Информация о документе

Цена 9000UZS
Размер 81.4KB
Покупки 0
Дата загрузки 29 Сентябрь 2019
Расширение doc
Раздел Дипломные работы
Предмет Идея национальной независимости

Продавец

Bohodir Jalolov

Prezident Islom Karimov asarlari – barkamol avlod tarbiyasining nazariy asosi sifatida (Boshlang`ich sinf o`qituvchilarini tayyorlash tizimi misolida.)

Купить
« Prezident Islom Karimov asarlari – barkamol avlod tarbiyasining nazariy asosi sifatida» (Boshlang`ich sinf o`qituvchilarini tayyorlash tizimi misolida . ) M U N D A R I J A KIRISH .................................................................................................................. .3 I BOB. O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI PREZIDENTI ISLOM KARIMOV ASARLARI ORQALI BARKAMOL AVLODNI TARBIYALASHNING PEDAGOGIK ASOSLARI. 1.1. Prezidentimiz I.Karimovning asarlarida – barkamol avlodni tarbiyalash muammolari. ...........................................................................................................11 1.2. I.A.Karimov asarlarini o`rganishning hozirgi holati....................................20 1-bob yuzasidan xulosalar.................................................................................28 II – BOB. I.A.KARIMOV ASARLARIDA MA`NAVIY-AXLOQIY TARBIYA MUAMMOLARI VA BO`LAJAK BOSHLANG`ICH SINF O`QITUVCHILARINI TAYYORLASHDA U Mаzuning dоlzаrbligi. Har qanday jamiyatda hamisha ta`lim-tarbiyaga ehtiyoj seziladi. Zero, ta`lim-tarbiyasiz barkamol insonni shakllantirib bo`lmaydi. Barkamol insonlarsiz esa, jamiyat ham taraqqiy etmaydi. Barkamol insonlarni shakllantirishda davlatimiz rahbari I.A.Karimov asarlaridan foydalanishning o`rni beqiyosdir. Respublikamiz mustaqillikni qo`lga kiritgandan so`ng o`tgan davrda mamlakatimiz kelajagi bulgan yosh avlodni tarbiyalab yetishtirish eng dolzarb muammolardan biri bo`lib kelmoqda. Mamlakatimizda Kadrlar tayyorlash milliy dasturining qabul qilinganligi tom ma`noda jamiyatimizni to`liq pedagoglashtirish muammosini keltirib chiqardi. Bugungi kunda har bir fuqaro tarbiyashunoslik asoslari bilan tanish bo`lishi, yosh avlodni komil inson qilib yetkazishning vazifalari, mazmuni, m Darhaqiqat o`sib kelayotgan yosh avlod va ularning kelajakdagi kamolotiga qarab Respublikamiz kelajagini tasavvur qilsa bo`ladi. Kelajak – yoshlarniki, shu sababli ham Prezidentimiz yoshlarning ta`lim – tarbiya olishlariga katta e`tibor bermoqdalar. Ularning ta`lim olishlari uchun sharoitlarni yaratib berish uchun barcha imkoniyatlarni ishga solmoqdalar. «Ta`lim va uni isloh etishga sarflangan mablag` zoye ketmaydi, aksincha jamiyatimizni muvaffaqiyatli va izchil isloh etish uchun qudratli, ta`sirchan omil bo`ladi». « . . . kelajak avlod haqida qayg`urish, sog`lom, barkamol naslni tarbiyalab yetishtirishga intilish bizning milliy xususiyatimizdir», - degan edi Respublikamiz Prezidenti Islom Karimov O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi IX sessiyasida so`zlagan nutqida. 1 Respublikamiz Kons doimiy va uzoq istiqbolga mo`ljallangan ustuvor vazifasiga aylanishi va hamisha e`tiborimiz markazida turishi lozim . O`zbekiston Respublikamizdagi mustaqil huquqiy, demokratik davlat, erkin fuqarolik jamiyati qurish yo`lidagi ulkan ishlar inson mohiyatini yangidan kashf qilishga, uni o`zligini anglashda imkoniyatlarni ro`yobga chiqarishga va ma`naviy intellektual, aqliy-amaliy rivojlanishi uchun yangi shart-sharoitlar yaratib beradi. Bu o`z navbatida insoniyat yaratgan ma`naviy-ilmiy boyliklarga, insonning o`ziga yangicha munosabat, yondashuvni yuzaga keltirdi. Buni Prezidentimiz o`zlarining "Yuksak ma`naviyat yengilmas kuch" nomli asarlarida : “ Bugungi kunda bizning qilayotgan barcha ishlarimiz farzandlarimizning baxtu saodati, ularning yorug` kelajagi uchun amalga oshirilmoqda. ko`tarilishi, mavjud ijtimoiy- tarixiy tajribani egallashi, jamiyatda o`z o`rnini belgilab olishi, tarixiy jarayonning faol ishtirokchisiga aylanishi, ya`ni tarbiya olishi kerak. Bu jarayonda katta avlod o`zining yashash, kurash va mehnat tajribasini, bilim va malakalarini kichik avlodlarga bera boshlaydi, yani yangi tug`ilgan odam bolasining rivojlanishi, shakllanishi va voyaga yetishi jarayoniga rahbarlik qilingan, boshqarilgan. Bu tarbiya deb atalmish ijtimoiy hodisa orqali amalga oshirilgan. Jamiyat rivojlangani sari yetuk, barkamol shaxslarni yetishtirish ehtiyoji ham ortib borgan hamda o`zgarib, yangilanib, jamiyatga xizmat qilgan. Insoniyat jamiyatning turli bosqichlarida ta`lim-tarbiya muassasalarini yaratish, yosh avlodlarni o`qitish va tarbiyalash sohasidagi tajribalarni nazariy etish yo`lida qanday sur`atlar bilan rivojlanib borayotganimizni baholash ehtiyoji tug`ilmoqda. Qisqacha aytganda, biz o`z oldimizga qo`ygan uzoq muddatli strategik maqsadlar, ya`ni zamonaviy rivojlangan demokratik davlatlar qatoriga kirish, iqtisodiyotimizning barqaror o`sishini ta`minlash, hayot sifatini yaxshilash va jahon hamjamiyatida munosib o`rin egallash borasidagi sa`y-harakatlarimizga bugungi kun nuqtai nazaridan xolisona baho berishimiz tabiiydir. Xozirgi yangilanayotgan jamiyatda ta`lim – tarbiyani isloh qilish davlat siyosatining ustivor yo`nalishlaridan biriga aylandi. Mustaqil respublikamizda shunday ulkan vazifa hal etilayotgan bir sharoitda ta`lim – tarbiyani jahon andozalari darajasiga ko`tarish pedagoglar oldida ham hal etilishi zarur bo`lgan muammolarni qo`ymoqda. «O`zb Prezidentimiz I.Karimov O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining XIV sessiyasidagi «O`zbekiston XXI asrga intilmoqda» ma`ruzasida halqimiz ma`naviyatini yanada yuksaltirishni davlat siyosatining eng muhim ustivor yo`nalishlaridan biri deb ko`rsatib o`tdi. Yurtboshimiz O`zbekiston Milliy axborot agentligi muxbirining savollariga javoblarida «Hozirgi eng muhim, yeng dolzarb vazifamiz – jamiyatimiz a`zolarini, avvalambor, voyaga yetib kelayotgan yosh avlodni kamol toptirish, ularning qalbida milliy mafkura, o`z vataniga mehr – sadoqat tuyg`usini uyg`otish, o`zligini anglash, milliy va umumbashariy qadriyatlar ruhida tarbiyalashdan iboratdir», - deb alohida ta`kidladi. Bu muhim vazifalar ta`lim sohasi oldiga dolzarb muammolarni qo`ymoqda. Prezidentimiz olib borayotgan dono siyosatning tarkibi 3. Prezident asarlari asosidagi g`oyalarni barkamol avlodni tarbiyasiga tadbiq etilish jarayonini o`rganish va tavsiyalar tayyorlash. 4. Prezident I.Karimovning barkamol avlodni tarbiyasi oldiga qo`yayotgan vazifalarni boshlang`ich ta`lim jarayonida amalga oshirish yo`llari va usullarini ishlab chiqish va tavsiya etish . Bitiruv malakaviy ishining ilmiy farazi. O`zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov asarlaridan barkamol avlodni tarbiyalash ishlarida samarali foydalanilsa, kelgusida axloqan barkamol, o`z xatti – harakatlari uchun ma`naviy mas`ul, milliy va umuminsoniy qadriyatlarni anglaydigan, o`z shaxsiy fikrini og`zaki va yozma tarzda qiynalmay ravon ifoda qila biladigan, barkamol o`quvchilarni tayyorlashda boshlang`ich sinfdayoq zamin yaratish mumkin. Bitiruv malakaviy ishning il Prezident I.Karimov asarlarini o`rganish orqali – barkamol avlodni tarbiyalashda boshlang`ich sinf o`qituvchilarini tayyorlash bo`yicha tavsiyalar ishlab chiqildi. Bitiruv malakaviy ish natijalari va uni amalga oshirishga oid tavsiyalardan barkamol avlodni tarbiyalashda boshlang`ich sinf o`qituvchilarini tayyorlash ishlarini amalga oshirishda foydalanish mumkin. Bitiruv malakaviy ishimizning metodologik asosi: O`zbekiston Respublikasining “Ta`lim to`g`risigagi” qonuni, “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”da o`z ifodasini topgan barkamol shaxsni shakllantirishga oid qarashlar, Respublika Prezidenti I.A.Karimovning barkamol shaxs va uning ma`naviy – axloqiy qiyofasida aks etuvchi sifatlar haqidagi nazariy yondashuvlari, shuningdek falsafa, psixologiya va pedagogika fanlarining ilg`or tajriba 1.1. Prezidentimiz I.Karimovning asarlarida – barkamol avlodni tarbiyalash muammolari . Mustaqillikning kelajakdagi istiqboli, islohotlarning taqdiri ko`p jihatdan mamlakatimizning ertangi kuni va taraqqiyotini o`z zimmasiga olishga qodir bo`lgan sog`lom va uyg`un kamol topgan avlodni tarbiyalash bilan bog`liq. Endigina o`sib va unib kelayotgan yigit va qizlarimizni har tomonlama kamol topgan shaxslar etib shakllantirmasdan turib O`zbekistonning kelajagini tasavvur qilib bo`lmaydi. Kishi o`z hayotida barkamollikka qanchalik intilsa, , shunchalik takomillashib boradi. Bizning xalqimiz bola tarbiyasida boy tajribaga ega. Ta`lim – tarbiya axloq, urf – odatlarga oid dastlabki fikrlar qadimgi bitiklarda va boshqa yozma manbalarda o`z ifodasini topgan. Bulardan tashqari o`zbek xalqi o`rtasida k mustamlaka davriga to`g`ri keladi. Birinchisi chor Rossiyasi, boshqasi qizil imperiya davri. Bu ikki xil mustamlakachilik siyosatining ham yemirilishi davrlari bor. Ayni shu davrlarda milliy ozodlik harakati namoyondalari yurtning boshidagi millat fidoyilari ta`lim islohoti borasida fikrlaganlar, islohotni amalga oshirish, taraqqiyot yo`llarini qidirganlar. Prezidentimiz Islom Karimov “Yuksak ma`naviyat-yengilmas kuch” asarida alohida ta`kidlaganlaridek: “Ta`lim-tarbiya tizimidagi islohotlar boshlangan dastlabki yillarda men jahon tajribasi va hayotda o`zini ko`p bor oqlagan haqiqatdan kelib chiqib, agar bu maqsadlarimizni muvaffaqiyatli ravishda amalga oshira olsak, tez orada hayotimizda ijobiy ma`nodagi “portlash effekti”ga, ya`ni, yangi ta`lim modelining kuchli samarasiga erishamiz, deg “Biz farzandlarimizning nafaqat jismoniy va ma`naviy soғlom o`sishi, balki ularning eng zamonaviy intellektual bilimlarga ega bo`lgan, uyғun rivojlangan insonlar bo`lib, XXI asr talablariga to`liq javob beradigan barkamol avlod bo`lib voyaga yetishi uchun zarur barcha imkoniyat va sharoitlarni yaratishni o`z oldimizga maqsad qilib qo`yganmiz”. 5 Yosh avlodning xar tomonlama еtuk, bilimli, yuksak ma`naviyatli, barkamol, vatanparvar shaxslar bulib еtishishini ta`minlash yulida amalga oshirilayotgan ulkan bunyodkorlik ishlarining eng asosiy bugini sifatida pеdagog xodimlarning yukori ilmiy, mеtodik bilimlarga xamda amaliy ishlash bo`yicha yuksak maxoratga ega bulishlarini ta`minlash yuzasidan zarur chora-tadbirlarni amalga oshi rish xisoblanadi. Bu masalaga davlatimiz mustaqilligining dastla «Shuni unutmasligimiz kеrakki, kеlajagimiz poydеvori bilim dargoxlarida yaratiladi, boshqacha aytganda, xalkimizning ertangi kuni qanday bo`lishi farzandlarimizning bugun qanday ta`lim va tarbiya olishiga bog`liq. Yuqoridagilarga e`tibor beradigan bo`lsak, bunda birinchi bor kadrlar tayyorlashning tizimini tubdan yangilash masalasi ko`tarilgan. Demak I.Karimov bu muammoni yechish yo`llarini o`n yil avval o`ylagan. Yuqorida keltirilgan nutqdan bir yil o`tgach, /1990 y./ esa I.Karimov milliy kadrlar tayyorlashni tizimini yaryatishni rejalashtirganligini payqash qiyin emas. Qolaversa, unda 1997 yil O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi IX sessiyasida qabul qilingan «Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi»ning ilk chizmalarini ko`rish mumkin. Mustaqillik – bu millat orzusi, o`z rivojlanish yo`lini Yangi yuz yillik taraqqiyoti bugun insoniyat tarixida yangi davr, yangi era boshlangan bir paytda sivilizatsiyaning muhim omili sifatida aql – idrok, boy tafakkur, teran fikr, ma`naviy – ahloqiy poklik va ruhiy pokizalik katta ahamiyat kasb etayotganligi hammamizga ayon. Zotan, Prezident Islom Karimov “XXI asr ma`rifat asri bo`lishi kerak”, - deb bashorat qilganida ayni shu ehtiyojni nazarda tutgan edi. Yana u “XXI asr – O`zbekiston asri bo`ladi!”, - deb xitob qilgan edi. Ta`lim tizimini tubdan qayta ko`rib chiqish vaqti yetdi, professional bilimlarni egallash imkoniyalarini kengaytirish, ma`mur – menenjerlarni tayyorlashni yo`lga qo`yish, yangi sharoitlarda, yangi zamonaviy texnologiyalarda ishlashga qobil ishchi va mutaxassislarni tayyorlashni yo`lga qo`yish lozim. Biz bugun shunga tayyo adolatsizlikka barham berildi. Testga nisbatan, aniqrog`i davlat olib borayotgan siyosatga nisbatan halqning ishonchi ortdi. Bu ishning boshida ham davlatimizning rahbari bosh bo`lib turdi. 1993 yilda oliy ta`lim tizimidagi islohotlarga keng e`tibor berildi. Bu masala O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasida alohida yig`inda tahlil etildi. Majlisni boshqargan O`zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov kadrlar saviyasi haqida, oliy o`quv yurtlarining ahvoli va ularning ishlab chiqarish korxonalari bilan munosabatlari haqida fikr bildirarkan, test tizimining afzalliklari haqida shunday degandi: «O`g`il – qizlarimizni o`qishga qabul qilishda test usulining qo`llanishi ijobiy qadam bo`ldi. Bu qing`ir ishlar payini qirqadi, mish – mishlarga chek qo`yadi, iste`dodli yoshlarni tanlab olis Iqtidorli bolalarimiz bu ta`lim dargohlarida xorijiy, xususan, ingliz tilini ham puxta o`rgana boshladilar. Bu ularning xalqaro olimpiadalarda qatnashish imkoniyatini yaratdi. Qarangki, birinchi yildayoq yigitlarimizdan bir nechasi ushbu musobaqa g`oliblari bo`lishdi. Ayni shu kungacha 35 nafar litsey o`quvchilari turli fan olimpiadalarida oltin, kumush va bronza medallarini qo`lga kiritib, O`zbekiston degan nomni bir qancha rivojlangan davlatlar orasida tilga olinishiga erishdilar. Bu yurt farzandlarining salohiyati yuqori ekanligidan darak beradi. «O`zbekiston – ulkan imkoniyatlar mamlakati» deyilganda, uning intellektual salohiyati ham tushuniladi. Mustaqillikka erishilgan kundan boshlab, maktablarga o`qituvchi – murabbiylarga, ularni moddiy va ma`naviy rag`batlantirish, yordam berish m Bolalarimizning dunyoning rivojlangan davlatlarida o`qitishni asr boshida yashagan jadidlar kabi 90 chi yillarda mustaqillikka erishishga intilgan yurt ziyolilari ham xohlashardi. Chunki mustaqillikdagi qaram davlatdan xom – ashyo bazasi sifatida foydalanilgach, uning ishlab chiqarishi orqada qolganligi kunday ayon edi. Qolaversa o`z qobig`imizga o`ralib qolgandan ko`ra xorij tajribalaridan habardor bo`lish, ulardan foydalanish davlatga faqat foyda keltirdi. Biroq bu g`oya ham O`zbekiston mustaqillikka erishgachgina amalga oshdi. Ma`lum markaz tizimining tashkiliy masalalarini muhokama qilib o`tirmasdan, mustaqilligimizning ilk kunlari yurtboshimiz Islom Karimov tashabbusi bilan AQSH ning Arkanzas shtatidagi universitetlarda o`qish uchun 10 nafar iqtidorli talabamizga 100000 AQSH dollari m Prezidentimiz I.Karimov: “Barchamiz bir haqiqatni anglab yetishimiz lozim – O`zbekiston bugun xalqaro hamjamiyatning va global moliyaviy-iqtisodiy bozorning ajralmas tarkibiy qismi hisoblanadi” degan edi. 7 Boshqa xalqlar, boshqa millatlar bizlarga yotsirab bepisand qaramasligi kerak. Biz ana shu yuksak munosabat va hurmatga loyiq bo`lishimiz darkor. IX – XV asrlarda ma`rifatli dunyo buxoriylar, farg`oniylar, xorazmiylar, beruniylar, ibn sinolar, ulug`beklarni qanchalik izzat – ikrom qilgan bo`lsa, XXI asrda biz halqimiz, millatimizga nisbatan ana shunday ehtiromni qaytadan qo`lga kiritishimiz lozim. O`sha davrda ulug` ajdodlarimiz asos solgan va olamga dong taratgan ilmiy maktablarni zamonaviy shaklda qaytadan tiklashimiz lozim. Takror aytamanki, bunga ta`lim – tarbiya tizimini tubdan isl ko`rilmoqda. Toshkentda Amerikaning «Vesminstr» universiteti filiali ochilishi esa O`zbekistonda oliy ta`lim sohasida katta voqea bo`ldi. 1.2 I.A.Karimov asarlarini o`rganishning hozirgi holati. Mustaqillikning taqdiri, xalqimiz, Vatanimiz kelajagi respublikamizda istiqomat qilayotgan kishilarning, o`sib kelayotgan yosh avlodning tarixiy mas`uliyatini qanchalik chuqur his qila bilishi, otashin vatanparvarligi, mehnatsevarligi, bilimdonligi, ma`naviy kamoloti, axloqan pok va jismonan barkamolligiga ko`p jihatdan bog`liq. Buyuk davlat bo`lish uchun buyuk, oqilu dono, madaniyatli, ma`rifatli millat va inson bo`lishi kerak. “Oldimizga mustaqil buyuk davlat qurishdek murakkab va sharafli vazifa turgan bir paytda bu ma`naviy qadriyatlarning ahamiyati ming karra ortadi. Nega deganda, har qanday u 1997 yilga kelib O`zbekiston jahonga o`z nomini tanitdi. Iqtisodiy jihatdan rivojlandi; mahsulot ishlab chiqarish oshdi, hamkorlikdagi korxonalar kuchaydi. Ularda mashinalar, elektron asboblar va boshqa dunyo standartlariga mos mahsulotlar ishlab chiqarila boshlandi. Davlat g`alla mustaqilligiga erishdi. Neft mahsulotlarini ishlab chiqarib bu yo`nalishda ham mustaqillikka erishish bilan birga o`z mahsulotini ekport qila boshladi. O`zbekiston dunyoning katta bozoriga shahdam odim tashladi. Shu bilan birga O`zbekistonning rivojlangan mamlakatlar qatoridan o`rin olishida bugun va kelajak uchun zarur bo`lgan zamonaviy kadrlarga ehtiyoj sezila bordi. Eskicha usulda tayyorlangan kadrlar bilan yangicha ishlab bo`lmasligi ham ayonlashdi. Buni yurtboshimiz «Tafakkur» jurnalining bosh muharriri bila kadrlar muttasil ravishda ishning beliga tepib turishini his qildik, ochig`ini aytsam, hozir ham sezayapmiz». 8 Shuning uchun ham mustaqillikning dastlabki yillaridanoq butun mamlakat miqyosida ta`lim – tarbiya, ilm – fan, kasb – hunar o`rgatish sohalarini isloh qilishga nihoyatda katta zarurat sezila boshladi. Busiz jamiyatimizning biron – bir sohasida o`zgartirish kiritib bo`lmas edi. Islohotlarning taqdiri va samarasi birinchi navbatda kadrlarning saviyasiga, ularning zamon va taraqqiyot talablariga nechog`lik mosligiga bog`liq. Yurtimizning ertangi hayoti va taqdiri avvalambor shu muammolarni uzil – kesil yechish bilan chambarchas bog`langanligini har qaysi fikrlovchi odam anglashi qiyin emas. «Kadrlar tayyorlash Milliy Dasturi» - orzumizga erishishning qonun bilan himoyalangan hujjati Oliy Majlisning IX sessiyasida O`zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov «Barkamol avlod – O`zbekiston taraqqiyotining poydevori» nutqida ta`lim tizimida erishilgan muvaffaqiyatni obyektiv tahlil qilib, kadrlar tayyorlashda «revolyutsion» islohotga ehtiyoj borligini isbotlab berdi. Prezidentimiz I.A.Karimov aytganlaridek: « Fukarolar endi ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarni ishtirokchisi, bajaruvchisi emas, balki bunyodkor va tashkilotchisidir. Bunday yangicha yondashish albatta pedagogika fanini keyingi rivojlanishiga katta ta`sir kursatadi. Endi pedagogika fani faqat ta`lim-tarbiya jarayonini nazariy, metodik-amaliy ta`minlovchi emas, komil insonni shakllanishi, rivojlanishini ta`minlochi keng soxalarni o`z ichiga ola boshladi. Endilikda pedagogika fani uz oldiga yangicha fikrlash, yangi Uzluksiz ta`lim tizimining eski tizimdan ustunligi, ilmiy asoslanganligi va kadrlar tayyorlashdagi mavjud bo`lgan muammolarni yecha olishini yaxshi tasavvur qilish uchun keltirilgan chizmaga murojaat qilaylik. O`zbekiston Respublikasida Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi qabul qilingunga qadar mavjud va shakllanayotgan uzluksiz ta`lim tizimining qiyosi. А ) . Islohotgacha mavjud ta`lim tizimi: Maktabgacha ta`lim (7 yoshgacha) Tayanch ta`lim (1-9 sinf) Umumiy o`rta ta`lim (10- 11 sinf) Boshlang`ich va o`rta kasb-xunar ta`limi Oliy ta`lim Oliy o`quv yurtidan keyingi ta`lim Kadrlar malakasini oshirish, qayta tayyorlash В). Hozirgi shakllanayotgan uzluksiz ta`lim tizimi . Maktabgacha ta`lim (6-7 yoshgacha) Umumiy o`rta ta`lim (1-9 sinflar) Uch yillik o`rta maxsus, kasb-hunar ta`limi Oliy ta`lim qolib ketishi hollari yuz berdi. O`quv fanlari dasturlarining bir – biriga nomutanosibligi zamon talablariga javob bermasligi, ularda qaytarish va takrorlashlar ko`pligi ham uning ilmiy asoslanmaganidan dalolat beradi. Shakllanayotgan uzluksiz ta`lim tizimining eng ko`zga ko`ringan yutuqlaridan biri ham aynan shu «uzilish»larni yo`qotishdan iborat bo`ldi. Xo`sh, bunga qanday erishildi? Avvalambor, ilmiy asoslanmagan II yillik umumiy o`rta ta`lim tizimi 9 yillik o`quv tizimiga keltirildi. Unla o`quv fanlarining soni kamay tirilib samara beradigan darajaga yetkazildi, o`quv dasturlaridagi ko`pgina takrorlashlar olib tashlandi. Mazmun jihatidan o`quv fani o`zlashtirishni qiyinlashtirgan ba`zi boblar, qismlar ta`lim dasturlarining yuqori bosqichlariga o`tkazildi. - uzluksiz ta`limni oliy ta`li akademik litseylarning ta`lim dasturi - Kasb-hunar kollejlarining yo`nalishlari bo`yicha chuqurlashtirilgan kasb-hunar ta`lim dasturlari Shu bilan birga umumta`lim dasturlari keyingi ta`lim turlari maxsus, kasb – hunar va oliy ta`lim tizimi dasturlari bilan o`zaro uyg`unlashib uzluksiz ta`lim tizimini tashkil etdi. Shuni ta`kidlab o`tish joizki, akademik litsey va kasb – hunar kollejlarini tamomlagan bitiruvchilar oliy o`quv muassasalariga kirishda bir xil imkoniyatlarga ega bo`ldilar. Bu jihat ikkinchi chizmada 1 raqami bilan belgilangan bo`lib, litsey va kollejlar uchun bir xil bo`lgan umumta`lim dasturini o`zlashtirgan talabalar akademik litseylarda /2/ o`quv fanlari bo`yicha chuqurlashtirilgan ta`lim dasturlari va kasb –hunar kollejlarida /3/ yo`nalishlar bo`yicha chuqurlashtirilgan k necha imkoniyatlardan tanlab olishni o`z ichiga oladi. Yangi ta`lim tizimida yoshlarimizga xuddi shunday imkoniyatlar yaratilgan, ularning, erkinlik huquqlari ta`minlangan. Davlatimiz rahbari tomonidan taklif etilgan kadrlar tayyorlashning tubdan yangi, noyob jahon tajribasida mavjud bo`lmagan ushbu tizimi haqiqatdan Islom Karimov ilmiy tafakkuri natijasida, ilmiy mardligidir. Bu Prezidentimizning ta`lim tizimini tubdan isloh qilishdagi kiritgan yangiliklari «Nou – Xau»dir. Mustaqillik yangicha yashashni, yangicha fikrlashni, hayotda har bir fuqarodan o`ziga yarasha munosib o`rin egallashni yangi mafkura asosida yangicha ma`naviyatni talab etibgina qolmay, jadal o`zgarib borayotgan iqtisodiy va ijtimoiy sharoitga yangicha o`ylashga va harakat qilishga majbur etmoqda. «Milliy dastur»ning bi tashkil etildi. Akademik litsey va kollejlarda hozirgi zamon texnologiyasi asosida ta`lim-tarbiya ishlarini amalga oshirishga e`tibor qaratilmoqda. Viloyatda boshlang`ich sinf o`qituvchilari qayta tayyorlash ishiga etibor qaratildi. Viloyat halq ta`limi xodimlari malaka oshirish instituti va Qarshi davlat universiteti huzurida qayta tayyorlash kurslari tashkil etilgan bo`lib, unda malakali professor o`qituvchilar rahbarligida maxsus ma`lumotga ega bo`lmagan boshlang`ich sinf o`qituvchilari qayta tayyorgarlikdan o`tkazilmoqda. Shuningdek, boshlang`ich sinf o`qituvchilarining malakasini oshirish, ularni yangi pedagogik texnologiyalar asosida o`qitishga o`rgatish sohasida ham turli kurslar tashkil etilmoqda. 1.3 . I - bob yuzasidan xulosalar Bugun biz tarixiy bir davrda – xalqimiz o`z oldiga II – BOB. I.A.KARIMOVASARLARIDA MA`NAVIY-AXLOQIY TARBIYA MUAMMOLARI VA BO`LAJAK BOSHLANG`ICH SINF O`QITUVCHILARINI TAYYORLASHDA UNDAN FOYDALANISHNING YO`LLARI VA USULLARI. 2.1. I.A.Karimov asarlarida ma`naviy-axloqiy rivojlatirish va shaklantirish masalalari. Jamiyatda kelayotgan ijtimoiy islohatlarning samaradorligi uning fuqorolariga ega bo`lgan ma`naviyatga bog`liq. Shu bois mustaqillikning, dastlabki yillarida O`zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov jamiyat rivojlanishining ma`naviy-axloqiy negizlarini aniq belgilab berdi 1 . Bular: - umuminsoniy qadriyatlarga s od iq lik - xalqimizning ma`naviy merosini mustahkamlash va rivojlantirish, insonning o`z imkoniyatlarini erkin namayon qilish. - vatanparvarlik. Zero, jamiyat rivojlanishi faqat uning iqtisodiy taraqqiyotigina emas, ba Ma`naviyat sohasida ijobiy yechimini ta`minlash zarur bo`lgan asosiy vazifani ko`rsatar ekan: O`zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov quyidagilarni ta`kidlaydi: “Bu sohadagi asosiy vazifalarimiz-milliy qadriyatlarimizni tiklash, o`zligimizni anglash, milliy g`oya va mafkurani shakllantirish, muqaddas dinimizning ma`naviy hayotimizdagi o`rnini va hurmatini tiklash kabi mustaqillik yillarida boshlangan ezgu ishlarimizni izchillik bilan davom ettirish, ularni yangi bosqichga ko`tarish va ta`sirchanligini kuchaytirishdir... Bu sohadagi ishlarimizning pirovard maqsadi- iymon-e`tiqodi butun, irodasi baquvvat, erkin fuqoro ma`naviyatini shakllantirishdir. Ya`ni mustaqil dunyoqarashga ega, ajdodlarimizning bebaho merosi va zamonaviy tafakkuriga tayanib yashaydigan barkamol shaxs-komil, ins uchun ham ma`naviy axloqiy tarbiyada uzviylik, aloqadorlik, dialektik xarakterga ega bo`lib, shaxsni ma`naviy axloqiy shakllantirishda muhim sanaladi. O`zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov o`zining “Yuksak ma`naviyat –yengilmas kuch” asarida shunday deb yozadi: “Ma`naviyatni bevosita shakllantirishga ta`sir qiladigan yana bir muhim hayotiy omil bu ta`lim-tarbiya tizimi bilan chambarchas bog`liqdir. Ma`lumki ota-bobolarimiz qadimdan bebaho boylik bo`lmish ilmu-ma`rifat, ta`lim va tarbiyani inson kamoloti va millat ravnaqining eng asosiy sharti va garovi deb bilgan. Shuni unutmasligimiz kerakki, kelajagimiz poydevori bilim dargohlarida yaratiladi, boshqacha aytganda xalqimizning ertangi kuni qanday bo`lishi farzandlarimizning bugun qanday ta`lim va tarbiya olishlariga bog`liq. Buni hozirdanoq ikki, uch tilda gaplasha oladigan ming-minglab o`quvchilar, katta hayotga kirib kelayotgan, o`z istedodi va salohiyatini yorqin namoyon etayotgan yosh kadrlarimiz misolida ana shunday orzu intilishlarimiz bugunning o`zida o`z xosilini berayotganining guvohi bo`lmoqdamiz. Eng muhimi shundaki, “Portlash effektining haqiqiy mohiyati va ahamiyati” vaqt o`tishi bilan, biz tarbiyalayotgan sog`lom va barkamol avlodning safimizga tobora ildam kirib borishi bilan yanada yaqqolroq seziladi. Endilikda oldimizda turgan eng muhim vazifa – ana shu yuksak tushunchalar bilan birga milliy g`oyamizning uzviy tarkibiy qismlarini tashkil qilayotgan komil inson, ijtimoiy hamkorlik, millatlararo totuvlik, dinlararo bag`ri kenglik kabi tamoyillarining ma`no-mohiyatini bugungi kunda mamlakatimizda olib Barchamiz-qayerda, qanday lavozimda ishlamaylik, jamiyatimizning insoniylik va axloqiy aqidalarini poymol qiladigan ana shunday tajavuzkorlik ko`rinishlariga qat`iy ravishda qarshi turishimiz lozim. Bunday munosabat jamoatchiligimiz, xalqimizga ham maqul bo`ladi deb ishonaman. Barchamizga ma`lumki inson o`zligini anglagani, nasl-nasabini chuqurroq bilgani sari yuragida Vatanga muhabbat tuyg`usi ildiz otib, ulg`aya boradi. Bu ildiz qancha teran bo`lsa, tug`ilib o`sgan yurtga muhabbat ham shu qadar yuksak bo`ladi. Albatta, jahon keng, dunyoda mamlakatlar ko`p, lekin bu olamda betakror ona yurtimiz, O`zbekistonimiz yakkayu yagona bu go`zal yurt, bu muqaddas zamin faqat bizga atalgan. Mana shu ulug` tuyg`u har birimizning dilimizga jo bo`lishi, hayotimiz mazmuniga aylanishini istardim. Tarix h buni sezish, ko`rish, oldini olish mumkin, ammo mafkuraviy tazyiqni, uning ta`siri va oqibatlarini tezda ilg`ab yetish nihoyatda qiyin. Mana shunday vaziyatda odam o`z mustaqil fikriga zamonlar sinovidan o`tgan hayotiy milliy qadriyatlarga, sog`lom negizda shakllangan dunyoqarash va mustahkam irodaga ega bo`lmasa, har turli ma`naviy tahdidlarga ularning goh oshkora, goh pinhona ko`rinishdagi ta`siriga bardosh berish amrimahol. Bunda kundalik hayotda yaqqol kuzatish mumkin va ularning qanday og`ir oqibatlarga olib kelishini uzoq tushuntirib o`tirishning hojati yo`q, deb o`ylayman. O`tgan yillar davomida dunyoda va mintaqamizda ro`y bergan, biz bevosita o`z boshimizdan kechirgan voqealar mafkuraviy jarayonlarning rivoji bu xulosaning to`g`ri ekanini qayta-qayta isbotlamoqda. Bugungi kunda yo Hozirgi vaqtda axloqimizni madaniyatini bilish va aksincha asl ma`naviy qadriyatlarni mensimasdan eskilik sarqiti deb qarash bilan bog`liq holatlar bugungi taraqqiyoti inson hayotini oila muqaddasligi va yoshlar tarbiyasiga katta xavf solmoqda va ko`pchilik bugun jahonda bamisoli balo-qazodek tarqalib borayotgan bunday hurujlarga qarshi kurashish naqadar muhim ekanini anglab olmoqda. Bu haqda fikr yuritganda bizning ulug` ajdodlarimiz o`z davrida komil inson haqida butun bir axloqiy mezonlar majmui zamonaviy tilda aytganda, sharqona axloq kodeksini ishlab chiqqanlarini eslash o`rinli, deb belaman. Ota bobolarimizning ongu tafakkuri asrlar, ming yillar davomida shakllanib, sayqal topgan or-nomus, uyat va andisha, sharmu hayo ibo va iffat kabi yuksak axloqiy tuyg`u va tushunchalar bu kodeksn inqirozning oqibatlarini, bugungi va ertangi kutiladigan ta`sirini hisobga olgan holda, qat`iy har tomonlama o`ylangan keng ko`lamli loyihalar bugun amalga oshirilmoqda. Albatta, mamlakatimizda bunday chora-tadbirlar tatbiq qilinishi bilan bir qatorda bu jiddiy sinovni yengish, hech shubhasiz ko`p jihatdan hammamizdan avvalo mas`uliyatimizni teran his qilishni, barcha imkoniyat va resurslarimizni, ishga solishni talab qiladi”. Darhaqiqat jamiyat taraqqiyotida rivoji ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda biz yoshlarni ma`naviy-axloqiy tarbiyasida bor imkoniyatlarimizdan foydalanishimiz kerak. Chunki ma`naviy-axloqiy tarbiya mohiyatiga ko`ra inson ongining jamiyat bilan aloqadorligi jamiyat oldida mas`uliyatli ekanligi, o`z xulq-atvorini jamiyat taraqqiyoti darajasiga bog`liqligini tushunishi, demokratlashtirish bo`lib, uning asosiy mohiyati o`quvchi shaxsiga insoniy munosabatta bo`lishini talab etadi. Ma`naviy-axloqiy tarbiyada yana bir eng qimmatli qadriyat erkinlikdir. Ta`limni demokmratlashtirish bilan birga shaxs erki va hquqni hurmat qilish rivojlanadi. Bu esa o`z navbatida o`quvchi shaxsida ma`suliyatni his etish, ongli intizomga rioya etish ko`nikmalarini tarbiyalaydi. Shuningdek vatanparvarlik, xalqlar o`rtasida do`stlik va hamkorlik, ma`suliyatni his etish burch, or-nomus, vijdoniylik, tartiblilik, adolatlilik va boshqa hislatlar tarbiyasi katta ahamiyatga ega. Bugungi kunda jismoniy tarbiya mehnat tarbiyasi yanada muhim ahamiyat kasb etmoqda. Sog`lom turmush tarizini tarkib toptirish, ayniqsa, zarurligini kundalik hayot tarzi yanada yaqqol namayon etmoqda. Tekinxo`rli 2.2. Bo`lajak boshlang`ich sinf o`qituvchilarini tayyorlashda I.A.Karimov asarlaridan foydalanishning yo`llari va usullari Ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar davrida jamiyat hayotiga yangiliklarning kirib kelishi, inson mehnatining ham takomillashishi, qulaylikka ega bo`lishini ta`minlab beradi. Shuningdek yangillikka bo`lgan ehtiyoj ta`lim sohasida ham bir qator o`zgarishlar bo`lishini taqozo etmoqda. Jamiyat taraqqiyotini ta`minlovchi barkamol insonlarni shakllantirishning uchun ijtimoiy taraqqiyot sharoitida maktab oldida o`qituvchilik kasbiga nisbatan talab ortib bormoqda. Prezidentimiz Islom Karimov O`zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 18 yilligiga bag`ishlangan tantanali marosimdagi ma`ruzasida “Davlatimiz va jamiyatimizning bugungi kuni, ayniqsa, kelajagi uchun ayon. Shu ma`noda, bu olijanob maqsad davlatimiz va butun jamiyatimizning doimiy va uzoq istiqbolga mo`ljallangan ustuvor vazifasiga aylanishi va hamisha e`tiborimiz markazida turishi lozим ”. Bunga javob berish uchun o`qituvchi quyidagi shaxsiy sifatlarga ega bo`lishi kerak: O`qituvchining muhim fazilati – o`quvchilar bilan tez til topisha olishi, ko`pchilikka aralasha bilishi, yuksak madaniyatga ega bo`lishidir. U ijtimoiy faol fuqaro sifatida yetuk bo`lmog`i zarur. O`qituvchi o`z ishida ijod qilishga intilishi, qolipga tushgan shakllardan voz kechishi, yangiliklarni kashf eta olishi, suhbatlarda yangi fikr aytishi, ishga ijodiy yondoshishi, shijoat ko`rsata olishi muhimdir. O`qituvchining odobi, madaniyati yuksak bo`lgan taqdirdagina u odamlarga nisbatan mehribon, sahovatli bo`la oladi, aylanishi ko`zda tutiladi. Ta`lim jarayonining samaradorligi esa ushbu o`zaro munosabatlarning qanday bo`lishiga bog`liq, albatta . Ta`lim jarayoni innovatsiya orqali yuksak saviyada tashkil etilsa bo`lajak mutaxassislarda intellektual faollik namoyon bo`ladi. Intellektual faolllik esa bo`lajak mutaxassisning har tomonlama tayyorgarlik ko`rishiga, bo`lajak faoliyatning ustasi bo`lib yetishishiga yordam beradi. Intellekt (latincha intellectus – ya`ni aql, idrok, zehn) degan ma`noni anglatadi. Bu degani kishining bitta bilish faoliyati, tor ma`noda tafakkuri, fikr yuritish jarayonini shakllantirish demakdir. Zamonaviy pedagogikaning vazifasi o`quvchilar inttellektual faolligini oshirishda ta`lim jarayoniga yangiliklarni qo`llashni talab etmoqda. Chunki bugungi kunda ta`lim jarayonida yangili II, III, IV, V sinflar uchun ham «Darsliklar tanlovida» g`olib bo`lgan darsliklar chop etildi. O`quvchilarga zamonaviy bilimlar berish, ko`nikma va malakalar bilan qurollantirishda saralar ichida tanlangan eng yaxshi darsliklar yaxshi xizmat qiladi. Jamiyatning har bir faol fuqarosi XXI asr bo`sag`asida turar ekan, o`tgan yillarni baholashga va kelajak hayotning turli qirralarini belgilab olishga urinishlari tabiiydir. Ta`lim sohasidagilar ham bundan mustasno emas. Ilmiy – texnikaviy taraqqiyot nafaqat ishlab chiqarishning ko`p sonli tarmoqlariga, balki, madaniy sohasiga, ijtimoiy – gumanitar bilimlar doirasiga ham yangi texnologiyalarni joriy etishni taqozo etmoqda. Shu boisda keyingi 10 yilliklarda pedagog olimlar diqqatini jalb qilgan dolzarb masalalardan biri pedagogik texnologiya hiso Muhimi shundaki, Prezidentimiz I.Karimov tomonidan ta`limning Milliy modeli yaratildi va uni ro`yobga chiqarish bosqichlari hamma jihatdan ilmiy asoslab berildi. Uning ikkinchi va uchinchi bosqichida «O`quv tarbiyaviy jarayonini ilg`or pedagogik texnologiyalar bilan ta`minlash» jiddiy vazifalardan biri ekanligi ko`rsatildi. Xo`sh, pedagogik texnologiya nima? Uning ilmiy asosida qanday nazariyalar yotadi? Amaliyotga tadbiq etish shartlari nimalardan iborat? Dastlab «texnologiya» tushunchasiga aniqlik kiritaylik. Bu so`z fanga 1872 yilda kirib keldi va yunoncha «texnos» - hunar, san`at va /meros/ logos – fan so`zlaridan tashkil topib «hunar fani» ma`nosini anglatadi. Biroq, bu ifoda zamonaviy texnologik jarayon – bu mehnat qurollari bilan mehnat vositalariga ta`sir etish natijasida mahsulot pedagogik texnologiya – amaliyotda joriy etish mumkin bo`lgan ma`lum pedagogik tizimning loyihasidir. Hozirgi kunda fan va texnika rivojlanib, bizning mustaqil yurtimizda ham juda ko`plab samarali ishlar olib borilmoqda. Mana 4 yildirki bizning davlatimizda hali horijliklar tajribasi asosida oliy o`quv yurtlariga, o`rta maxsus o`quv yurtlariga hattoki litsey maktablariga qabul qilish test usulida olib borilmoqda. Bunday test sinovlaridan muvaffaqiyatli o`tish uchun yoshlarimiz maktabdanoq ko`nikma hosil qilgan bo`lishlari kerak. Shuning uchun ham boshlang`ich sinfdan boshlaboq o`quvchilar bilimini reyting usulida baholash usuliga o`tildi. Reyting usuli o`quvchini harakatga, ma`suliyatni sezishga o`rgatadi. Men chorak tugaguncha ball yig`ilish kerak, - deb izlanishda, harakatda bo`ladi. Rey Oliy o`quv yurtlarida bo`lajak boshlang`ich sinf o`qituvchilarini tayyorlashga asosiy e`tibor qaratilmoqda. Ularni darslarni tashkil etishda puxta tuzilgan dars ishlanmalari yaratishga o`rgatilmoqda. Quyida ona tilidan ishlangan dars ishlanmasini keltiramiz. Dars mavzusi: Qaratqich va tushum kelishigidagi otlarning turlanishi. Takrorlash. 310 – 311 mashq Darsning maqsadi: a)Ta`limiy maqsad: Otlarning tushum va qaratqich kelishiklariga turlanishi haqida chuqur bilim berish. b)Tarbiyaviy maqsad: O`quvchilarga milliy qadriyatlarimiz haqida tushuncha berib, ularga shu orqali to`g`rilik, poklik, jasurlik xislatlarini singdirish. v)Rivojlantirish maqsadi: Buyuk alloma Ahmad al-Farg`oniy hayotiy, ilmiy merosi bilan tanishtirish orqali milliy merosning yangi qirralarini ochib berish. Dars turi: No moslamalariga ega. Men bosh muhandis sifatida sizlar bilan umumiy boshqaruv uskunasi orqali aloqada bo`laman. Bugungi mehnat kuningiz maroqli, unumli o`tishini tilayman. Bosh muhandis 07 aloqa xizmatiga telefon orqali shoshilinchnoma jo`natishni topshiradi. 07 aloqachisi quyidagi mazmunda Farg`ona shahri bilan ulanib shoshilinchnoma jo`natadi. Viloyat xalq ta`limi bo`limiga! Viloyat boshlang`ich sinflar anjumani qatnashchilari, Qo`qon shahriga sog`- salomat yetib keldilar. Anjuman o`z ishini muvaffaqiyatli boshladi. 07 aloqachisi bosh muhandisga qo`ng`iroq qilib, topshiriq bajarilganini aytadi. Bosh muhandis: Bizning tarmog`imiz viloyatdagi eng ko`hna tarmoqlardan biri. Bu yerga ishlash uchun Milliy dasturimizda aytilganidek, malakali, xushxat mutaxassislar zarur. Ish kunimizni boshlashdan Qonunda qo`riqlangan qo`rg`onim ona tilim, Mangulik yo`llariga sarbonim ona tilim. Bosh muhandis: 1 – bo`lim bilan telefon orqali aloqaga chiqadi: 1 – bo`lim muhandisi: - Allo eshitaman. Bosh muhandis: - Ot so`z turkumiga noan`anviy ta`rif tayyorlang va jadval tuzing. 1 – bo`lim muhandisi: Xo`p bo`ladi. Bosh muhandis xuddi shunday 2 – bo`limga ham qo`ng`iroq qiladi va sifat so`z turkumiga ta`rif bering, so`zlar ichdan sifatlarni tanlab oling va jadval tuzing deb, topshirish beradi. Shu tariqa 3 – bo`lim fel, 4 – bo`lim son, 5 – bo`lim muhandisi olmosh so`z turkumiga ta`rif berishga, jadval tuzishga tayyorlanadi. Yozuv taxtasi yonidagi javoblar: 1 – bo`lim aloqachisi: Ot so`z turkumiga ta`rif beradi va doska yonida turgan 15 ta so`zdan otlarni tanlab olib jadval tuzadi. Otning ta`rifi: Shax Achchiq, baland, qizil. 3 – bo`lim aloqachisi: Sonning ta`rifi. Sonning asl nomini Narsa son-sanog`ini Gohida tartibini, Anglataman barini, Yigirmata, beshta, uchinchi. 4 – bo`lim aloqachisi: Olmosh ta`rifi. Men olmoshman, men olmosh Sen, u, shu menga yondosh. Ot, sifat, son o`rniga Meni qo`llang sinfdosh. biz, sen, ular. Bosh muhandis: Bildingiz birin-ketin, barchangizga ofarin. Baho: 10 ball. Xonada telefon jiringlaydi. 06 aloqa xizmati aloqaga chiqib, topshiriqni yozib oladi. Va bosh muhandisga mazmunini yetkazadi. Topshiriq mazmuni: Sizlardan zudlik bilan «otlarning tushum va qaratqich kelishiklarida turlanish» mavzusini mustahkamlash talab etiladi. Bosh muhandis: Diqqat! Ushbu shoshilinchnoma talabini qondirish ustida ishlaymiz. Hozirgina ot so`z turkumiga ta`rif berdik. Endi mana bu Tahlil bahosi: 5 ball. Yozuv taxtasi yoniga bahor fasli, gullar, beg`ubor osmonga uchayotgan qaldirg`ochlar tasvirlangan ko`rgazma qo`yiladi va quyidagi gaplar aytiladi. Bosh muhandis: Rasmni kuzating. O`lkamizda bahor fasli kezmoqda. Bu faslda maysalar ko`karadi. Qushlar uchib keladi, dala va bog`larda ishlar qiziydi. Qani, mening fikrimni kim davom ettiradi. Javob: beg`ubor, musaffo osmonimizga qaldirg`ochlar parvoz etmoqda deb, ipga tizilgan qaldirg`ochlar harakatga keltiriladi. Qaldirg`ochlar o`ngdan chapga harakatlanib, bulutlar tomon go`yoki uchadi. Bulutlarga tekkach, bulut ostidan sirg`alib tushadi. Uning ichidagi hayvon, qushcha, baliqlar shablonlar yozilgan tarqatmalar olib tarqatiladi. 1 – topshiriq. Gapni o`qing, tushum kelishigidagi otni o`zi bog`langan so`zlar bilan birga ayt Nuqtalar o ` rniga tushum va qaratqich kelishigining qo ` shimchalaridan mosini qo ` ying . Doskaga buyuk mutafakkir bobomiz Alisher Navoiyning rasmi ochiladi . 310 – mashq . Bobokalon shoirimiz . Biz Alisher Navoiyni yaxshi bilamiz , Navoiy bizning buyuk shoirimizdir , olamga yaxshilik urug ` ini sochgan mehribon bobomizdir . U bundan 5 asr burun yashagan . Alisher Navoiy o ` z bilimini odamlarga yaxshilik qilishga sarfladi . Navoiy juda ko ` p kitob yozgan . Izohli yozuv . 1 – ustun . Qartqich kelishigidagi otlar . Navoiyning asarlari . 2 – ustun . Tushum kelishigidagi otlar . Navoiyni bilamiz. Urug`ini sochgan bilimini sarfladi. nomini mashxur qilgan. 06 aloqa xizmatining telefoni jiringlaydi va aloqachi 3 ta shoshilinchnoma qabul qilib oladi, ularni bajarish uchun bo`limlarga tarqatadi 310 – mashqdan bitta gapni tanlab gap bo`laklari yuzasidan yozma tahlil qiling. Navoiy o`z bilimini odamlarga yashilik qilishga safladi. 310 – mashqdan bitta gapni tanlab olib so`z turkumlari bo`yicha tahlil qiling. /og`zaki/ 1. 310 – mashqdagi yaxshilik so`zini fonetik tahlil qiling. /og`zaki/ Yaxshilik so`zida 7 ta harf, 8 ta tovush, 3 ta unli, 4 ta undosh bor. Javoblar bahosi: 10 ball. Dam olish daqiqasi. Bobomiz Alisher Navoiy haqida qo`shiq ijro etish. Ulug` bobomizdir, hazrat Navoiy, G`azallarin kuylash burch bizga oliy. Ustoz bizga qoldirgan ko`plab she`r, g`azal Ustozning g`azallari misoli asal. Qo`shiq tugashi bilan qo`ng`iroq jiringlaydi va 06 xizmati yangi topshiriqlar yozilgan shoshilinchnomalarni qabul qilib bo`limlarga tarqatadi. Shoshilinchnoma 1 – bo`limga. Mazmuni: Ahmad a Test boshlanadi – soat 10.40 da. Test tugaydi – soat 10.45 da. Har bir testda 10 ta savol, 3 tadan javob bor. Kitobcha ortiga kalitcha yashirilgan. Testlar yechilgach, kalitcha olinib muhandislar tomonidan tekshiriladi. To`g`ri javob uchun: 10 ball. Har bir noto`g`ri javob uchun 1 ball kamayadi. Testlar ishiga yakun yasaladi. «06 aloqa hizmati» tomonidan «Dam olish daqiqasi»dan so`ng tarqatilgan shoshilinchnomalar javoblari tinglanadi. 5 – bo`lim javobi. Boshqotirmani yechganini ko`rsatadi. Hosil bo`lgan allomaning ismi: Ahmad al-Farg`oniy. 2 – bo`lim Ahmad al-Farg`oniyning bolalik yillari haqida «Alloma bola» deb nomlangan kichik sahna ko`rinishi namoyish qiladilar. 1 – bo`lim. Tuzgan matnlarni o`qib beradilar. Ahmad al – Farg`oniy samo ilmini o`rganish bilan bir qatorda shu sohada o`tkir ilmini, kamchiliklarni, masofani, quyosh tutilishini, yulduzni, dumaloqligini, qiymatini. Qaratqich kelishigidagi otlar: Ptalomiyning, Al – Mutavakkilning To`g`ri javob uchun: 10 ball. Reyting doska bilan ishlash. Baholash. Vazifa: 309 – mashq. Yakuniy so`z: Aziz o`quvchilar. Bugun shahar aloqa tarmog`idan olib borilgan noan`anaviy darsimizda Sharqning ikki allomasi Ahmad al-Farg`oniy hamda Alisher Navoiylar haqida so`zlab, ruhlarini shod etdik. Sizlarga tilagim shuki, shu buyuk daholar ruhi sizlarni qo`llasin, oralaringizdan yurtim deb, Vatanim deb yonib yashaydigan farzandlar yetilib chiqib, O`zbekistonimizning dovrug`ini olamga yoyaversinlar. Bunday ishlanmalar asosida tashkil qilingan darslar o`quvchilar o`zlashtirishlarida kutiladigan natijani beradi. Bunday dars ishlanmalarini tayyor O`qituvchi mahorati faqat mehnatdagina sayqal topadi, ilm esa unga qanot bo`ladi. Men o`qituvchi mahorati xaqida gap ketganda ana shunday mahorat sohibi Dehqonobod tumani Mamadali Boyto`rayev nomli 7-o`rta maktab boshlang`ich sinf o`qituvisi Qarshiyev Tilov faoliyatini misol keltirgim keladi. U boshlang`ich ta`lim ustasi. U.H.Olimjon nomidagi Qarshi Davlat pedagogika oliygohini tugatgan. Qarshiyev Tilov aka o`zining kasb mahoratini muttasil takomillashtirish borasida izlanadi. Ta`lim berish uslubida yangi yechimlar, tarbiyada samarali vositalar topishga tinimsiz intilib yashaydi. Tinib – tinchimas boshlang`ich ta`lim ustasi Tilov Qarshiyev murg`ak qalblarning mohir muhandisi sifatida istiqbolga ochiq yuz bilan borayotir. Maktab o`quvchilar jamoasi, qolaversa, tuman xalq ta`limi bo`limi Ken Darsning maqsadi: O`quvchilarning fe`l so`z turkumi bo`yicha olgan bilimlarini mustahkamlash, og`zaki nutqini o`stirish, chiroyli yozuv qobiliyatlarini shakllantirish, boshqa fanlarga bog`lash, siyosiy bilimlarni o`stirish. Darsning jihozi: 1. O`tgan mavzu asosida chizilgan rasmlar. 2. Yangi mavzuga oid rasmlar. 3. Tarqatma materiallar. 4. Texnika vositasi. 5. Bilmasvoy, G`unchaoy, Buratino rasmi. Dars usuli: Savol – javob, ko`rsatmalilik. Darsning borishi: O`quvchilar bilan salomlashib darsga tayyorgarligini ko`raman. 1. Sinf navbatchisining ma`lumoti. 2. Sinf qo`shig`i aytiladi. - Biz qayerda yashaymiz? - O`zbekistonda. - O`zbekiston qanday davlat? - Mustaqil. - O`zbekistonda qanday xalqlar yashaydi? - O`zbeklar, tojiklar, ruslar, gruzinlar, va ko`pgina boshqa xalqlar. - O`zbekistonda da Bolalar bu savollarga javob berishadi. «Bilmasvoy» o`zi javob topa olmagan savollarni olib keladi. Savol – javob. 1. Tuslanish nima? 2. Tuslovchi qo`shimchalarni ayting. 3. Qo`shma fe`llarga misol ayting. Yangi mavzuni mustahkamlash. 1. «Buratino»ning musobaqalari. Kim birinchi tuslaydi? /keldi, bordi, yozdi fe`llarini tuslang./ yozma bajariladi. 2. Saylanma diktant. Topshiriq: Qo`shma fe`llarni yozing 3. Test savollari. Qaysi qatorda sof fe`llar yozilgan? а ) yozdi, bordi, ketdi. b) boshladi, ishladi, tikladi. v) bormoqchi, ishlamoqchi, kelmoqchi. 2. Kelasi zamon fe`llari yozilgan qatorni toping. 3. Yasama fe`llar qaysi qatorda yozil ган ? O`quvchilarni rag`batlantirish. Darsda aktiv ishtirok etgan o`quvchilarning ballarini e`lon qilish. Uyga vazifa: Qo`shma fe`llar ishtirokida gaplar tuz hunar kollejlari bilan mustahkam aloqa bog`lashlari zarur. Chunki kasbiy mahoratning shakllanishida motivlarning o`rni katta. Motivlar esa oliy o`quv yurtiga kelgunga qadar shakllanishi muhim ahamiyatga ega. Oliy o`quv yurtida bo`lajak mutaxassis tayyorlashda quyidagilarga e`tibor qaratish zarur: 1. Ma`naviy axloqiy tarbiya axloqsizlikka qarshi kurashdagi “kompaniya” ga aylangan, maqsadga muvofiq uzluksiz, tizimli va izchil amalga oshirilishi zarur. 2. O`quvchilarda ma`naviy-axloqiy xislatlar va fazilatlarni tarbiyalash faol hayotiy vaziyatlar, axloqiy me`yorlar buzilgan holatlarda tarbiyalanuvchilarning o`z nuqtai nazarini ifodalashlari bilan amalga oshirish. 3. Ma`naviy axloqiy tarbiya doir ishlarni tarbiyalanuvchilarning tajribasi, tajriba qoidalarini qabul qilishlari va bunga tayyorgar X U L O S A Pedagog o`z ishining ustasi bo`lishi uchun, avvalo, o`z-o`zini anglashi muhim ahamiyatga ega. O`zining kasbiy-pedagogik tayyorgarligi, pedagogik holatini anglashi, uni tanqidiy tahlil etishi pedagogning kasbiy, umummadaniy va ilmiy-pedagogik bilimlar sari intilishiga turtki bo`ladi. O`z kasbi bo`yicha mustaqil bilim olish ko`p jihatdan o`qituvchida o`z-o`zini anglashning o`sishiga, olgan bilimlarini amaliyotda mohirona qo`llashiga, pedagogik vaziyatlarga oqilona moslashish va xilma-xil pedagogik texnologiyalardan foydalana olishiga yordam beradi. Oliy o`quv yurtlarida tahsil ko`rayotgan bo`lajak o`qituvchilarning hozirgi zamon talablari asosida puxta kasbiy tayyorgarlikka ega, o`z kasbining mohir ustasi bo`lib yetishishlariga asosiy e`tiborni qaratmoq bugungi kunning muhim vazi davlatimizning jahon hamjamiyatida o`ziga munosib obro`li o`rin egallash uchun fidoiylik bilan kurashish mumkin. Prezidentimiz «Barkamol avlod – O`zbekiston taraqqiyotining poydevori» ma`ruzasida boshlang`ich sinf o`qituvchilar faoliyatini tahlil qilib, boshlang`ich sinflarda o`quvchilarga oliy ma`lumotli, yuqori malakali, tajribali o`qituvchilar dars berish maqsadiga muvofiqligini uqtirdi. Viloyatimizdagi ikkita pedagogika bilim yurti uzoq yillar mobaynida boshlang`ich sinf o`qituvchilari tayyorlab beradigan baza bo`lib keldi. Natijada boshlang`ich sinf o`qituvchilarining 40 foizi o`rta – maxsus ma`lumotli o`qituvchilar tashkil etadi. «Milliy dastur»ni amalga oshirishni birinchi bosqichida maktablar oliy ma`lumotli boshlang`ich sinf o`qituvchilari bilan ta`minlashga erishiladi. Mavjud bos 4. Ta`lim jarayoniga pedagogik texnologiyalarni joriy etish lozim. 5 . Bo`lajak pedagoglarni tayyorlash tizimini takomillashtirish zarur. Bu tizim maktab – akademik litsey yoki pedagogika kolleji – oliy o`quv yurti shaklida bo`lib, ular faoliyati o`rtasida kasbga tayyorlash sohasida tizimli izchillikka alohida e`tibor qaratilsa maqsadga muvofiq bo`ladi. 6. Bo`lajak o`qituvchilarni ta`lim jarayoniga texnologik yondashuvga o`rgatishda oliy o`quv yurtlarida ta`lim jarayonini ilg`or pedagogik texnologiyalar asosida tashkil etilishiga e`tibor qaratish zarur. Buning uchun, avvalo, oliy o`quv yurti o`qituvchilarini tayyorlash va qayta tayyorlashni tashkil etish muhimdir. 7. Pedagogika turkumidagi fanlarni o`qitishning mazmunini bo`lajak o`qituvchilarni ta`lim jarayonini ilg`or pedagogik texnologi Foydalanilgan adabiyotlar: 1. I.A.Karimov. O`zbekistonning o`z istiqlol va taraqqiyot yo`li. Toshkent, 1992 y. 2. Karimov I.A. Uzbekiston kelajagi buyuk davlat.-T.: Uzbekiston, 1992. 3. Karimov I.A. O`zbekistonning o`z istiqlol va taraqqiyot yuli.-T.: O`zbekiston, 1992. 4. Karimov I.A. Uzbekiston milliy istiqlol, iqtisod, siyosat, mafkura (nutqlar, maqolalar, suxbatlar). T., “Uzbekiston”, 1993. 5. Karimov I.A. Istiqlol va ma`naviyat.-T.: O`zbekiston, 1994. 6. Karimov I.A. Iqtisodiy islohot: mas`uliyatli bosqich. Toshkent. «O`zbekiston» 1994 y. 7. Karimov I.A. O`zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yulida.- T.: O`zbekiston, 1995. 8. I.A.Karimov. O`zbekistonning siyosiy – ijtimoiy va iqtisodiy istiqbolining asosiy tamoyillari. Toshkent. «O`zbekiston» 1995 y. 9. I.A.Karimov. Vata 11. I.A.Karimov.Xalqimizning yo`li mustaqillik, ozodlik va tub islohotlar yo`lidir. Toshkent. 1996 y. 12. Karimov I . A . Bunyodkorlik yulida . 4-tom. T. “Uzbekiston”, 1996 . 13. I.A.Karimov. Barkamol avlod – O`zbekiston taraqqiyotining poydevori Toshkent. «O`zbekiston» 1997 y. 14. I.A.Karimov. O`zbekiston XXI asr bo`sag`asida. Xavfsizlikka taxdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari. Toshkent «O`zbekiston» 1997. 15. Karimov I.A. Tafakkur jurnali bosh muxarriri bergan savollarga javob.- T.: Tafakkur, 1998.- 2-son. 16. Karimov I.A. Bizdan ozod va obod Vatan qolsin. 2-tom, T, “Uzbekiston”, 1999 . 1 7 . Karimov I.A. Yangicha fikrlash va ishlash davr talabi. 5-tom. T. “Uzbekiston”, 1997 . 18.Karimov I.A. Uz kelajagimizni uz kulimiz bilan qurmoqdamiz. T., “Uzbekiston”, 1999. 19. Kar Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatning qo`sham Majlisidagi ma`ruzasi. “Xalq so`zi” gazetasi, 2010 yil, 13 noyabr, N220. 27. I.Karimov. Asosiy vazifamiz – vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz farovonligini yanyada yuksaltirishdir. Toshken, “O`zbekiston”, 2010 y.74-75 betlar. 28. Karimov I.A. Jahon inqirozining oqibatlarini yengish, mamlakatimizni modernizatsiya qilish va taraqqiy topgan davlatlar darajasiga ko`tarilish sari. T.18.– Toshkent: O`zbekiston, 2010. –280b. 29. Karimov I.A. Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi / O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining 2010 yil 12 noyabr kuni bo`lib o`tgan qo`shma yig`
Купить