Parrandalarni asrash va oziqlantirish - История - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	41.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	История

Parrandalarni asrash va oziqlantirish

Купить

Mavzu: PARRANDALARNI ASRASH VA OZIQLANTIRISH
Reja:
1. Parranda kasalliklari fanining predmeti va moxiyati.
2. Parranda kasalliklari fanining mazmuni va asosiy vazifalari.
3. Parranda kasalliklari fanining boshka fanlar bilan bo g’ likligi

Parrandalar odatda katakli qafaslarda va 10-20 sm qalinlikdagi to’shamali
(yog’och qipiq) yerda me’yoriy mikroiqlim sharoitida asralishi talab etiladi.
Buning uchun bino ta’mirlanishi, oqlanishi, dezinfeksiya o’tkazilib, isitish,
shamollatish va yetarli yoritish imkoniyati bo’lishi lozim.
Jo’jalarni asrashda dastlabki 5 kunda - xona harorati +32... +36 ° S bo’lishi, 10
kundan keyin esa, + 26 , + 28°S va so’nggi har haftada +2°S dan pasaytirilib, +18 …
+20°S da saqlanishi lozim. Harorat me’yoridan pasayganda jo’jalar kam
harakat bo’lib, bosilib nobud bo’lishi kuzatiladi. Haroratni nazorat qilish uchun
termometrlar yerdan 20 sm balandlikda osib qo’yiladi.
Tovuqlar uchun esa, xonadagi o’rtacha harorat +16° +18°+20°S atrofida
bo’lishi zarur. Haroratning pasayishi yoki ko’tarilib ketishi tovuqlar
mahsuldorligining kamayishiga sabab bo’ladi.
Parrandaxonaning nisbiy namligi 60-70% atrofida bo’lib, yoritish rejimiga
ham rioya qilinishi zarur. Xonalar jo’jalarning dastlabki 2 kunlik yoshida -
24 soat, so’ngra 16-12 soat davomida yoritiladi. Tuxumdor tovuqlarning
xonasi esa o’rtacha 14-16 soat yoritiladi.
Jo’ja va tovuqlarni me’yoriy rasionlar asosida muvofiqlashtirilgan oziqalar
bilan boqish muhim o’rin tutadi. Chunki, parranda organizmi oziqa
moddalarining yetishmovchiligiga juda sezgir bo’lib, ular organizmida biror oziqa
yoki vitaminning yetishmovchiligida mo’ljaldagi mahsuldorlikka erishib
bo’lmaydi.
Shuning uchun parrandalarni to’la qiymatli omixta yemlar bilan oziqlantirish
maqsadga muvofiqdir. Oziqa tarkibi - makkajo’xori doni, bug’doy (yorma
holatda), soya shroti, kepak, baliq uni, go’sht- suyak uni, beda uni, o’simlik
yog’i, osh tuzi, mineral qo’shimchalar va boshqalardan iborat bo’lib,
mutaxassis maslahati bilan parrandaning mahsuldorligiga moslab
muvofiqlashtirilgan rasion tuzilishi zarur. Bir kunda jo’jalar 6-3 marta , tovuqlar
3-2 marta oziqlantiriladi, Jo’jalarga bir kunda 5- 10 g, tovuqlarga - 110-140
grammgacha omixta oziqa beriladi.

Oziqalardagi to’yimli va biologik faol moddalar parrandalar organizmiga
energiya manbai va qurilish materiallari sifatida hamda moddalar almashinuvi
jarayonlarining me’yorida kechishi uchun zarur bo’lib, parrandalarning yuqumsiz
kasalliklari ko’pincha oziqlantirish va saqlash qoidalarining buzilishi oqibatida
kelib chiqadi.
Parrandalar organizmi ehtiyojlarini to’liq qondirish uchun oziqalar tarkibida
quyidagi oziqaviy va biologik faol moddalar bo’lishi zarur:
1. Organik moddalar.
1.1. Tarkibida azot saqlovchi moddalar;
1.1.1. Oqsillar, aminokislotalar;
1.2. Tarkibida azot saqlamaydigan moddalar;
1.2.1. Yog’lar (gliseridlar, yog’ kislotalari, mum, sterinlar va boshqalar);
1.2.2. Xom kletchatka (lignin, sellyuloza, pentozalar);
1.2.3. Azotsiz ekstraktiv moddalar (organik kislotalar, qand, kraxmal va
boshqalar);
1.2.4. Biologik faol moddalar (vitaminlar, garmonlar, fermentlar va boshqalar);
Rasion tarkibidagi oqsillar murakkab tuzilishga ega bo’lgan organik moddalar
bo’lib, o’sish, rivojlanish, ko’payish, himoyalanish va mahsulot berishda asosiy
ahamiyatga ega. Shu sababli parrandalar rasionida oqsillarning yetarli darajada
bo’lishi zaruriy omillardan biri hisoblanadi. Aminokislotalar oqsillarning asosiy
strukturaviy elementlarini tashkil etadi. Shuning uchun ham, rasionlar tarkibidagi
oqsillarning to’la qiymatliligi ularning aminokislotalar tarkibiga ko’ra baholanadi.
Bugungi kunda 100 dan ortiq aminokislotalar aniqlangan bo’lib, ulardan 20 tasi
oqsillar sintezida qatnashadi. Aminokislotalardan lizin, metionin, triptofan, arginin,
gistidin, leysin, izoleysin, fenilalanin, trionin, valin va glisin tovuqlar organizmi
uchun juda zarur hisoblanadi.
Aminokislotalarning yetishmasligi tovuqlarda ishtahaning pasayishi,
jo’jalarning o’sish va rivojlanishdan qolishi, tuxumdor tovuqlarda esa tuxum
berishning kamayishiga sabab bo’ladi. Shuning uchun ham, tovuqlarni

oziqlantirishda metionin, lizin, triptofan, arginin kabi aminokislotalarning yetarli
darajada bo’lishi asosiy ahamiyatga ega.
Tuxum beradigan tovuqlar uchun omixta yemlarda aminokislotalardan
metionin 0,30%, lizin - 0,70, triptofan - 0,16 hamda arginin 0,85% bo’lishi kerak.
Tovuqlar organizmining energiyaga bo’lgan ehtiyoji asosan uglevodlar va
yog’lar hisobidan ta’minlanadi. Tovuqlar rasionining 65-80 foyizi donli
oziqalardan iborat bo’lib, tarkibini kraxmal va kletchatka tashkil etadi.
Kraxmal - donlarni un qismining asosini tashkil etib, ularning 70-84 foizi
kraxmaldan iborat bo’ladi.
Kletchatka - asosan donlarning po’stloq qismini tashkil etib, Kletchatka
oziqalarga kerakli hajm beradi va ichaklar faoliyati hamda shira ajralishini
yaxshilaydi. Lekin, kletchatkaning hazm bo’lishi qiyin bo’lganligi uchun uning
oziqalar tarkibidagi miqdori me’yoridan ko’p bo’lmasligi kerak.
Yog’lar - parrandalarni oziqlantirishda yog’larning ahamiyati katta, chunki
yog’larning energetik qimmati o’ta yuqoridir. Oziqaviy yog’larning 1
kilogrammida 8500-8700 kkal almashinuv energiyasi bo’lib, uglevodlar
energiyasidan 2-3 marta ko’pdir. O’simlik yog’lari hayvonot olami yog’lari bilan
1:1 nisbatda aralashtirilgan holda rasionga jo’jalar uchun 2-3%, katta yoshdagi
tovuqlar uchun 3-5% gacha qo’shiladi. Yog’larning rasionda me’yordan ko’p
bo’lishi tovuqlarning semirib ketishi va yog’ bosishiga sabab bo’lishi mumkin.
Parrandalarni oziqlantirishda rasionning mineral qismi (makro- va
mikroelementlar) asosiy ahamiyatga ega. Ularning mineral moddalarga bo’lgan
ehtiyojlarini oziqalar tarkibidagi makroelementlar (kalsiy, fosfor, natriy) va
mikroelementlar (marganes, rux, mis, temir, kobalt) to’liq qondira olmaydi.
Shuning uchun ham ular tovuqlarga qo’shimcha ravishda berilishi zarur.
Kalsiy - suyak to’qimasining asosiy qismini tashkil etadi. Organizm
tarkibidagi 99% kalsiy suyaklarda to’plangan bo’lsa, faqatgina 1% kalsiy boshqa
to’qimalarda uchraydi. Oziqalardagi kalsiyning yetishmaydigan qismi tovuqlarga
bo’r, chig’anoq, suyak uni, tuxum po’chog’i kabilarni qo’shimcha ravishda berish
bilan qoplanadi.

Rasionda kalsiy yetishmasligi yosh jo’jalarning o’sishdan qolishi, ona
tovuqlarda tuxum berishning kamayishi, tuxum po’chog’ining yupqalanishiga
sabab bo’ladi.
Rasion tarkibida kalsiy elementining ortiqcha bo’lishi ham salbiy oqibatlarga
olib keladi. Ya’ni yog’larning hazmlanishi yomonlashadi, fosfor va
mikroelementlarning (marganes, temir, yod) almashinuvi buziladi.
Fosfor - parrandalar organizmida moddalar va energiya almashinuvi
javrayonlarining me’yorida kechishida asosiy ahamiyatga ega. Organizmda uning
80 foyizi suyaklarda, 20 foyizi esa to’qimalar va biologik suyuqliklar tarkibida
bo’ladi. Fosforning yetishmasligi kalsiy yetishmovchiligiga nisbatan kam
uchraydigan holatdir. Chunki fosfor donlar, kunjara, kepak va hayvonot olamidan
olingan oziqalar tarkibida yetarlicha darajada bo’ladi.
Rasion tarkibida fosforning ortiqcha darajada bo’lishi, kalsiyning so’rilishiga
to’sqinlik qiladi va uning yetishmovchiligini kuchaytiradi.
Natriy - donli oziqalar tarkibida juda kam miqdorda bo’lib, parrandalarning
natriyga bo’lgan ehtiyojlari hayvonot olamidan olinadigan oziqalar (go’sht-suyak
uni, baliq uni) va osh tuzi hisobiga qondiriladi. Rasionda natriyning yetishmasligi
oqibatida parrandalarning ishtahasi pasayadi, yosh jo’jalar o’sishdan qoladi, katta
yoshdagi tovuqlarning o’limi ko’payadi, bir-birini cho’qiydi (kannibalizm), tuxum
berishi kamayadi.
Natriyning ortiqcha bo’lishi esa tovuqlarning zaharlanishiga sabab bo’ladi.
Shuning uchun ham osh tuzi rasionga 0,2-0,4% gacha qo’shilishi mumkin.
Tovuqlarda osh tuzidan zaharlanish qonli ich ketishi, chanqoqning kuchayishi,
tuxumning po’choqsiz bo’lishi kabi belgilar bilan kechadi.
Mikroelementlar - (marganes, rux, mis, temir, kobalt, yod) parrandalar
organizmida moddalar va energiya almashinuvida katta ahamiyatga ega bo’lib,
rasionga ularning tuzlari qo’shiladi. Mikroelementlarning yetishmasligi oqibatida
yosh jo’jalar yomon o’sadi, suyaklar qiyshayib qoladi, oqsash kuzatiladi. Ona
tovuqlarda par va patlar sinuvchan, dag’al bo’lib qoladi, tushib ketadi, tuxumning
sifati va miqdori kamayadi.

Parrandalarni to’la qimmatli oziqlantirish ularni biologik faol moddalar
(aminokislotalar, vitaminlar va fermentlar) bilan ta’minlanishiga ko’p jihatdan
bog’liq.
Biologik faol moddalar parrandalar organizmining tashqi muhit ta’sirotlariga
chidamliligini oshiradi, oziqalardan rasional foydalanish va mahsuldorlikni
oshirish imkonini beradi.
Vitaminlar ning yetishmovchiligi moddalar almashinuvida chuqur o’zgarishlar
kuzatilishi, o’sishdan qolish, mahsuldorlikning pasayishi hamda parrandalar
orasida ko’plab o’limga sabab bo’ladi. Parrandalarning kasalliklarga nisbatan
chidamliligi pasayadi.
Parrandalarning yoshi va fiziologik holatiga qarab, ularning vitaminlarga
bo’lgan ehtiyoji turlicha bo’ladi. Masalan, tuxum beradigan tovuqlar uchun 1 tonna
oziqada A vitamini 10 mln XB, D
3 - 2 mln XB, Ye - 10 g, V
1 - 2 g, V
2 - 5 g, V
3 - 20
g, V
4 (xolin-xlorid) -500 g, V
12 - 0,025 g, C - 50 g bo’lishi me’yorlashtirilgan.
Tovuqlarni oziqlantirish ularni saqlash sharoitiga qarab turlicha bo’ladi,
ayniqsa kataklarda saqlanganda oziqa rasionlarining to’yimli moddalar, minerallar
va vitaminlar bo’yicha to’la qimmatli bo’lishini ta’minlash lozim.
Tovuqlar uchun rasionlar tarkibi donli oziqalar yormasi, soya shroti, paxta
shroti, masxar shroti, o’t uni (vitamin uni), oziqabop yog’lar (o’simlik moylari va
hayvonlar yog’i), oziqabop achitqilar, mineral moddalar (bo’r, saprofel, suyak uni,
go’sht - suyak uni, qon uni, baliq uni) va vitaminlardan iborat bo’ladi.
Makkajuxori doni - parrandalar uchun to’yimli oziqa hisoblanib, tarkibida 4 -
6% yog’lar, 8 - 10% protein, aminokislotalar, sariq makkajuxori donida 10 - 20
mkg/kg karotin bo’ladi. Shuning uchun rasionning 30 - 40 foizini makkajuxori
doni tashkil etishi lozim.
Bug’doy doni - kaloriyasi bo’yicha makka donidan yuqori va ko’p miqdorda
(12 - 13,7%) protein saqlaydi. Parrandalarning yoshi va fiziologik holatini hisobga
olgan holda omixta yemlarga 15 - 25% gacha qo’shilishi mumkin.
Arpa doni - donlar ichida tarkibida ko’p miqdorda aminokislotalar saqlashi
bilan ajralib turadi. Lekin, po’stlog’ining borligi uning energetik qimmatini

pasaytiradi. Arpani po’stlog’idan tozalab ishlatish uning hazmlanishini
yaxshilaydi. Arpadan rasionga maydalangan holda 10 - 30% gacha aralashtirish
mumkin. Yuqorida keltirilgan donlardan tashqari suli, javdar donlari ham tovuqlar
rasioniga 6 - 15% gacha qo’shilishi mumkin.
Sanoat chiqindilari - (kunjara va shrotlar) donlardan yog’ olish jarayonida
hosil bo’ladigan mahsulotlar bo’lib, tovuqlar uchun to’yimli oziqalar hisoblanadi.
Shrotlar - yog’-moy ekstraksiyalash zavodlarida donlardagi moylarni benzin,
dixloretan kabi erituvchilar yordamida olishdan hosil bo’ladigan chiqindilar bo’lib,
tarkibida 7% gacha yog’lar, 37 - 40% gacha protein bo’ladi.
Kungaboqar kunjarasi va shrotidan yosh parrandalar rasioniga 5 - 7%, katta
yoshdagi tovuqlar rasioniga 15 - 17% gacha qo’shilishi mumkin.
Soya shrotidan 12 - 20% gacha qo’shilib, boshqa kunjara va shrotlarga
nisbatan to’yimligining yuqoriligi va tarkibida lizin, arginin aminokislotalarining
ko’pligi bilan ajralib turadi.
Paxta shroti tarkibida 43% protein saqlaydi, lekin sistin, metionin
aminokislotalarining kamligi bilan tavsiflanadi. Paxta shroti tarkibida gossipol
zaharli moddasi bo’lib, uning miqdori 0,02% dan oshmasligi kerak. Paxta
shrotidan parrandalar rasioniga 4% gacha qo’shish mumkin, uning tarkibidagi
gossipol qizdirish yo’li bilan zararsizlantiriladi.
Hayvonot olamidan olinadigan oziqalar: go’sht - suyak uni, yog’sizlantirilib
quritilgan sut, baliq uni, baliq qiymasi (farsh) parrandalar uchun protein,
aminokislotalar va mineral moddalarga boy bo’lgan to’la qimmatli oziqalar
hisoblanadi.
Baliq uni tarkibida 52 - 59 foizgacha protein va shuningdek, lizin, metionin,
A, V
2 , V
3 , V
12 vitaminlari, xolin, kalsiy, fosfor, yod kabi moddalar bo’lib, uzoq
muddat saqlanganda oksidlanishi natijasida buzilishi va oziqaviy qimmati
pasayishi mumkin. Baliq unidan parrandalar rasioniga 3 - 7% gacha qo’shish
tavsiya etiladi.
Go’sht - suyak uni – hayvonlarning go’shti, ichki a’zolari va o’lgan mollar
gavdasini qayta ishlash yo’li bilan olinib, tarkibida 30 - 50% protein, 11 - 18%

yog’lar, 25 - 40% mineral moddalar bo’ladi. Rasionga 3 - 7% hisobida qo’shilishi
mumkin.
Go’sht uni - go’sht va ichki a’zolarning iste’molga yaroqsiz qismidan
tayyorlanib, tarkibida 64 - 74% gacha protein bo’ladi va rasionga 3 - 7% gacha
qo’shiladi.
Parlardan tayyorlangan un - par va patlarni maxsus qozonlarda gidrolizlash
yo’li bilan olinib, tarkibida oltingugurt saqlovchi aminokislotalar ko’p bo’ladi.
Go’sht - par uni - o’lgan tovuqlarni butunlay maydalash yo’li bilan
tayyorlanib, 63% gacha protein saqlaydi. Rasionga 3 - 7% gacha qo’shiladi.
Yog’i olingan quritilgan sut - tarkibida 2 - 3% oqsil, 0,5 -1,5% yog’lar, 7 -
8% kul moddasi bo’ladi. Rasionga 2 - 3% gacha qo’shiladi.
Hayvonot olamidan olingan yog’lar - juda energiyaga boy oziqa hisoblanib,
ochiq havo ta’sirida tez buzilishidan hosil bo’lgan perikislar vitaminlarning
parchalanishiga sabab bo’ladi. Shuning uchun hayvonot olamidan olingan yog’lar
ishlatilganda vitaminlarni buzilishdan saqlovchi moddalar, ya’ni antioksidantlarni
(santoxin, diludin) qo’llash ehtiyoji tug’iladi. Yog’lar rasionga 2 - 3% hisobida
qo’shilishi mumkin.
Shirali va vitaminli oziqalar sifatida ko’k o’tlar, ko’k beda, sabzi, kartoshka,
qand lavlagi, qovoq, karam kabilar tovuqlar rasioniga qo’shimcha ravishda
berilishi mumkin.
Vitaminli o’t uni - tovuqlar rasioniga qo’shilishi shart bo’lgan
komponentlardan biri hisoblanadi. Chunki, o’t unlari tarkibidagi karotindan
parrandalarning ichaklarida retinol sintezlanadi. O’t unlaridan yosh jo’jalarning
rasioniga 3 - 5%, katta yoshdagi tovuqlar uchun 5 - 10% hisobida qo’shilishi
shartdir.
1-16 haftalik jo’jalar rasioni
№ Oziqa turi Jo’jalar yoshi
1
haftagacha,
% 2 hafta,
% 3-8
hafta,
% 9-16
hafta, %

1 makkajo’xori doni 30 29 25 27
2 Bug’doy 30 25 20 14
3 soya kunjarasi 30 23 13,5 4
4 quruq sut 10 4
5 baliq uni 6 4 2,8
6 «izvestnyak» 1,6 2 2
7 suyak uni 1 1,5 1,5
8 Kepak 8,9 32 46,7
9 maydalangan tosh 0,5 0,5 0,5
10 premikslar 1 tonnaga
(kg) 2 2 2
11 o’simlik yog’i 1 1,5 1,5
TUXUM BERADIGAN TOVUQLAR RASIONI ( 1 BOSHGA 110-130 G.)
Oziqa turi 10 kg omuxta
yemga, kg 100 kg omuxta
yemga, kg 1000 kg
omuxta yem,
kg
Makkajo’xori doni 3,1 31 310
Kepak 1,0 10,7 107
Bug’doy 2,0 20,0 200
Soya kunjara 1,7 17 170
Baliq uni 0,3 3 30
Go’sht-suyak uni 0,30 3,3 33
Beda uni 0,3 3 30
Yog’ 0,4 4 40
Primeks 0,03 0,25 2,5

Kalsiy fosfat 0,10 1,5 15
Chig’anoq 0,45 6 60
Tuz 0,02 0,2-0,5 2,0
Jami 10,0 100,0 1000,0

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
Asosiy adabiyotlar
1. Salimov X.S., Qambarov A. “Epizootologiya” darslik Toshkent-2016y.
2. Norboyev Q.N. boshq. “Ichki yuqumsiz kasalliklar”, darslik. 2007 y.
3. Bakulin V.A. “Bolezni ptis”, darslik, Sankt-Peterburg. VNIVIP 2006g.
4. Bessarobov i dr. “Bolezni ptis”, uchebnoye posobiye dlya VUZ ov. Moskva,
izdatelstvo “Lan” 2007 g.
Xorijiy adabiyotlar
1. David E. Swayne, John R. Glisson, Larry R. McDougald, Lisa K. Nolan,
David L. Suarez, Venugopal L. Nair, «Diseases of Poultry», Wiley-
Blackwell; 13 edition, USA, 2013.
Qo’shimcha adabiyotlar
1. Ermatov Yu.A., Davlatov.R.B va boshq. “Parrandachilik fermer, dehqon va
yordamchi xo’jaliklarida tuxum va parrandalar go’shti ishlab chiqarishni
takomillashtirish”, qo’llanma Samarqand-2016 y.
2. Davlatov R.B., Eshbo’riyev B.M. “Parrandalarni asrash, oziqlantirish va
ularning kasalliklarini oldini olish hamda davolash bo’yicha” tavsiyalar,
Toshkent 2016 y.
3. Salimov X. va boshq. “Tovuq eymeriozi va enterobakteriozlarini oldini
olish, davolash hamda ularga qarshi kurashishning kompleks chora-tadbirlari
bo’yicha” tavsiyalar, “Optima print” nashriyoti. Toshkent-2014 y.
Internet sayt lari :
1. www. Ziyo.net.uz.

Parrandalarni asrash va oziqlantirish

Купить

Похожие документы
O‘rta asrlarda Yevropa mamlakatlarida o‘lchov birliklari
O‘rta asrlarda suv to‘g‘onlari
O‘zbek xalqi etnogenez va etnik tarixi
O‘smirlik davridagi psixik rivojlanishning umumiy tavsifi
Old Osiyo davlatlari qadimgi davrda