О‘zbekistonning mustaqillikka erishishi arafasidagi ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy ahvoli - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	8.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	12 Август 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	История

О‘zbekistonning mustaqillikka erishishi arafasidagi ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy ahvoli

Купить

О‘zbekistonning mustaqillikka erishishi arafasidagi ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy ahvoli Reja 1. О‘zbekistonda “Paxta ishi” va uning oqibatlari. 2. Sotsializmni qayta isloh qilishga urinish. “Qayta qurish siyosati”. “Qayta qurish”ning samarasizligi. O‘zbekiston bilan markaz o‘rtasida ziddiyatlarning kuchayishi. Qayta qurish va O‘zbekiston madaniyati 3. Farg‘ona, Bо‘ka, Parkent va Namangan voqealariО‘zbekistonning mustaqillikka erishishi arafasidagi ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy ahvoli

Adabiyotlar 1. https://www.facebook.com/622129268279561/posts/ 1035236260302191/ ВИДЕОФИЛЬМ Пахта иши. 2. Karimov I.A. О‘zbekiston mustaqilikka erishish ostonasida. - T.: “О‘zbekiston”. 2011. 3. Alimova D. Mustabid tuzumning O‘zbekiston milliy boyliklarni talash siyosati: tarix shohidligi va saboqlari (1865-1990 yillar). – T.: Sharq, 2000. – 432 b. 3. Alimova D., Golovanov A., O’zbekiston sovet mustabid tuzumi davrida. Siyosat va mafkuraviy tazyiq oqibatlari. - T., 2000. 4. Alimova D.A. va b. O‘zbekiston tarixi (1917-1991 yillar). - T.: Sharq, 2000. 5. О‘zbekiston tarixi (1917-1991 yy)/ Mas’ul muharrirlar R.Abdullayev, M.Rahimov, Q.Rajabov. – T.: О‘zbekiston NMIU, 2019. – 560 b. 6. О‘zbekistonning yangi tarixi. 2-kitob. О‘zbekiston sovet mustamlakachiligi davrida//Tuzuvchilar: M.Jо‘rayev,

“ PAXTA ISHI” (“O’ZBEK ISHI”) Mustabid sovet hokimiyati tomonidan 1983-1989-yillarda o’zbek xalqiga qarshi uyushtirilgan navbatdagi qatag’on siyosati. 1984-yil 23-iyunda O’zbekiston Kompartiyasi Markaziy Komitetining “tarixiy” XVI plenumi bo’lib o’tdi. Unda markazdagi Ye. Ligachev va uning maslakdoshlari ko’rsatmasi bilan tayyorlangan dokladda respublika rahbar xodimlari va huquqni himoya qilish organlari ishida zudlik bilan shafqatsiz ravishda bartaraf qilish lozim bo’lgan jinoiy ishlar mavjudligi ta’kidlandi. Markaz tomonidan T.Gdlyan va M.Ivanov rahbarligida yuborilgan tergov guruhi hech kim bilan hisoblashib o’tirmay odamlarni qamash bilan shug‘ullandi. Oddiy dehqondan tortib O’zbekiston Kompartiyasi MQ kotiblari va hukumat a’zolarigacha bo’lgan xodimlarni qamash uchun birovlardan zo’r

 1983-yilning oxirida respublikada juda og‘ir vaziyat vujudga kelgan edi. Bunga jinoyatchilikka qarshi kurashish niqobi ostida sobiq markazdan Gdlyan va Ivanovlar rahbarligidagi tergovchilar guruhi O‘zbekistonga kelib, ishga kirishadilar.  400 kishidan iborat tergovchilar guruhi “ Desantchilar ”dan tashlanadi. Ular O‘zbekistonda cheklanmagan vakolatlarga ega edilar .

 Sotsializmni qayta isloh qilishga urinish. “Qayta qurish siyosati”  1980 Yillar oxirlarida SSSRda tanglik holati kuchaydi, u mamlakat hayotining barcha sohalarini qamrab oldi. Mustamlakachilik rejasiga ko‘ra O‘zbekiston “xom ashyo yetkazib berish” yo‘nalishi oldindan belgilab qo‘yilgan edi. Haqiqiy hayotdan siyosat ajralib qoldi. Barcha ishlar hujjatlarda real hayotda esa tanglik hukm surardi.  O‘zbekistondagi iqtisodiy va ekologik keskinlikni yumshatish, milliy o‘zlikni anglash uchun har qanday harakatlarning ko‘rinishi “mahalliychilik”, “millatchilik” deb qaraldi.  Respublika xalq xo‘jaligining paxtachilikka ixtisoslashuvi, inson sog‘ligi uchun zarali bo‘lgan kimyoviy sanoatni aholi zich joylarda qurilishi ekologik ahvolni murakkablashtirdi.  Butun jamiyat ijtimoiy hayotida jiddiy

 Sotsializmni qayta isloh qilishga urinish. “qayta qurish siyosati”. “qayta qurish”ning samarasizligi. o‘zbekiston bilan markaz o‘rtasida ziddiyatlarning kuchayishi (1985-1991)  Bunda oshkoralik, demokratiya berish orqali tanglik va turg‘unlik illatidan tozalashga, inson omili ehtiyojiga diqqat e’tiborni kuchaytirish masalasi ko‘ndalang bo‘lib turdi.  Markaz bilan milliy o‘lkalar manfaatlarida oqilona siyosatning yo‘qligi, inson omilining mustamlakachilikka yo‘g‘rilganligi aniq ko‘rindi.  Biroq “qayta qurish” konsepsiyasining noilmiyligi, qardosh ittifoqdosh respublikalari manfaati va muammolarini chuqur bilishga, tahlil qilishga asoslanmagan edi. Sotsializmga sun’iy ravishda demokratik qiyofa berilib, mavjud illatlar esa tasodifiy hol deb qaraldi.  Markazlashgan rahbarlikka yanada qa

 1-Prezident I.A.Karimov “Qayta qurish” siyosati davrida iqtisodiyotda ro‘y bergan buzilishlar haqida shunday ta’rif bergan edi: “Inqiroz sabablari va omillarini to‘liq tasavvur etmagan, o‘zgarishlarning a niq va ravshan dasturiga ega bo‘lmagan butun iqtisodiy siyosat empirik xarakterda bo‘lib, avantyuradan iborat eksperimentlardan, har tomonlama og‘ishlardan boshqa narsa emas edi.”  Haqiqatdan ham markazda ishlab chiqarilgan dasturlarda qardosh respublikalarning manfaatlari nazar pisand qilinmasdi.

 Respublikaning tabiy gaz bilan ta’minlanish darajasi bor yo‘g‘i 4 foizni tashkil etardi.  Surxondaryo viloyatida – 3,2 foizni  Qashqadaryo viloyatida – 5,7 foizni  Namangan viloyatida – 10,5 Markazga olib ketilgan. foizni  Andijon viloyatida – 11 foizni tashkil etgan.

 O‘zbekiston Kompartiyasi MK ning 1-kotiblari  V.Ivanov 1925-1927  N.Gikalo 1928-1929  A.Ikromov 1929-1937  U.Yusupov 1937-1950  A.Niyozov 1950-1955  N.Muhitdinov 1955-1957  S.Kamolov 1957-1959  Sh.Rashidov 1959-1983  I.Usmonxo‘jaev 1983-1988  R.Nishonov 1988-1989  I.Karimov 1989-1991

 2. Xalq xo‘jaligida “Qayta qurish”ning samarasizligi. O‘zbekiston bilan markaz o‘rtasida ziddiyatlarning kuchayishi  Markaz tomonidan o‘ylab topilgan barcha siyosatga I.Usmonxo‘jaev boshliq rahbariyatning Moskva oldida “qulluq” qilib, uning topshiriqlarini jon-dili bilan bajarishga kirishgani respublikaning ahvolini murakkablashtirdi.  Natijada respublika iqtisodiyotida tanglik holati chuqurlashib, sanoat ishlab chiqarishning samaradorligi, aholining turmush darajasi pasayib ketdi.  1989 yilga kelib, samarali mustaqil iqtisodiyotga erishishga qaratilgan yo‘l tobora yaqqolroq ko‘zga tashlana boshladi. Bu jarayon ayniqsa I.Karimov O‘zbekiston kompartiyasi MQning 1-kotibi bo‘lib saylanganidan so‘ng (1989 y. iyun) faollashdi. Uning tashabbusi bilan xo‘jalik yuritishning iqtisodiy usullari

 3. Xalq xo‘jaligida “Qayta qurish”ning samarasizligi. O‘zbekiston bilan markaz o‘rtasida ziddiyatlarning kuchayishi  Paxta yetishtirish topshiriqlarini bajarishda shaharliklar, talabalar, maktab o‘quvchilar mehnatidan foydalanilgan. Mehnatga haq to‘lashda yo‘l qo‘yilgan jiddiy kamchiliklar mehnatkashlarni loqayd qilib qo‘ydi. Paxta yakkahokimligi respublikaga Markaz amri bilan tiqishirilgan bo‘lib, O‘zbekistonga, uning aholisiga behisob zarar keltirdi.  O‘zbekistonda mablag‘ yetishmasdi, markazdan dotatsiya olish evaziga yashardi, ijtimoiy sohani rivojlantirish uchun mablag‘ ajratmasdi. O‘z mahsulotiga esa narh belgilash huquqi yo‘q edi.  Respublikaga oziq-ovqatlar, don chetdan keltirilardi.  Paxtachilikda ximikat ko‘p ishlatilishi oqibatida ekologik oqibat yuz berdi. Chirchiq, Samar

 4. Qayta qurish va O‘zbekiston madaniyati  1980 yillarda madaniyat sohasi ham qoloqlashib boshlagan edi. Qayta qurish bu sohaga ham o‘z ta’sirini ko‘rsatdi. Xalqning o‘zligini anglashi jarayoni, milliy madaniyatga intilish, madaniyatda milliylik, qisman bo‘lsada adolat tiklana boshlandi.  1985-1990 yillarda ta’lim tizimi moddiy jihatdan ta’minlanmadi, sovet ta’lim tizimi jahon tajribasidan ajralib qoldi. Shunga qaramay O‘zbekistonda ilm-fan rivojidan to‘xtab qolmadi. Bu yillarda quyidagi ishlar amalga oshirildi:  -1987 yilda Parkentda noyob Quyosh energetikasidan foydalanish bo‘yicha qurilmasi ishlab chiqarildi;  -1991 yilda FA tarkibida Suv muammolari instituti tashkil etildi;  - Astronomiya sohasida katta ishlar amalga oshirildi;  - Ijtimoiy-gumanitar fanlar, tarix, til muammolar

Qayta qurish va O‘zbekiston madaniyati  Adabiyot va she’riyatda katta siljishlar ro‘y berdi. Bu davrda A.Oripov, H.Xudoyberdieva, E.Vohidov, X.Davronlar o‘zlarining publitsistik chiqishlarida mamlakat taqdirida Vatanparvarlik va kuyunchaklik bilan mamlakat hayotiga kirib bordilar.  Ma’lumki sovet davlati uzluksiz ravishda milliy kadrlar, olimlar, adabiyot va san’at arboblari safini “tozalab” kelgan. A.Qodiriy, Cho‘lpon, Fitrat, Elbek, Usmon Nosir va boshq. O‘z ajali bilan vafot etgan Abdulla Avloniy, M.Bexbudiylarni ham xalq dushmanlari deb e’lon qilgan edi. Qayta qurish va oshkoralik davrida shu jabrdiyda yozuvchilar oqlandi. Ularning asarlariga eng birinchi bo‘lib murojaat etildi, bosib chiqarildi. Bu milliy o‘zlikni anglashga katta xizmat qildi.  Sharof Boshbekovning “Temir xotin” as

 4. Ijtimoiy-siyosiy hayotning demokratiyalashuvi. Xalq milliy ongining o‘sishi. Mustabid tuzum inqirozining muqarrarligi  “ Gorbachevcha” qayta qurish natijasida mamlakatda kommunistik senzura zaiflashdi, hurfikrlilik, matbuot erkinligi pallasi boshlandi. Ammo oshkoralik o‘zining salbiy oqibatlarini ham ko‘rsatdi. Yillar davomida to‘planib qolgan muammolar, salbiy illatlar yuzaga chiqishiga sabab bo‘ldi. 1989 yil may-iyun oylarida Farg‘ona, Toshkent viloyatlarida, Andijon shahrida millatlararo mojarolar ro‘y berdi. Siyosiy vaziyat keskinlashdi.  Ikkinchi jahon urushi yillarida respublikaga ko‘chirib kelingan mesxeti turklari aholi zich yashaydigan Farg‘ona, Namangan va Toshkent viloyatlariga joylashtirilgan bo‘lib, millatlararo muammolarga e’tiborsizlik bilan qaralgan. 1989 yil 24 mayd

 XX asrning 80-yillari oxirlariga kelib sobiq ittifoqda iqtisodiy, ijtimoiy-siyosiy inqiroz jarayonlari kuchayib, betartiblik avj olib ketdi.  1989 yilning may oyi oxirlari, iyunning boshlari butun Farg‘ona viloyati janjal-to‘polonlar alangasi ichida qoldi.  Bundan maqsad mavjud siyosiy tuzumni turli alg‘ov- dalg‘ovlar, to‘s-to‘polonlar, milliy respublikalardagi ijtimoiy- siyosiy vaziyatni chigallashtirish orqali saqlab qolishga harakat edi. Farg‘ona, Bо‘ka, Parkent va Namangan voqealariFarg‘ona, Bо‘ka, Parkent va Namangan voqealari

Farg‘ona, Bо‘ka, Parkent va Namangan voqealari 1989 yil may oyi davomida Kuvasoy shahrida mesxeti turklari bilan mahalliy aholi o‘rtasida mojoro yuz berdi. 72 nafar kishi og‘ir yarador xolatda shifoxonalarga keltirildi. 3-5 iyun – Marg‘ilon shahridan shim-sharqda joylashgan Toshloq rayonida qonli to‘qnashuvlar bo‘ldi. 18 kishi (11 turk) vafot etdi, 46 kishi jaroxatland, 57 ta uy yondirildi, 121 tu uy shikastlandi. 3-4 iyun - Marg‘ilon shahrining Komsomolsk posyolkasida 10 kishi (4 ta mesxeti turk), Oxunboboyev rayonidagi Surxtepa qfy.da 20 kishi o‘ldirildi. Jami 72 kishi kasalxonaga yotqizildi. 7-8 iyun – Qo‘qon shahrida to‘qnashuvlar boshlandi. Birinchi kun 20 kishi xalok bo‘ldi, 77 kishi yaralandi. Ikkinchi kunda namoyishchilar vertolyotdan o‘qqa tutildi. 8 kishi o‘ldi, 90 dan ziyod odam

Farg‘ona, Bо‘ka, Parkent va Namangan voqealariFarg‘ona, Bо‘ka, Parkent va Namangan voqealari

 Ijtimoiy-siyosiy hayotning demokratiyalashuvi. Xalq milliy ongining o‘sishi. Mustabid tuzum inqirozining muqarrarligi  “ Bu voqealar haqida H.Bobobekovning “Farg‘ona fojealari kundaligi” nomli maqolasida batafsil bayon etilgan.  Farg‘ona voqealaridan keyin R.Nishonovning o‘rniga I.Karimov keldi va bu mojaroni to‘g‘ri baholay oldi: “O‘zbekiston yana bir Farg‘onaga chidab tura olmaydi”, degan edi.  1989 yil oktyabrda I.Karimov boshchiligidaagi rahbariyat “O‘zbekiston SSRning davlat tili to‘g‘risida”gi qonunni qabul qildi.  1990 yil 24 martdaa Oliy sovet deputatlari respublika Kompartiyasi MQning 1-kotibi I.A.Karimovni O‘zbekiston SSRni 1-Prezidenti etib sayladi. O‘zbekiston davlati SSSR respublikalari ichida 1-bo‘lib o‘zining milliy huquqiy va demokratik davlatiga mustahkam zamin yarat

 1989-yilning 25-iyunida I.Karimov Farg‘onaga yo‘l oladi. Tartib-intizomni tiklash, qon to‘kilishining oldini olish bo‘yicha butun mas’uliyatni o‘z zimmasiga olib, aniq chora- tadbirlar ko‘rdi.  Karimov Farg‘ona voqealarining tub sabablarini quyidagi masalalar bilan bog‘liqligini asoslab berdi; Bular:  1. Farg‘ona vodiysida yashayotgan aholining og‘ir ijtimoiy- iqtisodiy ahvoli.  2. Odamlarning ta’minoti, daromadi, ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli haddan tashqari pastligi.  3. Ishsizlik, ish o‘rinlarining kamligi, ya’ni ortiqcha ishchi kuchining ko‘payib borishi.  4. Yoshlar va ularni ishga joylashtirish masalasi jiddiy o‘ylab ko‘rilmagani kabi sabablar.

  XULOSA  1980 - yillarning 2-yarmi 90 – yillarning boshlarida SSSRdagi “Qayta qurish” boshidan boshlaboq xomxaeldan iboratligini, sotsializmni emas balki, aksincha azaliy milliylikni rivojlantirishga xizmat qildi .  “ Qayta qurish” sotsializm tuzumining tuzum bo‘lishga noloyiqligini ochib tashladi.  “ Qayta qurish” – SSSR xalqlarining milliy o‘zligini anglashi jarayonlarini tezlashtirdi, siyosiy faolligini oshirdi.  Natijada markaz bilan bog‘lanib turgan mustamlakachchchilik zanjirini uzishga xizmat qildi.  SSSR inqiroziga olib keldi.

E’tiboringiz uchun rahmat !

Купить