O‘zbekistonning tarixiy joylari - История - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	29.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	История

O‘zbekistonning tarixiy joylari

Купить

O'zbekistonning tarixiy joylari
Reja:
1. Mamlakatimizning diqqatga sazovor joylari
2. Samarqandning Registon va uning madrasalari
3. Xiva tavsifi
4. Buxorodagi ziyoratgohlar

O'zbekistonning turistik diqqatga sazovor joylari haqida savol tug'ilganda nima
xayolga keladi? Avvalo, bu mamlakatning Markaziy Osiyodagi eng boy me'moriy
merosi: o'rta asr Islom me'morchiligi durdonalari - minoralar, masjidlar,
madrasalar (Islom kollejlari), maqbaralar, qal'alar, saroylar, shuningdek, qadimiy
zardushtiylik va buddaviylik ibodatxonalari va qadimiy aholi punktlari
xarobalari.Ularning barchasi orasida Samarqanddagi mashhur Registon maydoni,
uning uch tomonida XV-XVII asrlarda qurilgan uchta ajoyib madrasa, buyuk fath
Temur (Temur) dafn etilgan buyuk Go'ri Amir maqbarasi alohida ajralib turadi.
Buxoro, birinchi navbatda, 9-asrga oid Ismoil Somoniy maqbarasi va 50 metr
balandlikdagi Kalyan minorasi bilan bog'liq. (Shaharda umuman 170 dan ortiq
muhim me'moriy yodgorliklar mavjud.) Xiva o'zining noyob Ichan-qal'a shahrining
tarixiy qismi - o'rta asrlar bilan o'ralgan Markaziy Osiyo shahri o'tmishda bo'lgani
kabi saqlanib qolgan artefakt shahri bilan mashhur... ulkan hududi va juda xilma -
xil hududlari tufayli O'zbekiston ham ko'plab tabiiy diqqatga sazovor joylarga ega.
Ular Qizilqum cho'lining, masalan, va, albatta, muhtasham Tyan-Shan tog'larining
kurortlari va ajoyib manzaralari bilan ajoyib traktlaridir. Toshkent ('tosh shahar';
shuningdek, yozilgan Toshkent), O'zbekiston poytaxti, har jihatdan Markaziy
Osiyo mintaqaviy markazidir; u MDHning to'rtinchi yirik shahri bo'lib, aholisi 3
million atrofida. Bugungi kunda u zamonaviy Metropol va poytaxtning barcha
xususiyatlariga ega bo'lib, ko'plab jozibali Markaziy Osiyo uslubida yangi qurilgan
inshootlar va joylar, shuningdek Sovet davridagi binolar mavjud. Toshkent
muzeylar, teatrlar va konsert zallariga boy; bu erda Markaziy Osiyo va Evropaga
o'xshash ko'plab an'anaviy restoran va klublar, bir nechta juda yaxshi bog'lar,
jumladan hayvonot bog'i va ulkan botanika bog'i mavjud. Toshkent Markaziy
Osiyoning yagona shahri bo'lib, u yer osti temir yo'l tizimiga ega (Toshkent
metrosi). Ehtimol, bu dunyodagi eng go'zallardan biri: uning stantsiyalari haqiqiy
san'at asarlari bo'lib, ularning har biri taniqli odamlar, voqealar, qadrli
tushunchalar, atamalar yoki shunchaki umumiy ismlar kabi turli mavzularni o'z
ichiga olgan noyob dizaynlardan iborat. Toshkent keng ko'chalar va ko'plab
xiyobonlardan iborat shahar bo'lib, daraxtlarga boy; garchi u Markaziy Osiyoda

joylashgan bo'lsa-da, so'nggi paytlarda an'anaviy samolyotlar, teraklar, emanlar,
tollar va boshqalardan tashqari ko'plab doim yashil o'simliklar ekilgan. Toshkent
zamonaviy ko'rinishga ega-u asosan sovet davrida hozirgi hajmiga etgan - ammo
uning yoshi 2000 yildan oshgan va hali ham eski shahar yoki eski shahar deb
nomlangan eski qismi saqlanib qolgan. Toshkentning eski shahri ulkan an'anaviy
Markaziy Osiyo bozoriga ega (shaharda ko'plab katta va kichik bozorlar mavjud;
shahardagi fermer mahsulotlarining aksariyati do'konlar orqali emas, balki ular
orqali sotiladi), shuningdek, bir nechta Islomiy me'moriy yodgorliklar va antiqa
adobe mahalla mahallalari, jozibasi bilan tashrif buyurishga arziydi..
O'rta Osiyo hududida eng qadimiy bo'lgan Xorazm tsivilizatsiyasi miloddan
avvalgi 2-ming yillikning o'rtalarida Amudaryo daryosining quyi qismida
Qizilqum cho'li bilan chegarada paydo bo'lgan. Xorazm tsivilizatsiyasi noyob
Xorazm madaniyatini tug'dirdi, bu ba'zan shunday deb hisoblanadi. Ular 1380
yilga oid oq saroy, Oqsaroy, Oqsaroy, Oqsaroy, Oqsaroy yozgi saroyining katta
qoldiqlari, Dorus Saodat yodgorlik majmuasi ('kuch va qudrat o'rni'; 14 - asr-15-
asr; Dorussaodat ham yozilgan, Dorus Siadat, Dorussiadat, Dar Al-Sayada; Hazrat-
I Imom majmuasi sifatida ham tanilgan)Tamerlanning ikki o'g'li dafn etilgan va u
uchun mo'ljallangan maqbara qurilgan joyda Dorut Tillavat yodgorlik majmuasi
('tafakkur joyi'; 14-asr-15-asr.; shuningdek, Tamerlanning otasi joylashgan
Doruttillavat, Dorut Tillyavat, Doruttillyavat, Dar Al-Tilavah) va 1437 yilda
Tamerlanning nabirasi Ulug'bek buyrug'i bilan qurilgan Juma jamoat namoz
masjidi Kok Gumbaz ('moviy gumbaz') deb yozilgan. Qayta tiklangan va
rekonstruksiya qilingan ushbu me'moriy yodgorliklar Temuriylar davridagi
Markaziy Osiyo Islom me'morchiligining mukammal namunasidir. Ular
Tamerlanning uyi va uning ulkan imperiyasining ikkinchi poytaxtini Samarqand
kabi go'zal qilishiga hissa qo'shishlari kerak edi.
Misr va Bobil kabi ahamiyatli va undan keyin bebaho meros-qumlarda yo'qolgan
shaharlar, ulug'vor qal'alar va eng qadimgi dunyo dinlaridan biri zardushtiylik.
Zardushtiylarning muqaddas kitobi Avesta buyuk Xorazm hududida yozilgan edi,

u erda Ahnenerbe skautlari afsonaviy Asgardni qidirib topdilar va Sovet
arxeologlari Qizilqum qumlari ostida ko'milgan bir qator qal'alar va o'zaro
bog'langan qadimiy sug'orish kanallari tarmog'ini topdilar. Ellikqal'a tumani
hududida 200 dan ortiq arxeologik joylar mavjud bo'lib, ularning eng yirik va eng
mashhurlari Toprak-qal'a, Ayaz-qal'a va Mizdahkan. Hammasi bo'lib, qadimgi
Xorazmda 1000 dan ortiq qal'alar mavjud bo'lib, ularning aksariyati oq-issiq
qumlar va jonsiz solonchaklar orasida borish qiyin bo'lgan joylarda joylashgan
bo'lib, bugungi kunda deyarli o'rganilmagan. Ko'plab afsonalarga o'ralgan, jim
xarobalar va qulab tushgan minoralarning sehrlangan olami qadimiylikni
yoqtiradigan va tarixiy haqiqatni izlaydiganlarning olomonini o'ziga jalb qiladi.
Bozorlarsiz Osiyo haqida o'ylashning iloji yo'q-xuddi oysiz osmon yoki choysiz
choyxona kabi. Osiyo bozorlari Buyuk Ipak yo'lining chorrahasi yulduzlari,
madaniy erish idishlari edi. Ular nafaqat savdo joylari edi; ular turli madaniyatlarni
jalb qilish va rivojlantirish, xalqlarning o'zaro ta'siri, fikr va tillar almashinuvi
markazlari edi. Osiyo bozorlari - kristallangan uzum shakar navati kabi-bu
millatning ruhi to'plangan joylardir. Ularning qirralari Markaziy Osiyo hayoti va
mavjudligining mohiyatini aks ettiradi.
O'zbekiston bozorlari dizayn va maketlarda farqlanadi. Ular ochiq yoki tomli,
parallel, perpendikulyar, dumaloq qatorlari bilan savdo rastalari, yoki shaharning
asosiy yo'li yoki daryosi bo'ylab bir qatorli qatorlar. Sotish joylari yerdagi matolar,
do'konlar, hatto ularning ba'zilari uchun hashamatli yoritilgan do'kon oynalari kabi
har xil.

Samarqand (shuningdek, Samarqand deb ham yozilgan), ehtimol O'zbekistonning
eng mashhur tarixiy shahri. 2750 yoshdan oshgan u juda ta'sirli me'moriy
yodgorliklar va boy tarixga ega. Samarqand Afrosiyob (yoki Afrosiyob) deb
nomlangan aholi punktidan kelib chiqqan bo'lib, uning xarobalarini shaharning
Shimoliy chekkasida ko'rish mumkin. Keyinchalik, hali oldin umumiy davr, bu

poytaxt edi So'g'diyona (yoki So'g'diya, Suguda, So'g'd, So'g'd), nomlangan
Marakanda (yoki Marakanda) keyin. Shahar Tamerlan ulkan imperiyasi poytaxti
bo'ldi qachon (Timur) 14-asrda, bu katta o'sish va ajoyib binolar qurilishini zavq
edi, qaysi ba'zi biz bugun ko'rish stll mumkin. The Registon maydoni, uchta bilan
katta madrasa (Islom kollejlari) uning yon tomonlarida Samarqandning eng yuqori
diqqatga sazovor joyidir. Boshqalar orasida ajralib turadi Gur-e Amir maqbarasi
(shuningdek, yozilgan Gur-E Amir, Gur Amir, Guri Amir) bu erda Tamerlan nefrit
qabr toshi ostida joylashgan; Bibi-xonim masjidi (shuningdek, yozilgan Bibi-
xonom, Bibi-xonim) - Islom dunyosidagi eng yirik masjidlardan biri;
Samarqandning eng qadimiy yodgorliklaridan biri bo'lgan xazrat-Xyzr masjidi
Shoh-I-Zinda nekropoli (shuningdek, shox-I Zinda, shohi-Zinda, Shohizinda deb
ham yozilgan), Siyob bozori va olis tog'lar va afsonaviy Ulug'bek rasadxonasining
saqlanib qolgan qismi (shuningdek, Ulug'bek, Ulug'beg, Ulug'beg, Ulug'beg deb
ham yozilgan) Ulug'bek o'zining dunyoga mashhur yulduzlar katalogini tuzgan,
Ptolomey va Brahe o'rtasidagi eng yaxshisi.
Samarqand shahri, Markaziy Osiyoning eng qadimiy shaharlaridan biri bo'lgan
Sharqiy-Markaziy O'zbekiston shahri. Miloddan avvalgi 4-asrda Marakanda nomi
bilan tanilgan, u So'g'diyonaning poytaxti bo'lgan va miloddan avvalgi 329 yilda
Buyuk Aleksandr tomonidan qo'lga olingan. Shahar edi, keyinchalik boshqarib
tomonidan Markaziy Osiyo Turklar (6-asr MILODIY), Arablar (8-asr), Samanids
hamda Eron (9–10-asr), va turli Turkiyzabon xalqlar (11–13-asr) oldin edi annexed
tomonidan Khwārezm-Shāh. da (erta 13-asr) va vayron tomonidan Mongol
conqueror Kelgan Xon (1220). Mo'g'ul hukmdorlariga qarshi qo'zg'olon
ko'targandan so'ng (1365) Samarqand Temur imperiyasining poytaxtiga aylandi
(Tamerlan), shaharni Markaziy Osiyodagi eng muhim iqtisodiy va madaniy
markazga aylantirgan. Samarqand 1500 yilda o'zbeklar tomonidan bosib olingan va
Buxoro xonligi tarkibiga kirgan. 18-asrga kelib u pasayib ketdi va 1720-yillardan
1770-yillarga qadar u erda odam yashamadi. Faqat viloyat poytaxtiga aylangandan
keyin Rossiya imperiyasi (1887) va temir yo'l markazi iqtisodiy jihatdan tiklandi.
Bu qisqacha (1924-36) ning poytaxti edi O'zbekiston Sovet Sotsialistik

Respublikasi. Samarqand bugungi kunda o'rta asrlarga oid eski shahar va 19-asrda
bu hududni ruslar bosib olganidan keyin qurilgan yangi qismdan iborat.Tarixiy
shahar 2001 yilda YUNESKOning Jahon merosi ro'yxatiga kiritilgan.
Samarqand o'zining tijorat ahamiyatini qadimgi va o'rta asrlarda Xitoy va
Hindistondan savdo yo'llari tutashgan joydan olgan. 1888 yilda temir yo'l kelishi
bilan Samarqand vino, quritilgan va yangi mevalar, paxta, guruch, ipak va terini
eksport qilishning muhim markaziga aylandi. Shahar sanoati hozirda asosan
qishloq xo'jaligiga asoslangan paxta tozalash, ipak yigirish va to'qish, mevalarni
konservalash va sharob, kiyim-kechak, charm va poyabzal va tamaki ishlab
chiqarish. Traktor va avtomobil qismlari va kino apparatlarini ishlab chiqarish ham
iqtisodiy ahamiyatga ega.
Bir paytlar qadimiy Xorazmning yirik shahri bo'lgan Xiva (shuningdek,
Xorezmiya, Xorazm, Xorazm, Xorazm, Xorezm, xarezm, Horezm va Xorezm deb
ham ataladi) o'rta asrlarning deyarli buzilmagan Markaziy Osiyo tarixiy shahri
o'tmishda bo'lgani kabi saqlanib qolgan - Ichan-qal'a ('ichki shahar'). Garchi Davlat
tomonidan himoyalangan va muzey qo'riqxonasi maqomiga ega bo'lsa-da, Ichan-
Kala haqiqiy odamlar, asosan hunarmandlar bilan yashaydi. Siz vaqti-vaqti bilan u
erda qovurilgan go'sht va piyozni hidlashingiz yoki yugurayotgan bolalarni
ko'rishingiz mumkin. Uning toshli ko'chalari bo'ylab sayr qilish, 112 ta yog'och
ustunlari bilan chiroyli o'ymakorlik bilan qoplangan Juma masjidini, eng qiziqarli
eksponatlari bilan Kunya-Ark qal'asini yoki Ichan-qal'a panoramali ko'rinishi
uchun tor spiral zinadan ko'tarilishingiz mumkin bo'lgan Islom Xo'ja minorasini
ziyorat qilish juda yoqimli. Xiva o'zining osoyishtaligi bilan hayratga soladigan
muzey shahri. Bu sahroda joylashgan O'zbekiston marvaridi hisoblanishi
ajablanarli emas. Bir marta buyuk Ipak yo'lining karvonlari bu erdan o'tdi. Xiva,
shuningdek, Xiva xonligining poytaxti bo'lgan. Bir marta Xivada siz o'zingizni
zamonaviylik ruhi faqat elektr simlari orqali beriladigan haqiqiy o'rta asr shahrida
topasiz. Toshli ko'chalar, loydan yasalgan masjidlar, naqshinkor naqshlar va

ulug'vor qal'a devorlari hatto eng ilg'or sayyohni ham hayratda qoldiradi. Butun
eski shahar YUNESKOning Jahon merosi ro'yxatiga kiritilgan.
Xiva tarixi
Afsonaga ko'ra, Xiva Solih Nuhning o'g'li Sim tomonidan qazilgan Xeyvak nomli
quduq atrofida o'sgan. Arxeologlarning ta'kidlashicha, Xiva miloddan avvalgi VI
asrda mavjud bo'lgan va haqiqatan ham Xeyvak deb nomlangan. Xuddi shu
nomdagi quduq hali ham shahar markazida turibdi. Arablar istilosidan oldin Xiva
zardushtiylik shahri edi. 712 yilda Qutayb Ibn Muslim hokimiyat tepasiga kelgach,
Xivada olimlar va zodagon oilalar vakillari yo'q qilindi. IX-XI asrlarda Xiva yirik
din va ilm-fan markaziga aylantirildi. Masalan, bu yerda olimlar Al-Xorazmiy va
Al-Beruniy ishlagan. 1220 yilda Xiva Chingizxon askarlari tomonidan vayron
qilingan.
XVI asrda Xivaga o'zbek ko'chmanchi qabilalari kelgan. 1598 yilda Xiva Xiva
xonligining poytaxti deb e'lon qilindi va XVII asrning birinchi yarmida Islom
markazlaridan biriga aylandi. Bu yerda ko'plab masjidlar, shuningdek, Islomni
o'rganish uchun madrasa – ta'lim muassasalari barpo etilgan. XVIII-XIX asrlar
Xivaga ko'plab me'moriy diqqatga sazovor joylarni berdi. Keyin bir nechta
ulug'vor xon saroylari qurildi. 1873 yilda Xiva xonligi qisman rus qo'shinlari
tomonidan bosib olindi. 1920 yilda oxirgi xon Said Abdulla Xon shaharda
ag'darildi.
Ichan-qal'a-Xivaning diqqatga sazovor joyi. Bu baland mudofaa devori bilan
o'ralgan qadimiy qal'a. Ichan-qal'a 26 gektarni egallaydi. Bugungi kunda bu erda
300 ga yaqin oila istiqomat qiladi, ularning aksariyati irsiy hunarmandlardir.
Davlat tarixiy-arxeologik muzey-qo'riqxonasi qal'a hududida joylashgan. Xivaning
barcha diqqatga sazovor joylari Ichan-Kaleda joylashgan. Qal'aning qurilishi 1598
yilda boshlangan. Hozirgi kungacha saqlanib qolgan binolarning aksariyati XVIII-
XIX asrlarda qurilgan, ammo avvalgilari ham bor. Olimlarning ta'kidlashicha,
Ichan-Kala bu erda V asrda joylashgan eski istehkomda turadi.

Ichan-Kala qal'asining mudofaa devorlari alohida diqqatga sazovor joy. Ularning
qalinligi 5-6 metr, balandligi 8-10 metr va uzunligi 6250 metr. Siz ularga Shimoliy
darvoza tomondan ko'tarilishingiz va Ichan-kalaga janglar orqali qarashingiz
mumkin. Bu erda bir nechta darvoza va mudofaa minoralari saqlanib qolgan. Ata-
Darvaza (asosiy darvoza), bog'cha-Darvaza (bog ' darvozasi), tosh-Darvoza (tosh
darvoza) va Palvan-Darvaza (qahramonlik darvozasi) alohida qiziqish
uyg'otmoqda.
Kalta Minor minorasi (Kalta Minar), ehtimol shaharning eng ramziy belgisidir.
O'zbek tilidan tarjima qilingan " kalta minor ""qisqa minora" degan ma'noni
anglatadi. Qurilish tashabbuskori Muhammad Amin xonning rejasiga ko'ra,
minoraning balandligi 70-80 metrga yetishi kerak edi, bu uni musulmon
dunyosidagi eng baland qiladi. Ammo 1855 yilda minoraning balandligi 29 metr
atrofida bo'lganida, qurilish to'xtatildi. Tarixchilarning aytishicha, bu Muhammad
Amin xonning o'limi bilan bog'liq. Minora ko'k, yashil va oq majolika va plitkalar
bilan bezatilgan. Bugungi kunda Kalta Minor Markaziy Osiyodagi eng go'zal
minoralardan biridir.
Shu nomdagi madrasa va minorani birlashtirgan Islom-Xo'ja majmuasi 1910 yilda
qurilgan. Madrasa Xiva hukmdori Asfandiyorning Bosh vaziri-Islom Xo'ja
bag'ishlangan. Binolar XIV asr an'analarida qurilgan. 56 metrli minora Xivadagi
eng baland minora hisoblanadi. Buni eski shaharning deyarli hamma joyidan
ko'rish mumkin.
Birinchi Juma masjidi bu erda 10-asrda qurilgan. Zamonaviy juma masjidi XVIII
asr oxirida qurilgan. Bino noyobdir, chunki unda na portallar, na gumbazlar
mavjud. Masjid ichida yog'ochdan yasalgan 213 ta ustun bor, ular go'yo shiftni
qo'llab-quvvatlaydi. Shu bilan birga, X-XII asrlardan beri 21 ta ustun saqlanib
qolgan. Va bu masjidning eng qadimgi o'yilgan eshiklari 1316 yilda yaratilgan.

Buxoro (shuningdek, yozilgan Buxoro, Buxoro, Buchara, Bokhara, Buhara)
2500 yoshdan oshgan va tarix nafasini chiqarayotganga o'xshaydi. Eron
entsiklopediyasiga ko’ra, shahar nomi so'g'diycha uchun 'baxtli joy'; dan kelib
chiqishi ham aytiladi sanskritcha uchun 'Ma'bad'. Buxoro Islomning dunyodagi
yettita muqaddas shaharlaridan biridir. Bu katta edi o'rta asrlarda diniy markaz,
350 dan ortiq masjid va 80 madrasa (Islom kollejlari), ularning aksariyati omon
qolgan. Buxoroning barcha ko'chalari Markaziy tarixiy majmuaga olib boradi
Lyab-I Hauz (shuningdek, yozilgan Lyab-I Xauz, Lyabi Xauz, Lyabi Xauz), bu
erda hauz hovuzidagi ajoyib me'moriy yodgorliklardan tashqari bir qator qulay
restoran va choyxonalar joylashgan. Buxorodagi ko'plab diqqatga sazovor joylar
orasida mashhur Kalyan minorasi( Minorai Kalon, minora-I Kalon), qadimiy Ark
qal'asi, o'rta asr hammomlari va gumbazli savdo maydonchalari alohida ajralib
turadi. Shaharda 140 dan ortiq me'moriy yodgorliklar mavjud!
Buxoro O'zbekistonning eng qadimiy shaharlaridan biri bo'lib, muqaddas tepalikda
joylashgan bo'lib, bahorda otashparastlar tomonidan qurbonliklar keltiriladigan
joy. Bu shahar "Avesto" muqaddas kitobida tilga olingan. Buxoro shahri 13-asrda
tashkil etilishi kerak. Miloddan avvalgi Aleksandr Makedonskiydan 980 yil oldin
hokimiyatga kelgan siyavushiylar davrida. Buxoro nomi "Vihara" so'zidan kelib
chiqqan bo'lib, Sanskrit tilida "monastir" degan ma'noni anglatadi. Shahar bir
vaqtlar Buyuk Ipak yo'lidagi yirik savdo markazi bo'lgan.
Buxoro g'arbda joylashgan Samarqand va bir vaqtlar butun dunyoga mashhur
bo'lgan ta'lim markazi bo'lgan Islom olami. Bu buyuk Shayx Baxouddin
Naqshbandiyning tug'ilgan shahri. U tasavvufni rivojlantirishda Markaziy shaxs
edi so'fiy falsafa, din va Islomga yondashish. Buxoroda 350 dan ortiq masjid va
100 ta diniy kollej mavjud. Uning boyliklari 17-asrda buyuk Markaziy Osiyo
xonliklaridan biriga aylanguniga qadar keyingi imperiyalar orqali susayib bordi
140 dan ortiq me'moriy yodgorliklarga ega Buxoro o'rta asrlarga oid "shahar
muzeyi" dir. Oradan 2300 yil o'tib, Poi-Kalyan, Ismoil Somoniy maqbarasi, Ark,
Lyabi-Xauz kabi ansambllar ko'pchilikning e'tiborini tortmoqda. Shahar tor

ko'chalar, yashil bog'lar va bog'lardan iborat, tarixiy va me'moriy yodgorliklar turli
davrlarga tegishli, ammo bir-biriga juda yaqin joylashgan.

O‘zbekistonning tarixiy joylari

Купить

Похожие документы
Milliy uyg‘onish davri o‘zbek adabiyotining ilk bosqichlari. davrning ijtimoiy-madaniy qiyofasi. komil, feruz, tabibiylar ijodining xorazm adabiy muhitida tutgan o‘rni
Mo‘g‘ullar hukmronligi davri adabiyoti, nosiruddin burhonuddin o‘g‘li rabg‘o‘ziy hayoti va ijodi
Mustaqillik yillarida o‘zbek davlatchiligi tarixiga oid ilmiy tadqiqotlarning olib borilishi
Markaziy Osiyo qadimgi davr xalqaro madaniy aloqalar tizimiga oid yangi tadqiqotlar natijalari
Markaziy Osiyo va Xitoy munosabatlari