Potensial energiya 7-sinf - Физика - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	1.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Февраль 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Физика

Potensial energiya 7-sinf

Купить

7-sinf fizika darsligi asosida 41-mavzu: Potensial energiya

Ba’zan jismlar ishni bir zumda bajarmasdan, uzoq vaqt davomida bajarishi mumkin. Ular ish bajarish qobiliyatlarini uzoq vaqt saqlay oladi. Masalan, osma soatlarning maxsus toshlarini tepaga ko‘tarib, biz ish bajaramiz (131-rasm).

Natijada soat mexanizmi toshlar pastga tushishiga qadar ish bajarish qobiliyatiga ega bo‘ladi. Og‘irlik kuchi ta’sirida asta-sekin pastga tushayotgan toshlar soat mayatnik, g‘ildirak va millarini aylantiradi. Toshlar pastga tushgan sari ularning ish bajarish qobiliyati kamayib boradi.

Pastga tushgan toshlarni ko‘tarib, ularning ish bajara olish qobiliyatini yana tiklash mumkin. Toshlarni ko‘targanimizda ularning ish bajarish qobiliyati ortadi, pastga tushgan sari kamayib boradi va polga yoki yerga yetib kelganida butunlay tugaydi.

Faqat ko‘tarish bilangina emas, balki prujinani siqish yoki burash yordamida ham ish bajara olish qobiliyatini hosil qilish mumkin. Burama soat va o‘yinchoqlar shu usulda ishlaydi. Shuningdek, jismni ma’lum tezlikda harakatlantirsak, unda ish bajara olish zaxirasini paydo qilamiz.

Masalan, bolta bilan o‘tin yorganda, ish bajariladi. Buning uchun boltaga katta tezlik berishimiz kerak. Ko‘rilgan barcha misollarda jism vaziyati o‘zgartirilib, ish bajarilmoqda (yukni tushirib, siqilgan prujinani cho‘zib, tezlikdagi jism harakatini to‘xtatib).

Bu o‘zgartirishlar sodir bo‘lmaguncha jism o‘zining ish bajarish qobiliyatini saqlab turadi. Jismning o‘z vaziyatini o‘zgartirishi natijasida bajara olishi mumkin bo‘lgan ishi energiya deb ataladi. « Energiy a» so‘zi yunonchada «faollik» degan ma’noni bildiradi.

Energiyaning o‘zgarishi shu o‘zgarishlarni sodir qilish uchun sarflanadigan ish bilan o‘lchanadi. Shuning uchun energiyani ish kabi birliklarda o‘lchash lozim. Uning asosiy birligi – joul (J). Mexanik energiya kinetik va potensial energiyaga bo‘linadi.

Faraz qilaylik, m massali jism h balandlikdan erkin tushmoqda (132-rasm). Bunda jism faqat Yerning tortish kuchi, ya’ni F og‘ = mg og‘irlik kuchi ta’sirida harakat qiladi.

Jism h balandlikdan yerga tushguncha og‘irlik kuchi bajaradigan ish quyidagicha ifodalanadi:

Bajarilishi mumkin bo‘lgan bu ish shu jismning potensial energiyasiga teng. Demak, h balandlikda turgan m massali jismning bajarishi mumkin bo‘lgan ishi, ya’ni potensial energiyasi quyidagicha ifodalanadi:

(2) formulada ifodalangan potensial energiya o‘zaro ta’sir etuvchi ikki jism – sharcha va Yerning bir-biriga nisbatan vaziyatiga bog‘liq. O‘zaro ta’sir qiluvchi jismlarning yoki jism qismlarining bir-biriga nisbatan vaziyatiga bog‘liq bo‘lgan energiya potensial energiya deb ataladi.

Endi h 1 balandlikda turgan m massali jismning vaziyati h 2 ga o‘zgarishida bajarilgan ishni topaylik (133-rasm). Jismning bosib o‘tgan yo‘li h = h 1 – h 2 ekanligidan bajarilgan ishni quyidagicha ifodalash mumkin:

mgh 1 = E p1 – jismning h 1 balandlikdagi potensial energiyasi, mgh 2 = E p2 – jismning h 2 balandlikdagi potensial energiyasi ekanligidan: Bunda «−» ishora jismning vaziyati h 1 balandlikdan h 2 balandlikka o‘zgarganda jismning potensial energiyasi kamayishini ko‘rsatadi. Demak,

Jism potensial energiyasining o‘zgarishi bajarilgan ishga teng. Jism yuqoridan pastga tushishida E p2 < E p1 bo‘lgani uchun A > 0 bo‘ladi. Bunda og‘irlik kuchi musbat ish bajaradi. Jismni yuqoriga ko‘tarishda esa E p2 > E p1 bo‘lgani uchun A < 0 bo‘ladi. Bunda og‘irlik kuchini yengish uchun manfiy ish bajariladi.

Купить