Ўзбекистон Республикасининг «виждон эркинлиги ва диний ташкилотлар тўғрисида»ги қонуни

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНИН Г « ВИЖДОН ЭРКИНЛИГИ ВА ДИНИЙ ТАШКИЛОТЛАР ТЎҒРИСИДА » ГИ ҚОНУНИ (янги таҳрири) www.arxiv.uz 1-модда . Ушбу Қонуннинг мақсади . Ушбу Қонуннинг мақсади ҳар бир шахснинг виждон эркинлиги ва диний эътиқод ҳуқуқини, динга муносабатидан қатъи назар, фуқароларнинг тенглигини таъминлаш, шунингдек, диний ташкилотларнинг фаолияти билан боғлиқ муносабатларни тартибга солиб туришдан иборат. www.arxiv.uz 2-модда. Виждон эркинлиги ва диний ташкилотлар тўғрисидаги қонун ҳужжатлари . Виждон эркинлиги ва диний ташкилотлар тўғрисидаги қонун ҳужжатлари Ўзбекистон Республикаси Конституциясидан, ушбу Қонун ва бошқа қонун ҳужжатларидан иборат. Қорақалпоғистон Республикасида виждон эркинлигини ва диний ташкилотлар фаолиятини таъминлашга оид муносабатлар, шунингдек Қорақалпоғистон Республикасининг қонун ҳужжатлари билан ҳам тартибга солинади. Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг виждон эркинлиги ва диний ташкилотлар тўғрисидаги қонун ҳужжатларидагидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади. www.arxiv.uz З-модда. Виждон эркинлиги ҳуқуқи . Виждон эркинлиги фуқароларнинг ҳар қандай динга эътиқод қилиш ёки хеч қандай динга эътиқод қилмасликдан иборат кафолатланган Конституциявий ҳуқуқидир.Фуқаро ўзининг динга, динга эътиқод қилишга ёки эътиқод этмасликка, ибодат қилишда, диний расм- русумлар ва маросимларда қатнашиш ёки қатнашмасликка, диний таълим олишга ўз муносабатини белгилаётган пайтда уни у ёки бу тарзда мажбур этишга йўл қўйилмайди. Вояга етмаган болаларни диний ташкилотларга жалб этиш, шунингдек, уларнинг ихтиёрига, ота-оналари ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар ихтиёрига зид тарзда динга ўқитишга йўл қўйилмайди.Динга эътиқод қилиш ёки ўзга эътиқодлар эркинлиги миллий хавфсизликни ва жамоат тартибини, бошқа фуқароларнинг ҳаёти, саломатлиги, ахлоқи, ҳуқуқи ва эркинликларини таъминлаш 4-модда. Фуқароларнинг динга муносабатидан қатъи назар тенг ҳуқуқлилиги . Ўзбекистон Республикаси фуқаролари динга муносабатидан қатъи назар қонун олдида тенгдирлар. Расмий ҳужжатларда фуқаронинг динга муносабати кўрсатилишига йўл қўйилмайди. Фуқароларнинг динга муносабатига караб уларнинг ҳуқуқларини ҳар қандай чеклаш ва уларга бевосита ёки билвосита имтиёзлар белгилаш, душманлик ва адоват уйғотиш ёхуд уларнинг диний ёки даҳрийлик эътиқоди билан боғлиқ ҳис-туйғуларини ҳақоратлаш, диний зиёратгоҳларни оёқ ости қилиш қонунда белгиланган жавобгарликни келтириб чиқаради. Ҳеч ким диний эътиқодини рўкач қилиб қонунда белгиланган мажбуриятларни бажаришдан бош тортишга ҳақли эмас. Қонунга мувофиқ бажарилиши мажбурий бўлган бир вазифани диний эътиқоди туфайли бошқаси билан алмаштиришга қонун ҳужжа 5 -мод да . Ди нн инг давлатдан ажратилганлиги . Ўзбекистон Республикасида дин давлатдан ажратилган. Ҳ е ч бир динга ёки диний эъти қ одга бош қа ларига нисбатан бирон-бир имтиёз ёки чеклашлар белгиланишига йўл қўйилмайди. Давлат турли динларга эътиқод қ и лувчи ва уларга эътиқод қ илмайдиган фуқаролар, ҳ ap хил эътиқодларга мансуб диний ташкилотлар ўртасида ўзаро муроса ва ҳ урмат ўрнатилишига кўмаклашади, диний ва ўзга мутаассибликка ҳ амда экстремизмга, муносабатларни қарама-қарши қўйиш ва кескинлаштиришга, турли конфессиялар ўртасида адоватни авж олдиришга қаратилган хатти- ҳ аракатларга йўл қўймайди. Давлат ди ний кон фе ссия л ар ўртасидаги тинчлик ва тотувликни қўллаб- қ увватлайди. Бир диний конфессиядаги диндорларни бошқасига киритишга қ аратилган хатти- ҳ аракатлар (прозелитизм), Давлат диний ташкилотлар зиммасига ўзининг ҳеч қандай вазифасини бажаришни ю кл амайди, уларнинг қонун ҳужжатларига зид бўлмаган фаолиятига аралашма й ди. Диний ташкилотлар да в лат вазифаларини бажарма й ди. Давлат диний ташкилотларнинг фаолиятини ҳ амда да ҳ рийлик тар ғ иботига оид фаолиятини мабла ғ билан таъминламайди. Ўзбек ис тон Республикасида диний моҳиятдаги сиёсий партия ва жамоат ҳ аракати, шунингдек, республикадан ташқарида тузилган диний партия л арнинг филиаллари ва бўлимларини тузишга ва уларнинг фаолият юритишига йўл кўйилмайди. Диний ташкилотлар амалдаги қонун ҳужжатлари талабларига риоя этишлари шарт. Диндан давлатга ва Конституцияга қарши тар ғ ибот олиб боришда, д уш манлик, нафрат, миллатлараро адоват уй ғ отиш, ахло қ ий негизларни ва фуқаровий тотувликни бузишда, бў Терроризм, наркобизнес ва уюшган жиноятчиликка кўмаклашадиган, шунингдек бош қ а ғ аразли мақсадларни к ў з л овчи диний ташкилотлар, о қ имлар, секталар ва бо ш қ а ларнинг фаолия ти ман эт и лади. Давлат ҳоким и яти в а бо шқ apy в органларига, мансабдор шахсларга тазйи қ ў тказишга қар а тилган ҳа р қандай уриниш, шунингдек, яширин диний фаолият қонун билан тақи қл анади. www.arxiv.uz 6 -модда. Давлат органларининг ва фу қ ароларнинг ўзини ўзи бо шқ ариш органларинииг диний ташкилотлар билан ў заро муносабат борас и даги ваколатлари . Давлат органлари билан диний ташкилотларнинг ўзаро муносабатларини мувофи қ лаштириш ҳамда виждон эркинлиги ва диний ташкилотлар т ўғ рисидаги қонун ҳужжатлари ижросини назорат қилиш вазифаси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Ма ҳ амаси ҳузуридаги Дин ишлари бўйича қў м ита зиммасига юкланади. Қ ўми танинг ҳуқуқий мақоми Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томон и дан тасди қ лан г ан Низом билан белгиланади .Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоят, туман ва шаҳар ҳокимликлари ва фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари тегишли ҳудудларда виждон эркинлиги ва диний ташкилотлар тўғрисидаги қонун ҳужжатларига риоя этилиш 7 -модда. Таълим тизими ва дин . Ўзбекистон Республикасида таълим тизими диндан ажратилган. Таълим тизимининг ў қ ув дастурларига диний фанлар киритилишига йўл қўйилма й ди. Ўзбекистон Республ и каси фуқароларининг дунёвий таълим олиш ҳуқуқ уларнинг динга бўлган муносабатидан қат ъ и назар таъмин этилади 8 -модда. Диний ташкилотлар . Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг динга эътиқод қилиш, ибодат, расм-русумлар ва маросимларни биргаликда адо этиш мақсадида тузилган кўнгилли бирлашмалари (диний жамиятлар, диний ўқув юртлари, масжидлар, черковлар, синагогалар, монастирлар ва бош қ алар) диний ташкилотлар деб эътироф этилади. Диний ташкилот Ўзбекисто н Республикасининг ўн саккиз ёшга т ў лган ва Ўзбекистон Республикаси ҳ удудида доимий яшаётган юз нафардан кам бўлмаган фуқаролари ташаббуси Тегишли конфессияга қарашли диний ташкилотларнинг фаолиятини мувофиқлаштириш ва йўналтириб бориш учун уларнинг Ўзбекистон Республикаси бўйича ягона марказий бошқарув органлари (бундан кейин — марказий бошқарув органлари деб юритилади) тузилиши мумкин.Марказий бош қ арув органи Ўзбекистон Республикасининг камида саккизта ҳ удудий тузилмасида (вилоят, Тошкент ша ҳ ри, Қора қа лпо ғ истон Республикаси) фаолият кўрсатаётган, тегишли конфессияларнинг рўйхатга олинган диний ташкилотлари вакиллари таъсис йи ғ илиши (конференцияси) томонидан тузилади. Диний ташкилотлар Ўзбекистон Республикаси Ад л ия вазирлигида ёки унинг жойлардаги органларида рўйхатдан ўтказилгандан кейин юр иди к шахс мақомига эга бўлади ва қонун хуж ж атлар и да назарда тутилган тар т ибда ўз фаолиятини амалга ошириши мумкин. 9 -модда. Диний ўқув юртлари . Диний ташкилотларнинг марказий бо шқ арув органлари руҳони й лар ва ўзларига зарур бўлган диний ходимлар тайёрлаш учун диний ўқув юртлари тузишга ҳақли . Диний ўқув юртлари Ўзбекисгон Республикаси Адлия вазирлигида р ў йхатдан ўтказилиб, тегишли лицензия олганидан кейин фаолият кўрсатиш ҳуқуқига эга бўлади. www.arxiv.uz Олий ва ўрта диний ўқув юртларида таълим олиш учун фуқаролар Ўзбекистон Республикасининг «Таълим тўғрисида»ги Қонунига мувофи қ умумий мажбурий ўрта таълим олганидан кейин қабул қи линади. Диний ўқув юртларида диний фанларни ў қ ит аётган шахслар диний таълим олган бўлишлари ва ўз фаолиятларини тегишли марказий бошқарув органининг рухсати билан амалга оширишлари лозим. Хусуси й тартибда диний таълим бериш ман этилади. www.arxiv.uz 10 -модда. Диний ташкилот нинг устави . Диний ташкилотнинг устави қуйидаги маълумотларни ўз ичига олган бўлиши керак: диний ташкилотнинг номи, тури, жойлашган манзили, қайси динга мансублиги; мақсади, вазифалари ва фаолиятининг асосий турлари; фаолиятни ташкил этиш ва тугатиш тартиби; тузилиши ва бошқарув органлари; мабла ғ лари манбаи хамда ушбу ташкилот ичидаги, шунингдек , ундан таш қ аридаги мулкий муносабатлар; уставга ўзгартишлар ва кўшимчалар киритиш тартиби; ушбу диний ташкилотга тааллу қ ли бошқа маъ л умотлар. Марказий бош қ арув органларига эга бўлган диний ташкилотларнинг уставлари мазкур бошқарув органлари билан келишилган бўлиши керак. www.arxiv.uz 11 -модда. Диний ташкилотларни р ўй хатга олиш . Диний ташкилотларнинг марказий бошқарув органларини рўйхатга олиш Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан, бош қ а диний ташкилотларни эса тегишли рави ш да Қорақалп оғистон Республикаси Адлия вазирлиги, вилоятлар, Тошкент ша ҳ ар адлия бошқармалари томонидан Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Ма ҳ камаси ҳ узуридаги Дин ишлари бўйича қўмита билан келишилган ҳолда амалга оширилади. Диний ташкилотларни рўйхатга олиш учун қуйи д аги ҳужжатлар та қ дим этилади; диний ташкилот ту з иш ташаббускорлари бўлган, ю з нафардан кам бўлмаган Ў збекистон Республикаси фуқароси имзолаган ариза; диний ташкилотнинг устави; таъсис йи ғ илиш и нинг баёни; тузилаётга н диний ташкилот жойлашган манзилни тасди қ ловчи ҳужжат; рўйхатга олиш йи ғ ими тўланг Диний ташкилотларнинг марказий бошқарув органини рўйхатга олиш учун қуйидаги ҳужжатлар та қ дим этилади: таъсис йи ғ илиши (кон фе pe н ц ияси ) нинг раиси ва котиби имзо қў йган ариза; диний ташкилотлар марказий бош қ арув органининг устави; таъсис йи ғ илиши (конфеpeнцияcи)нинг баёни; таъсисчилар вако л атини тасд иқло вчи ҳужжатлар; раҳбар орган жойлашга н манзилни тасди қло вчи ҳужжат; рўйхатга олиш йи ғ ими тўланган и тўғрисидаги ҳужжат. Диний ташкилотлар ҳ амда уларнинг марказий бошқарув органларини рўйхатдан ў тказиш тўғрисидаги ариза берилган кундан эътиборан бир ойлик муддатда кўриб чиқилади.Адлия органлари қўшимча материаллар та л аб қили б олишга ҳ амда тегишли органларнинг эксперт хуло с асини олишга хақ ли .Бундай ҳолда қарор рўйхатдан ўтказиш тўғрисидаги ариза берилган кундан Диний ташкилотлар раҳбарларининг ташкилот уставини давлат органларидан рўйхатдан ўтказишдан бўйин тов л аши қонун ҳужжатларига мувофиқ жавобгарликка тортишга о л иб келади. Диний ташкилотларнинг фаолияти ўз уставига мувофи қ лигини назорат қилиш диний ташкилотни рўйхатга олган орган томонидан амалга оширилади.Руйхатдан ўтмаган диний ташкилотлар фаолият кўрсатишига йўл қўйган мансабдор шахслар қонун ҳужжатларига мувофиқ жавобгар бўладилар 12-модда. Диний ташкилотни рўйхатта олишни рад этиш . Агар диний ташкилот уставининг қоидалари ва бошқа ҳужжатлари ушбу Қонун ёки Ў збекистон Республикаси бо ш қа қонун ҳужжатларининг талабларига зид бў лса, уни рўйхатга олиш рад этилиши мумкин.Диний ташкилот ни рўйхатга олиш рад этилганда рад этиш асослари кўрсатилган қарор ёзма равишда аризачиларга юбори Диний ташкилотни рўйхатга олишни рад этилганлиги ёхуд адлия органлари томонидан ушбу Қ онун талаблари бузилганлиги устидан судга шикоят қилиш мумкин 13- модда . Диний ташкилотнинг фаолиятини тугат и ш . Диний ташкилотнинг фаолияти у ўзини ўзи тарқатиб юборганда ёки ушбу Қонуннинг, шунингдек Ўзбекистон Республикаси бошқа қонун ҳужжатларининг қо и далари бузилган та қ дирда тугатилиши мумкин.Диний гашкилот фаолиятини тугатиш тўғрисидаги қарор уни рўйхатга олган орган томонидан қабул қилинади. Ушбу қарор устидан судга шикоят қ илиниши мумкин. www.arxiv.uz 14-модда. Диний урф-одатлар ва маросимлар . Диний ташкилотлар ибодат қилиш ёки диний расм-русумлар ўтказиш учун қулай жойлар ташкил этиш ва уларни са қ лаб туриш, шунингдек зиёратго ҳ ларни са қ лаб туриш ҳуқуқ и га эгадир.Ибодат, диний расм-русумлар ва маросимлар диний ташкилотлар жойлашган манзилдаги ибодатхоналарда ва уларга те г и ш ли ҳ удудларда, зиёратгохларда, қабристонларда, зарур ҳ олларда фуқароларнинг ихтиёрига биноан уларнинг уйларида ў т казилади. Диний маросим ва ибодат биноларидан ташқарида ўтказила ди ган оммавий ибодатлар, диний расм-русумлар ва маросимлар Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ама л га оширилади. Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг (диний ташкилотларнинг хизматидагилар бундан муста с но) жамоат жойларида ибодат либосларида юри 15- модда . Диний ташкилотларнинг мулки . Диний ташкилотларнинг ўз мабла ғ лари ҳ исобидан сотиб олинган ёки яратилган, фуқаролар, жамоат бирлашмалари э ҳ сон қ ил ган (васият қилиб қ олд ир ган) ёхуд давлат томонидан берилган, шунингдек, чет э л да жойлашган ва қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқ а асосларда олинган, ўз фаоли я тларини таъминлаш учун зарур бўлган бинолар, иморатлар, ибодат қилиш анжомлари, ишлаб чи қ ариш, ижтимо и й ва хайрия иншоотлари, пул мабла ғл ари ва бош қ а мол-мулклар уларнинг мулки бўлиши мумкин. Диний ташкилотларнинг мулкий ҳуқуқлари қонун билан муҳофаза килинади. 16 -модда. Давлат мулки бўлган мол-мулкдан фойдаланиш . Диний ташкилотлар ўз э ҳ тиёжлари учун д авлат органлари томонидан шартнома асосида бериладиган бинолар ва мол- мулкдан фойдаланишга ҳақ л Диний ташкилотлар учун ер ажратиш ҳамда ибодат бинолари қуриш тегишли равишда Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг рухсати билан белгиланган тартибда амалга оширилади. 17-модда. Ишлаб чиқариш ва хўжалик фаолияти . Диний ташкилотларнинг марказий бошқарув органлари уставдаги мақсадларидан келиб чиқиб, Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатларига мувофиқ, ноширлик, ишлаб чиқариш, таъмирлаш-қурилиш, қишлоқ хўжалик корхоналари ва бошқа корхоналарни, шунингдек, хайрия муассасаларини (етимхоналар, касалхоналар) таъсис этишга ҳақлидир www.arxiv.uz 18-модда. Фаолиятини тугатган диний ташкилотларнинг мол-мулкини тасарруф этиш . Диний ташкилотларнинг фаолияти тугатилгандан кейин уларга фойдаланиб туриш учун берилган мол - мулк ўз эгаларига қа й тарилади. Диний ташкилотларнинг фаолияги тугатилган та қ дирда, уларга қ арашли мол - мулкка эгалик қилиш уларнинг устави ва қонун ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади. Кр едиторларнинг талабларини қо н дириш учун ундириш қаратилиши мумкин бўлмаган ибодатга оид мол-мулк рўйхати диний ташкилотларнинг та қ димномасига биноан Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади. Ҳуқуқий ворислари бўлмаган мол-мулк давлат мулки ҳ исобига ў тади. www.arxiv.uz 19- модда . Диний адабиёт ва диний ма қ садларга мўлжалланган буюмлар . Диний ташкилотларнинг марказий бошқарув органлари дини й мақсадларга мўлжалланган буюмлар, диний а дабиётлар ва диний мазму нд аги бошқа ахборот м а териаллар ин и Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ишлаб чиқаришга, экспорт ва импорт қилишга ҳ амда тарқатишга ҳ ақли дир. Чет элда нашр этилган диний адабиётларни олиб келиш ва тар қ атиш, уларнинг мазмуни қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда экспертизадан ўтказилганидан кейин амалга оширилади. Диний ташкилотларнинг марказий бошқарув органлари тегишли лицензия олгандан сўнг диний ибодат буюмларини ишлаб чиқариш ва тарқатиш ҳуқуқига фақат улар эга бўладилар. Диний экстремизм, сепаратизм ва а қи дапарастлик ғ оялари билан йў ғ рилган матбаа н 20-модда. Диний ташкилотларнинг хайрия фаолияти . Диний ташкилотлар хайрия ва меҳр-мурувват фаолиятини амалга оширишга ҳа қ лидир. 21-модда. Диний ташкилотларда меҳнатга оид ҳуқуқий муносабатлар . Диний ташкилотларда меҳнат шартномалари (контрактлари) бўйича ишлаётган фуқароларга Ўзбекистон Республикасининг меҳнат тўғрисидаги қонун ҳужжатлари татбиқ этилади . 22-модда. Диний ташкилотларнипг халқаро алоқалари . Диний ташкилотлар муқаддас жойларни зиёрат қилиш ёки бошқа диний тадбирларда иштирок этиш мақсадида қонун ҳужжатаарига мувофиқ халқаро алоқалар ўрнатиш ва олиб боришга ҳақлидир. 23-модда. Виждон эркинлиги ва диний ташкилотлар тўғрисидагиқонун ҳужжатларини бузганлик учун жавобгарлик . Виждон эркинлиги ва диний ташкилотлар тўғрисидаги қонун ҳужжатларини бузишда айбдор бўлган мансабдор 3. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳ укумат қарорларини янги таҳрирдаги «Виждон эркинлиги ва диний ташкилотлар тўғрисида» ги Қонунга мувофиқлаштирсин, вазирликлар ҳамда идоралар ў зл apининr мазкур Қ онунга зид бўлган норматив ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин. 4. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги уч ой муддат ичида янги таҳрирдаги «Виждон эркинлиги ва диний ташкилотлар тўғрисида» ги Қонунга мувофиқ диний ташкилотлар қайта рўйхатдан ўтишини таъминласин. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Раиси Э. ХАЛИЛОВ. Тошкент шаҳри,1998 йил 1 май. «Халқ сўзи» газетаси 1998 йил, 18 май. Тошкент: Адолат, 1998. 31 б. www.arxiv.uz