Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 38.7KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет История

Продавец

Bohodir Jalolov

O‘zbekiston tarixi davlat muzeyining takomillashuvi va yangi ilmiy konsepsiyasi xususiyatlari

Купить
O‘zbekiston tarixi davlat muzeyining takomillashuvi va yangi ilmiy konsepsiyasi xususiyatlari Reja: 1. O‘zbekiston tarixi davlat muzeyining yangi ilmiy konsepsiyasi. 2. O‘zbekiston tarixi davlat muzeyining takomillashuvi va faoliyati. 1. O‘zbekiston tarixi davlat muzeyining yangi ilmiy konsepsiyasi. O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, muzeylar faoliyatida ham ulkan o‘zgarishlar ro‘y bergani yuqorida aytildi. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1992 yil 21 apreldagi 203-sonli qaroriga muvofiq, sobiq Xalqlar do‘stligi, Antikvariat, Lenin muzeylari O‘zbekiston xalqlari tarixi muzeyiga qo‘shib yuborilib, ular asosida O‘zbekiston tarixi davlat muzeyi tashkil etildi hamda u sobiq Lenin muzeyi binosiga joylashtirildi. Aytish mumkinki, o‘zbek xalqi tarixi, o‘tmishi, madaniyati va qadriyatlariga e’tibor berish mustaqil O‘zbekistonning davlat siyosati darajasiga ko‘tarildi. Chunki tarixiy xotira va o‘tmish bilan bog‘liq qadriyatlar xalqning o‘zligini anglashda muhim vositadir. O‘zbekiston tarixi davlat muzeyi endilikda o‘zining qariyb 130 yillik faoliyati davomida ilk marotaba o‘zbek xalqining tarixini xolisona ko‘rsatish imkoniyatiga ega bo‘ldi. Mustabid sovet tuzumi davrida taqiqlangan mavzular: o‘zbek xalqining davlatchilik tarixi, buyuk mutafakkirlar, Amir Temur va temuriylar davri, qatag‘on yillari, «Paxta ishi», O‘sh, Bo‘ka Farg‘ona fojealari kabi tariximizning eng muhim sahifalarini xolisona yoritish qayta tashkil etilgan muzeyning asosiy vazifasi etib belgilandi. Muzey hozirgi kunda O‘rta Osiyo va O‘zbekiston xalqlarining moddiy va ma’naviy osori-atiqalarini saqlash hamda o‘rganish bo‘yicha jahondagi eng boy va yirik ilmiy tadqiqot markazi hisoblanadi. Uning fondlarida 250 mingga yaqin tarixiy, san’at va madaniyat yodgorliklariga oid noyob buyumlar saqlanmoqda 1 . XX asrning boshlarida muzeyda to‘plangan Turkiston o‘lkasining moddiy boyliklari: arxeologiya, etnografiya, numizmatika, tabiat tarixi, zoologiya, geologiya, milliy liboslar, sharq qo‘lyozmalari, qurol-yarog‘lar kolleksiyalari ayrim «olimlar», alohida shaxslar tomonidan o‘zlashtirilib, dunyoning turli burchaklariga tashib ketilgani ham kuzatiladi. Mustabid sovet tuzumi davrida o‘zbek xalqining tarixi, madaniyati va ma’naviyatini o‘zida aks ettirgan noyob buyumlar Vatanimizdan tashqaridagi 1 Исмоилова Ж. Х. Илмий ва маърифий маскан // Мозийдан садо. – Тошкент, 2004. – №1. – Б. 2-3. muzeylar, xususan Rossiyadagi muzeylar kolleksiyalarini boyitdi. O‘zbekiston tarixi davlat muzeyining 1943 yildan boshlab Respublika Fanlar akademiyasi tarkibiga qo‘shilishi muhim ahamiyat kasb etib, uning faoliyatini butunlay o‘zgartirib yubordi. Muzey nafaqat madaniy, balki ilmiy markazlardan biriga aylanishi uchun asos bo‘ldi. Muzey binosi 1970 yilda Toshkent markazida bunyod etilib, poytaxtning eng muhtasham inshootlaridan hisoblanadi. Ko‘rinishi jahatdan bino nomutanosib kub shaklida bo‘lib, Sharq me’morchiligida umrboqiylik ramzini anglatadi. Binoda o‘zbek me’morchiligining an’anaviy va zamonaviy jihatlari o‘z aksini topib, oddiy geometrik shakllar, rang-barang va boy sath, naqshlari bilan mujassamlashib ketgan. Muzeyga kirish eshigi qo‘qonlik mashhur usta K.Haydarovning yog‘och o‘ymakorligi san’ati namunasidir. Kirish zali balandligi bo‘yicha 3 qavatga loyihalashtirilgan. Muzeyning doimiy ekspozitsiyasi 2003 yili yangidan yaratilib, u O‘zbekistonning eng qadimgi davridan hozirgi kunigacha bo‘lgan tarixini aks ettiradi. Ekspozitsiyaning umumiy maydoni 2000 m 2 ni tashkil etib, unda 12 mingga yaqin eksponat o‘rin olgan. Ekspozitsiya ibtidoiy jamoa davri ko‘rgazmasidan boshlanadi. Taqdim etilgan eksponatlar O‘rta Osiyoda, xususan O‘zbekistonda odamlarning Seleng‘ur g‘ori davridan yashay boshlaganini tasdiqlovchi toshdan mehnat qurollari ko‘rgazmasidan boshlanadi. Teshiktosh g‘orida ochilgan dunyoga mashhur neandertal bola skeleti va uning qabri, tevaragiga qadalgan arhar shoxlari, Zarautsoyda topilgan qoyatosh tasvirlari, jez davriga oid moddiy qadriyatlarni namoyish etuvchi Sopollitepa, Jarqo‘ton, Chust va boshqa manzillardan topilgan ashyo va buyumlar katta ilmiy ahamiyatga ega. Muzeyda O‘rta Osiyodagi eng qadimgi davlat uyushmalari, ularning Eron ahmoniylari, Iskandar boshchiligidagi yunon-makedon bosqinchilariga qarshi kurashlari, Yunon-Baqtriya, Qang‘ va Kushon podsholiklari davri ham o‘z ifodasini topgan. Yurtimizdagi qadimgi Xorazm, Kushon podsholiklari madaniyati yuksak rivojini aks ettiruvchi tarixiy buyum, dastlabki yozuvlar namunalari ham ko‘rgazmadan munosib o‘rin olgan. Ilk o‘rta asrlar, arablarning O‘rta Osiyoni istilo qilishi, xalifalikdan keyingi dastlabki mahalliy sulolalar davri, mo‘g‘ullar istilosi, Amir Temur va Temuriylar davri, Buxoro, Xiva, Qo‘qon xonliklari tarixiga oid ashyolar muzey ko‘rgazmasining davomini tashkil etadi. Ekspozitsiyada VI–VII asrlarga oid Fayoztepadan topilgan Budda haykali, Varaxsha, Afrosiyobdan chiqqan devoriy tasvirlar namunalari, Usmon «Qur’oni»ning ko‘chirma nusxasi, Oburdon qishlog‘idan keltirilgan o‘ymakor ustun va boshqalar o‘rin olgan. Qadimgi Yunon- Baqtriya, Kushon podsholiklari, Ko‘hna Xorazm, ilk o‘rta asrlarga oid Naxshob, Buxoro, Choch, Samarqand tangalari ham ko‘rgazmadan munosib o‘rin olib, ularda mahalliy hukmdorlar tasviri, tamg‘alari, ismi, unvonlari zarb etilgani diqqatga sazovordir. Tohiriylar, Somoniylar, Qaraxoniylar, Chingiziylar, Temuriylar, Shayboniylar va Ashtarxoniylar, Buxoro, Xiva va Qo‘qon xonliklari tangalari ekspozitsiyaning uzviy davomi bo‘lib, ushbu davr pul muomalasi haqida zarur ma’lumotlar beradi. Ekspozitsiyada mehnat qurollari, maishiy turmush bilan bog‘liq buyumlar ham talaygina. Vatanimizning o‘rta asrlardagi yuksak fan va madaniyatiga oid ma’lumotlarni ko‘rgazmaning Al-Xorazmiy, Abu Rayhon Beruniy, Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Ahmad Yassaviy, Bahouddin Naqshband, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiy, Zahiriddin Muhammad Bobur, Abulg‘ozi Bahodirxonga bag‘ishlangan bo‘limidan topamiz. Ekspozitsiyaning navbatdagi to‘rtinchi qavatida joylashgan qismida O‘zbekistonning rus mustamlakachiligi davri tarixini namoyish etadigan eksponatlardan boshlanadi. Ko‘rgazmada Rossiya tomonidan o‘zbek xonliklarining bosib olinishi, podsho ma’muriyati zulmi, Turkistonning xom ashyo bazasiga aylanishi aks ettirilgan. Mustamlakachilik zulmiga qarshi milliy ozodlik harakatlari, qo‘zg‘alonlar alohida bo‘limda namoyish etilgan. Ekspozitsiya davomida sovetlar davri tarixi, 1917–1991 yillarda O‘zbekiston taraqqiyotidagi yutuq va kamchiliklar, ijobiy va salbiy xususiyatlar eksponatlarda o‘z aksini topgan. Yangi ekspozitsiyaning asosiy bo‘limini Mustaqil O‘zbekiston Respublikasining tarixi egallaydi. Unda O‘zbekistonning mustaqillikni mustahkamlash yo‘lida qo‘ygan ilk qadamlari, uning jahon davlatlari tomonidan e’tirof etilishi, xorijiy davlatlar bilan o‘zaro manfaatdorlik asosidagi aloqalarini aks ettiruvchi fotosuratlar, hujjatlar o‘rin olgan 2 . To‘qimachilik, kashtachilik, kandakorlik va zargarlik buyumlari kolleksiyalari o‘zlarining yorqin ranglari, tayyorlanish usullari, naqshlarining rang- barangligi bilan turli hunarmandchilik maktablari yo‘nalishlarini aks ettirdilar. Ularning namunalari maxsus elshunoslikka oid ko‘rgazmadan o‘rin olgan. Unda qo‘li gul o‘zbek ustalarining asrlar osha bizgacha yetib kelgan beqiyos did va mahorat bilan ishlagan, serjilo va fusunkor nozik amaliy san’at namunalari qo‘yilgan. 2. O‘zbekiston tarixi davlat muzeyining takomillashuvi va faoliyati. O‘zbek xalqining boy tarixiy an’analari, urf-odatlari va hunarmandchiligini o‘rganishda muzeydagi kolleksiyalarni to‘plash va ular asosida ilmiy tadqiqotlarning uzviy ravishda olib borilishi tarix fanining rivojiga o‘zining salmoqli hissasini qo‘shdi deb aytish mumkin. Albatta bu borada yetakchi muzeyshunoslarning xizmatlarini alohida ta’kidlab o‘tish zarur. Muzey ilmiy xodimlari tomonidan 1950 yildan boshlab «O‘zbekiston xalqlari tarixi muzeyi ishlari», 1960 yillardan boshlab esa «O‘zbekiston tarixiga oid materiallar» nomli ilmiy maqolalar to‘plami chop etila boshlandi. Ushbu to‘plamlardagi maqolalarda o‘zbek xalqining tarixi, madaniyati, muzeyshunoslik va uning muammolari o‘z aksini topdi 3 . Muzeydagi arxeologiya fondida qazishmalar paytida turli yodgorliklardan topilgan devoriy tasvirlar, uy-ro‘zg‘or buyumlari, mehnat qurollari, qadimiy yozuvlar tasvirlangan ashyolar va boshqa jihozlar saqlanadi. Bu ashyolar xalqimizning qadimiy tarixini yoritishda katta ahamiyatga egadir. Arxeolog olimlar, jumladan L.A.Albaumning 1950–1980 yillardagi ekspeditsiyalari natijasida Varaxsha, Afrosiyob, Bolaliktepa, Fayoztepa yodgorliklari ochildi. Ulardan topilgan osori-atiqalar ilk o‘rta asrlardagi xalqimiz madaniyati, san’ati haqida hikoya qiladi. Ayniqsa, Fayoztepadan (Surxondaryo) topilgan buddaviylik 2 Бекмуродов М.Б. Рашидова М.Х. Музейшунослик. Тошкент: Ворис-Али, 2006. – Б. 52. 3 Исмоилова Ж. Х. Илмий ва маърифий маскан // Мозийдан садо. – Тошкент, 2004. – №1. – Б. 2-3. ibodatxona kompleksi va Budda haykali, buddizmning O‘rta Osiyoda qaror topishi va rivojlanishini tadqiq etishda muhim manba bo‘lib xizmat qildi. Haykalda muqaddas Badxi daraxti tagida o‘tirgan Budda, ikki tomonida turgan rohiblar tasvirlangan. L.I.Albaum uni «Fayoztepa uchligi» deb atashni taklif etgan edi. Ushbu «uchlik», ya’ni uch kishining haykalidan iborat nodir yodgorlik dunyo miqyosida keng tanildi 4 . Arxeologik yodgorliklarda olib borilgan ilmiy tadqiqotlar natijasi sifatida «Afrosiyob» va «Bolaliktepa» kabi monografiyalar, turli muammolarga oid qator risola, ilmiy maqolalar nashr qilinganini muzey olimlarining ijodiy yutuqlari deb atash mumkin. Muzey zaxiralarida numizmatika 5 ga oid noyob kolleksiyalar mavjud bo‘lib, ular O‘zbekiston tarixini o‘rganishda muhim ashyoviy dalil-manba sifatida katta ahamiyatga egadir. Ular orasida eng qadimgi davrlardan hozirga qadar zarb etilgan oltin, kumush, mis tangalar, pullar, oltin va kumush medallar, hukmdorlar muhrlari to‘plangan. Mavjud to‘plamlarning ilmiy tahlili sifatida S.Eshonxonovning «Numizmatika kolleksiyalari», A.Xairovning «O‘zbekiston xalqlari tarixi muzeyidagi muhr va shtamplar kolleksiyasi», V.M.Massonning «Muzeydagi qadimgi so‘g‘d tangalari», G.A.Pugachenkovaning «Muzey kolleksiyasidagi uchta Ahmoniylar tamg‘asi», S.Eshonxonovning «Qo‘qon tangalari katalogi», G‘.Olimovning «Somoniylar va Qoraxoniylar davri tangalari haqida», I.To‘xtaevning «Sharqiy Turkiston tangalari», A.Musakaevaning «G‘arbiy So‘g‘ddagi pul muomalasi (mil. av. IV – m. IV asr)» kabi ilmiy asarlari O‘rta Osiyoda ilk tangalarning zarb qilinishidan boshlab, pul muomalasining rivojlanishi hamda uning tarixiy taraqqiyotidagi o‘rnini belgilashda muhim manba bo‘lib xizmat qildi. Muzeyning etnografik fondida esa nihoyatda qimmatli va noyob buyumlar to‘plangan bo‘lib, Markaziy Osiyo xalqlarining uy-jihozlari, kiyim-kechaklari, zargarlik buyumlari, xalq hunarmandchiligining barcha sohalariga oid ish qurollari va mahsulotlar namunalari har bir etnografik hududning o‘ziga xos xususiyatlari 4 Левтеева Л. «Триада» из Фаязтепе // Вечерний Ташкент , 9 октября 2002 год а . 5 Нумизматика Узбекистана / Отв. Ред. Акад. Э.В. Ртвеладзе. Ташкент: Фан, 1990. – 212 с. bilan ajralib turadi. Ulardan 10 mingdan ortig‘i o‘zbek xalqining ijtimoiy hayotiga oid bo‘lsa, 6 mingi qardosh qoraqalpoq, turkman, qirg‘iz, qozoq, tojik va O‘zbekiston hududida yashovchi boshqa xalqlarga taalluqlidir. Bu eksponatlarni to‘plash va ilmiy taomilga kiritishda T.Mirg‘iyosov, Sh.Inog‘omov, G‘.Olimov, M.Sultonov, G.Temirgaliev, T.Abdullaev, K.Tursunaliev va S.Hasanovlarning xizmatlari katta bo‘lgan. Muzey olimlari o‘nlab yillar davomida dastlab O‘rta Osiyoning, so‘ng O‘zbekistonning turli viloyatlarida bo‘lib, etnografik ekpeditsiyalar davomida Surxondaryo, Qashqadaryo, Farg‘ona, Buxoro aholisining turmush tarzi, xo‘jalik faoliyati, moddiy va ma’naviy madaniyati, urf-odatlari, marosimlarining o‘ziga xos tomonlarini o‘rganib keldilar. Etnografik ekspeditsiya muzey tomonidan tashkil etilgani bois to‘plangan buyumlar-ashyolar uning fondlarini to‘ldirgan. Bu ekspeditsiyalarda o‘z davrining yetuk elshunoslaridan V.G.Mashkova, A.S.Morozova, M.S.Andreev, M.A.Bikjanova, Sh.Inog‘omov, A.K.Borovikov, J.Fayziev, M.Sultonov va boshqalar faol ishtirok etganlar. Ularning sa’y- harakatlari bilan O‘zbekistonning amaliy san’ati namunalari bo‘lmish gilamdo‘zlik va kashtachilik ma’lum darajada o‘rganilib tahlil etilgan. Bugungi kunda muzeyda O‘zbekistonning zamonaviy bosqichdagi ijtimoiy- iqtisodiy va siyosiy hayotidagi taraqqiyotining umumiy qonuniyatlari va o‘ziga xosligi, muzey ishi tarixiga oid katta ilmiy tadqiqot ishlari olib borilmoqda. Muzey nafaqat O‘rta Osiyodagi, balki dunyodagi moddiy va ma’naviy madaniyat osori- atiqalari saqlanadigan eng yirik muassasalardan biri sifatida ularni tadqiq etish, sistemalashtirish (tizimga solish), ilmiy kataloglashtirish, namoyish etishga tayyorlash bo‘yicha ham keng faoliyat ko‘rsatmoqda. Muzey boy arxeologik, numizmatik, etnografik buyumlardan tashqari, uning ilmiy kutubxonasida o‘rta asrlarga oid qo‘lyozmalar, XIX asrga mansub noyob nashrlar, yangi va eng yangi tarixga oid hujjatlar arxiviga ham egadir. Davlat e’tibori, olim va muzeyshunoslar sa’y-harakati natijasida bu dargoh muzey sohasidagi eng zamonaviy talablarga javob beradigan ilmiy-ma’rifiy maskanga aylandi. Muzey jamoasi 96 kishidan iborat bo‘lib, ulardan 23 kishi ilmiy xodim va shu jumladan 3 nafar fan doktori, 8 nafar fan nomzodi yuqorida sanab o‘tilgan manba, qo‘lyozmalar ustida ilmiy tadqiqotlar bilan shug‘ullanmoqda. Mustaqillik yillarida muzeyning xalqaro aloqalari ham kengaydi. Xususan, 2003 yilning aprel oyida AQShning Nyu-York shahrida «Gilamlar tarixi san’ati» mavzusidagi ko‘rgazmada muzey o‘z eksponatlari bilan qatnashdi. O‘sha yilning may–avgust oylarida Nyu-Yorkning Metropoliten muzeyida O‘zbekiston tarixi davlat muzeyining noyob eksponati ikki boshli ilon toshtumor «Ilk shaharlar san’ati» ko‘rgazmasida namoyish etildi. 2003 yilning to‘qqiz oyi davomida muzeyda qator ko‘rgazmalar tashkil etildi. «O‘zbek hunarmandchiligi» (XIX–XX asrlarda) ko‘rgazmasi mart oyida ish boshlasa, iyun oyida «Xiva hunarmandchiligi» (XIX–XX asrlarda) nomli ko‘rgazma ochildi. Avgust oyining oxiridan yana bir ko‘rgazma «Qoratepa – O‘rta Osiyodagi buddizm markazi» ish boshladi 6 . Hisobot yilining qolgan oylari va 2004 yil davomida: «Xitoy san’ati va madaniyati», «Xorazm zargarlik san’ati», «Dunganlarning turmush tarzi va madaniyati», «Amir Temur – Klavixo – Samarqand» (Amir Temur va Temuriylar tarixi davlat muzeyi bilan hamkorlikda) ko‘rgazmalar tashkil qilindi 7 . Muzey ilmiy xodimlari tomonidan keyingi yillarda nashr qilingan «Temuriylar sulolasi tangalari» (1996 y.), «Katalog metallicheskix i keramicheskix izdeliy Uzbekistana XIII–XIX v.v.» (2000 y.), N.Sodiqovaning «O‘zbek milliy kiyimlari» (2002 y.), J.Ismoilovaning «Farg‘onada milliy ozodlik kurashlari» (2003 y.), «Toshkentning yangi shahar tarixi» (2004 y.), «O‘zbek milliy liboslari» (2005, 2006 yy.), «O‘zbekiston do‘ppilari» (2006 y.) kabi monografiyalari O‘zbekistonda tarix fanining rivojlanishiga salmoqli hissa bo‘lib qo‘shildi deyish mumkin. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘zbekiston tarixi muzeyida 2006 yili jahon madaniy hayotida muhim o‘rin tutgan Ma’mun akademiyasining 1000 yilligi va Qarshi shahrining 2700 yilligiga bag‘ishlangan yubiley 6 Левтеева Л. Юбилейн ы е в ы ставки в музее истории Узбекистана // Мозийдан садо. – Ташкент, 2006. – № 2. – С. 35-37. 7 Темурийлар тарихи давлат музейи фаолиятининг 2003 йилги ҳисоботи / Темурийлар тарихи давлат музейи жорий архиви. ko‘rgazmalari tashkil qilindi. Ularda ushbu voqealarga oid eksponat, fotosuratlar namoyish qilindi. Respublika miqyosida muzeyda reja bo‘yicha va unga qo‘shimcha qator ilmiy anjumanlar o‘tkazildi. O‘zR FA tarix instituti bilan hamkorlikda 2006 yil 19 aprelda akademik Yahyo G‘ulomov nomidagi «O‘zbek xalqi va uning davlatchilik tarixi» Respublika an’anaviy ilmiy seminarining navbatdagi yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi. Ilmiy anjumanda taniqli tarixchi olimlarning ma’ruzalari tinglandi. Dolzarb muammolarga bag‘ishlangan ma’ruzalar anjumanda ishtirok etgan olima, tarixchi mutaxassis, talaba, o‘quvchilarning Vatan tarixini o‘rganishda yangicha yondashuvchilar haqida yangi ma’lumotlar olishiga, o‘zlarining nazariy bilimlarini amaliy jihatdan mustahkamlashga katta hissa qo‘shdi. Muzey fondidagi noyob eksponatlar Germaniya, AQSh, Malayziya, Yaponiya va boshqa xorijiy mamlakatlarda o‘z ko‘rgazmasi bilan qatnashib, jahon jamoatchiligi diqqatini o‘ziga tortib kelmoqda. Muzeyning arxeologik va etnografik eksponatlari Yaponiyaning bir qator muzeylarida «Buyuk ipak yo‘li» nomli ko‘rgazmada namoyish qilindi. Muzeyni ko‘rishga kelgan xorijiy sayyohlar soni 2006 yili 1700 kishidan ortiqroq bo‘ldi. Amalga oshirilgan tadqiqot jarayonida O‘zbekiston tarixi davlat muzeyi o‘zining 130 yillik faoliyati davomida O‘rta Osiyo xalqlari moddiy va ma’naviy madaniyati osori-atiqalari saqlanadigan yirik maskanga aylanganligi kuzatildi. U doimo yuksalishda bo‘lsa-da, faoliyatini uch davrga bo‘lish mumkin: shakllanishi (1876–1917), sovetlar davridagi faoliyati (1917–1991) hamda mustaqillik davridagi yuksalishi (1991–2007). O‘zbekiston tarixi davlat muzeyining faoliyati davomida ko‘p o‘zgarishlar ro‘y berdi. 1876–1917 yillar davomida muzeyda asosan to‘plovchilik faoliyati yo‘lga qo‘yildi. Muzey eksponatlari tartibga solinib, ro‘yxati tuzildi. Numizmatika, arxeologiya, etnografiyaga oid eksponatlarning katalogi tuzildi. Bu muzeyning faoliyati Turkistonning boshqa hududlarida ham muzeylar tashkil qilinishiga turtki berdi. 1917 yillardan esa mazkur muzey nafaqat O‘zbekiston, balki butun O‘rta Osiyo hududida eng yirik hisoblangan ilmiy-tekshirish va madaniy-ma’rifiy muassasaga aylana boshladi. Bu davrda ekspozitsiya tuzish uslublari takomillashdi, ekspeditsiyalar uyushtirilib, muzey fondlari boyitildi, hujjatlashtirish ishlari yaxshi yo‘lga qo‘yildi, ilmiy tadqiqot ishlariga ham e’tibor qaratildi. Muzey o‘sha davrlarda Respublika yetakchi muzeyi bo‘lib, viloyat, shahar, tuman muzeylari uchun yo‘riqnomalar, ilmiy-uslubiy qo‘llanmalar chiqarib turgan. Biroq, ta’kidlash lozimki, mazkur muzey ham ko‘p boshqa muassasalar qatorida sovet tuzumi davrida shakllangan g‘oya va qadriyatlarni targ‘ib etuvchi markazga aylangan edi. O‘zbekiston tarixi davlat muzeyining takomillashuvi va yangi ilmiy konsepsiyasi xususiyatlarini tadqiq va tahlil etib, shunday xulosaga kelindi: - O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, muzey faoliyatiga nisbatan yangicha munosabat shakllandi. 1992 yili davlat muzeyi maqomi berilib, O‘zbekiston tarixi davlat muzeyi deb atalishi uning tarixida yangi davr boshlanganidan darak beradi; - Muzey ilmiy xodimlari, yetakchi olimlar, san’at va madaniyat arboblarining mehnati samarasi natijasida muzeyning yangi ilmiy konsepsiyasi ishlab chiqildi; - Ekspozitsiyalar tubdan o‘zgartirilib, tarixan aniq, ishonchli-hujjatli va badiiy-ifodali qilib tuzildi; - Muzeyda O‘zbekistonning eng qadimgi davridan hozirgi kungacha bo‘lgan tarixini aks ettiruvchi doimiy ekspozitsiya yaratilib, muzey o‘zbek xalqining jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan hissasini namoyish etadigan ilmiy maskanga aylandi; - O‘zbekiston tarixi davlat muzeyining takomillashuvi va yangi ilmiy konsepsiyasining xususiyatlari, eksponatlarga boyligi, ularni eng zamonaviy talablar darajasida namoyish etishi bilan jahonning eng mashhur muzeylari bilan bir qatorga qo‘yish mumkin. 1876 yildan to bugungi kungacha faoliyat ko‘rsatib kelayotgan O‘zbekiston tarixi davlat muzeyining taraqqiyot bosqichlarini tadqiq qilish bilan bir qatorda, mustaqillik davrida yangi tashkil etilgan muzeyning faoliyatini o‘rganish joiz deb topildi. Keyingi qismda Temuriylar tarixi davlat muzeyi mustaqillik bunyodkorligi timsoli sifatida o‘rganiladi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Bekmurodov M.B. Rashidova M.X. Muzeyshunoslik. Toshkent: Voris-Ali, 2006. 2. Ismoilova J. X. Ilmiy va ma’rifiy maskan // Moziydan sado. – Toshkent, 2004. – №1 3.Levteeva L. Yubileynыe vыstavki v muzee istorii Uzbekistana // Moziydan sado. – Tashkent, 2006. – № 2. 4.Levteeva L. «Triada» iz Fayaztepe // Vecherniy Tashkent , 9 oktyabrya 2002 god a . 5.Numizmatika Uzbekistana / Otv. Red. Akad. E.V. Rtveladze. Tashkent: Fan, 1990.

O‘zbekiston tarixi davlat muzeyining takomillashuvi va yangi ilmiy konsepsiyasi xususiyatlari

Купить