilishi to’g’risidagi
qonuni. 5,7,11moddalar
III.Internet Sahifalari.
LEX.UZ O’bekiston qonun hujjatlari ma’lumitlari milliy bazasi.

O’zbekiston Respublikasining Ma’muriy – hududiy tuzulishi

Купить