qadimgi mesopotamiyaning ma’daniyati , san’ati, arxitekturasi va dini - История - Инфографика

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	5.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	22 Ноябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Инфографика
Предмет	История

Продавец

Sherzod Sultonov

Дата регистрации 10 Июнь 2025

1 Продаж

qadimgi mesopotamiyaning ma’daniyati , san’ati, arxitekturasi va dini

Купить

A N D I J O N D A V L A T U N V E R S I T E T I
1 0 1 - G U R U H T A L A B A S I
M U H I D D I N O V M U H A M M A D I L O S N I N G
J A H O N T A R I X I F A N I D A N
T A Q D I M O T I
O ’ Q I T U V C H I : T U R G U N O V A

M AVZ U: QADIM G I M ESO PO TAM IYA NING
M A’DANIYATI , SAN ’ATI, ARXITEK TU RASI VA
DINI
•
Reja:
•
1. Qadimgi mesopotamiyaning ma’daniyati
•
2. Qadimgi mesopotamiyaning san’ati
•
3. Qadimgi mesopotamiyaning arxitekturasi va dini
•
Xulosa
•
Foydalanilgan adabiyotlar

•
Qadimgi Mesopotamiya tarixiga doir
manbalar uch asosiy guruhga bo’linadi:
•
1) qadimgi Sharq yozuvi yodgorliklari,
•
2) moddiy madaniyat yodgorliklari va
•
3) antik zamon avtorlarining ma’lumotlari.
Qadimgi Sharq hujjatlari tarixchi uchun
hammadan ko’ra ko’proq ahamiyatga ega,
chunki bu hujjatlarda tarixning ijtimoiy-
iqtisodiy faktlari, siyosiy hodisalar qayd
etilgan, ularda o’sha davrdagi
madaniyatning tarakqiyot darajasi aks
etgan. Mesopotamiya xalqlarining xo’jaligi,
texnikasi va turmushi qay darajada taraqqiy
qilganligini ko’rsatuvchi moddiy madaniyat
yodgorliklari ham katta ahamiyatga ega.
Antik zamon avtorlari qoldirgan ma’lumotlar
bularga qaraganda kamroq ahamiyatga
ega.

•
Qadimgi Sharq yozuvining asl yodgorliklari antik
zamon avtorlari bergan ma’lumotlarning ko’pi to’g’ri
ekanligini tasdiqlmadi. Nihoyat, antik zamon
avtorlari madaniy taraqqiyot darajasi jihatidan
qadimgi Sharq dunyosnning namoyandalariga
qaraganda ancha yuqori turganlar. Lekin hozirgi
zamon tarixchisi grek va Rim yozuvchilarining
asarlarini tanqidiy urganib, undan extiyotlik bilan
foydalanishi keraq Antik dunyo avtorlari bergan
ma’lumotlarni qadimgi Sharq hujjatlari va
yodgorliklariga hamma vaqt taqqoslab ko’rish zarur.
Hozirgi zamon tekshiruvchisi qadimgi zamondagi
har bir yozuvchining xususan har bir tarixchining
tendensiyasi va uning dunyoqarash xususiyatini
nazarda tutishi kerak. Nihoyat, antik zamon avtori
tarixni qanchalik zamonbop qilib hikoya qilganligini
ham nazarda tutish zarur. Qadimgi Sharq haqida
yozgan grek tarixchilari orasida Gerodot ayrim o’rin
tutadi, uni haqli ravishda «tarix otasi» deb ataydilar.
Gerodot (eramizdan av. 480— 425 yillarda) o’zining
katta asarini grek-fors urushlari tarixiga
bag’ishlagan.

•
Gerodot o’z asarini yozishda, asosan, kohinlar va yo’l boshlovchilarning hikoyalaridan,
shuningdek Sharq mamlakatlariga qilgan sayohati vaqtida o’zi qurgan narsalaridan
foydalangan. Gerodot qadimgi Sharq tillarini bilmasa ham va o’zi foydalangan
manbalarga jiddiy tanqidiy ko’z bilan qaray olmagan bo’lsa ham, biz uning asarida ilmiy
tanqidning dastlabki kurtaklarini ko’ramiz. Avtor Eron va Misr to’g’risida mufassal gapirib,
Mesopotamiya ustida ozroq to’xtalgan. Chunki u Osuriya tarixiga bag’ishlab maxsus asar
yozmoqchi bo’lgan, ammo yoza olmagan. Gerodot hamma vaqt mamlakatning tarixi va
madaniyatini har taraflama yoritishga harakat qilib, Mesopotamiyaning tabiiy sharoitlari
to’g’risida gapirganida. u yerdagi sun’iy sug’orishga, foydali o’simliklardan foydalanish va
ularni o’stirishga, shuningdek tuproqning unumdorligiga alohida ahamiyat bergan. U
tuproq unumdorligining ahamiyatiga juda ortiqcha baho bergan. Gerodot
Mesopotamiya xalqlarining turmushi va urf-odatlari haqida gapirib, kemasozliq suv
transporti va savdo xaqida hikoya qilgan. Odamlarning kiyim-kechagi, ovkati, davolash
usullari, uylanishdagi rasm-odatlar va ko’mish marosimlarini tasvirlagan.
Mesopotamiyaning asosiy shahri bo’lmish Bobilni ayniqsa batafsil tasvirlagan hamda bu
shaharni «mamlakatning eng mashxur va juda ham mustaxkam shaxri» deb hisoblagan.

•
Mesopotamiyaning siyosiy tarixi haqida Gerodot
bergan ma’lumotlar juda ham qisqa bo’lib, unda
tasodifiy va qisman afsonaviy hodisalar tasvir
etilgan. Gerodot ayniqsa Semiramida va
Nntokridaning binokorlik ishlarini, Kayxisrovnnng
Bobilni olgani, Eron shohi Doro xukmronlik qilgan
vaqtida bobilliklar ko’targan qo’zg’olon, osur
podshosi Sinaxeribning Misrga qo’shin tortib
borganini mufassal tasvirlagan. Georodot o’z
hikoyalarida qadimgi mif (afsona) va xalq
ertaklaridan keng foydalanib, ko’pincha ularni
tarixda bo’lgan voqyealar deb tushuntirgan.
Chunonchi, Geraklidlar avlodidan chiqqan Belning
ugli Ninni Gerodot osur podsholiginnng asoschisi
deb hisoblagan. Lekin Gerodot asarlarini sinchiklab,
tanqidiy ko’z bilan 1 Ko’rsatilgan asar 9 analiz qilgan
hozirgi zamon tarixchisi u yozib qoldirgan
faktlarning ko’pidan foydalanishi mumkin. Gerodot
qadimgi Sharq xalqlarining madaniyatiga yuksak
baxo bergan va qadimgi Sharq antik dunyoga ta’sir
ko’rsatganligini ta’kidlab o’tgan. Gerodot quyosh
soatlari va kunning 12 qismga bo’linishi haqida
gapirib, ellinlar «bularning hammasini
bobilliklardan olganlar» deydi.

•
Ktesiy Eron shohi Artakserksning saroy tabibi bo’lgan,
shu tufayli u Suzadagi shoh arxivlariga kirib, bu
pergamentlarni o’rganish imkoniyatiga ega bo’lgan.
Ktesiy asari bizning zamongacha saqlanmagan. Uning
asaridan olingan ayrim parchalar Diodor asarida
saqlanib qolgan. 1 Eramizdan avvalgi I asrda yashagan
Diodor «Tarix kutubxonasi» degan asarida o’zidan oldin
o’tgan tarixchilarning turli asarlaridan, xususan Gerodot
bilan Ktesiy asarlaridan keng foydalangan. Diodor osur
podsholigining asoschilari Nin va Semiramidning
afsonaviy hayot va faoliyatlariny ayniqsa mufassal
tasvirlagan. Diodor asaridagi Bobil tasviri, jumladan
Bobilni qazish vaqtida topilgan Bobil saroylarining
devorlaridagi nafis suratlarning tasviri birmuncha
kiziqarlidir. Nihoyat, Xaldeya astrologiyasi va
astronomiyasinnng Diodor asarida saqlanib qolgan
tasviri ham diqqatga sazovordir. Eramizdan avvalgi I
asrning oxiri va eramizning I asri boshlarida yashagan
Strabonning «Geografiya»sida kadimgi
Mesopotamiyaning tarixi haqida ma’lumotlar saqlanib
qolgan. Strabon o’z asarida Mesopotamiyaning tabiiy
sharoitini tasvirlagan hamda Dajla va Frotning vaqtvaqti
bilan bo’lib turadigan toshqiniga va sun’iy sug’orish
tarmoqlari tashkil qilishning zarurligiga e’tibor bergan.

•
Strabonning ko’pgina kuzatishlari anchagina qiziqarli bo’lsa-da, lekin uning
tasvirlarida juda mubolag’a qilib yuborilgan joylar ham bor. Masalan, Strabon
Mesopotamiya yerlarinnng unumdorligini va xurmo daraxtinnng xo’jalikda keng
ishlatilishini haddan tashqari bo’rttirib ko’rsatgan. Strabon bobilliklarning urf-odat va
kiyimkechaklarini, uylanishdagi rasm-odatlar va ko’mish marosimlarini batafsil
tasvirlagan. Strabon o’zining bu hikoyalarida ko’p narsalarni tasvirlashda Gerodotga
ergashgan. Strabon asarida Bobil va undagi Xaldeya astronomlari
observatoriyasnning ajoyib ta’rifi, shuningdek Nin va Semiramida haqida antik davr
tarixshunosligida keng o’rin olgan afsonalar kabi tarixiy afsonalar saqlanib qolgan.
Shuning uchun ham bu afsonalarning avloddan-avlodga kelganligi ajablanarli emas.
O’rta asr tarixchilari bu afsonalarni, antik zamon tarixchilari yozib qoldirgan oz-moz
ma’lumotlar bilan birga, yangi davr boshlarida qadimgi Sharq olamining
allaqachonlar unutilgan xalqlari madaniyatiga qaytadan qiziqish uyg’otgan olimlarga
meros qilib o’tkazganlar. Old Osiyoning qadimgi xalqlari to’g’risida yozgan antik
tarixchilar orasida eramizdan avvalgi IV—III asrlarda yashagan bobillik Beros alohida
o’rin tutadi

XULOSA
•
Qadimgi Xitoyning madaniyati, san’ati, arxitekturasi va dini Sharq sivilizatsiyasining eng
qadimiy va ta’sirchan unsurlaridan biridir. Xitoy madaniyati asrlar davomida shakllanib,
o‘ziga xos yozuv tizimi, falsafiy ta’limotlar, marosimlar va ijodiy an’analar bilan boyidi.
San’atda xattotlik, bronza ishlovlash, ipak va chinni buyumlar yaratish mislsiz darajada
rivojlandi. Arxitekturadagi pagodalar, ibodatxonalar, saroylar va Buyuk Xitoy devori esa
muhandislik va estetik qarashlarning yuqori darajada bo‘lganini ko‘rsatadi.
•
Konfutsiylik, daochilik va buddizm kabi diniy-ta’limiy oqimlar Xitoy jamiyatining axloqiy
me’yorlari, dunyoqarashi va turmush tarziga chuqur ta’sir ko‘rsatdi. Ular jamiyatda
tartib, uyg‘unlik va ruhiy muvozanatni shakllantirishga xizmat qilgan.
•
Umuman olganda, qadimgi Xitoy madaniy merosi nafaqat o‘z davrining mahsuli, balki
jahon sivilizatsiyasiga ulkan hissa qo‘shgan boy tarixiy xazina bo‘lib, uning san’at,
arxitektura va diniy-falsafiy qarashlari bugungi kungacha o‘z ahamiyatini saqlab
kelmoqda.

FOYDAL ANILGAN ADABIYOTL AR
•
1. Авдиев В.И. Вавилонская религия. Б.С.Е, Т.6 М-1951.
•
2. Авдиев В.И. Қадимги шарқ тарихи. Т -1964.
•
3. Бартольд В.В. Восточно –иранский вопрос. М-1922.
•
4. Большая советская Энциклопедия. Изд.2. Т.З М-1952.
•
5. Винклер Г. Вавилонская культура. под ред. Никольского.
•
6. Волков И.М. Законы Вавилонского царя Хаммурапи. М-1941.
•
7. Дяконов И.М Государственный строй древнейшего Шумера. –«Вестник
древней истории» 1952 N 2.
•
8. История древнего востока. Под.ред. Кузищина В.И. М.,1979.

E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT

qadimgi mesopotamiyaning ma’daniyati , san’ati, arxitekturasi va dini

Купить