O‘zbekistonda sport turizmini salohiyati - Физическая культура - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Физическая культура

O‘zbekistonda sport turizmini salohiyati

Купить

O‘ZBEKISTONDA SPORT TURIZMINI SALOHIYATI
MUNDARIJA
1 KIRISH 3-7
1.1 Kurs ishi mavzusining dolzarbligi
1.2 Kurs ishi mavzusining obyekti
1.3 Kurs ishi mavzusining maqsadi
1.4 Kurs ishi mavzusining vazifalari
2 Asosiy qism
2.1 Milliy sport turlarining salohiyati 8-16
2.2 Xalqaro sport turlarining vatanimizda shakllanishi 17-26
2.3 Milliy va xalqaro sport turlarida jamoat ishtiroki 27-35
2.4 Xalqaro sport musobaqalarini joriy etish orqali, O zbekistonda ʻ
sport salohiyatini rivojlantirish 36-50
3 XULOSA 51-52
4 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI 53-54

KIRISH
Milliy sport, jismoniy tarbiya, sog'liqni saqlash, fitnes, sport bilan
shug'ullanish, yaxlit rivojlanish. Milliy sport va o'yinlar jismoniy tarbiya va
sog'liqni saqlash natijalarini shakllantirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Sport bilan
shug'ullanish va yaxlit rivojlanish o'rtasidagi bog'liqlik keng e'tirof etilgan. Ushbu
maqola milliy sportning jismoniy farovonlikka ko'p qirrali ta'siri haqida tushuncha
olish uchun mavjud adabiyotlarni sinchkovlik bilan o'rganishga qaratilgan. Ko'plab
tadqiqotlar milliy sport bilan shug'ullanish va jismoniy tayyorgarlik o'rtasidagi
ijobiy bog'liqlikni ta'kidladi. Misol uchun, Smit va boshq. (2019) milliy sport bilan
shug'ullanadigan o'spirinlar ishtirok etmaydigan hamkasblariga nisbatan yuqori
darajadagi yurak-qon tomir fitnesini namoyish etganligini namoyish etdi. Bundan
tashqari, stressni kamaytirish va ruhiy salomatlikni yaxshilash kabi sportning
psixologik foydalari keng hujjatlashtirilgan (Jons va boshq., 2020). Adabiyotlar
sharhi milliy sport turlari bilan bog'liq ijtimoiy va kognitiv afzalliklarni yanada
o'rganib chiqadi, bu mavzuni har tomonlama tushunish zarurligini ta'kidlaydi.
Milliy sportning jismoniy tarbiya va salomatlikka ta'siri to'g'risida ma'lumot
to'plash uchun tegishli tadqiqotlar tizimli ravishda ko'rib chiqildi. Inklyuziya
mezonlari so'nggi o'n yil ichida turli xil demografik guruhlarga bag'ishlangan
tadqiqotlarni milliy sport turlari va xalq o‘yinlari o‘ziga xos qadriyat sifatida
avlodlardan avlodlarga o‘tib boradi. Ularni ardoqlagan yoshlar qalbida Vatanga
muhabbat tuyg‘usi qaror topadi, milliy ruh shakllanib, xalqimizning an'ana va
urfodatlarini e'zozlash hissi yanada kuchayadi. Xullas, milliy o‘yinlar yoshlarni
o‘zbekona tarbiyalashning eng ta'sirchan vositalaridan biridir. Bu o‘yinlar
qanchalik keng yoyilsa, vatanparvar yoshlar safi shunchalik kengayadi.
Kurs ishi mavzusining dolzarbligi O‘zbekistonning sport turizmi salohiyati:
O‘zbekiston geografik jihatdan turizmni rivojlantirish uchun qulay sharoitga ega.
Mamlakatda turli tabiat zonalari, tog‘li hududlar, qadimiy shaharlar va madaniy
meros mavjud. Sport turizmi sohasida, ayniqsa, tog‘ sporti, suv sportlari, velosport,
piyoda sayohatlar va boshqa turdagi sport turlari uchun katta imkoniyatlar mavjud.
Bu salohiyat mamlakatning ichki va tashqi turizmni rivojlantirishga yordam beradi.
2

Turizm turlarini diversifikatsiya qilish : Sport turizmi – bu sohani
diversifikatsiya qilish va jahon miqyosida raqobatbardosh qilish imkonini beradi.
O‘zbekistonning turistik salohiyatini kengaytirish uchun sport turizmini
rivojlantirish, boshqa turistik faoliyatlar bilan birga, iqtisodiy jihatdan ham foydali
bo‘lishi mumkin.
Iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyat : Sport turizmi, nafaqat mamlakat iqtisodini,
balki xalqaro miqyosda O‘zbekistonni tanitishga ham xizmat qiladi. Bu turizm turi
mahalliy aholini ish bilan ta'minlash, infratuzilmani rivojlantirish, madaniyatni
targ‘ib qilish va xalqaro miqyosda O‘zbekistonning imidjini mustahkamlash
imkoniyatini beradi.
Jahon sport turizmi bozorida o‘sish sur'atlari : Sport turizmi global
miqyosda o‘sishda davom etmoqda. O‘zbekiston bu tendentsiyadan foydalangan
holda, yangi sport turlari va musobaqalarni tashkil etish orqali xalqaro sayyohlarni
jalb qilishni maqsad qilgan. O‘zbekistonda bu borada sport infratuzilmasi
rivojlanishi va sport turlarini kengaytirish istiqbollari mavjud.
Shu boisdan, "O‘zbekiston sport turizmi salohiyati" mavzusi dolzarb bo‘lib,
mamlakatning turizm va sport sohalarini birlashtirishga, iqtisodiy rivojlanishga
hissa qo‘shishga xizmat qiladi.
Kurs ishi mavzusining obyekti O‘zbekistonning geografik va tabiiy
sharoitlari: O‘zbekistonning sport turizmi uchun qulay bo‘lgan tog‘li hududlar,
tabiiy manzaralar, issiq havo sharoitlari, ko‘llar va boshqa tabiiy resurslari.
Sport turlari va infrastruktura: O‘zbekistonda mavjud bo‘lgan sport turlari,
masalan, tog‘ sporti, suzish, velosiped sporti, yengil atletika va boshqalar, hamda
bu turlarni rivojlantirish uchun zarur infratuzilma, sport komplekslari va logistika
tizimlari.
Sport turizmi uchun tashqi va ichki talab: O‘zbekistonning sport turizmi
bozoridagi imkoniyatlari, xalqaro va mahalliy turistlar uchun jozibadorligini
oshirishga qaratilgan strategiyalar, shuningdek, sport tadbirlari va
musobaqalarning ta'siri.
3

Davlat siyosati va qo‘llab-quvvatlash: O‘zbekiston hukumati tomonidan sport
turizmini rivojlantirishga qaratilgan siyosatlar, davlat dasturlari, grantlar, subsidiya
va boshqa qo‘llab-quvvatlash choralarini tahlil qilish.
Shu bilan birga, bu obyektda sport turizmining iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy
ahamiyatini o‘rganish ham kutiladi. O‘zbekistonning sport turizmi salohiyatini
yanada oshirish uchun mavjud imkoniyatlar va muammolarni tahlil qilish ham
muhim ahamiyatga ega.
Kurs ishi mavzusining maqsadi O‘zbekistonda sport turizmining
salohiyatini o‘rganish, uning rivojlanish imkoniyatlarini aniqlash va mamlakat
iqtisodiyotiga qo‘shadigan hissasini baholash.
Aniqroq aytganda, quyidagi maqsadlarga erishish ko‘zda tutiladi:
O‘zbekistonning sport turizmi salohiyatini tahlil qilish: Mamlakatning
geografik, tabiiy va infratuzilma jihatlarini inobatga olib, sport turizmi sohasidagi
imkoniyatlarni baholash.
Sport turizmini rivojlantirish imkoniyatlarini aniqlash: O‘zbekistonda mavjud
bo‘lgan sport turlarini, ularni rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan infratuzilma va
resurslarni tahlil qilish, yangi sport turlarini rivojlantirish imkoniyatlarini
ko‘rsatish.
Xalqaro va ichki turizm bozorida O‘zbekistonning o‘rnini aniqlash:
O‘zbekistonni sport turizmi sohasida jahon miqyosida tanitish va bu soha orqali
mamlakatga tashrif buyuradigan turistlar sonini oshirish.
Sport turizmining iqtisodiy va ijtimoiy ta'sirini o‘rganish: Sport turizmi
O‘zbekiston iqtisodiyotiga qanday ta'sir ko‘rsatishini, mahalliy aholi uchun yangi
ish o‘rinlari yaratish, infratuzilma rivojlanishi va madaniyatni targ‘ib qilish kabi
ijtimoiy jihatlarini tahlil qilish.
Rivojlanish istiqbollari va takliflar ishlab chiqish: O‘zbekistonda sport turizmi
sohasining rivojlanishi uchun takliflar va tavsiyalar ishlab chiqish, mamlakatda
sport turizmining raqobatbardoshligini oshirish yo‘llarini ko‘rsatish.
Bu maqsadlar asosida, O‘zbekistonning sport turizmi sohasining salohiyatini
to‘liq o‘rganish va uning rivojlanish istiqbollarini aniqlash mumkin bo‘ladi.
4

Kurs ishi mavzusining vazifalari O‘zbekistonda sport turizmi salohiyatini
o‘rganish, uning rivojlanish imkoniyatlarini aniqlash va takliflar ishlab chiqish. Bu
vazifalar quyidagicha bo‘lishi mumkin:
O‘zbekistonning sport turizmi salohiyatini tahlil qilish:
O‘zbekistonning geografik va tabiiy sharoitlarini o‘rganish, sport turizmi
uchun qulay hududlarni aniqlash.
Mamlakatdagi mavjud sport turlarini va ularning turizmga ta'sirini baholash.
Sport turizmi sohasidagi infratuzilma va resurslarni tahlil qilish:
Sport turizmi uchun zarur infratuzilma, sport komplekslari, mehmonxonalar,
transport tizimi va boshqa resurslarni o‘rganish.
O‘zbekistonning mavjud va kelajakdagi sport infratuzilmasini tahlil qilib, uning
rivojlanish istiqbollarini aniqlash.
Xalqaro sport turizmi bozoridagi O‘zbekistonning o‘rnini baholash:
O‘zbekistonda sport turizmi bo‘yicha xalqaro tajribalarni o‘rganish.
O‘zbekistonning sport turizmi sohasida xalqaro bozorda raqobatbardoshligini
va uning imkoniyatlarini tahlil qilish.
Sport turizmining iqtisodiy va ijtimoiy ta'sirini o‘rganish:
Sport turizmining mamlakat iqtisodiyotiga ta'sirini, turizm sanoatiga
qo‘shadigan hissasini tahlil qilish.
Mahalliy aholi uchun yangi ish o‘rinlari yaratish, infratuzilma rivojlantirish va
madaniyatni targ‘ib qilish kabi ijtimoiy ta'sirlarni aniqlash.
Sport turizmi bo‘yicha rivojlanish istiqbollarini belgilash va takliflar ishlab
chiqish:
O‘zbekistonda sport turizmini rivojlantirish bo‘yicha strategiyalar va takliflar
ishlab chiqish.
Yangi sport turlarini rivojlantirish, mavjud infratuzilmani yaxshilash, xalqaro
musobaqalarni tashkil etish va turizmni diversifikatsiya qilish bo‘yicha takliflar
taqdim etish.
Sport turizmi sohasida davlat siyosatini va qo‘llab-quvvatlashni o‘rganish:
5

O‘zbekiston hukumati tomonidan sport turizmini rivojlantirishga qaratilgan
siyosat va dasturlarni tahlil qilish.
Sport turizmini rivojlantirish uchun davlat tomonidan ko‘rsatilayotgan
moliyaviy va tashkiliy yordamni o‘rganish.
Bu vazifalar orqali O‘zbekiston sport turizmi salohiyatini chuqur o‘rganish va
uning rivojlanishiga oid amaliy takliflar ishlab chiqish mumkin bo‘ladi.
6

2.1. MILLIY SPORT TURLARI
Har bir xalqning madaniyati o‘ziga xos bo‘lib, tili, urf-odatlari, turmush tarzi,
o‘yinlarida namoyon bo‘ladi. Ma'naviy qadriyatlar, me'yorlar, yutuqlarning
davomiyligini saqlash juda muhim, chunki bu meros xalqning millat sifatida
yashashining zaruriy shartidir. Ma’lumki, uzoq tarixga ega bo‘lgan jismoniy
madaniyat umumiy madaniyatning tarkibiy qismi hisoblanadi. O‘zbekiston
jamoatchiligi uchun ham yuqori saviyadagi sport yutuqlari, ham ommaviy
jismoniy tarbiya yutuqlari muhim bo‘lib, bunda xalqning ijtimoiy xotirasini
etkazuvchi milliy sport turlari yorqin tarkibiy qism hisoblanadi.
Ta’kidlash joizki, zamonaviy sportga yo‘l milliy o‘yinlardan o‘tadi. Jamiyat
madaniy xotirasining muhim tarkibiy qismiga aylangan va zamonaviy
O‘zbekistonda rivojlanayotgan ba’zi an’anaviy sport turlarini sanab o‘tamiz.
Shunday qilib, ot sporti juda mashhur musobaqa turi bo'lgan va shunday
bo'lib qoladi. Masalan, chavandozlardan topqirlik va epchill
ikni talab qiladigan ko‘pkari (uloq) ot sporti musobaqasining bir turi miloddan
avvalgi 2—3-asrlarning boshlarida shakllangan. Turkiy tillarda “ko‘pkari”
nomining etimologik ma’nosi yo‘qolib, an’anaviy ravishda inventar – “ulak” nomi
bilan atala boshlandi. Yuz chavandozning oldidagi musobaqada ular echki yoki
buzoqning tana go'shtini tashladilar; chavandozlar jasadni otdan tushmasdan
7

ko'tarishga harakat qilishdi; vazifa olomondan qochish, ta'qibchilarga qarshi
kurashishdir. Uloq, avvalo, bayram, to y-marosimlarda o tkaziladigan musobaqa,ʻ ʻ
o yin bo lib, unga yaqin-atrofdagi qishloqlardan chavandozlar jalb qilingan,
ʻ ʻ
qoidalarga ko ra ikki guruhga bo lingan. Natijalarga ko'ra g'oliblar nomi e'lon
ʻ ʻ
qilindi, ularga sovg'alar, sovg'alar (chorva mollari, kiyim-kechak, gilamlar, pul
mukofotlari va boshqalar) topshirildi. Ming yillar davomida o'yin xalq asoslari
bilan shakllangan, rivojlangan, mashhurlikka erishgan, milliy an'analar va turmush
tarzi bilan chambarchas bog'liq.
Alaman-bayga (poyga) - o'rta asrlarda eng yuqori rivojlanishga erishgan xalq
poygasi. U, qoida tariqasida, bayram kunlarida o'tkazildi, o'z ahamiyatini
yo'qotmadi, imkon qadar bayramlar va sport va yengil atletika dasturiga kiritilgan.
Qoidalarga ko'ra: ular otlarini egarlab, bir qatorga tizilishdi va signal bilan ma'lum
bir joyga oldinga yugurishdi, keyin butun chopayotgan otliqlar orqaga burilib
ketishdi; birinchi qaytgan kishi g'olib deb topildi.
Baiga (poyga) - uzoq masofaga sakrash. Odatda 50 km masofaga poyga
shaklida yirik kompleks musobaqalar paytida o'tkazildi.
Chowgan - ot polosi. Rivojlanishning boshlanishi 7-8-asrlarga to'g'ri keladi,
o'yin jangchilarning asosiy o'yin-kulgilaridan biri edi. Chavandozlarning maxsus
tayoqlari (suljonlar) bo'lib, ular yordamida to'pni urib tushiradi. O'yinchilar ikki
partiyaga bo'lingan; har bir jamoa to'pni raqib darvozasiga uzatishga harakat qildi.
Ba'zida chougan zamonaviy xokkeyni eslatuvchi otda o'ynalmagan.
Ot sporti bilan bir qatorda dorbozlik, ya ni qo zg almas arqonda muvozanat
ʼ ʻ ʻ
nuri (langar) bilan ijro etish san ati ham muvaffaqiyat qozondi. Muvozanat san'ati
ʼ
2,5 ming yil oldin Sharqda paydo bo'lgan va keyin butun dunyoga tarqaldi. Ajoyib
jismoniy tayyorgarligi va yaxshi koordinatsiyani namoyish etgan arqonchilar
bayram va tantanalarda chiqish qildilar.
Xalq mehrini qozongan navbatdagi sport turi kurash, milliy belbog‘li
kurashdir. Tarixiy merosni tiklash bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshirishda
jang san’atining ushbu turiga alohida e’tibor qaratildi, chunki bugungi kunda
aynan O‘zbekiston boshqa jang san’atlari orasida o‘zini tanib olish, sport turi
8

sifatida muayyan qoidalarni ishlab chiqish va sportning barcha turlarini
rivojlantirishda birinchi o‘rinda turadi. bu xalqaro maqom. Duel milliy boylik
bo'lib, ko'p asrlik falsafa, qadriyatlar, raqibga hurmat, insonparvarlik, halollikni
o'zida mujassam etgan. Qanday oddiy qoidalar tasdiqlaydi, biz eslaymiz: og'riqli
va bo'g'uvchi usullar, beldan pastroq tutqichlar va har qanday tajovuzkorlik va
xo'rlik ko'rinishlari taqiqlanadi; jang faqat pozitsiyada bo'lib o'tadi, moyil holatda
kurashish taqiqlanadi, raqibning tanasi uchinchi nuqtada qo'llab-quvvatlansa, jang
to'xtaydi. Kurash, avvalambor, kuch va epchillik musobaqasi bo‘lib, raqiblarning
bir-birini hurmat qilishidan iborat. Bularning barchasi kurashni oddiy, tushunarli,
ajoyib, jo‘shqin va xavfsiz sport turiga aylantiradi, uni yoshlar ham, keksa
yoshdagilar ham qo‘llab-quvvatlaydi. Va, masalan, “kurash”, “halol”, “taazim”,
“to‘xta”, “yonbosh” atamalari xalqaro sport lug‘atiga tabiiy ravishda kirib keldi.
Kurash kurashiga bo‘lgan qiziqish jang san’atining boshqa turlarining
rivojlanishiga sabab bo‘ldi. Masalan, mintaqa xalqlari jang san’atining ko‘p asrlik
an’analarini o‘zida mujassam etgan zamonaviy jang san’ati turi – “O‘zbek jang
sanati” (o‘zbek jang san’ati) ayniqsa, yoshlar o‘rtasida ommalashgani buni
tasdiqlaydi. Ushbu jang san'ati o'rganilgan meros asosida yaratilgan, turli jangovar
tizimlarning samarali usullari bilan boyitilgan. Ushbu jang san'ati ma'lum
9

yo'nalishlar bilan ajralib turadi: sport, sog'lomlashtirish (40 yoshdan keyin), qo'l
san'ati (3000 qo'l texnikasi), temuriylar jang san'ati (pichoq, qilich, tayoq, nayza
bilan ishlash), jangovar kurash. Himoya va hujum harakatlarining komplekslari
tarixiy shaxslar nomi bilan atalgan, bu, shubhasiz, vatanparvarlik tarbiyasiga hissa
qo'shadi.
Jang san'atining yana bir qiziq turi, uni e'tibordan chetda qoldirib bo'lmaydi,
bu Turon (so'zning tarixiy ma'nosi epchil, kuchli, qo'rqmas) - bu jang san'atidir,
ular qadimgi davrlarda sodir bo'lgan janglarda uchragan turli xil uslublar
elementlarini o'z ichiga oladi. hozirgi O'zbekiston hududi. Mutaxassislarning
fikricha, o‘tmishda savdo shaharlarida Buyuk ipak yo‘li bo‘ylab yurgan
karvonlarni kuzatib borish va himoya qilish bilan shug‘ullanuvchi kishilar bo‘lgan.
Ular noyob jangovar mahoratga ega edilar, bu ularga ko'plab va yaxshi qurollangan
raqiblarga qarshi muvaffaqiyatli kurashish imkonini berdi. To‘g‘ri tizimlashtirilgan
va qayta ishlab chiqilgan bu jangovar mahoratlar Turon jang san’atining asosini
tashkil etadi. Shu bilan birga, jang san'ati o'ziga xos falsafani, dunyoqarash tizimini
o'z ichiga olishi, bu bilan tanishish jangchiga zarur psixologik tayyorgarlik
darajasiga erishishga imkon berishini hisobga olish kerak.
Sanab o‘tilgan milliy o‘yinlar, jismoniy mashqlar, asrlar davomida
shakllangan milliy sport turlari, albatta, nafaqat jismoniy sifatlarni (kuch, tezlik,
chidamlilik, epchillik, moslashuvchanlik), balki axloqiy va irodaviy fazilatlarni
ham har tomonlama rivojlantirdi. Asta-sekin shaxs rivojlanishining jismoniy
yo'nalishining utilitar ahamiyati nafaqat sog'lom turmush tarzi, faol jismoniy
tarbiya va sportni targ'ib qilish bilan to'ldirildi, balki kundalik hayotning bir
qismiga, bo'sh vaqt shakliga aylandi va tushunchaga aylandi. uning keyingi
organik rivojlanishi.
Etnosport turlariga an'anaviy sport turlari, xalq o'yinlari kiradi va bu jismoniy
faoliyat turlari insoniyatning madaniy merosini saqlashda katta rol o'ynaydi.
Dunyodagi har bir etnik guruh ko'p asrlik o'yin madaniyati asosida o'ziga xos
bo‘lgan etnosport turlarini yaratadi. Bunday sport turlarini rivojlantirish
YUNESKOning madaniy xilma-xillikni targ‘ib qilish, madaniyatlar o‘rtasidagi
10

muloqot va jamiyatning barqaror rivojlanishi uchun nomoddiy madaniy merosni
asrab-avaylash bo‘yicha faoliyati va dasturlariga hamohangdir. Dunyoda etnosport
turlarini rivojlantirish borasida bir qator ishlar amalga oshirilmoqda. Jumladan,
2012-yilda Monrealda (Kanada) ikki tashkilot Kanada Etnosport jamiyati va‒
2011-yilda tuzilgan dunyodagi birinchi etnosport tashkiloti Rossiya an’anaviy
‒
o‘yinlar va etnosport federatsiyasi tomonidan Butunjahon etnosport jamiyati
tashkil etildi. 2018-yilda Butunjahon etnosporti (World Ethnosport) shtab-
kvartirasi Riga (Latviya) shahriga ko‘chirildi [10]. Butunjahon etnosporti
YUNESKOning an anaviy o yinlar va sport turlari bo yicha turli loyihalari –
ʼ ʻ ʻ
An anaviy o yinlar va sport bo yicha maslahatchilar qo mitasi, Jismoniy tarbiya va
ʼ ʻ ʻ ʻ
sport bo yicha hukumatlararo qo mitasining (CIGEPS) Doimiy maslahat kengashi
ʻ ʻ
bilan hamkorlik qiladi. Mazkur tashkilot YUNESKOning II toifadagi institutlari –
YUNESKOning Ko‘chmanchi sivilizatsiyalarni o‘rganish xalqaro instituti
(Mo‘g‘uliston) va YUNESKO/Tencent ochiq raqamli an’anaviy o‘yinlar
kutubxonasi (Xitoy) bilan qo‘shma dasturlarni ham amalga oshiradi [3, 3].
Butunjahon etnosportining asosiy tadbir loyihasi Butunjahon Etnosport
‒
Challenge turnirlari etnik nomoddiy madaniy merosni saqlash va rivojlantirish
‒
maqsadida mahalliy an’anaviy o‘yinlar qoidalari va jihozlariga muvofiq taniqli
sportchilar ishtirokida muntazam ravishda o‘tkaziladigan xalqaro musobaqalardir.
“Ethnosport Challenge” turnirlari, birinchi navbatda, xalqlar o‘rtasidagi o‘zaro
munosabatlar an’analari tarixan shakllangan Ipak yo‘li bo‘ylab madaniy aloqalarni
saqlab qolishga qaratilgan. Loyiha 2018-yilda boshlangan va allaqachon to‘rtta
turnirga mezbonlik qilgan Rossiya, Malayziya, Braziliya va Litvada. Butunjahon
‒
etnosporti barcha qit’alardagi 48 mamlakat olimlari, an’anaviy o’yinlar va
etnosport tadbirlari tashkilotchilarini birlashtiradi [3, 5]. 2015-yil 7-sentabrda
Qirg‘iziston va Turkiya tashabbusi bilan Yevroosiyo davlatlarining etnik,
an’anaviy va milliy sport turlari federatsiyalarini (“Kavkaz o yinlari”, “Erdin
ʻ
o yinlari”, “Maanchari o yinlari”, “Salburun” va boshqalar) o‘z ichiga olgan
ʻ ʻ
Butunjahon etnosport konfederatsiyasi tashkil etildi. Ayni paytda Jahon etnosport
konfederatsiyasiga Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Turkiya, Ozarbayjon, Mo‘g‘uliston,
11

Vengriya, Gruziya, Rossiya, Argentina, Yaponiya, Meksika, Polsha, Qatar,
Ruminiya, Tunis, Litva kabi 16 davlat a’zo [10].
Butunjahon ko chmanchilar o yinlari Qirg iziston hukumati tashabbusi bilanʻ ʻ ʻ
2012-yilda ko chmanchi sivilizatsiya madaniyatini tiklash va saqlash maqsadida
ʻ
tashkil etilgan yirik xalqaro loyiha hisoblanadi. Butunjahon ko chmanchilar
ʻ
o yinlari etnik sport turlari bo yicha xalqaro sport musobaqalari bo‘lib. Mazkur
ʻ ‒ ʻ
musobaqalar Markaziy Osiyoning tarixan ko‘chmanchi xalqlarining o‘yinlari
asosida tashkil etilgan. Butunjahon ko chmanchilar o yinlarining hammuallifi
ʻ ʻ
Butunjahon etnik o yinlar konfederatsiyasi hisoblanadi [2, 7]. Birinchi Jahon
ʻ
ko‘chmanchilar o‘yinlari 2014-yilning 9-14-sentabr kunlari Qirg‘izistonning
Issiqko‘l viloyati Cho‘lpon-Ota shahrida bo‘lib o‘tdi. Ularda 19 davlatdan 583
nafar sportchi ishtirok etdi. Musobaqalar etnik sportning 10 turi bo‘yicha
o‘tkazildi. Madaniy dasturda 1200 kishi ishtirok etdi. Televizion eshittirish 230
million kishilik auditoriyaga ega 40 mamlakatni qamrab oldi. Ikkinchi va uchinchi
Ko‘chmanchilar o‘yinlari ham Cho‘lpon-Otada bo‘lib o‘tdi: 2016-yilda 60 ta
davlat, 2018-yilda esa 66 ta davlat ishtirokida. To'rtinchi o'yinlar 2022-yilda
Turkiyaning Iznik shahrida bo‘lib o‘tdi, unda 100 dan ortiq davlat ishtirok etdi.
Qadimiy qadriyatlarimiz – xalq o'yinlari va milliy sport turlariga hukumat
darajasida e’tibor qaratilayotganini ham e’tirof etish lozim. 2019-yilning noyabr
oyida O‘zbekiston poytaxtida Butunjahon etnosport kengashi va Butunjahon
Strongmen federatsiyasi (WSF) kengashining qo‘shma yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi va
unda tuzilgan ittifoq doirasidagi hamkorlik rejalari tasdiqlandi. 2019-yil dekabr
oyida Bogota shahrida (Kolumbiya) bo lib o tgan YUNESKOning Nomoddiy
ʻ ʻ
madaniy merosni muhofaza qilish bo yicha Hukumatlararo qo mitasining 14-
ʻ ʻ
sessiyasi yig ilishida Konvensiyani amalga oshirish bo yicha maslahat hamkori
ʻ ʻ
sifatida Jahon etnosportini akkreditatsiya qilish to g risida qaror qabul qilindi.
ʻ ʻ
Olingan maqom doirasida O‘zbekiston Butunjahon etnosport faoliyati markaziga
aylandi. O‘zbekiston va YUNESKO o‘rtasidagi hamkorlik dasturiga kiritilgan
hamkorlik shartnomalari tuzildi [6, 577]. 2020-yilda Xiva “Turk dunyosi
madaniyati poytaxti” deb e’lon qilindi. Mazkur qadimiy shaharda har yili
12

Butunjahon bahodirlar o‘yinlari federatsiyasi (WSF) ko‘magida Pahlavon Mahmud
nomini abadiylashtirish maqsadida “Bahodirlar o‘yinlari” xalqaro turniri
o‘tkaziladi. Turnir o‘zbek xalqining buyuk farzandi, o‘z davrida Markaziy Osiyo,
Eron, Ozarbayjon, Afg‘oniston va Hindistonda mashhur kurashchi, ustoz, faylasuf
va so‘fiy bo‘lgan Pahlavon Mahmud xotirasiga bag‘ishlab tashkil etiladi [7].
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 17-iyundagi “Kamondan otish
sportini yanada rivojlantirish va ommalashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi
Farmoni O‘zbekistonda etnosportni rivojlantirish yo‘lidagi navbatdagi muhim
qadam bo‘ldi. Hujjatda Toshkent shahrida “Alpomish va Barchinoy” xalqaro
turniri, Samarqandda xotin-qizlar o‘rtasida “To‘maris kubogi”, Buxoro, Qo‘qon,
Samarqand va Xiva shaharlarida Turizm va viloyat markazlarida kamonchilar
uchun kamondan otish haftaligini o‘tkazish, sport bazasini tashkil etish ko‘zda
tutilgan [9]. 2021-yil 8-oktyabrda Toshkent shahrida “O‘zbekistonda etnosportning
rivojlanish istiqbollari” mavzusida xalqaro konferensiya bo‘lib o‘tdi.
O‘zbekistonda milliy sport turlarini rivojlantirish va ommalashtirish mamlakatimiz
rahbariyati tomonidan ilgari surilgan muhim tashabbuslardan biri va nomoddiy
madaniy merosni asrash, shuningdek, aholi orasida jismoniy tarbiya va sportni
rivojlantirish va ommalashtirish sohasidagi asosiy masalalardan biridir. Shu
maqsadda tashkil etilgan xalqaro konferensiya “O‘zbekistonni etnosport va milliy
qadriyatlar orqali kashf eting!” shiori ostida o‘tkazildi. Makur xalqaro
konferensiyada O‘zbekiston Etnosport assotsiatsiyasi tashkil etilganligi barchaga
ma’lum qilindi [10]. O‘zbekiston etnosport assotsiatsiyasi 2021-yil 6-oktyabrda
Adliya vazirligidan ro‘yxatdan o‘tkazildi. Milliy va an’anaviy sport turlarini, xalq
o‘yinlarini tiklash, rivojlantirish, ularning yagona tartib-qoidalarini ishlab chiqish
hamda tatbiq etish, shuningdek aholi orasida sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish
ham Etnosport assotsiatsiyasining asosiy maqsadlaridan hisoblanadi. O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-yanvardagi “O‘zbekiston Respublikasida
jismoniy tarbiya va sportni yanada takomillashtirish va ommalashtirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-5924-sonli Farmoniga muvofiq, bir nechta
ixtisoslashtirilgan muassasalar vakillari, shu jumladan Jangchi-polvonlar milliy
13

markazi, O‘zbekiston uloq-ko‘pkari federatsiyasi, O‘zbekiston kamar va uchkurash
uyushmasi, Kamondan otish milliy federatsiyasi va Belbog‘li kurash sport
federatsiyasi o‘rtasida mamlakatimizda Milliy etnosport uyushmasini tashkil etish
to‘g‘risida kelishuvga erishildi [7]. O zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-ʻ
yil 30-oktyabrdagi “Sog lom turmush tarzini hayotga keng tatbiq etish va ommaviy
ʻ
sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to g risida”gi PF–6099-son
ʻ ʻ
Farmoniga muvofiq, respublika hududlarida ekspeditsiya tashkil qilgan holda
milliy sport turlari hamda xalq o yinlari tarixini o rganish asosida “O zbekiston
ʻ ʻ ʻ
Respublikasi milliy sport turlari va xalq o yinlari ensiklopediyasi”ni tayyorlash va
ʻ
chop etish maqsadida qator tashkilotlar hamkorligida qo shma qaror qabul qilingan
ʻ
edi. Milliy sport turlari va xalq o yinlari ensiklopediyasini yaratishdan ko zlangan
ʻ ʻ
asosiy maqsad, qadimdan bizgacha yetib kelgan milliy sport turlari va xalq
o yinlarini keng jamoatchilik, xususan xorijlik sayyohlarga namoyish etish va bu
ʻ
orqali milliy o yinlarimiz va sport turlarini xalqaro miqyosiga olib chiqishdan
ʻ
iborat [9]. Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social
sciences (E)ISSN 2022-yilda O'zbekiston xalq o'yinlari va milliy sport turlarining
tarixi, qonunqoidalarini o'zida aks ettirgan “O‘zbekiston Respublikasi milliy sport
turlari va xalq o‘yinlari entsiklopediyasi” chop etildi. Mazkur ensiklopediya 2
qismdan iborat bo‘lib, unga jami 82 ta milliy xalq o‘yinlarining kelib chiqish tarixi
va rivojlanish bosqichlari haqidagi ma’lumotlar o‘zbek, rus va ingliz tillarida
kiritilgan. Kitobning 1-qismida milliy sport turlari va ularning rivojlanishiga
munosib hissa qo‘shgan sulolaviy sportchilar haqida so‘z yuritilgan bo‘lsa, 2-
qismda milliy sport turlari va xalq o‘yinlarining kelib chiqish tarixi, rivojlanish
bosqichlari to‘g‘risida hikoya qilinadi [10]. O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining 2022-yil 11-apreldagi “Mahallalarda yoshlarni ommaviy sportga
jalb qilishni yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari to g risida”gi PQ-201-
ʻ ʻ
son qarori bilan 2023-yil 1-martdan boshlab milliy sport turlari bo yicha uch
ʻ
bosqichli umumrespublika sport musobaqalarini o tkazish tizimi joriy qilinadi [5,
ʻ
145]. 2022-yil 25-mayda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Etnosport
turlarini ommalashtirish va rivojlantirish chora-tadbirlari to'g'risida”gi qarori qabul
14

qilindi. Mamlakatimizda milliy sport turlari va хalq o yinlarini (etnosport) targ ibʻ ʻ
qilish va ommalashtirish, bolalar va o smirlarni ularga keng jalb qilish maqsadida,
ʻ
mazkur qaror asosida Etnosport turlarini 2025-yilgacha ommalashtirish va
rivojlantirish dasturi hamda mazkur dasturni 2022-2023 yillarda amalga oshirish
bo yicha “yo l хaritasi” tasdiqlandi [9]. Mazkur qarorda barcha ta’lim
ʻ ʻ
muassasalarida milliy sport turlari va xalq o‘yinlarining mohiyati va ularning
jismoniy, intellektual, ma’naviy-axloqiy jihatdan o‘rni haqida tushunchalar berib
borilishi ham ko‘rsatib o‘tildi. O‘zbekiston etnosport assotsiatsiyasiga aholining
barcha qatlamlarini etnosport bilan shug‘ullanishga jalb qilish, mahallalarda
etnosport turlari bo‘yicha xalq o‘yinlari va musobaqalarni o‘tkazish hamda
Butunjahon etnosport konfederatsiyasi bilan hamkorlikni kuchaytirish vazifalari
topshirildi [8]. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Xalq
salomatligi milliy kengashiga quyidagilarni amalga oshirish topshirildi: - ommaviy
sport musobaqalari tashkil qilinadigan etnosport turlari ro yхatini tasdiqlash; -
ʻ
2023-yilgi sport va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlarining kalendar rejasida
etnosport turlari bo yicha musobaqalarni o tkazish uchun zarur mablag lar
ʻ ʻ ʻ
ko paytirilishi hamda ajratilishini ta’minlash; - 2023-yilgi sport va ommaviy
ʻ
jismoniy tarbiya tadbirlarining kalendar rejasiga muvofiq etnosport turlari bo yicha
ʻ
musobaqalar o tkazilishini ta’minlash; - alohida etnosport turini rivojlantirish
ʻ
maqsadida sport federatsiya (assotsiatsiya)larini tashkil qilish choralarini ko rish.
ʻ
Mazkur qarorga ko‘ra, 2023-yil 1-martdan boshlab etnosport turlari bo yicha
ʻ
musobaqalar har yili an’anaviy tarzda o tkaziladi. Xususan, Toshkent shahrida har
ʻ
yili etnosport turlari bo yicha “Uzbekistan Ethno Games” respublika festivali, Xiva
ʻ
shahrida har ikki yilda bir marotaba Xalqaro etnosport festivali tashkil qilinadi.
Bunda “Ichan qal’a” majmuasida festivalning ochilish va yopilish marosimlari
o tkaziladi. Har bir hududda ot sporti turlariga tegishli anjomlar do‘koni ochiladi.
ʻ
2023-yil 8-10-sentabr kunlari qadimiy Xiva shahrida ilk marotaba Xalqaro
etnosport festivali bo‘lib o‘tdi.
15

2.2. Xalqaro sport turlarining vatanimizda shakllanishi.
6 aprel – Taraqqiyot va tinchlik yo‘lida xalqaro sport kuni
“Biz xalqaro sport maydonlarida O‘zbekistonning nufuzi va obro‘-e’tiborini
oshirishga katta hissa qo‘shgan sportchilarimiz bilan faxrlanamiz. Shu bilan
birga, oliy sportda erishilgan yutuqlar bilan chegaralanmasdan, ommaviy sportga
ham katta e’tibor berishimiz kerak”.
Shavkat Mirziyoev
Yangi O‘zbekiston hayotining barcha sohalarida amalga oshirilayotgan izchil
islohotlar bugun har jabhada ilg‘orlab bormoqda. Birgina sport sohasida
erishilayotgan yutuqlarning o‘zi tahsinga loyiq.
Sport avvalo jismoniy madaniyatning tarkibiy qismi, jismoniy tarbiya vositasi
va usulidir. Sport deganda, odatda, jismoniy mashqlarniit turli majmualari bo‘yicha
musobaqalar tashkil etish, tayyorlash va o‘tkazish tizimi ko‘zda tutiladi.
Sportning maqsadi, bir tomondan, kishilarning sog‘lig‘ini mustahkamlash va
umumiy jismoniy rivojlantirish bo‘lsa, ikkinchi tomondan, sport musobaqalarida
yuqori natija va g‘alabalarga erishishdir.
Shu ma’noda, Yer yuzidagi dastlabki sport musobaqalari Yunonistonda
miloddan avvalgi 1580 yilda bo‘lib o‘tgani g‘oyat ahamiyatlidir. O‘z navbatida,
1894 yilda Xalqaro olimpiada qo‘mitasi (XOQ) tashkil qilinganidan keyin sport
16

dunyo miqyosida jadal rivojlana boshladi. 1896 yildanoq zamonaviy Olimpiada
o‘yinlari ni o‘tkazishga kirishilgani ham bu fikrimizni tasdiqlaydi.
Taraqqiyot jarayonida sportning mazmun-mohiyati tubdan kengayib,
umummadaniy, siyosiy, estetik, iqtisodiy ahamiyat kasb etdi. Endilikda sport
do‘stona xalqaro aloqalarni kengaytirishga, xalqlarning o‘zaro bir-birini tushunishi
va do‘stligi rivojlanishiga xizmat qilmoqda.
Bunga yorqin misol: 2013 yilning 23 avgustda Birlashgan Millatlar Tashkiloti
(BMT) Bosh Assambleyasida bir ovozdan 6 aprel sanasini – “Taraqqiyot va
tinchlik yo‘lida xalqaro sport kuni”) sifatida nishonlash to‘g‘risida qaror qabul
qilingan.
O‘zbekistonda ham ushbu sana muntazam nishonlab kelinadi. Shu kuni
joylarda turli darajadagi sport tadbirlari o‘tkaziladi. Zero, har qanday jismoniy
mashg‘ulotlarni bajarsak, nafaqat xalqaro sanani nishonlagan, balki o‘z
salomatligimiz uchun qayg‘urgan ham bo‘lamiz.
Sport nafaqat insonning jismoniy salomatligini mustahkamlashga yordam
beradi, balki tirishqoqlik, sabr-toqat, yetakchilik fazilatlari, qat’iyatlilik, muloqot
qobiliyatlari va jamoa ruhini tarbiyalashga imkon beradi. Shu bois
mamlakatimizda aholi va ayniqsa, yoshlarning jismoniy tarbiyasiga katta e’tibor
qaratish lozim.
Prezident Shavkat Mirziyoev 2022 yil 1 aprel kuni yoshlar o‘rtasida ommaviy
sportni rivojlantirish chora-tadbirlari bo‘yicha o‘tkazgan yig‘ilishda shu haqda so‘z
bordi. Mamlakatimizda sportni har tomonlama rivojlantirish bo‘yicha muhim
vazifalar belgilab berildi.
Shu asosda yurtimizda jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanish uchun keng
sharoitlar yaratilmoqda. So‘nggi uch yilda 118 ta sport majmuasi, mahallalarda 7
mingta sport maydonchasi foydalanishga topshirildi.
Bugungi kunda 3 ming 500 ta mini-futbol, 6 mingta basketbol, voleybol, 663
ta badminton maydonlari, mingdan ortiq fitnes zali mavjud. Har bir tuman va
shahar markazlarida “Salomatlik yo‘laklari” hamda velosiped yo‘llari tashkil
etilgan.
17

Taraqqiyot strategiyamizda jismoniy tarbiya va sport bilan muntazam
shug‘ullanadigan aholi sonini keyingi besh yilda 33 foizga yetkazish maqsadi
belgilangan.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan Sportni rivojlantirish
vazirligiga mahallalardagi yoshlar yetakchilari bilan birga yil davomida 6 million
nafar o‘g‘il-qizni ommaviy sport tadbirlariga qamrab olish vazifasi qo‘yildi.
Buning uchun joriy yil 10 apreldan boshlab mahalla, tuman, viloyat va respublika
bosqichlaridan iborat ommaviy sport tadbirlari o‘tkaziladi.
Bu tadbirlarni tashkil etish uchun “Yoshlar daftari” jamg‘armasidan har bir
viloyatga 100 million so‘mgacha, g‘olib va sovrindorlarni taqdirlash uchun 1
milliard so‘mgacha mablag‘ ajratiladi. Eng yaxshi natija ko‘rsatgan yoshlar tuman
va shahar, viloyat hamda milliy terma jamoalar tarkibiga saralab olinadi.
Ommaviy sport tadbirlarida yoshlarning ishtiroki bo‘yicha mahallalar
reytingini ishlab chiqish, “qoniqarsiz” deb topilgan joylarga taniqli murabbiy va
sportchilarni biriktirib, sportni izchil rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Bunda Olimpiya va Paralimpiya o‘yinlari, xalqaro musobaqalar g‘oliblari
bilan mahalla yoshlari o‘rtasida motivatsion uchrashuvlar o‘tkazish ayniqsa
muhimdir.
Xulosa qilib aytganda, sport nafaqat sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qiladi,
balki mamlakatning imijini yuksaltirishda ham muhim rol o‘ynaydi. Qolaversa,
Vatanimiz obro‘-e’tibori va millatimizning sha’n-shavkatini xalqaro sport
maydonlarda munosib himoya qilayotganlari uchun ham sportchilarimiz hamisha
qadrlanadi va e’zozlanadi.
O zbekistonda sport — ʻ o zbek madaniyatining ʻ elementlaridan biri.
O zbekistonda
ʻ sport bilan professional va havaskor tarzda shug ullanishadi; ʻ
havaskor sport turlari jismoniy tarbiya tushunchasi bilan chambarchas bog liq.
ʻ
O zbekiston Respublikasida sport sohasini tartibga solish
ʻ O zbekiston ʻ
Respublikasi Turizm va sport vazirligi tomonidan amalga oshiriladi. Sport turizm
sohasi bilan o zaro bog liq. O‘zbekiston poytaxti Toshkent 2025 yilgi yoshlar
ʻ ʻ
o‘rtasidagi Osiyo o‘yinlariga mezbonlik qiladi. [1]
18

O ʻ zbekistonda sport
O ʻ zbekistonda sportni rivojlantirishning asosiy maqsad va vazifalari yosh
avlodni sog ʻ lom voyaga yetkazish , xalq o ʻ yinlari va sport turlarini jahon
miqyosida rag ʻ batlantirish va rivojlantirish , aholining eng keng qatlamlarini
jismoniy tarbiya harakatiga faol jalb etishdan iborat .
O ʻ zbekiston Respublikasi fuqarolari jinsi , irqi , millati , tili , dini , ijtimoiy kelib
chiqishi , e ʼ tiqodi , shaxsiy va ijtimoiy mavqeidan qat ʼ i nazar , jismoniy tarbiya va
sport bilan shug ʻ ullanish , jismoniy tarbiya va sport jamoat birlashmalarini tashkil
etish , jismoniy tarbiya va sport birlashmalarini tuzish , jismoniy tarbiya va sport
birlashmalarini tashkil etishda ishtirok etish huquqiga ega . Jismoniy tarbiya va
sport harakatini boshqarish , chet el fuqarolari va fuqaroligi bo ʻ lmagan shaxslar
jismoniy tarbiya va sport sohasida O ʻ zbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng
huquqlarga ega .
O ʻ zbekiston Respublikasi Madaniyat va sport ishlari vazirligi , madaniyat va
sport sohasidagi davlat organi bo ʻ lib , unga jismoniy tarbiya va sport sohasidagi
davlat siyosatining maqsad va vazifalarini amalga oshirish yuklangan .
Futbol
Asosiy maqola: O zbekistonda futbolʻ
Futbol O‘zbekistonda eng ommabop sport turi hisoblanadi. O zbekiston
ʻ
Superligasi O zbekistonda oli futbol ligasi bo lib, unda 2019-yildan buyon 14 ta
ʻ ʻ
jamoa ishtirok etadi. Amaldagi chempionlar Toshkentning „Paxtakor“ klubi, eng
ko p chempionlik unvoniga ega bo lgan jamoa esa 15 ta chempionlik bilan
ʻ ʻ
19

Toshkentning „Paxtakor“ jamoasi hisoblanadi. Joriy 2023-yilning eng yaxshi
futbolchisi Jamshid Iskanderov hisoblanadi.
O zbekistondagi eng muvaffaqiyatli futbol klublari ʻ „Bunyodkor“ , „Paxtakor“ ,
„Neftchi“ va „Nasaf“ klublari hisoblanadi. 2011-yilda „Nasaf“ OFK kubogi ni
qo‘lga kiritdi va xalqaro klublar kubogini qo‘lga kiritgan birinchi O‘zbekiston
jamoasi bo‘ldi. O zbekiston klublari hozirda tugatilgan, avvallari har yili
ʻ
o tkaziladigan MDH kubogida ishtirok etishgan.
ʻ [2]
O‘zbekiston U-16 terma jamoasi 2012-yilda U-16 Osiyo chempionatida
g‘olib chiqqan. 2018-yilda Xitoy mezbonlik qilgan U-23 Osiyo chempionatida
O‘zbekiston U-23 terma jamoasi chempion bo‘ldi. O zbekiston terma jamoasining
ʻ
Osiyo Kubogidagi eng yaxshi yutug i 2011-yilgi Osiyo Kubogida to rtinchi o rinni
ʻ ʻ ʻ
egallashi bo ldi.
ʻ
Ravshan Ermatov ketma-ket to rt yil davomida (2008, 2009, 2010, 2011 va
ʻ
2014) Osiyoning eng yaxshi hakami deb topildi. 2015-yilgi Globe Soccer Awards
marosimida u yilning eng yaxshi hakami sifatida taqdirlangan.
„Bunyodkor“ stadioni 34 000 tomoshabinga mo ljallangan bo lib, asosan
ʻ ʻ
futbol o yinlari uchun mo ljallangan.
ʻ ʻ
„Humo Toshkent“ professional xokkey jamoasi 2019 yilda tashkil etilgan
bo‘lib, kelajakda Yevroosiyo oliy ligasi bo‘lmish Kontinental Xokkey Ligasi
(KHL)ga qo‘shilish maqsadini ko‘zlagan. Humo 2019-20-yilgi mavsumda ikkinchi
darajali Oliy xokkey ligasiga (VHL) qo shiladi. Humo o z o yinlarini Humo muz
ʻ ʻ ʻ
gumbazida o ynaydi, uning narxi 175 million yevrodan oshadi; jamoa ham, arena
ʻ
ham o z nomini baxt va erkinlik ramzi bo lgan afsonaviy Huma qushidan olgan.
ʻ ʻ [7]
„ Humo Tashkent “ 2019- yilning fevral oyida o ‘ ynay boshlagan isloh qilingan
O ‘ zbekiston Xokkey Ligasi a ʼ zosi edi . UIHL yana uchta jamoadan iborat bo ‘ lgan
„ Binokor Tashkent “, „ HK Tashkent “ va „ Semurg Tashkent “ va barcha jamoalar
Humo muz saroyida o ‘ ynaydi . [8] „ Semurg ‘“ pley - off bosqichida chempion bo ‘ ldi .
[9]
20

Hozirda O ʻ zbekistonda xokkey bo ʻ yicha milliy terma jamoa yo ʻ q , ammo
1986- yilda Sovet Ittifoqi davrida xokkey bo ʻ yicha O ʻ zbekiston milliy xokkey
terma jamoasi tuzilib , Latviya terma jamoasiga qarshi bitta o ʻ yin o ʻ tkazgan .
O ‘ zbekiston xokkey federatsiyasi ( UHF ) IIHFga a ʼ zo sifatida qo ‘ shilish va
IIHF musobaqalarida qatnashadigan xokkey bo ‘ yicha milliy terma jamoani
shakllantirishga tayyorgarlikni boshladi . [10]
Velosiped
Jamoliddin Abdujapparov mamlakatdagi eng mashhur velosportchi bo lib, uʻ
Tur de Fransning ochkolar tasnifida uch marta g olib chiqdi.
ʻ
Jamoliddin Abdujaparov (Toshkent, 1964-yil 28-fevral) 1990 va 1997-
yillarda o z mamlakatidagi eng mashhur velosportchi bo lib, 54 ta g alabaga
ʻ ʻ ʻ
erishgan. Professional velosportga o tishdan oldin, Abdujaparov quyi toifalarda
ʻ
yaxshi natijalarga erishdi va Sovet Ittifoqining yo l chempioni bo ldi. U 1988-yilgi
ʻ ʻ
Olimpiada o‘yinlarida yo‘l sinovida 5-o‘rinni egallagan. Ajoyib sprinter, uchta
Grand Toursda bosqich g‘alabasini qo‘lga kiritgan, Ispaniya turida 7, „Jiro d'
21

Italia“da 1 g‘alaba qozongan. Tur de Fransda esa 9 ta. Shuningdek, u Vuelta
(1992), Jiro (1994) va Tur (1991, 1993 va 1994) ning ochkolar tasnifiga erishdi. U
o zining tajovuzkor sprinting uslubi va velosipedini haddan tashqariʻ
harakatlantirishi bilan mashhur edi, buning natijasida pelotonda bir nechta
dushman va bir nechta halokat sodir bo ldi.
ʻ
Regbi ittifoqi
Asosiy maqola: O zbekiston Regbi Federatsiyasi
ʻ
O zbekiston regbi bo yicha Sovet Ittifoqi milliy terma jamoasi tarkibida
ʻ ʻ
bo lgan, ammo 1991 yilda mustaqillikka erishganidan beri O zbekiston o z milliy
ʻ ʻ ʻ
terma jamoasini yaratdi.
Gandbol
Qo‘l to‘pi O‘zbekistondagi eng ommabop sport turlaridan biri bo‘lsa-da, hech
qanday maxsus natijaga erishilmagan. O‘zbekistonda qo‘l to‘pi ommaviy sport turi
hisoblanadi. Gandbol bo yicha O zbekiston ayollar terma jamoasi 1997-yilgi jahon
ʻ ʻ
chempionatida qatnashib, 21-o rinni egallagan.
ʻ
Suv polosi
Suv polosi bo‘yicha 20 yoshgacha bo‘lgan O‘zbekiston ayollar terma jamoasi
FINA-2021 suv polosi bo‘yicha o‘smirlar o‘rtasidagi jahon chempionatiga
yo‘llanma oldi. [11]
Shaxmat
2022-yilda Hindistonning Chennay shahrida o‘tkazilgan shaxmat
olimpiadasida O‘zbekiston kutilmaganda g‘alaba qozondi.. [12] O ʻ zbekiston terma
jamoasi mag ʻ lubiyatsiz o ʻ ynadi , yuqori o ʻ rindagi Armaniston va Gollandiya
jamoalarini mag ʻ lub etdi va birinchi o ʻ rinlarni Hindiston va AQSH bilan durang
o ʻ ynadi . O ‘ zbekiston jamoasi 2022- yilning noyabr oyida Quddusda bo ‘ lib o ‘ tgan
jamoaviy jahon chempionatida ikkinchi o ‘ rinni egallab , o ‘ zining mustahkam
kuchini isbotladi . [13] O ‘ zbekistonning eng yaxshi futbolchisi , Nodirkbek
Abdusattorov tezkor shaxmat bo ‘ yicha amaldagi jahon chempioni bo ‘ lib , 2021-
yilgi tezkor jahon chempionatining pley - off bahsida g ‘ olib chiqdi . Rossiyalik
grossmeyster Yan Nepomniachchi. [14]
22

Tennis
Dennis Istomin
Mustaqillikka erishganizdan beri erkaklar ham, ayollar ham bir qancha turlar
darajasiga yetgan futbolchilarni yetishtirdilar, erkaklar uchun esa 1990-2000-
yillarda faol ishtirok etgan Oleg Ogorodov „Katta Dubulg a“ turkumiga kiruvchiʻ
o zbek millatiga mansub erkaklar va ayollar o rtasidagi birinchi yakkalik
ʻ ʻ
bahslarida ishtirok etgan sportchi bo ldi. 2000-yillarning o rtalarida Ogorodov
ʻ ʻ
nafaqaga chiqqanidan so ng paydo bo lgan mamlakatning birinchi xalqaro
ʻ ʻ
miqyosdagi tennischisi sifatida tanilgan Denis Istomin 2012-yilgi Uimbldon
chempionatining erkaklar o rtasidagi yakkalik bahslarida to rtinchi bosqichga
ʻ ʻ
chiqqan ilk o zbekistonlik bo ldi. Osiyo, u Ogorodovdan ancha oshib ketdi va faol
ʻ ʻ
faoliyat olib bordi. [15] [16]
23

1994- yilda Osiyo tennis federatsiyasiga a ʼ zo bo ‘ lib , erkaklar o ‘ rtasidagi Devis
kubogi milliy musobaqasida ishtirok eta boshlagan „ Devis Cup Uzbekistan “ milliy
terma jamoasi Osiyo mintaqasida tez kuchayib , aynan mana shu ikkisiga to ‘ g ‘ ri
keldi . Poygaga kirganidan uch yil o‘tib, Osiyodan ko‘chib o‘tdi. Okeaniya zonasi
III guruhi, eng past toifa, Osiyo/Okeaniya zonasi I guruhi, mintaqadagi eng yuqori
toifa. O shandan beri u 2013-yilgacha bu zonadan tushmadi va mintaqaviyʻ
kuchlardan biri hisoblanadi. Qolaversa, Ogorodov 1998-yildan 2001-yilgacha to‘rt
yil, Istomin esa 2009 va 2012-yillarda jami olti marta jahon guruhining pley-off
bosqichida eys sifatida yetakchilik qilgan. Asosiy bosichlarda mag lubiyatga
ʻ
uchragan va 2013-yildan boshlab ular eng yuqori toifa bo lgan Jahon guruhiga
ʻ
ko tarilmagan.
ʻ [17]
Ayollar o ‘ rtasida 1990- yillarning oxiridan 2000- yillarning boshlarigacha faol
bo ‘ lgan Iroda To ʻ laganova WTA yakkalik reytingida 16- o ‘ rinni egallab ,
mintaqadagi birinchi to ‘ laqonli professional tennischi bo ‘ ldi . Oqgul
Omonmurodova ham faol . 2013- yilda To ʻ laganovadan keyin ikkinchi o ʻ rinni
egalladi .
Yengil atletika
Tayanch sakrashchi Radion Gataulin mamlakatda tug ʻ ilgan va Sovet Ittifoqini
himoya qilgan tarixda 6,00 metrdan oshgan ikkinchi sportchi bo ʻ lgan .
Olimpida
Asosiy maqola: O zbekiston Olimpiada o yinlarida
ʻ ʻ
O‘zbekiston 1991-yilda mustaqillikka erishganidan buyon yozgi Olimpiya va
qishki Olimpiya o‘yinlarida muvaffaqiyatlar ortib bormoqda. O zbekiston yozgi
ʻ
Olimpiya o yinlarida to rt marotaba ishtirok etib, boks bo yicha bitta oltin va
ʻ ʻ ʻ
beshta bronza, kurash bo yicha ikkita oltin va ikkita kumush, dzyudo bo yicha
ʻ ʻ
kumush medalni qo lga kiritdi. O‘zbekistonning Qishki Olimpiya o‘yinlaridagi
ʻ
yagona medali 1994-yilda chang‘i yugurish bo‘yicha oltin medal edi. 2016-yilgi
Rio Olimpiadasida Ruslan Nurudinov og‘ir atletika bo‘yicha erkaklar o‘rtasida 105
kilogramm vazn toifasida jami 431 kilogramm, siltab ko‘tarishda 237 kilogramm
tosh ko‘tarib, Olimpiya rekordini qo‘lga kiritdi.
24

O‘zbekistonlik sportchilar 2021-yil Tokioda bo‘lib o‘tgan Olimpiada
o‘yinlarida ayniqsa muvaffaqiyat qozonishdi. Mamlakatimiz uchta oltin medalni
qo‘lga kiritdi: taekvondo bo‘yicha Ulug‘bek Rashitov, og‘ir atletika bo‘yicha
Akbar Jo rayevʻ va boks bo‘yicha Bahodir Jalolov . [18] O‘zbekistonlik
gimnastikachi Oksana Chusovitina ham ushbu tadbirda O‘zbekiston bayrog‘i
ostida 8-Olimpiada o‘yinlarida ishtirok etdi. [19]
O ʻ zbekiston Respublikasining „ Jismoniy tarbiya va sport to ʻ g ʻ risida “ gi
qonuni
O ʻ zbekiston Respublikasining „ Jismoniy tarbiya va sport to ʻ g ʻ risida “ gi
qonuni jismoniy madaniyat va sportni aholining keng qatlamlari manfaatlariga
xizmat qilish , jismoniy tarbiya uchun asosiy shartlardan biri bo ʻ lgan ommaviylik
va qulaylikni ta ʼ minlash , har qanday sport bilan shug ʻ ullanishni maqsad qilgan
davlat deb biladi .
Jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishni davlat tomonidan qo llab-
ʻ
quvvatlash chora-tadbirlari
Davlat har yili byudjet mablag lari hisobidan
ʻ O zbekiston ʻ da jismoniy tarbiya
va sportni rivojlantirishni ta minlaydi.
ʼ
Milliy federatsiyalar
O zbekistonda sport turlari bo yicha 70 dan ortiq
ʻ ʻ Federatsiyalar faoliyat
ko rsatmoqda.
ʻ
Milliy sport turlari
Har yili respublikada kurash , belbog li kurash
ʻ , Turon O zbek jang san ati va ʻ ʼ
boshqa jang san atlari bo yicha turli darajadagi musobaqalar o tkaziladi.
ʼ ʻ ʻ
Sport inshootlari respublikada jahon standartlariga javob beradigan sport
inshootlarini rekonstruksiya qilish va qurish bo yicha doimiy ishlar olib
ʻ
borilmoqda. Bunday inshootlardan biri — „Humo Arena“
25

2.3. Milliy va xalqaro sport turlarida jamoat ishtiroki.
Xalqaro musobaqalarda g‘olib va sovrindor bo‘lgan sportchilar
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev «Nufuzli xalqaro
sport musobaqalarida yuksak natijalarga erishgan O‘zbekiston sportchilarini
jamoat va sport ishlariga keng jalb etish hamda sportchilarni va ularni trenerlarini
rag‘batlantirish to‘g‘risida»gi Qarorni imzoladi. Bu haqda «O‘zbekiston 24» xabar
berdi .
Qarorda mustaqillik yillarida O‘zbekiston milliy terma jamoalari
sportchilarining Olimpiya va Osiyo o‘yinlari, jahon va Osiyo chempionatlari
hamda xalqaro musobaqalarda yuksak natijalarni qo‘lga kiritishlari, dunyoda
O‘zbekistonning obro‘-e'tibori, sport salohiyati va yutuqlari tizimli ravishda oshib
borishini ta'minlashga yo‘naltirilgan keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilganligi
ta'kidlangan.
Ayni paytda, yuqori malakali sportchilarni tayyorlashda mashaqqatli mehnat
va katta kuch talab etilishini inobatga olgan holda sportchilarning o‘z mahoratlarini
muntazam oshirib borishlari, jismonan va ma'naviy yetukligini ta'minlash bilan
26

birga, ularni ijtimoiy himoya qilish hamda moddiy qo‘llab-quvvatlash tizimini
takomillashtirib borish zarurligi qayd etilgan.
Shu munosabat bilan qabul qilingan mazkur qarorda keng ko‘lamli
miqyosdagi aniq maqsadli ishlar amalga oshirilishi ko‘zda tutilgan.
Jumladan, O‘zbekistonning mashhur sportchilarini jismoniy tarbiya va sport
sohasini boshqarishga faol ko‘maklashish, jamoat va sport ishlariga bosqichma-
bosqich jalb etishga doir «Katta sportdan keyingi faoliyat» harakatlar dasturini
ishlab chiqilishi belgilangan.
Nufuzli xalqaro sport musobaqalarida yuksak natijalarga erishgan
O‘zbekiston sportchilariga to‘lanadigan oylik to‘lovlar va ularni trenerlarini bir
martalik pul mukofotlari bilan rag‘batlantirish miqdorlari aniq belgilab berilgan.
Olimpiya va Paralimpiya o‘yinlari, nufuzli xalqaro sport musobaqalarida g‘olib va
sovrindor bo‘lgan sportchilar uchun umrbod to‘lanadigan oylik to‘lovlar va ularni
trenerlariga beriladigan bir martalik pul mukofotlari jismoniy shaxslarning
daromadlariga solinadigan daromad solig‘isiz amalga oshirilishi nazarda tutilgan.
Qarorga muvofiq, Olimpiya va Paralimiya o‘yinlari g‘olib va sovrindorlari bir
yilda bir marta o‘zlari uchun maqbul bo‘lgan muddatda sanatoriy-sog‘lomlashtirish
muassasalarida sog‘lomlashtirish kursidan bepul foydalanish huquqiga ega
bo‘ladilar.
Shuningdek, qarorda O‘zbekistonning mashhur sportchilariga xususiy sport
muassasalarini barpo etib, o‘zlarining mahorat maktablari faoliyatini keng yo‘lga
qo‘yish imkoniyatini yaratish maqsadida ularga «nol» qiymatida binolar berish, yer
hamda banklardan kreditlar ajratish, boshqa imtiyozlar berish yuzasidan zaruriy
choralar ko‘rish belgilandi. Qaror doirasida belgilangan chora-tadbirlarning amalga
oshirilishi jismoniy tarbiya va ommaviy sportning jamiyatimiz hayotidagi rolini
yanada kuchaytirish, sport musobaqalarida yuksak natijalarga erishgan
O‘zbekiston sportchilarini jamoat va sport ishlariga keng jalb etish hamda
sportchilar va ularni trenerlari mehnatini munosib rag‘batlantirish, qolaversa,
nufuzli xalqaro maydonlarda Vatanimiz bayrog‘ini baland ko‘tarib kelayotgan
mashhur sportchilarimiz saflarini tobora kengaytirishga xizmat qiladi.
27

Olimpiada cho‘qqisini zabt etgan O‘zbekiston sportchilari
Olimpiada o‘yinlarida O‘zbekiston nomidan qatnashgan sportchilar
hozirgacha jami 32 medallarni qo‘lga kiritgan. «Gazeta.uz» Tokioda start berilgan
Yozgi Olimpiada o‘yinlari arafasida bugunga qadar O‘zbekistonga g‘oliblik
sharafini olib kelgan barcha Olimpiada chempionlarini eslaydi.
Кириллчада 23 iyul 2021, 17:44 Sport
«Olimpiya harakati ehtimol, bugungi kunda dunyodagi eng kuchli
harakatlantiruvchi kuchdir», — degan edi amerikalik yengil atletikachi Everi
Brendej.
Bugun, 23 iyul kuni Tokioda XXXII yozgi Olimpiya o‘yinlarining ochilish
marosimi boshlandi.
Tokio Olimpiadasi 2021 yil 23 iyuldan 8 avgustgacha davom etadi. O‘yinlar
dastlab 2020 yilning yozida bo‘lib o‘tishi kerak edi, ammo koronavirus
pandemiyasi tufayli musobaqa qoldirilgan edi.
Avvalroq, O‘zbekiston Milliy Olimpiya qo‘mitasi Tokioda bo‘lib o‘tadigan
Yozgi Olimpiya o‘yinlarida ishtirok etadigan sportchilarning yakuniy tarkibini
e’lon qilgan edi. MOQ ma’lumotlariga ko‘ra, 2017 yildan buyon terma jamoa
vakillari sportning 17 turi bo‘yicha 71 ta litsenziyani qo‘lga kiritishgan.
Bugunga qadar O‘zbekiston sharafini Olimpiada o‘yinlarida himoya qilgan
sportchilar 10 ta oltin, 5 ta kumush va 17 ta bronza medallarini qo‘lga kiritgan.
«Gazeta.uz» O‘zbekiston mustaqillikka erishgandan buyon Olimpiada o‘yinlarida
g‘oliblikni qo‘lga kiritgan o‘zbekistonlik sportchilarni eslaydi.
Bugungi kunda Tokioda bo‘lib o‘tayotgan Olimpiada o‘yinlarida ham ishtirok
etmoqda. Bu uning sakkizinchi Olimpiadasi.
Muhammadqodir Abdullayev
Muhammadqodir Abdullayev boks bo‘yicha Osiyo va jahon chempioni,
Osiyo va Olimpiya o‘yinlari g‘olibi . 1999 va 2000 yillarda mamlakatimizda
«Yilning eng yaxshi sportchisi» deb topilgan.
28

Muhammadqodir Abdullayev 1995 yili Toshkentda o‘tkazilgan Markaziy
Osiyo o‘yinlarida g‘olib chiqdi, Osiyo chempionatida ikkinchi o‘rinni egalladi,
1996 yili esa Atlantada o‘tadigan Olimpiya o‘yinlariga yo‘llanma oldi.
U 1997 yili Malayziya poytaxti Kuala-Lumpurda Osiyo chempioni bo‘lgan.
1998 yili Xitoyning Chong-Ging shahridan jahon kubogi bilan qaytdi, Bangkokda
o‘tkazilgan XIII Osiyo o‘yinlarida esa oltin medalga sazovor bo‘ldi.
1999 yili AQShning Xyuston shahrida jahon chempioni degan yuksak
unvonga musharraf bo‘ldi. Toshkentda o‘tgan Osiyo chempionatida g‘olib chiqib,
Sidney Olimpiadasi yo‘llanmasini ko‘lga kiritgan.
Sidney Olimpiadasida Muhammadqodir «jang"larda raqiblari ustidan g‘alaba
qozongan va yozgi Olimpiya o‘yinlarining birinchi chempioni sifatida O‘zbekiston
sport tarixidan joy olgan.
Artur Taymazov
29

Artur Taymazov kelib chiqishi osetin bo‘lgan o‘zbekistonlik erkin kurashchi.
U uch karra Olimpiada chempioni (2004, 2008 va 2012 yillar), Sidney-2000
Olimpiadasi kumush medali sovrindori, ikki karra jahon chempioni, ikki karra
Osiyo chempioni, uch karra Osiyo o‘yinlari g‘olibidir.
Artur Taymazov sportning erkin kurash turi bo‘yicha O‘zbekiston sharafini
xalqaro arenalarda munosib himoya qilgan sportchilardan biri. O‘zbekiston
Olimpiya tarixida qo‘lga kiritilgan 6 ta oltin medaldan 3 tasining egasi.
2000 yil Avstraliyaning Sidney shahridagi Olimpiada o‘yinlarida 2-o‘rin,
2004 yil Gretsiyaning Afina shahrida, 2008 yil Xitoyning Pekin shahridagi
Olimpiada o‘yinlarida 1-o‘rinni egallab, O‘zbekiston tarixida birinchi marta ikki
karra olimpiada g‘olibi degan nomni qo‘lga kiritgan.
Hasanboy Do‘smatov
30

Hasanboy Do‘smatov bokschilik faoliyatini 11 yoshida, Andijondagi boks
maktabida boshlagan.
U 2011 yilda yoshlar o‘rtasidagi mamlakat chempionida oltin medalni qo‘lga
kiritadi va kattalarning O‘zbekiston boks terma jamoasi a’zosiga aylanadi.
2013 yilda Qozon shahrida bo‘lib o‘tgan yozgi Universiadada g‘olib chiqadi.
O‘sha turnirda u Ozarbayjon, Tojikiston, Mo‘g‘uliston va Janubiy Koreyadan
tashrif buyurgan kuchli sportchilarni mag‘lubiyatga uchrata olgandi.
Do‘smatov 2016 yilgi Rio Olimpiadasi oldidan favoritlar qatorida e’tirof
etilgan. U Braziliyadagi janglarida final yo‘lida deyarli barcha raqiblarini
qiyinchiliksiz mag‘lub etgan. Hal qiluvchi jang esa kolumbiyalik Martinez
Yuberjenga qarshi to‘qnash kelgan Do‘smatov Olimpiada chempionligini qo‘lga
kiritgan.
23 yoshli bokschi Rio-2016dagi boks turnirida ilk oltin medal egasiga
aylangan. Do‘smatov O‘zbekiston tarixida Muhammadqodir Abdullayevdan keyin
Olimpiada chempioniga aylangan ikkinchi bokschi hisoblanadi. Rio Olimpiadasi
31

yakunlariga ko‘ra Hasanboy Do‘smatov turnirning eng yaxshi bokschisiga
beriladigan Vel Barker sovrini sohibiga aylangan.
Ruslan Nurudinov
Ruslan Nurudinov o‘zbekistonlik og‘ir atletikachi . Xalqaro maydondagi
dastlabki g‘alabasini 2009 yili Birlashgan Arab Amirliklarida o‘tgan o‘smirlar
o‘rtasidagi Osiyo chempionatida qo‘lga kiritgan va oltin medalga sazovor bo‘lgan.
Ruslan Nuridinov 2011 yili Fransiyadagi jahon chempionatida shtangani
siltab ko‘tarishda kumush medalni qo‘lga kiritgan. 2012 yili Janubiy Koreyada
o‘tgan Osiyo chempionatida g‘olib chiqdi va London Olimpiadasida kuchli
to‘rtlikdan joy oldi. Keyinroq og‘ir atletikachi Ruslan Nuriddinovning
tekshiruvdan o‘tkazilgan 2012 yilgi doping namunasi ijobiy natija bergan. Xalqaro
og‘ir atletika federatsiyasi uni vaqtincha sportdan chetlatib, Olimpiadada erishgan
natijalari, jumladan ballari bekor qilinib, medal va sovrinlari musodara etilishi
haqida ma’lum qilingan edi.
32

2022-yil may oyida esa Gretsiyaning Iraklion shahrida og‘ir atletika bo‘yicha
yoshlar o‘rtasidagi jahon chempionati bo‘lib o‘tdi. Qizlar o‘rtasida -87 kg vazn
toifasida Tursunoy Jabborova dast ko‘tarish va siltab ko‘tarish mashqida jahon 22
chempionligini qo‘lga kiritdi. Shu yili oktyabrda Bahraynda og‘ir atletika bo‘yicha
Osiyo chempionatida O‘zbekiston sportchilari 2 ta oltin va 4 ta bronza medali bilan
umumjamoa hisobida beshinchi o‘rinni egalladi. 2022-yil avgust oyida Nur-
Sultonda (Qozog‘iston) dzyudo bo‘yicha o‘tkazilgan Osiyo chempionati
yakunlariga ko‘ra, O‘zbekiston terma jamoasi vakillari 9 ta 1 ta oltin, 2 ta‒
kumush va 6 ta bronza medalini qo‘lga kiritdi va umumjamoa hisobida uchinchi
o‘rinni egalladi. 2022-yil 6-13-oktyabr kunlari Toshkent shahridagi Humo Arena
majmuasida o‘tkazilgan dzyudo bo‘yicha jahon chempionatida erkaklar o‘rtasida -
90 kg vazn toifasida Davlat Bobonov yurtimiz hisobiga ilk oltin medalni taqdim
etdi. -100 kg vazn toifasidagi final yakunidagi hal qiluvchi bellashuvda
o‘zbekistonlik Muzaffarbek To‘raboyev kanadalik Kayl Reyyesni mag‘lub etib,
O‘zbekiston hisobiga ikkinchi oltin medalni taqdim etdi. U vazari usulini ishlatib,
raqibidan ustun keldi. Shu tariqa, jahon chempionatida O‘zbekistonning oltin
medallari soni ikkitaga yetdi. Qo‘lga kiritgan oltin medallar evaziga O‘zbekiston
ilk bor jahon chempionatining yakkalik bellashuvlarida umumjamoa hisobida
uchinchi o‘rinni egalladi. 2022-yil 27 iyun kuni Janubiy Koreyaning Chunchon
shahrida taekvondo bo‘yicha XXV Osiyo chempionati yakuniga yetdi. O‘zbekiston
taekvondo terma jamoasi muvaffaqiyatli ishtirok etdi va jami 4 ta oltin, 1 ta
kumush va 2 ta bronza medalini qo‘lga kiritdi. Ulug‘bek Rashidov, Jasur Jaysunov,
Nikita Rafalovich va Shuhrat Saloyev barcha raqiblarini mag‘lub etib, Osiyo
chempioni degan nomga sazovor bo‘lishdi va terma jamoa hisobiga 4 ta oltin
medalni olib keldi. Charos Qayumova taekvondo sport turi bo‘yicha ayollar
o‘rtasidagi jahon reytingida birinchi o‘rinni egallagan ilk o‘zbekistonlik sportchiga
aylandi. 2022-yil aprelda BAAda o‘tgan qilichbozlik bo‘yicha o‘smirlar va yoshlar
o‘rtasidagi jahon chempionatining ikkinchi kuni sportimiz uchun tarixiy sanaga
aylandi. O‘zbekistonlik qilichboz Zuhriddin Qodirov g‘alaba qozonib, O‘zbekiston
tarixida jahon chempionligini qo‘lga kiritgan ilk qilichboz bo‘ldi. May oyida esa
33

Gretsiyaning Iraklion shahrida og‘ir atletika bo‘yicha yoshlar o‘rtasidagi jahon
chempionati bo‘lib o‘tdi. Qizlar o‘rtasida -87 kg vazn toifasida Tursunoy
Jabborova dast ko‘tarish va siltab ko‘tarish mashqida jahon chempionligini qo‘lga
kiritdi. 2022-yilda Oksana Chusovitina Misr poytaxti Qohirada o‘tkazilgan sport
gimnastikasi bo‘yicha jahon kubogida kumush medalni, Qatar poytaxti Dohada
o‘tgan jahon kubogida esa oltin medalni qo‘lga kiritdi. 2023-yilning mart oyida
Ozarbayjon poytaxti Boku shahrida bo‘lib o‘tgan sport gimnastikasi bo‘yicha
jahon kubogi bosqichida Oksana Chusovitina shohsupaning eng yuqori
pog‘onasiga ko‘tarildi. U tayanib sakrash dasturida kumush medalni qo‘lga kiritdi.
23 2023-yil bahorida Xitoyning Usi shahrida taekvondo WT bo‘yicha “Katta
dubulg‘a” musobaqasida O‘zbekiston terma jamoasi 2 ta oltin va 1 ta bronza
medalni qo‘lga kiritdi. Tokio olimpiadasi chempioni Ulug‘bek Rashitov va Jasur
Jaysunov turnir g‘olibiga aylandi, Svetlana Osipovada esa bronza medalni qo‘lga
kiritdi. 2023-yil aprel oyida Samarqand shahrida o‘tkazilgan baydarka va kanoeda
eshkak eshish bo‘yicha U-18 va U-23, shuningdek, parakanoe bo‘yicha Osiyo
chempionatida Qit’aning 11 davlatidan kelgan sportchilar o‘rtasida O‘zbekiston
terma jamoasi 18 yoshgacha va 23 yoshgacha bo‘lgan sportchilar o‘rtasida 26 ta
oltin, 12 ta kumush va 10 ta bronza medalini qo‘lga kiritib, umumjamoa hisobida
birinchi o‘rinni egalladi. Paralimpiya terma jamoasi 4 ta oltin, 7 ta kumush va 4 ta
bronza medali bilan umumjamoa hisobida uchinchi o‘rinni qayd etdi. 2023-yil 23-
sentabr 8-oktabr kunlari Xitoyning Xanchjou shahrida o‘tkazilgan XIX Osiyo‒
o‘yinlarida O‘zbekiston sport delegatsiyasi 38 ta sport turi bo‘yicha 370 nafardan
ziyod sportchi bilan ishtirok etib, 32 ta olimpiya, 6 ta noolimpiya sport turlaridagi
qit’a o‘yinlari medallari uchun kurash olib bordi va O‘zbekiston terma jamoasi
jami 71 ta medalni qo‘lga kiritdi. Terma jamoa 22 ta oltin, 18 ta kumush va 31 ta
bronza medali bilan 45 ga yaqin davlat orasida beshinchi o‘rinni egalladi. Mazkur
sport musobaqasida o‘zbekistonlik qilichboz qizlar ilk marta oltin medalga ega
chiqdi. Shu tariqa xalqaro miqyosda o‘tkazilayotgan turli nufuzli sport
musobaqalarida o‘zbekistonlik sportchilar faol ishtirok etib, ularda erishilayotgan
natijalar esa yildan-yilga oshib bormoqda.
34

2.4. Xalqaro sport musobaqalarini joriy etish orqali, O zbekistonda sportʻ
salohiyatini rivojlantirish.
Mustaqil O‘zbekiston Respublikasi suverenitetining birinchi yillaridan
jismoniy tarbiya va sportning rivojlanishiga milliy taraqqiyotga yordam beruvchi
muhim omil sifatida katta e tibor qaratildi. Aynan shu maqsadlarda jismoniy
ʼ
tarbiya va sport faoliyatidagi o‘zgarishlar jamiyatimizning yangi iqtisodiy, siyosiy,
ijtimoiy, madaniy sharoitlariga moslashtirildi. O‘zbekistonda mustaqillik davrida
jismoniy tarbiya va sport sohasining rivojlanishi mamlakatimizda amalga
oshirilayotgan siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy islohotlarning samarali natijasidir, deb
to‘la ishonch bilan aytishimiz mumkin. Bugun O‘zbekistonda sport ta lim va
ʼ
tarbiyaning ajralmas qismiga aylangan. O‘zbekiston aholisi yosh bo‘lgan davlat
bo‘lib, respublika hududida istiqomat qiluvchilarning qariyb 40 qoizidan
ko‘prog‘ini 18 yoshgacha bo‘lgan yoshlar tashkil etadi. Ularning har tomonlama
rivojlanib, ham ma nan, ham jismonan kamolotga erishishlari muhim ahamiyatga
ʼ
egadir. Respublikamizda jismoniy tarbiya va sportning ommalashuvini yanada
yuqori pog‘onaga ko‘tarish, jismoniy madaniyat harakatini, bolalar sportini
rivojlantirish, xalq milliy o‘yinlarini qayta tiklash, sog‘lom turmush tarzini
shakllantirish, zamonaviy sport turlari bo‘yicha iqtidorli sportchilarni tayyorlash va
ularning sport mahoratlarini oshirish maqsadida qabul qilingan President farmon
va qarorlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari mamlakatimizda ushbu sohani
ommalashtirish va rivojlantirishda muhim ahamiyatga egadir. Mamlakatimizda
mustaqillikning dastlabki kunlaridan boshlab sport, xususan, bolalar sportini
rivojlantirish uchun o‘ziga xos islohotlarni amalga oshirish borasida muayyan
ko‘rinishdagi huquqiy baza shakllantirildi. 2021-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra,
respublikamizda yuqori malakali sportchilarni tayyorlashga ixtisoslashtirilgan jami
352 ta sport-ta’lim muassasalari faoliyat ko‘rsatgan bo‘lsa, 2022-yilning 1-yanvar
holatiga ularning soni 367 taga yetgan. Shundan shahar joylarda – 324 ta, qishloq
joylarda 43 ta. Ayni paytda respublikamizda 254 ta bolalar sport maktablari, 56
‒
ta ixtisoslashtirilgan sport maktablari, 15 ta olimpiya zahiralari kollejlari, 12 ta oliy
sport mahorati maktablari faoliyat ko‘rsatmoqda. Mamlakatimizda jismoniy
35

tarbiya va sportning moddiytexnika bazasini rivojlantirish yuzasidan bir qator
ishlar amalga oshirildi. Xususan, Toshkent, Namangan, Jizzax, Farg‘ona, Buxoro,
Xorazm, Andijon, Samarqand, Guliston va boshqa shaharlarda xalqaro
standartlarga javob beradigan qator sport majmualari bunyod etildi. 2022-yilning
1-yanvar holatiga ko ra, respublikamizda jami 6907,8 ming kishi jismoniy tarbiyaʻ
va sport bilan shug ullanishi aniqlandi. 6 Sport nafaqat jismoniy va ma’naviy
ʻ
sog‘lomlik asosi, balki hayotga katta umid bilan kirib kelayotgan yoshlarni turli
zararli yot g‘oya va odatlardan asrash, ularga o‘z qobiliyati va iste’dodlarini to‘la
ruyobga chiqarish vositasi hamdir. Shu bois so‘nggi yillarda mamlakatimizda bu
borada qator huquqiy-me’yoriy hujjatlar qabul qilindi. 2023-yil 30-aprelda yangi
tahrirda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 48-
moddasiga ko‘ra, davlat jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirish, aholi o‘rtasida
sog‘lom turmush tarzini shakllantirish uchun shartsharoitlar yaratadi. 1992-yil 14-
yanvarda O‘zbekiston Respublikasining “Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida”gi
Qonuni qabul qilindi. Ushbu qonunning ikkinchi tahriri 2000- yil 26-mayda
tasdiqlandi. O‘zbekiston Respublikasining “Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida”gi
Qonunining yangi tahriri 2015-yil 4-sentyabrda qabul qilindi. Mazkur Qonunda
O‘zbekiston hukumatining jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirish huquqiy
me yoriy asoslari Konstitutsiya va xalqaro huquq normalariga mos ravishda
ʼ
yaratildi. Mazkur qonun 8 bob va 47 moddadan iborat. O‘zbekiston
Respublikasining “Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida”gi Qonuni
mamlakatimizda jismoniy tarbiya va sport sohasidagi davlat siyosatining asosiy
yo‘nalishlarini belgilab berdi: jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishni davlat
tomonidan qo‘llab-quvvatlash; har kimning jismoniy tarbiya va sport bilan erkin
shug‘ullanishga bo‘lgan huquqini ta minlash; jismoniy tarbiya va sport sohasidagi
ʼ
davlat hamda jamoat boshqaruvini uyg‘unlashtirish; fuqarolarning jismoniy tarbiya
va sport sohasidagi huquqlarining davlat kafolatlarini belgilash; jismoniy tarbiya
va sport sohasida kamsitishga hamda zo‘ravonlikka yo‘l qo‘ymaslik; jismoniy
tarbiya va sport bilan shug‘ullanuvchi shaxslar, shuningdek, jismoniy tarbiya va
sport tadbirlari ishtirokchilari hamda tomoshabinlarning hayoti va sog‘lig‘i
36

xavfsizligini ta minlash; sportning barcha turlari va tarkibiy qismlariniʼ
rivojlantirishga ko‘maklashish; nogironlar va jismoniy imkoniyatlari cheklangan
boshqa shaxslar, shuningdek, yuqori darajada ijtimoiy himoyaga muhtoj aholi
guruhlari o‘rtasida jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishga ko‘maklashish;
O‘zbekistonning milliy sport turlari va xalq o‘yinlarini rivojlantirish hamda
ommalashtirish uchun shart-sharoitlar yaratish; fuqarolarni jismoniy
tarbiyalashning uzluksizligi va davomiyligini ta minlash; xalqaro hamkorlikni
ʼ
amalga oshirish shular jumlasidandir. 1999-yil 27-mayda qabul qilingan Vazirlar
Mahkasining “O‘zbekistonda jismoniy tarbiya va sportni yanada rivojlantirish
chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori asosida O‘zbekiston Respublikasida jismoniy
tarbiya va sportni rivojlantirish davlat dasturi Konsepsiyasi tasdiqlandi. Dasturda
jismoniy tarbiya va sportga millatning umumiy madaniyatining ajralmas qismi,
mamlakatning har bir 7 fuqarosining jismoniy va axloqiy kamolotga yetishini,
kasalliklarning oldini olish va ularni bartaraf etishni ta minlashning asosi sifatida
ʼ
qaraladi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2017-2021-yillarda
O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha
Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni ijrosi bilan bog‘liq mamlakat
aholisining barcha qatlamlari, ayniqsa, yosh avlodning jismoniy tarbiya va sport
bilan muntazam shug‘ullanishi uchun zamon talablariga mos shart-sharoitlar
yaratish, sport musobaqalari orqali yoshlarda o‘z irodasi, kuchi va imkoniyatlariga
ega bo‘lgan ishonchini mustahkamlash, mardlik, vatanparvarlik, ona yurtga
sadoqat tuyg‘ularini kamol toptirish, shuningdek, yoshlar orasida iqtidorli
sportchilarni saralab olish tizimini takomillashtirish, umuman, jismoniy tarbiya va
sportni yanada rivojlantirishga yo‘naltirilgan keng ko‘lamli ishlar amalga
oshirilayotganligi quvonarli hol, albatta. Jumladan, 2017-yil 3-iyunda “Jismoniy
tarbiya va ommaviy sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi
Prezident qarori, 2018- yil 5-martda “Jismoniy tarbiya va sport sohasida davlat
tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Prezident
farmonining qabul qilinishi, shuningdek, Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 29-
yanvardagi “O‘zbekistonda sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish va aholini
37

jismoniy va ommaviy sportga jalb etish to‘g‘risida”gi, 2019-yil 13-fevraldagi
“2019-2023 yillar davrida O‘zbekistonda jismoniy va ommaviy sportni
rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarorlarining qabul qilinishi
O‘zbekistonda jismoniy tarbiya va sport sohasida yangi bosqich boshlanganidan
dalolat beradi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Jismoniy tarbiya va
ommaviy sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori
asosida O‘zbekiston Respublikasida jismoniy tarbiya va ommaviy sportni yanada
rivojlantirish dasturi va dasturning bajarilishini muvofiqlashtiruvchi respublika
komissiyasi tarkibi tasdiqlandi. Ushbu dasturdan ko‘zlangan asosiy maqsad
respublika hududlarida jismoniy tarbiya va ommaviy sportni yanada rivojlantirish,
aholining barcha qatlamlari, ayniqsa yoshlarni jismoniy tarbiya va sport bilan
muntazam shug‘ullanishga jalb etish, mamlakatimizda bu borada yaratilgan
sharoitlardan samarali foydalanish natijadorligini oshirishdan iborat. 2019-2023
yillar davrida O‘zbekistonda jismoniy va ommaviy sportni rivojlantirish
Konsepsiyasi doirasida maktabgacha ta lim muassasalaridan boshlab jismoniyʼ
tarbiyaning innovatsion usullari takomillashtirilmoqda. O zbekiston davlat
ʻ
jismoniy tarbiya va sport universitetiga talabalarni tanlashda ularning trenerlik
kasbida ishlash ishtiyoqiga e tibor berilmoqda. Jismoniy tarbiya sohasidagi kadrlar
ʼ
Sport Management (sportni boshqarish), Sport Leadership (sportga rahbarlik
qilish), Sport Administration (sport ma muriyatchiligi) yo nalishlari bo yicha
ʼ ʻ ʻ
tajriba orttirmoqdi. 8 Respublika barcha hududlarida “Sport bayrami” milliy
festivali o tkazilayapdi. Shuningdek, prezident qarori bilan Konsepsiyani amalga
ʻ
oshirish chora-tadbirlar dasturi tasdiqlandi. Dastur doirasida, “Jismoniy tarbiya va
sport” ixtisoslashtirilgan nashriyot markazi tashkil etildi. 2020-yil 24-yanvarda
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasida jismoniy
tarbiya va sportni yanada takomillashtirish va ommalashtirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi farmoni qabul qilindi. Ushbu farmon asosida O‘zbekiston
Respublikasida jismoniy tarbiya va sportni 2025- yilgacha rivojlantirish
Konsepsiyasi va uning maqsadli ko‘rsatkichlari tasdiqlandi. Farmonga ko‘ra,
quyidagilar jismoniy tarbiya va sport tizimini isloh qilishning 2025-yilgacha asosiy
38

yo‘nalishlari etib belgilandi: - jismoniy tarbiya va sport bilan muntazam
shug‘ullanayotgan aholining umumiy sonini 30 foizgacha, sport tashkilot va
muassasalarida shug‘ullanayotgan yoshlarning umumiy sonini 20 foizgacha
oshirish; - joylarda yoshlar orasidan iqtidorli sportchilarni tanlab olish
(seleksiya)ning samarali va shaffof to‘rt bosqichli – tashkilot-tuman (shahar)-
hudud-respublika tizimini ishlab chiqish va joriy etish; - O‘zbekiston Respublikasi
Turizm va sport vazirligi (hozirda Yoshlar siyosati va sport vazirligi) tizimidagi
sport maktablari o‘quvchi-sportchilari o‘rtasida “Bolalar sport o‘yinlari”ni
o‘tkazish orqali iqtidorli sportchilarni aniqlash va yoshlar terma jamoalariga zaxira
yaratish hamda oliy ta’lim muassasalari talabalari o‘rtasida “Talabalar sport
o‘yinlari”ni tashkil etish natijasida talabalarni sport bilan muntazam
shug‘ullanishga jalb etish; - sport turlari bo‘yicha 18 yoshgacha bo‘lgan hududiy
terma jamoa a’zolarini hududiy bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazlarining
o‘smirlar bo‘limlarida va undan katta yoshdagi hududiy terma jamoa a’zolarini
tuman (shahar) ko‘p tarmoqli markaziy poliklinikalarida muntazam ravishda
chuqurlashtirilgan tibbiy ko‘rikdan o‘tkazib borish mexanizmini joriy etish; -
huquqni muhofaza qilish organlari va Qurolli Kuchlar tizimidagi ta’lim
muassasalari, jumladan “Temurbeklar maktabi” o‘quvchi-talabalari uchun
“Armiya o‘yinlari” dasturiga kiritilgan sport turlari bo‘yicha fakultativ
mashg‘ulotlar va to‘garaklar faoliyatini yo‘lga qo‘yish. 2022-yil 28-yanvarda
qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022-2026-yillarga
mo‘ljallangan “Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi
Farmoniga asosan “Harakatlar strategiyasidan Taraqqiyot strategiyasi sari”‒
tamoyiliga asosan ishlab chiqilgan yettita ustuvor yo‘nalishdan iborat bo‘lgan
2022-2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi
tasdiqlandi. 9 Taraqqiyot strategiyasining 67-maqsadi jismoniy tarbiya va sport
bilan muntazam shug‘ullanadigan fuqarolarning sonini oshirishga bag‘ishlangan
bo‘lib, unga ko‘ra, respublika yoshlari o‘rtasida milliy sport turlarini
ommalashtirish, barpo etiladigan har bir “Yashil hudud”da yugurish, velosipedda
harakatlanish uchun “Salomatlik yo‘laklari” hamda badminton, stritbol va vorkaut
39

maydonchalarini tashkil etish, milliy olimpiada sport o‘yinlarini o‘tkazish dasturini
ishlab chiqish va amalga oshirish kabi muhim vazifalar belgilangan. Mahallalarda
yoshlar o‘rtasida ommaviy sport musobaqalarini tizimli tashkil etish orqali
sog‘lom turmush tarzini keng targ‘ib qilish, ularni ommaviy sportga jalb etishni
yangi bosqichga olib chiqish hamda 2022-2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi
O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi 67-maqsadida belgilangan vazifalarning
ijrosini ta’minlash uchun 2022-yil 11-aprelda O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining “Mahallalarda yoshlarni ommaviy sportga jalb qilishni yangi
bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi. Ushbu
qaror asosida mahallalarda yoshlar o‘rtasida ommaviy sportni yanada rivojlantirish
bo‘yicha chora-tadbirlar Dasturi tasdiqlandi. Qarorga ko‘ra, 2022- yildan boshlab
har yili an’anaviy tarzda 30-iyun – O‘zbekiston Respublikasi yoshlari kuni hamda
dekabr oyida o‘tkaziladigan “Yoshlar forumi” doirasida sportning 9 ta turi futbol,‒
minifutbol, voleybol, yengil atletika, shaxmat, shashka, stol tennisi, stritbol,
vorkaut turlari bo‘yicha besh bosqichli ommaviy sport musobaqalarini o‘tkazish
tizimi joriy etildi. 2022-yil yakuniga qadar 6 million nafar yoshlarning sport
tadbirlari bilan qamrab olinishini ta’minlash belgilab qo‘yildi. Shuningdek, “Besh
tashabbus olimpiadasi” doirasidagi sport musobaqalarini tashkil etish va o‘tkazish
bo‘yicha ishlar muvofiqlashtiriladi. 2. Ommaviy sport tadbirlari va milliy sport
turlarining rivojlanishi Mustaqillik yillarida O‘zbekistonda jismoniy tarbiya va
sport ishlari ancha rivojlandi. Ommaviylik asosida sport mahoratlarini oshirish
ancha o‘sdi. Futbol, tennis, o‘zbek kurashi, boks, sharqona yakka kurash sport
turlari (karate, dzyu-do, taekvando, ushu, qo‘l to‘pi va h.k.) yoshlar orasida tobora
ommalashmoqda. Buning eng asosiy sabablari shundaki, “Jismoniy tarbiya va
sport to‘g‘risida”gi qonun, qator qarorlarni amalga oshirishda katta sport tadbirlari
o‘tkazildi. Ularning natijalari esa respublikada o‘tkazilgan sport musobaqalari,
xalqaro turnirlar va sportchilarning Osiyo va jahon birinchiliklarida ishtirok etishi,
erishilgan yutuqlar mazmunida namoyon bo‘lmoqda. Respublikada futbolni
rivojlantirish, tennis, boks va kurash bo‘yicha xalqaro turnirlar o‘tkazish haqidagi
hukumat qarorlari muhim ahamiyatga egadir. 10 1991-2023-yillar davomida
40

O‘zbekistonda jismoniy tarbiya va sportning rivojlanishini to‘rtta asosiy
yo‘nalishlarda kuzatish mumkin: ommaviy sport, bolalar sporti, xotin-qizlar sporti,
yuqori natijalar sporti. Ommaviy sportni rivojlantirish maqsadida aholini ommaviy
tarzda qamrab oladigan musobaqalar orqali barcha ijtimoiy qatlamga mansub aholi
vakillari sportga jalb qilinmoqda. Har yili yoshlar, ishchi va xizmatchilar,
madaniyat, huquqtartibot, mudofaa xodimlari o‘rtasida basketbol va voleybol
bo‘yicha “Kamolot kubogi”, milliy o‘yinlar bo‘yicha “Alpomish” sport
musobaqalari, yoshlarning “Shunqorlar” harbiy sport musobaqalari, ayollarning
“To‘maris” sport festivali, “Jasorat-iroda-g‘alaba” nogironlar sport musobaqalari,
o‘quvchi va talabalarning “Umid nihollari”, “Barkamol avlod”, “Universiada”
uzluksiz sport musobaqalari muntazam o‘tkazilmoqda. Besh tashabbus hamda
“Obod qishloq” va “Obod mahalla” dasturlari doirasida sport ob’yektlari ishga
tushirilib, yoshlar sportga faol jalb etilmoqda. Olimpiya o yinlari, jahon va Osiyoʻ
chempionatlari g olibi bo lgan 204 nafar sportchi tuman va shaharlarga biriktirildi,
ʻ ʻ
ayrimlarining sport maktablari ochildi. Aholining jismoniy tayyorgarligi va
salomatligi darajasini belgilovchi “Alpomish” va “Barchinoy” maxsus testlarini
o tkazish tizimi joriy etildi. O quvchi-yoshlar o rtasida jismoniy tarbiya va sportni
ʻ ʻ ʻ
yanada ommalashtirish va ularning salomatligini mustahkamlash maqsadida 1999-
yilda maxsus test sinovlari ishlab chiqildi. Mazkur testlarni muvaffaqiyatli
topshirganlar uchun 3 darajali "Alpomish" va "Barchinoy" nishonlari ta sis etildi.
ʼ
2002-yilda 1.588.298 nafar o quvchi mazkur testlarni muvaffaqiyatli topshirdi.
ʻ
Shuningdek, maktab o quvchilari uchun "Umid nihollari", litsey-kollej
ʻ
o quvchilari uchun "Barkamol avlod", oliy o quv yurti talabalari uchun
ʻ ʻ
"Universiada" ommaviy musobaqalarini har 2 yilda o tkazish yo lga qo yildi. Xalq
ʻ ʻ ʻ
o yinlari va ommaviy sport turlari bo yicha qar 2 yilda "Alpomish o yinlari"
ʻ ʻ ʻ
festivali hamda "To maris o yinlari" o tkazib kelinadi. Respublika Bolalar sportini
ʻ ʻ ʻ
rivojlantirish jamg‘armasi faoliyatini tashkil etish, 2000-yildan boshlab oliy o‘quv
yurtlari talabalari o‘rtasida Universiada, kasb-hunar kollejlari va litsey o‘quvchilari
o‘rtasida “Barkamol avlod”, umumta’lim maktablari o‘quvchilari o‘rtasida “Umid
nihollari” musobaqalarining o‘tkazilishi mamlakatimiz uchun muhim ahamiyat
41

kasb etdi. Uch bosqichli sport musobaqalarini tashkil etishdan ko‘zlangan asosiy
maqsad yoshlar o‘rtasida sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish, mamlakatimiz
terma jamoasi tarkibida xalqaro musobaqalarda ishtirok etishga munosib
nomzodlarni tayyorlashdan iborat edi. O‘zbekiston Respublikasi Birinchi
Prezidentining 2002-yildagi farmoniga muvofiq Bolalar sportini rivojlantirish
jamg‘armasi tashkil etilgani bolalar sportini rivojlantirish yo‘lidagi muhim qadam
bo‘ldi. Mazkur jamg‘armaning asosiy 11 maqsadi bolalarni, o‘sib kelayotgan yosh
avlodni yoshligidanoq sportga jalb etish, ularda sportga qiziqish va mehrini
uyg‘otish, navqiron avlodni jismonan va ma’nan sog‘lom, barkamol shaxs etib
tarbiyalashdan iborat. Bolalar sporti ob yektlarini barpo etish, joylashtirish vaʼ
ularning faoliyatida yo‘l qo‘yilgan kamchiliklarni bartaraf etish, bolalar-o‘smirlar
sport maktablaridan foydalanish darajasini va ular faoliyati samaradorligini yanada
oshirishga doir takliflarni ishlab chiqish, ularni boshqarishni tashkil etishni
takomillashtirish, istiqbolli rivojlantirish va moddiy-texnika bazasini
mustahkamlash, bolalarni sport bilan muntazam ravishda shug‘ullanishga jalb
etishni kengaytirish maqsadida 2015- yil 11-dekabrda O‘zbekiston Respublikasi
birinchi Prezidenti tomonidan “Bolalaro‘smirlar sport maktablari faoliyatini
yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 356-sonli qaror imzolandi.
Sport mashg‘ulotlariga o‘quvchilarni ommaviy ravishda, uzluksiz jalb qilishni
tashkil etish maqsadida yoshlarning uch bosqichli “Umid nihollari”, “Barkamol
avlod”, “Universiada” musobaqalarining hududlarda Respublika final bosqichlarini
o‘tkazish rejasi belgilandi. 2002-yilda Farg‘ona viloyatida o‘tkazilgan “Umid
nihollari” sport musobaqalarida 11 ta sport turi kiritilgan bo‘lsa, 2015-yilda
Xorazmdagi “Umid nihollari” musobaqalari 17 ta sport turi bo‘yicha o‘tkazildi.
Nufuzli xalqaro institutlarning e’tirof etishicha, O‘zbekiston dunyoning 125 davlati
orasida xotin-qizlar uchun qulay sharoitlar yaratish va onalikni muhofaza qilish
borasida yetakchi o‘rinlardan birini egallab turibdi. Jahon reytingida mamlakatimiz
ona va bola salomatligiga eng ko‘p g‘amxo‘rlik ko‘rsatayotgan 10 ta davlat safidan
joy oldi. Aholi genofondini yaxshilash borasida amalga oshirilayotgan chora-
tadbirlar natijasida ayollarning o‘rtacha umri 66 yoshdan 73,5 yoshga uzaydi.
42

Onalar va go‘daklar o‘limi 3 barobar kamaydi. Yurtimizda ayollarga xos sport
turlarini rivojlantirish, sport bilan shug‘ullanishni aholining kundalik turmush
tarziga aylantirish va shu orqali ayollar salomatligini asrash, ayolda o‘z sog‘ligiga
bo‘lgan mas’uliyatni kuchaytirish, sog‘lom avlod tug‘ilishini ta’minlash masalasi
ustuvor vazifalardan biriga aylandi. O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport
universitetida “Xotin-qizlar sportini rivojlantirish yo‘nalishi” tashkil etilib, yuqori
malakali ayol trenerlar va jismoniy tarbiya o‘qituvchilarini tayyorlash ishlari
yo‘lga qo‘yilgan. Umumta’lim maktablari, bolalar va o‘smirlar sport maktablarida
ayol jismoniy tarbiya o‘qituvchilari va ayol murabbiylar soni yildan yilga oshib
bormoqda. 1999-yilda ayol murabbiylar soni 2845 nafarni tashkil etgan bo‘lsa, bu
ko‘rsatkich 2012-2013- yillar davomida 15426 nafarni tashkil etgan. So‘nggi
yillarda davlatimiz tomonidan xotin-qizlar sportini rivojlantirishga jiddiy e’tibor
qaratilib, ayniqsa, sportning badiiy gimnastika va sinxron suzish turlari
rivojlantirilmoqda. 12 Buni jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanuvchi xotin-
qizlar sonining muntazam ortib borayotganligi ham tasdiqlaydi. Darhaqiqat,
mustaqillik yillarida sport maktablari va turli jamoalarda mahalliy millat
qizlarining qiziqib, faollik bilan shug‘ullanishlari ko‘paydi. Masalan, 1996-yilda
1180 xotin-qizlar sport bilan shug‘ullangan bo‘lsa, 2016-yilga kelib ularning soni 3
milliondan ortdi. Respublika hududlarida O‘zbekiston Xotin-qizlar qo‘mitasi
tashabbusi bilan 2005-yildan boshlab “Gimnastika barcha uchun” sport festivali,
“Otam, onam va men sportchi oila”, “Sog‘lom ayol – sog‘lom jamiyat” shiori
ostida sport musobaqalari tashkil etilib, ularda har yili 500 mingdan ortiq xotin-
qizlar ishtirok etmoqda. Mustaqillik yillarida sport O‘zbekiston milliy
madaniyatining tarkibiy qismi sifatida rivojlantirildi. Sport aholini, xususan
yoshlarni jismoniy va axloqiy tarbiyalashning, xalqlar o‘rtasida do‘stlikni
mustahkamlash va mamlakatimiz ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotining muhim
omilidir. 1992-yil yanvarda O‘zbekiston Milliy olimpiya qo‘mitasi tuzildi va 1993-
yil sentabrda Xalqaro olimpiya qo‘mitasining 101-sessiyasida rasmiy tan olindi.
1996-yil 1-sentyabrda Toshkent shahrida Olimpiya shon-shuhrati muzeyi ochildi.
Sportning ommaviy o‘yin turi – futbolni yanada rivojlantirish maqsadida barcha
43

viloyatlar va shahar markazlaridagi stadionlar qayta ta mirlandi, futbol maydonlariʼ
rekonstruksiya qilindi, futbol maktab-internatlari tashkil etildi, futbolning
professional klublar tizimiga o‘tkazilishining asosiy tamoyillari belgilandi. Mazkur
ishlar sport bilan shug‘ullanuvchilar sonining ortib borishiga zamin yaratmoqda.
Masalan, 2008-yilda futbol bilan shug‘ullanuvchilarning soni 1991-yildagiga
nisbatan 80,6 foiz, kurash bilan shug‘ullanuvchilar esa 89,8 foizga ko‘paygan.
1991-yilda yurtimizda 52 sport turi mavjud bo‘lsa, 2016-yilda 74 ta sport turidan
65 dan ortig‘i barcha hududlarda keng rivoj topib, ularni ommalashtirish uchun
sharoitlar yaratilmoqda. Mustaqillik yillarida sportning eng ommaviy turi –
futbolga e’tibor davlat siyosati darajasiga ko‘tarildi. Vazirlar Mahkamasi
O‘zbekistonda ommaviy va professional futbolni yanada rivojlantirish, uning
moddiy bazasini mustahkamlash, futbolchilarning yangi avlodini tayyorlash va
tarbiyalash, Vatanimiz futbolining xalqaro nufuzini oshirish maqsadida 1993-yilda
“O‘zbekiston Respublikasida futbolni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi, 1996-yilda “O‘zbekistonda futbolni rivojlantirishning tashkiliy
asoslari va prinsiplarini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi,
2006-yilda “O‘zbekistonda futbolni rivojlantirishga doir qo‘shimcha chora-
tadbirlar to‘g‘risida”gi va 2023-yil 7-aprelda “Ommaviy va professional futbolni
har tomonlama rivojlantirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari 13 muhim ahamiyatga ega
bo‘ldi. 2017-yil 23-aprel kuni O‘zbekiston tarixida birinchi marta maxsus
ixtisoslashtirilgan futbol telekanali – “Futbol TV” ishga tushirildi. Kanalda birinchi
bo‘lib Ispaniya chempionatining 33-turi – “Real”-“Barselona” uchrashuvi
namoyish qilingan. Dunyoga O‘zbekiston sportchilarining salohiyati va qudratini
namoyon etayotgan o‘zbek hakami Ravshan Ermatov O‘zbekiston futbol
federatsiyasining xalqaro toifadagi hakami, 2003-yildan FIFA hakami statusini
olgan. 2008, 2009, 2010, 2011 va 2014-yillarda besh marotaba Osiyoning eng
yaxshi hakami deb e’tirof etildi. Xalqaro futbol uyushmalari federatsiyasi uni
2011-yilda “Dunyoning eng yaxshi hakami” sifatida tan oldi. U o‘z faoliyati
davomida futbol bo‘yicha jahon chempionatlari final bosqichida eng ko‘p – 9
44

uchrashuvni boshqarib (2014- yilga qadar), dunyo rekordini o‘rnatdi. Ravshan
Ermatov Prezident farmonlariga muvofiq 2010-yili “O‘zbekiston iftixori” faxriy
unvoni, 2014-yilda “El-yurt hurmati” ordeni, shuningdek, 2015-yilda “Buyuk
xizmatlari uchun” ordeni hamda “Malibu” avtomobili bilan mukofotlandi.
Shuningdek, sportning o‘yin turlari qatorida katta tennis mamlakatimizning barcha
hududlarida ommaviy ravishda tez sur atlar bilan rivojlanmoqda. Mamlakat aholisiʼ
o‘rtasida tennisni targ‘ib etish, shug‘ullanuvchilarga tegishli sharoitlar yaratish
maqsadida 1998-yilda Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekistonda tennisni yanada
rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi. Unga muvofiq bir
necha yilda jahon andozalari talablariga javob beradigan tennis kortlari bunyod
etildi, ular negizida turli darajadagi xalqaro musobaqalar o‘tkazilmoqda. Barcha
hududlarda zamonaviy tennis kortlari barpo etildi. 1994-2002-yillarda Yunusobod
tennis saroyida O‘zbekiston Prezidenti kubogi uchun 9 marta xalqaro tennis
musobaqalari o‘tkazildi. 1999-yilning iyul oyida Londonda o‘tgan tennis bo‘yicha
xalqaro turnirda toshkentlik sportchi Iroda To‘laganova Uimbldon turnirida g‘olib
chiqib, kumush kubokning kichraytirilgan nusxasini qo‘lga kiritdi. Jismoniy
tarbiya va sportni ommaviy axborot vositalari orqali keng targ‘ib qilish, uning
mohiyatini mamlakat aholisiga yetkazish maqsadida Vazirlar Mahkamasining
2003-yilda 4-noyabrdagi “Ommaviy sport targ‘ibotini yanada kuchaytirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi 484-sonli qarori qabul qilinib, unga binoan O‘zbekiston
televideniyesida maxsus “Sport” telekanali tashkil etildi. Mustaqillik yillarida
jismoniy tarbiya va sport sohasini rivojlantirishga qaratilgan amaliy ishlar
natijasida jismoniy tarbiya va sportni boshqarishning tashkiliy asoslari
takomillashtirildi; jismoniy tarbiya-sog‘lomlashtirish, ommaviysport ishlari va
milliy sport turlari rivojlantirildi; jismoniy tarbiya va sport sohasini mablag‘ bilan
ta minlash tizimi takomillashtirildi, nodavlat sektor rivojlantirildi; jismoniy tarbiya
ʼ
va sportning moddiy-texnik bazasi mustahkamlandi; milliy ta lim dasturiga binoan
ʼ
jismoniy tarbiya va sport sohasida kadrlarni tayyorlash va qayta 14 tayyorlash
ishlari yo‘lga qo‘yildi. Jismoniy tarbiya va sport sohasi boshqaruv tizimidagi
islohotlar tufayli ushbu sohadagi maxsus vakolatli davlat organi bir necha bor
45

o‘zgartirildi. Jumladan, 1992-2004-yillarda Jismoniy tarbiya va sport davlat
qo‘mitasi, 2004-2017-yillarda Madaniyat va sport ishlari vazirligi, 2017- 2018-
yillarda Jismoniy tarbiya va sport davlat qo‘mitasi, 2018-2021-yillarda
O‘zbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, 2021-2022-yillarda
Turizm va sport vazirligi, 2022-yilda Sportni rivojlantirish vazirligi ushbu soha
faoliyatini boshqargan. 2022-yil 21-dekabrda qabul qilingan O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining “Yangi O‘zbekiston ma’muriy islohotlarini amalga
oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoniga muvofiq, bir qancha vazirliklar,
jumladan, O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar siyosati va sport vazirligi qaytadan
tashkil etildi. Mamlakatimizda milliy sport turlari va xalq o‘yinlarini tiklash, ularni
ommalashtirish va keng targ‘ib etishga alohida e’tibor qaratila boshlandi. 1994-
yilda birinchi marta Jizzah viloyatining Forish tumanida I Xalq o‘yinlari festivali
o‘tkazildi. O‘sha davrdan boshlab muntazam ravishda, har ikki yilda bir marta
(1998-yildan “Alpomish” milliy sport turlari va o‘yinlari festivali nomi bilan)
o‘tkazilmoqda. Festivallarda Xalq o‘yinlari bo‘yicha musobaqalar bilan bir qatorda
ilmiy-amaliy anjumanlar ham o‘tkaziladi. 1999-yildan esa xotin-qizlar o‘rtasida
“To‘maris” milliy sport turlari va Xalq o‘yinlari festivali ham o‘tkazila boshlandi.
Mustaqillik sharofati bilan milliy sport turlarining qayta tiklanishiga va ularning
sport turi sifatida xalqaro miqyosda e’tirof etilishiga imkoniyatlar yaratildi. 1992-
yildayoq Termiz va Shahrisabz shaharlarida milliy kurash bo‘yicha ilk xalqaro
musobaqa o‘tkazildi. 1992-yilda O zbekistonda kurash federatsiyasi, 2001-yildaʻ
belbog li kurash federatsiyasi tuzildi. O‘zbekiston Prezidentining maxsus farmoni
ʻ
bilan 1998-yili sentabr oyida Toshkentda Osiyo, Afrika va Yevropa qit’asidan
kelgan 28 davlat vakillari ishtirokida Xalqaro kurash Assotsiatsiyasi tuzildi. Uning
faxriy Prezidenti etib Islom Karimov saylandi. 2002-yil oktabrda Xalqaro kurash
assotsiatsiyasi Xalqaro sport federatsiyasi a’zoligiga qabul qilindi. O‘zbek kurashi
jahonga yuz tutishi bilan yanada baynalmilal xususiyat kasb etdi. 2016-yilga kelib,
Xalqaro kurash Assotsiatsiyasining jahonning barcha qit’alarida 120 dan ortiq
kurash federatsiyalari tashkil etildi. Milliy sport turimizning xalqaro maydonda
keng tan olinishi ham mamlakatimiz xalqaro aloqalarining yanada kengayishiga
46

sabab bo‘lmoqda. 2017-yilda o‘zbek kurashining 2018-yili Indoneziyada bo‘lib
o‘tgan XVIII Osiyo o‘yinlari dasturiga rasman kiritilganligi ma’lum qilindi. Bu
haqda Turkmanistonning Ashxobod shahrida o‘tayotgan Yopiq inshootlarda va
jang san’atlari bo‘yicha V Osiyo 15 o‘yinlari doirasida bo‘lib o‘tgan Osiyo
Olimpiya kengashi Bosh assambleyasida e’lon qilindi. Mustaqillikning ilk yillarida
O‘zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti Islom Karimov sovrini uchun
Shahrisabzda Amir Temur, Termiz shahrida Hakim at-Termiziy xotirasiga
bag‘ishlab xalqaro turnirlar tashkil etildi. 1992-1998 yillarda Janubiy Koreya,
Kanada, Yaponiya, Hindiston, Amerika, Rossiya kabi mamlakatlarda bo‘lib o‘tgan
yirik sport anjumanlarida o‘zbek kurashi keng namoyish qilindi. Jahon
hamjamiyati 1998-yil 6-sentyabr kuni o‘zbek kurashini xalqaro sport turi sifatida
rasman e’tirof etdi. Milliy kurashimizning nazariy jihatlari va qoidalari ishlab
chiqildi va xalqaro ekspertlar tomonidan e’tirof etildi, xalqaro sport turlari
qatoridan o‘rin oldi. 1999- yil may oyida Toshkentda dunyoning 50 dan ortiq
mamlakatlaridan kelgan sportchilar ishtirokida kurash bo‘yicha birinchi jahon
chempionati bo‘lib o‘tdi. Unda o‘zbekistonlik kurashchilar 3 ta oltin, 3 ta kumush,
3 ta bronza medallarini qo‘lga kiritdilar. Akobir polvon, Kamol polvon, Toshtemir
polvonlar nomi butun jahonga taraldi. 2000-yilda esa Turkiyaning Anqara shahrida
kurash bo‘yicha 2- jahon chempionati bo‘lib o‘tdi. 2000-2002-yillarda Bedford
shahrida 3 marta Islom Karimov nomi bilan ataluvchi xalqaro turnir o‘tkazildi.
O‘zbek milliy kurashi xalqaro sport turi sifatida butun dunyoda e’tirof etildi. 2023-
yilning avgust oyida kurash Kongo Demokratik Respublikasining Brazzavil
shahrida o‘tadigan Afrika o‘yinlari tizimidan alohida sport turi sifatida rasman joy
oldi. Xalqaro kurash assotsiatsiyasi bosh kotibi va texnik direktori Muhammad
Rizo Nosiriy mazkur o‘yinlar bilan bog‘liq masalalarni muhokama qilish
maqsadida Kongoga xizmat safari uyushtirdi. Tashrif davomida Kongo Yoshlar va
sport, fuqarolik ta’limi vaziri Xuguyes Ngouyelondele bilan uchrashdi. Muloqotlar
davomida kurashning Afrika o‘yinlaridagi texnik jihatlariga oid masalalar
muhokama qilindi. Kurash musobaqalari uchun zarur bo‘lgan vositalar, texnik
talablar va takliflar bildirildi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
47

“Mahallalarda yoshlarni ommaviy sportga jalb qilishni yangi bosqichga olib
chiqish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi qaroriga ko‘ra, 2022-yildan boshlab yoshlar
o‘rtasida ommaviy sport musobaqalari quyidagi bosqichlarda o‘tkazilmoqda:
Birinchi bosqichda – ko‘chalararo mahalla musobaqalari; Ikkinchi bosqichda –
mahallalararo sektor musobaqalari; Uchinchi bosqichda – sektor musobaqalarida
g‘olib bo‘lgan mahalla jamoalari o‘rtasida tuman (shahar) musobaqalari; To‘rtinchi
bosqichda – tuman (shahar) musobaqalari g‘olib mahalla jamoalari o‘rtasida
viloyat musobaqalari; Beshinchi bosqichda – viloyat musobaqalarida g‘olib
bo‘lgan mahalla jamoalari o‘rtasida respublika (final) musobaqalari. 16 Bunda,
mazkur ommaviy sport musobaqalari mahallalarda yoshlarning bo‘sh vaqtini
mazmunli tashkil etish, kitobxonlik, madaniyat va san’at, intellektual o‘yinlar,
axborot texnologiyalari hamda sport turlari bo‘yicha tashkil etilayotgan besh
bosqichli “Besh tashabbus olimpiadasi” doirasida o‘tkaziladi. Bundan tashqari,
2023-yil 1-martdan boshlab olimpiya, noolimpiya va milliy sport turlari bo‘yicha
uch bosqichli umumrespublika sport musobaqalarini o‘tkazish tizimi joriy qilindi:
birinchi bosqichda – tuman (shahar) musobaqalari; ikkinchi bosqichda – viloyat
musobaqalari; uchinchi bosqichda – respublika (final) musobaqalari. Yoshlar
siyosati va sport vazirligi olimpiya, noolimpiya va milliy sport turlari bo‘yicha
sport musobaqalarini o‘tkazish dasturining ishlab chiqilishi, sport musobaqalari
o‘tkaziladigan sport ob’yektlari infratuzilmasining yaxshilanishi va zarur sport
inventarlari bilan jihozlanishi, sport musobaqalarining yuqori darajada tashkil
etilishi hamda g‘olib va sovrindorlarning munosib rag‘batlantirilishini ta’minlaydi.
Uch bosqichli sport musobaqasida yoshlar 28 sport turi bo‘yicha bellashadi.
Jumladan, futbol, gandbol, voleybol, mini-futbol, basketbol, stritbol, dzyudo, ushu,
badminton, tennis, yengil atletika, velosport, suzish, stol tennisi, sport va badiiy
gimnastika, boks, og‘ir atletika, shaxmat, armrestling, karate, taekvondo, kurash,
turon va belbog‘li kurash, o‘zbek jang san’ati, erkin va yunon-rum kurashlari
turlari bo‘yicha bellashuvlar bo‘lib o‘tadi. Yuqorida ko rsatilgan musobaqalarʻ
davomida g oliblarni tayyorlagan maktablarning jismoniy tarbiya fani
ʻ
o qituvchilari va sport-ta’lim muassasalarining trenerlari malaka attestatsiyasiga
ʻ
48

jalb etilmaydi va ularga quyidagi malaka toifalari to g ridan-to g ri beriladi: •ʻ ʻ ʻ ʻ
tuman (shahar) bosqichi musobaqalarida g olib va sovrindorlarni tayyorlagani
ʻ
uchun - ikkinchi malaka toifasi; • viloyat bosqichi musobaqalarida g olib va
ʻ
sovrindorlarni tayyorlagani uchun - birinchi malaka toifasi; • respublika (final)
bosqichida g olib va sovrindorlarni tayyorlagani uchun - oliy malaka toifasi. 2022-
ʻ
yil 25-mayda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti “Etnosport turlarini
ommalashtirish va rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorni imzoladi.
Unga ko‘ra, Etnosport turlarini 2025-yilgacha ommalashtirish va rivojlantirish
dasturini 2022−2023-yillarda amalga oshirish bo‘yicha “yo‘l xaritasi” tasdiqlandi.
2023-yil 1-martdan boshlab milliy sport turlari bo‘yicha uch bosqichli respublika
o‘yinlari tashkil etiladi. Shuningdek, har yili Toshkent shahrida “Uzbekistan Ethno
Games” respublika festivali bo‘lib o‘tadi. 17 Xivada esa har ikki yilda bir
marotaba Xalqaro etnosport festivali tashkil qilinadi. Har bir hududda ot sporti
turlariga tegishli anjomlar do‘koni ochiladi. Shuningdek, 2023-yildan boshlab, har
ikki yilda bir marotaba polvonlar va dorbozlar ishtirokida “Polvonlar sulolasi”
ko‘rik-tanlovi o‘tkaziladi. 2022-yil 23-dekabrda O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining “Gimnastika sport turlarini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi. Mazkur qarorga ko‘ra, 2023/2024-o‘quv yilidan
boshlab quyidagi dasturlar joriy qilinadi: - maktabgacha ta’lim tashkilotlarida
“Gimnastikaga ilk qadam”; - umumiy o‘rta ta’lim maktablarida boshlang‘ich sinf
o‘quvchilariga mo‘ljallangan “Bolalar uchun gimnastika”. Yoshlar siyosati va
sport vazirligi hamda Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligiga 2023/2024
o‘quv yilidan boshlab O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti va
uning filiallarida gimnastika bo‘yicha amaldagi o‘qishga qabul qilishning davlat
buyurtmasi parametrlarini ikki baravarga oshirish choralarini ko‘rish vazifasi
topshirildi. Hujjat bilan quyidagilar tasdiqlandi: 1) 2023-2025 yillarda gimnastika
sport turlarini yanada rivojlantirish bo‘yicha “yo‘l xaritasi”; 2) 2023-2025 yillarda
gimnastika sport turlarini rivojlantirishning maqsadli ko‘rsatkichlari. Mustaqillik
yillarida mamlakatimizda jismoniy tarbiya va sportning moddiytexnika bazasini
rivojlantirish yuzasidan bir qator ishlar amalga oshirildi.
49

Xulosa
Mamlakatimizda mustaqillik yillarida aholining, ayniqsa, yosh avlodning
jismoniy tarbiya va ommaviy sport bilan muntazam shug‘ullanishi uchun zamon
talablariga mos shart-sharoitlar yaratildi, sport musobaqalari orqali yoshlarda o‘z
irodasi, kuchi va imkoniyatlariga bo‘lgan ishonchni mustahkamlash, mardlik
hamda vatanparvarlik, ona Vatanga sadoqat tuyg‘ularini kamol toptirish, ular
orasidan iqtidorli sportchilarni saralab olish va maqsadli tayyorlash ishlarini tizimli
tashkil etish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirildi. Sog‘lom avlodni
voyaga yetkazishda jismoniy tarbiya va sportning rolini oshirish, bu boradagi
mavjud moddiy-texnik baza va kadrlar salohiyatini jahon standartlari asosida
yanada mustahkamlash, eng muhimi, sportga mehr har bir bola, har qaysi oila
hayotiga chuqur kirib borishiga erishish eng muhim vazifa bo‘lib qolaveradi. Shu
bois respublikamizda jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishga qaratilgan
me’yoriy huquqiy hujjatlar va dasturlar doirasida belgilangan choratadbirlarning
amalga oshirilishi jismoniy tarbiya va ommaviy sportning jamiyatimiz hayotidagi
rolini yanada kuchaytirish, aholining barcha qatlami, ayniqsa, yoshlar orasida
sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, ularga o‘z qobiliyat va iste’dodlarini
ro‘yobga chiqarishlari uchun barcha shart-sharoitni yaratish orqali ularni ommaviy
tarzda sportga, sog‘lom turmush tarziga oshno qilish, qolaversa, nufuzli xalqaro
maydonlarda Vatanimiz bayrog‘ini baland ko‘tarib kelayotgan mashhur
sportchilarimiz saflarini tobora kengaytirishga xizmat qiladi. O‘zbekiston
Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyev ta’kidlaganidek: “Farzandlarimizning
sog‘lom va barkamol avlod bo‘lib voyaga yetishi bizning kelgusi faoliyatimizda
eng muhim masala bo‘lib qoladi. O‘zbekistonda yashayotgan har bir o‘gil-qiz
davlatimiz va jamiyatimizning e’tibori va amaliy g‘amxo‘rligidan chetda
qolmaydi”. Jismoniy tarbiya va sportni keng rivojlantirish, oilalarda sog‘lom
turmush tarzini qaror toptirish, ayniqsa, yoshlar salomatligini mustahkamlash, ular
o‘rtasida jismoniy tarbiya va sportni ommalashtirish borasidagi ishlarni yanada
kuchaytirishimiz hayotiy zaruratdir. Sababi yoshlar sog‘lom va baxtli bo‘lsa, ular
quradigan oila ham, uning mevasi bo‘lmish bola ham sog‘lom hamda baxtli
51

bo‘ladi. Oila sog‘lom va baxtli bo‘lsa, butun jamiyat baxtli hamda farovon
yashaydi. Shunday ekan, bu boradagi sa y-harakatlarimizni yanada yuqoriʼ
bosqichga ko‘tarishimiz, jismoniy tarbiya va sport rivojiga ustuvor ahamiyat
qaratishimiz maqsadga muvofiqdir. Yurtimizda o‘quvchi va talaba-yoshlar
o‘rtasida tobora ommalashib borayotgan, ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan
navqiron o‘g‘il-qizlarimiz uchun chinakam chiniqish va mahorat maktabiga, katta
hayot yo‘liga parvoz maydonchasiga aylanib ulgurgan “Umid nihollari”,
“Barkamol avlod”, Universiada sport musobaqalarini o‘zida mujassamlagan uch
bosqichdan iborat yaxlit tizim yaratildi. Mazkur tizim orqali bugungi kunda nufuzli
xalqaro maydonlarda Vatanimiz bayrog‘ini baland ko‘tarib kelayotgan mashhur
sportchilar yetishib chiqmoqda. Eng muhimi, ushbu musobaqalar yoshlarimizni
ommaviy tarzda sportga, sog‘lom turmush tarziga oshno qilish vositasiga aylandi.
52

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO ` YXATI
1. O‘zbekiston Respublikasining “Jismoniy tarbiya va sport
to‘g‘risida”gi Qonuni (yangi tahriri). O‘zbekiston Respublikasining 2015-yil 4-
sentyabrdagi O‘RQ-394-son Qonuni bilan tasdiqlangan.
2. 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Bolalar
sportini rivojlantirish jamg‘armasini tuzish to‘g‘risida” 2002-yil 24-oktabrdagi PF-
3154-son Farmoni.
3. 3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston
Respublikasida jismoniy tarbiya va sportni yanada takomillashtirish va
ommalashtirish choratadbirlari to‘g‘risida” 2020-yil 24-yanvardagi PF-5924-son
Farmoni.
4. 4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022-2026-yillarga
mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida” 2022-yil
28-yanvardagi PF-60-son Farmoni.
5. 5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Mahallalarda yoshlarni
ommaviy sportga jalb qilishni yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari
to‘g‘risida” 2022-yil 11-apreldagi PQ-201-son Qarori.
6. 6. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “2019-2023-
yillarda O‘zbekiston Respublikasida jismoniuy tarbiya va ommaviy sportni
rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida” 2019-yil 13-fevraldagi 118-son
Qarori.
7. 7. Mirziyoyev Sh.M. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston
davlatini birgalikda barpo etamiz. – T.: O‘zbekiston, 2016.
8. 8. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston Taraqqiyot strategiyasi. – T.:
O‘zbekiston, 2022.
9. 9. Karimov I.A. Ona yurtimiz baxtu iqboli va buyuk kelajagi yo‘lida
xizmat qilish – eng oliy saodatdir. – T.: O‘zbekiston, 2015.
10. 10. Karimov I.A. Mamlakatimizni yanada obod etish va
modernizatsiya qilishni qat iyat bilan davom ettirish yo‘lida. 21-jild. - T.:ʼ
O‘zbekiston, 2013.
53

11. 11. Yagonasan, muqaddas Vatanim, sevgi va sadoqatim senga
baxshida, O‘zbekistonim. O‘quv uslubiy qo‘llanma. – T.: Ma naviyat, 2014. ʼ
12. 12. Axmatov M.S. Uzluksiz ta lim tizimida ommaviy sport-
ʼ
sog‘lomlashtirish ishlarini samarali boshqarish / Monografiya. – T., 2005.
13. 13. Djalilova L.A. Jismoniy tarbiya va sport tarixi. – T., 2013.
14. 14. Djalilova L.A. Jismoniy tarbiya va olimpiya harakati tarixi.
Darslik. T: 2015.
15. 15. Ernazarov E. Olimpiada – jahon sporti bayrami. Ilmiy-ommabop
risola. – T.: Sharq, 2008.
16. 16. Olimpiya bilimlari asoslari. O‘quv qo‘llanma. T.: Sharq, 2002.
17. 17. Shakirjanova K.T. Jismoniy tarbiya va sportdagi uzluksiz ta limni
ʼ
tashkil qilish. O‘quv-uslubiy qo‘llanma. – T.: O‘zDJTI, 2012.
18. 18. Shakirjanova K.T. Jahon bo‘ylab bir ovoz yangrar – O, sport! //
Ministerstvo visshego i srednego spetsialnogo obrazovaniya Respubliki
Uzbekistan. “Fizicheskaya kultura i sport v formirovanii zdorovogo obraza jizni”.
Sbornik nauchnix trudov. – T.: TGEU, 2014.
19. 19. www.president.uz – O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
rasmiy veb-sayti.
20. 20. www.minsport.uz – O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar siyosati va
sport vazirligi rasmiy veb-sayti.
21. 21. www.olympic.uz – O‘zbekiston Milliy olimpia qo‘mitasi rasmiy
vebsayti .
INTERNET SAYTLAR
1. 1. Ziyo.net
2. 2. Fayllar.org
3. 3. Lex.uz
54

O‘zbekistonda sport turizmini salohiyati

Купить